Đề cương ôn thi tốt nghiệp hệ chuyển đổi môn kinh tế chính trị

Đó là câu vì sao hàng hoá có 2 thuộc tính chính là đi phân tích tính chất 2 mặt của hàng hoá: lao động trừu tượng và lao động cụ thể.- Lao động cụ thể càng phát triển càng tạo ra nhiều l

ĐỀ CƯƠNG ÔN THI TỐT NGHIỆP HỆ CHUYỂN ĐỔI MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ

I HÀNG HOÁ VÀ TIỀN TỆ

Câu 1:

a.Điều kiện ra đời và tồn tại của hàng hoá.

Nền sản xuất xã hội loài người đã từng trải qua 2 loại hình cơ bản đó là: sản xuất tự cung tự cấp và sản xuất hàng hoá

- Sản xuất tự cung tự cấp là kiểu tổ chức kinh tế mà sản phẩm do lao động tạo ra là

để thoả mãn trực tiếp nhu cầu tiêu dùng của người sản xuất

- Sản xuất hàng hoá là kiểu tổ chức kinh tế mà sản phẩm làm ra để bán hay để trao đổi trên thị trường

 Vì vậy, hàng hoá là vật phẩm do lao động của con người tạo ra để thoả mãn nhu cầu nào đó của con người, thông qua trao đổi hoặc mua bán trên thị trường

Sản xuất hàng hoá chỉ ra đời khi có đủ 2 điều sau:

+ Có sự xuất hiện và phát triển của phân công lao động xã hội

+ Có sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế giữa những người sản xuất hay sự tồn tại các hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất

* Có sự xuất hiện và phát triển của phân công lao động xã hội

- PCLĐXH là sự phân chia lao động xã hội thành các ngành, nghề sản xuất khác nhau, mỗi một ngành nghề chuyên môn hoá sản xuất ra một hay một số sản phẩm nhất định Nhưng trong tiêu dùng, đòi hỏi phải có nhiều sản phẩm do các ngành nghề sản xuất khác nhau làm ra Nên làm nảy sinh mối quan hệ kinh tế giữa những người sản xuất hoặc

sự tồn tại các hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất

b Đặc trưng và ưu thế của sản xuất hàng hoá.

Sản xuất hàng hoá ra đời đánh dấu bước ngoặt căn bản trong lịch sử phát triển của nền sản xuất xã hội, đưa loài người thoát khỏi tình trạng kinh tế tự nhiên, tự cung tự cấp chuyển sang nền kinh tế hàng hoá Do đó, so với kinh tế tự nhiên, kinh tế hàgn hoá có những đặc trưng và ưu thế sau:

- Mục đích của kinh tế hàng hoá không phải để tự tiêu dùng mà là để bán Do đó, sảnxuất phải đi vào chuyênmôn hoá, sản phẩm làm ra ngày càng nhiều để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội thông qua mua bán Điều này làm xuất hiện và phát triển nhanh chóng thị trường Đến lượt nó, thị trường lại trở thành động lực thúc đẩy kinh tế hàng hoáphát triển

- Cạnh tranh ngỳa càng gay gắt, buộc mỗi người sản xuất hàng hoá phải năng động trong sản xuất kinh doanh phải thường xuyên cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất để

tăng NSLĐ, nâng cao chất lượng sản phẩm, nhằn tiêu thụ được hàng hoá và thu lợi nhuậnngày càng nhiều hơn Chính vì vậy cạnh tranh đã thúc đẩy LLSX phát triển mạnh mẽ.

- Sự phát triển của sản xuất hàng hoá với tính chất “mơ” của các quan hệ sản xuất hàng hoá tiền tệ làm cho giao lưu kinh tế, văn hoá giữa các địa phương trong nước và quốc tế ngày càng phát triển Từ đó, tạo điều kiện ngày càng nâng cao đời sống vật chất

và văn hoá của nhân dân

Câu 2: Hàng hoá và hai thuộc tính của hàng hoá.

Hàng hoá là sản phẩm của lao động, thoả mãn được nhu cầu nào đó của con người thông qua trao đổi, mua bán

Hàng hoá có thể ở dạng hữu hình như: sắt, thép, lương thực, thực phẩm… hoặc ở dạng vô hình như những dịch vụ thương mại, vận tải hay dịch vụ của giáo viên, bác sĩ và nghệ sĩ…

Hàng hoá có 2 thuộc tính: giá trị sử dụng và giá trị

* Giá trị sử dụng của hàng hoá là công cdụng của hàng hoá thoả mãn nhu cầu nào

đó của con người Chẳng hạn như: Cơm để ăn, áo để mặc, xe để đi…

Đặc điểm của giá trị sử dụng là:

- GTSD hay công dụng của vật phẩm là do thuộc tính tự nhiên (lý, hoá) làm nên vật phẩm đó quy định

- Giá trị sử dụng với tư cách là nội dung vật chất của của cải, cơ sở cho sự tồn tại của

xã hội loài người, nó là một phạm trù vĩnh viễn

- Một vật phẩm không phải chỉ có một công dụng, mà có thể có nhiều công dụng khác nhau, nhưng việc phát hiện ra nhiều công dụng khác nhau đó lại tuỳ thuộc vào sự phát triển của khoa học công nghệ Vì vậy, xét về khía cạnh tìm kiếm ra các công dụng khác nhau trong cùng một vật phẩm thì giá trị sử dụng sẽ là phạm trù lịch sử

- Giá trị sử dụng chỉ tồn tại trong vật, nhưng đó là giá trị sử dụng cho người khác, tức

là giá trị sử dụng xã hội thông qua trao đổi mua bán

* Giá trị của hàng hoá

Để thấy được giá trị hàng hoá thì trước hết phải hiểu giá trị trao đổi, bởi vì giá trị traođổi và giá trị có mối quan hệ với nhau, trong đó giá trị là cơ sở của giá trị trao đổi

Giá trị trao đổi trước hết là một quan hệ về số lượng là tỷ lệ theo đó một giá trị sử dụng loại này được trao đổi với giá trị sử dụng loại khác

Hai hàng hoá khác nhau có thể trao đổi được với nhau vì giữa chúng phải có một cơ

sở chung nào đó

VD: 1m vải = 5 kg thóc.

Nếu gạt đi giá trị sử dụng thì vải và thóc đều là sản phẩm của lao động Trong quá trình lao động để tạo ra sản phẩm, người lao động phải hao phí 1 số lao động Lao động hao phí đó được kết tinh, cô đọng lại trong các sản phẩm Như vậy, chính hao phí lao động là cơ sở để hàng hoá trao đổi được với nhau

Và cái chung đó là sản phẩm của lao động, đều có lao động kết tinh trong đó Vì vậy người ta trao đổi hàng hoá cho nhau chẳng qua là trao đổi lao động của mình ẩn giấu trong những hàng hoá ấy

Như vậy, giá trị của hàng hoá là lao động xã hội của người sản xuất hàng hoá kết tinh trong hàng hoá Còn giá trị trao đổi là hình thức biểu hiện bên ngoài của giá trị, giá trị là nội dung, là cơ sở của giá trị trao đổi Chính vì vậy, giá trị là một phạm trù lịch sử, chỉ tồn tại trong kinh tế hàng hoá

* Mối quan hệ giữa 2 thuộc tính của hàng hoá.

Hai thuộc tính của hàng hoá có quan hệ chặt chẽ với nhau, vừa thống nhất, vừa mâu thuẫn với nhau

Mặt thống nhất thể hiện ở chỗ: hai thuộc tính này cùng đồng thời tồn tại trong một hàng hoá, một vật phải có đầy đủ 2 thuộc tính này mới là hàng hoá VD: một vật có ích (tức là giá trị sử dụng), nhưng không do lao động tạo ra (tức là không có kết tinh lao động) như không khí tự nhiên thì sẽ không phải là hàng hoá nhưng ôxy trong bệnh viện lại là hàng hoá

- Tính mâu thuẫn giữa 2 thuộc tính của hàng hoá biểu hiện:

Giá trị sử dụng là thuộc tính tự nhiên của hàng hoá, còn giá trị là thuộc tính xã hội của hàng hoá

+ Đối với người sản xuất thì mục đích của họ là giá trị nhưng để có được giá trị thì

họ phải sản xuất ra được giá trị sử dụng vì vậy người sản xuất quan tâm đến giá trị sử dụng là để đạt mục đích giá trị

+ Đối với người mua thì mục đích của họ là giá trị sử dụng nhưng để có được giá trị

sử dụng thì họ phải trả giá trị cho người sản xuất

Chính vì vậy khi hàng hoá bán được thì mâu thuẫn giữa 2 thuộc tính được giải quyết.Muốn thực hiện được giá trị sử dụng thì phải thực hiện được giá trị trước

Câu 3: Tính chất hai mặt của lao động sản xuất hàng hoá.

Đó là câu vì sao hàng hoá có 2 thuộc tính chính là đi phân tích tính chất 2 mặt của hàng hoá: lao động trừu tượng và lao động cụ thể.

- Lao động cụ thể càng phát triển càng tạo ra nhiều loại giá trị sử dụng khác nhau, của cải xã hội càng nhiều, do đó lao động cụ thể là một phạm trù vĩnh viễn

- Lao độngcụ thể phản ánh trình độ phát triển của phân công lao động xã hội, nó là

“kẻ môi giới” để con người cải tạo tự nhiên, biến tự nhiên thành của cải vật chất phục vụ cho nhu cầu của con người, đồng thời vừa có tác dụng cải tạo cả chính bản thân con người

* Lao động trừu tượng

Lao động trừu tượng là lao động của người sản xuất hàng hoá khi đã gạt bỏ những hình thức cụ thể của nó, hay nói cách khác, đó chính là sự tiêu hoa lao động của người sản xuất hàng hoá nói chung

là lao động cụ thể để tạo ra giá trị sử dụng

- Tính chất hai mặt của lao động sản xuất hàng hoá phản ánh tính chất tư nhân và tính chất xã hội của người sản xuấthàng hoá

Lao động của người sản xuất hàng hoá là lao động xã hội vì nó là một bộ phận của toàn bộ lao động xã hội trong hệ thống phân công lao động xã hội Phân công lao động xãhội tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau giữa những người sản xuất hàng hoá Doa đó lao động trừu tượng là biểu hiện của lao động xã hội

Ý nghĩa của việc phát hiện ra tính 2 mặt của lao động sản xuất hàng hoá:

+ Học thuyết về tính 2 mặt của lao động sản xuất hàng hoá đã tạo ra cơ sở khoa học thực sự cho học thuyết giá trị Cụ thể với việc phát hiện ra học thuyết tính chất 2 mặt của lao động sản xuất Mác đã chỉ rõ “lao động cụ thể tạo ra giá trị sử dụng của hàng hoá, lao động trừu tượng tạo ra giá trị hàng hoá”.

+ Tạo ra cơ sở khoa học cho học thuyết giá trị thặng dư từ đó giải tích được nguồn gốc bản chất của giá trịthặng dư vf bản chất của quan hệ sản xuất TBCN là tư bản bóc lột lao động làm thuê

Câu 4:

a Lượng giá trị hàng hoá và các nhân tổ ảnh hưởng đến lượng giá trị hàng hoá.

Giá trị của hàng hoá là do lao động xã hội, lao động trừu tượng của người sx hàng hoá kết tinh trong hàng hoá Vậy, lượng giá trị của hàng hoá được đo bằng lượng lao động tiêu hao để sản xuất ra hàng hoá đó Lượng lao động tiêu hoa ấy được tính bằng thời gian lao động

Đơn vị để đo lượng lao động đã hao phí là: Ngày, giờ lao động… Do đó lượng giá trịcủa hàng hoá cũng do thời gian lao động quyết định Để sản xuất ra một hàng hoá nhất định chỉ cần dùng một thời gian lao động trung bình cần thiết hoặc “thời gian lao độg xã hội cần thiết” Điều đó có nghĩa, trong thực tế, có nhiều người cùng sản xuất một loại hàng hoá, nhưng điều kiện sản xuất, trình độ tay nghề, năng suất lao động khác nhau, do

đó thời gian lao động hao phí để sản xuất ra hàng hoá đó là khác nhau, tức là mức hao phílao động cá biệt khác nhau Thế nhưng lượng giá trị của hàng hoá không phải do mức haophí lao động cá biệt hay thời gian lao động cá biệt quy định, mà nó được đo bởi thời gian lao động xã hội cần thiết

Thời gian lao động xã hội cần thiết là khoảng thời gian cần thiết để sản xuất ra một hàng hoá, được tiến hành với trình độ thành thạo trung bình, cường độ lao động trung bình, trong những điều kiện bình thường so với một hoàn cảnh xã hội nhất định

* Các nhân tổ ảnh hưởng đến giá trị hàng hoá.

Thời gian lao động xã hội cần thiết là một đại lượng không cố định, nóthay đổi tuỳ thuộc vào nhân tổ, trong đó nổi bật có các nhân tố:

- Năng suất lao động

+ Năng suất lao động là năng lực sản xuất của người lao động được tính bằng số lượng sản phẩm sản xuất ra trong một đơn vị thời gian hoặc số lượng đơn vị thời gian để sản xuất ra 1 đơn vị sản phẩm

+ Tăng NSLĐ là tăng số lượng sản phẩm hay giảm thời gian lao động tạo ra một sản phẩm.

VD: Giả sử trong điều kiện bình thường: trong một khoảng thời gian lao động 1h, đê tạo ra 2 sản phẩm A, người lao động phải tiêu tốn 200Kcal  Giá trị 1 đơn vị SP A là 100Kcal 1h, để tạo ra 4 sản phẩm A, người lao động tốn hết 400Kcal Giá trị 1 đơn vị SPA là 100Kcal Như vậy, tăng cường độ lao động làm cho hao phí lao động để tạo ra cho 1 đơn vị sản phẩm không đổi do đó giá trị của SP không đổi

- Lượng giá trị hàng hoá phục thuộc vào tính chất của lao động là lao động giản đơn

và lao động phức tạp

+ Lao động giản đơn là lao động ít phải tốn kém công sức học tập, đào tạo vẫn có khả năng thực hiện

+ Lao động phức tạp phải tốn kém nhiều công sức học tập, đào tạo

 Trong cùng một thời gian lao động, lao động phức tạp tạo ra nhiều giá trị hơn lao động giản đơn

b So sánh tăng NSLĐ và tăng cường độ lao động

- Năng suất lao động là lượng giá trị sử dụng được tạo ra trong 1 đơn vị thời gian, hay đo bằng lượng thời gian lao động hao phí để SX ra 1 đơn vị sản phẩm

- Tăng NSLĐ là tiết kiệm lao động sống và lao động vật hoá, là giảm tỷ lệ lao động vật hoá sao cho tổng hao phí lao động xã hội cần thiết để sản xuất ra 1 đơn vị sản phẩm giảm xuống

Năng suất lao động được quyết định bởi nhiều nhân tố: trình độ lao động, sự phát triển của KHCN Muốn tăng NSLĐ cần áp dụng những thành tựu của KH-KT vào sản xuất, nâng cao trình độ người lao động và năng lực quản lý

- Cường độ lao động là sự căng thẳng của thần kinh và sự vận động của cơ bắp trong

1 khoảng thời gian

Hay nó là mức độ khẩn trương của lao động, được thể hiện bằng sự hao phí thể lực

và trí lực của con người trong 1 thời gian lao động

- Tăng cường độ lao động là tăng mức hao phí lao động trong cùng 1 thời gian lao động như trước cũng như kéo dài thời gian lao động tạo ra nhiều sản phẩm hơn trong 1 đơn vị thời gian

- NSLĐ tăng lên sẽ làm cho tổng giá

trị sáng tạo ra không đổi nhưng giá trị 1

đơn vị hàng hoá giảm xuống

- Biện pháp là dựa vào cải tiến kỹ

thuật, hợp lý hoá sanư xuất, áp dụng

CNghệ, nâng cao tay nghề cho người lao

động

- Không có giới hạn vì áp dụng trình

độ KHKT ngày càng phát triển

Tăng CĐLĐ

- Tăng CĐLĐ làm tổng giá trị sáng tạo

ra tăng lên nhưng giá trị 1 đơn vị hàng hoá không đổi

- Biện pháp: là tăng hao phí lao động

- Vấp phải giới hạn về thể lực của người công nhân

c.Tại sao những người sản xuất hàng hoá phải tìm mọi cách để tăng NSLĐ.

Năng suất lao động là lượng giá trị sử dụng được tạo ra trong 1 đơn vị thời gian, hay

đo bằng lượng thời gian lao động hao phí để SX ra 1 đơn vị sản phẩm

Tăng NSLĐ là tiết kiệm lao động sống và lao động vật hoá, là giảm tỷ lệ lao động vật hoá sao cho tổng hao phí lao động xã hội cần thiết để sản xuất ra 1 đơn vị sản phẩm giảm xuống

Trong nền sản xuất hàng hoá có nhiều người cùng sản xuất 1 loại hàng hoá mỗi người có trình độ tay nghề, điều kiện sản xuất khác nhau nên hoa phí lao động cá biệt của họ khác nhau Nhưng khi đưa hàng hoá ra bán trên thị trường thì đều phải bán theo giá trị xã hội, do đó có người lãi nhiều, người lãi ít thậm chí có những người bị thua lỗ vì

lẽ đó để có nhiều lợi nhuận và tránh bị phá sản những người sản xuất hàng hoá phải tìm cách hạ thấp hao phí lao động cá biệt của mình xuống bằng hay thấp hơn hao phí lao động xã hội cần thiết vì vậy trong nền sx hàng hoá người sản xuất hàng hoá phải tìm cáhctăng NSLĐ Biện pháp của họ là:

- Đổi mới công nghệ, cải tiến kỹ thuật, nâng cao tay nghề lao động,

- Tổ chức hợp lý hoá để giảm chi phí sản xuất

Đây là các biện pháp để nhờ đó tăng năng suất lao động

Câu 5: Lịch sử ra đời và bản chất của tiền tệ.

Lịch sử ra đời của tiền tệ chính là lịch sử phát triển của các hình thái giá trị từ thấp đến cao, từ hình thái đơn giản đến hình thái đầy đủ nhất là tiền tệ

a) Hình thái giá trị giản đơn hay ngẫu nhiên:

Đây là hình thái phôi thai đầu tiên của giá trị, nó xuất hiện ở giai đoạn đầu của trao đổi hàng hoá, mang tích chất ngẫu niên, ít ỏi

Chẳng hạn: 1m vải = 10 kg thóc

Ở đây, vải là hàng hoá muốn biểu hiện giá trị thông qua trao đổi với thóc, do đó, vải đóg vai trò là hình thái tương đối, còn thóc là hàng hoá được sử dụng để biểu hiện giá trị của vải, nên hàng hoá thóc đóng vai trò là vật ngang giá Có đặc điểm:

- Giá trị sử dụng ở hình thái vật ngang giá là hình thức biểu hiện giá trị của hàng hoá

ở hình thái tương đối

- Lao động cụ thể ở hìh thái ngang giá là hình thức biểu hiện của lao động trừu tượng

ở hình thái tương đối

- Lao động tư nhân ở hình thái ngang giá là hình thức biểu hiện của lao động xã hội ởhình thái tương đối

Giá trị của hình thái tương đối có thể biểu hiện ra ở hình thái vật ngang giá nhờ có 2 đặc điểm:

+ Ở hình thái tương đối phải có lượng lao động xh cần thiết vật hoá tạo thành nội dung vật chất để đem ra trao đổi và giá trị của nó mới biểu hiện được ở hình thái vật ngang giá

+ THông qua trao đổi, giá trị của hình thái tương đổi mới biểu hiện ra ngoài ở hình thái vật ngang giá

b) Hình thái giá trị đầy đủ hay mở rộng.

Khi lực lượng sx phát triển, của cải làm ra nhiều hơn, sản phẩm trở thành hàng hoá đem ra trao đổi cũng nhiều hơn, thì giá trị một hàng hoá có thể được biểu hiện ở nhiều vậtngang giá khác nhau, khi đó hình thái giá trị đầy đủ hay mở rộng xuất hiện.

Đây vẫn là hình thái trao đổi trực tiếp hàng với hàng, mặc dù có thuận lợi hơn là vật ngang giá không phải cố định ở 1 hàng hoá Vì vậy cũng làm cho giá trị hàng hoá không được phản ánh thống nhất, trao đổi vẫn gặp khó khăn, dần dần nó được thay thế bằng hình thái chung của giá trị

c) Hình thái chung của giá trị.

Ở hình thái này, tất cả hàng hoá biểu hiện giá trị của mình ở 1 hàng hoá đóng vai trò vật ngang giá chung, khắc phục được hạn chế ở hình thái đầy đủ hay mở rộng Mặc dù vậy, vật ngang giá chung vẫn chưa ổn định, ở 1 thức hàng hoá thống nhất

d) Hình thái tiền tệ:

Khi sx hàng hoá và thị trường ngày càng mở rộng, tình trang vật ngang giá chung chưa cố định đã được thay thế bằng một vật ngang giá chung thống nhất, cố định ở 1 vật độc tôn và phổ biến, khi đó hình thái tiền tệ của loài người chính thức ra đời

Lúc đầu có nhiều kim loại khác nhau đóng vai trò tiền tệ, về sau được cố định ở vàngbạc Sở dĩ loài người chọn vàng bạc làm tiền tệ chính cống của mình là xuất phát từ đặc tính vốn có của nó như: Thuần nhất về chất, dễ chia nhỏ, không hư hỏng han gỉ, với 1 trọng lượng 1 thể tích nhỏ chưa đựng một lượng giá trị lớn

- Vậy bản chất của tiền tệ: là một loại hàng hoá đặc biệt được tách ra từ trong thế giới hàng hoá để làm vật ngang giá chung cho tất cả các hàng hoá khi đem ra trao đổi Nó

là sự biểu hiện của lđxh và thể hiện quan hệ giữa những người sản xuất hàng hoá với nhau

Câu 6: Nội dung, tác động của quy luật giá trị Hình thức biểu hiện của quy luật giá trị trong các giai đoạn phát triển của CNTB.

a Nội dung của quy luật giá trị.

Quy luật giá trị là qui luật kinh tế cơ bản của sản xuất và lưu thông hàng hoá Vì nó quy định bản chất của sản xuất hàng hoá, là cơ sở của tất cả các quy luật khác của sản xuất hàng hoá

Nội dung của quy luật giá trị là:

Sản xuất và trao đổi hàng hoá dựa trêncơ sở giá trị của nó, tức là dựa trên hao phí laođộng xã hội cần thiết

Trong sản xuất, phải xác định được thời gian lao động xã hội cần thiết dành cho việc sản xuất ra một đơn vị hàng hoá lấy đó làm căn cứ để tiến hành sản xuất ra sp, phấn đấu làm cho hao phí lao động cá biệt phải giảm xuống thấp hơn hao phí lao động xã hội cần thiết để có nhiều lợi nhuận, cơ hội cho sự phát triển

Trong trao đổi hàng hoá, quy luật giá trị yêu cầu phải thực hiện nguyên tắc trao đổi ngang giá (giá cả bằng giá trị) Nghĩa là vẫn phải lấy thời gian lao động xã hội cần thiết làm cơ sở để xác định giá cả căn cứ chủ yếu của trao đổi ngang giá Ngoài ra giá cả còn chịu ảnh hưởng của các yếu tố: cung - cầu, sức mua của đồng tiền, độc quyền… mà giá

cả có thể tăng lên hoặc giảm xuống nhưng phải xoay quanh giá trị, không được thoát ly giá trị

 Vì vậy xét trên phạm vi toàn xã hội, thì tổng giá cả cơ bản vẫn bằng tổng giá trị hàng hoá

b Tác động của quy luật giá trị.

* Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hoá

- Điều tiết sản xuất, thực chất là thông qua sự biến động của giá cả trên thị trườngmà qui luật giá trị tự phát làm điều hoá, phân bổ các yếu tổ sản xuất (TLSX+SLĐ) từ ngành này sang ngành khác, từ khu vực này sang khu vực khác trong nền kinh tế quốc dân, làm thu hẹp qui mô sản xuất của ngành này, mở rộng qui mô sản xuất của ngành khác cho phù hợp với nhu cầu của xã hội

- Còn điều tiết lưu thông hàng hoá của qui luật giá trị cũng được thực hiện thông quá giá cả thị trường, làm thu hút nguồn hàng từ nơi có giá cả thấp, lợi nhuận ít đến nơi có giácao, lợi nhuận nhiều, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội.

* Kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lý hàng hoá sản xuất, tăng năng suất lao động, phát triển lực lượng sản xuất

Xuất phát từ yêu cầu của quy luật giá trị trong sản xuất và trao đổi hàng hoá, bắt buộc mỗi 1 chủ thể phải không ngừng tìm cách hạ tháp hao phí lđ cá biệt xuống thấp hơn hao phí lao động xã hội cần thiết, để có nhiều lợi nhuận, giành ưu thế trong cạnh tranh Muốn vậy, họ phải cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất, đổi mới kỹ thuật công nghệ, nâng cao NSLĐ cá biệt Từ chỗ mang tính chất cá biệt dần dần phát triển ra đại bộ phận các chủ thể kinh tế đều có năng suất lao động cá biết cao hơn năng suất lao động xã hội, khiđó năng suất lđ cá biệt đó chuyển hoá thành NSLĐ XH tức là góp phần phát triển LLSX

* Thực hiện sự lựa chọng tự nhiên và phâncông người sản xuất hàng hoá thành kẻ giàu người nghèo

Cạnh tranh tất yếu dẫn đến kết quả: Những người gặp điều kiện sx thuận lợi, có tiến

bộ KHkỹ thuật công nghệ và năng suất lđ cá biệt cao hơn xã hội, nên đã có hao phí lao động cs biệt nhỏ hơn hao phí lao động xã hội cần thiết, nhờ đó mà phát tài, giàu lên nhanh chóng Họ có điều kiện mua sắm thêm TLSX, thuê thêm nhân công để mở rộng sản xuất

Ngược lại, những người gặp điều kiện sản xuất khó khăn, rủi ro trong kinh doanh nên bị thua lỗ, dẫn đến phá sản trở thành nghèo khó

c Hình thức biểu hiện của quy luật giá trị trong các giai đoạn phát triển của CNTB.

- Trong giai đoạn chủ nghĩa tb tự do cạnh tranh thì quy luật giá trị biểu hiện thành qui luật giá cả sản xuất

Trong CNTB tự do cạnh tranh, cạnh tranh giữa các ngành dẫn đến tỷ suất lợi nhuận bình quân và giá trị hàng hoá chuyển thành giá cả sx

W = C + V + m

 Giá cả sản xuất = CPSX + LNbq

Khi đó giá cả sản xuất là cơ sở của giá cả thị trường và giá cả thị trường sẽ xoay xung quanh giá cả sản xuất theo đồ thị hình sin

- Trong giai đoạn CNTB độc quyền: quy luật giá trị biểu hiện thành quy luật giá cả độc quyền và khi đó giá cả độc quyền

Giá cả độc quyền = chi phí sản xuất + lợi nhuận độc quyền

Bởi vì trong CNTB độc quyền các tổ chức độc quyền tự quy định giá cả độc quyền hoặc quy định giá cả độc quyền lớn hơn giá cả sx đới với những thứ hàng hoá mà họ bán

ra và họ quy định giá cả độc quyền nhỏ hơn giá cả sx đới với những hàng hoá mà họ muavào

Chuyên đề II NHỮNG VẤN ĐỀ KINH TẾ CỦA CHỦ NGHĨA TƯ

BẢN TỰ DO CẠNH TRANH.

Câu 1: Sự chuyển hoá của tiền tệ thành tư bản Hàng hoá sức lao động.

a.Trình bày sự chuyển hoá của tiền tệ thành tư bản.

Điều kiện chuyển hoá đó là phải nêu công thức chugn tư bản và so sánh 2 sự vận động T-H-T và H-T-H

* Công thức chung tư bản.

- Tiền tệ là sản vật cuối cùng của lưu thông hàng hoá, đồng thời là hình thái biểu hiện đầu tiên của mọi tư bản

Trong lưu thông hàng hoá giản đơn tiền vận động theo công thức: H-T-H còn trong lưu thông hàng hoá TBCN, tiền vận độngtheo công thức T-H-T’ Tức là sự chuyển hoá của tiền thành hàng hoá và sự chuyển hoá của hàng hoá thành tiền

* So sánh 2 sự vận động của T-H-T và H-T-H.

- Giống nhau:

+ Đều bao hàm 2 hành vi mua – bán

+ Đều bao gồm 2 yếu tố vật chất: tiền – vàng

+ Đằng sau quan hệ T-H, nó biểu hiện quan hệ giữa người mua và người bán

của quá trình lưu thông

Là giá trị sử dụng Là giá trị và sự tăng lên

của giá trị để đạt được m, như vậy tư bản vận động theo CT: T-H-T’ Trong đó T’=T+ ∆t Số tiền trội hơn

so với số tiền ứng ra (∆t) Mác gọi là giá trị thặng dư.Giới hạn của sự vận

động

Sự vận động là có giới hạn, sự vận động sẽ kết thúckhi có được giá trị sử dụng

Sự vận động không có giới hạn do mục đích giá trị lớn lên mãi2 Như vậy công thức vận động:T-H-T’ là công thức chugn của TB vì

sự vận động của mọi TB

đều biểu hiện trong lưu thông dưới dạng khái quát đó.

* Mâu thuẫn trong công thức chung của TB:

Thoạt nhìn công thức T-H-T’ ta có cảm giác giá trị thặng dư được tạo ra trong lưu thông Nhưng sự thật: lưu thông dù diễn ra dưới hình thức nào: Trao đổi ngang giá hoặc trao đổi không ngang giá (giá cả khác giá trị), Mua rẻ (mua thấp hơn giá trị), bán đắt (báncao hơn giá trị), vừa mua rẻ vừa bán đắt… nhưng xét trên phạm vi toàn XH cũng không

hề làm tăng thêm giá trị mà chỉ phân phối lại giá trị Nhưng nếunằm ngoài lưu thôg thì tiền tệ cũng khônghề tăng thêm giá trị (trừ lĩnh vực sản xuất)

Như vậy, mâu thuẫn chung của CT chugn TB biểu hiện ở chỗ giá trị thặng dư vừa được tạo ra trong lưu thông vừa không được tạo ra trong lưu thông

b.Phân tích 2 thuộc tính của hàng hoá sức lao động:

* Khái niệm: Sức lao động là toàn bộ năng lực (thể lực và trí lực) tồn tại trong 1 con người và được người đó sử dụng vào sản xuất, sức lao động là yếu tố của mọi quá trình sản xuất

.* Sự chuyển hoá sức lđ thành hàng hoá phải thoả mãn 2 điều kiện:

- Thứ 1: Người lđ được tự do về thân thể, tức là có quyền tự do đem bán sức lao động của mình

- Thứ 2: Họ ko có TLSX và các của cải khác Do vậy, muốn sống họ phải đi làm thuêbán sức lđ của mình

* Hai thuộc tính của hàng hoá sức lao động:

- Thuộc tính giá trị của hàng hoá sức lao động

+ Thuộc tính giá trị của hàng hoá slđ cũng do số lượng lđxh cần thiết để sản xuất và tái sản xuất ra nó quyết định

Giá trị sức lđ được quy về giá trị của toàn bộ các tư liệu sinh hoạt cần thiết để sx và tái sx slđ để duy trì đời sống của công nhân và gia đình họ

+ Giá trị hàng hoá sức lđ khác với hàng hoá thông thường ở chỗ nó bao hàm cả yếu

tố tinh thần và yếu tố lịch sử, phụ thuộc hoàn cảnh lịch sử của từng nước, từng thời kỳ

- Thuộc tính giá trị sử dụng: Thể hiện ở quá trình tiêu dùng sức lao động tức là trong quá trình lđ Để sx ra 1 hàng hoá thì trong quá trình lao động, sức lao động tạo ra một lượng giá trị mới lớn hơn giá trị bản thân nó Phần giá trị dôi ra so với giá trị sức lđ là giá

trị thặng dư – đó chính là đặc điểm riêng có của giá trị sử dụng của hàng hoá sức lđ Đây

là chìa khoá để giải quyết mâu thuẫn trong công thức chung của TB

* Mối quan hệ giữa hàng hoá sức lđ và mâu thuẫn công thức chung TB.

Hàng hoá slđ là chìa khoá giải quyết mâu thuẫn ct chung Tb vì hàng hoá slđ có tính chất đặc biệt: khi tiêu dùng nó (là quá trình người lao động sử dụng TLSX và sức lđ của mình để tạo ra giá trị hàng hoá, trong giá trị hàng hoá có giá trị thặng dư) tạo ra giá trị lớnhơn giá trịbản thân nó v + m

b So sánh hàng hoá sức lao động và hàng hoá thông thường.

♣ Điểm giống nhau:

Đều là 1 loại hàng hoá được mua bán trao đổi, và cũng có đầy đủ hai thuộc tính của hàng hoá đặc trưng đó là giá trị và giá trị sử dụng

Giá trị sử dụng đều có công dụng là thoả mãn nhu cầu của người tiêu dùng

Giá trị đều hao phí lđ để sx ra nó Lượng giá trị của hàng hoá đều được đo bằng thời gian lđ xh cần thiết

Đo bằng thời gian lao động

xã hội cần thiết để sản xuất ra TLSHoạt cần thiết để tạo ra lượng giá trị của nó đượ đo giántiếp bằng giá trị TLSH để tái sảnxuất ra SLĐ Ngoài ra còn bao hàm cả 2 yếu tố tinh thần và lịchsử

- Về mặt chất: Là lao động trừu tượng kết tinh trực tiếp vào hàng hoá đó

Về mặt chất: là do lao độngtrừu tượng kết tinh gián tiếp vàoTLSH mà người lđ và gđình họ

Khi tiêu dùng sẽ bị mất đi Khi tiêu dùng sẽ tạo ra 1

không có khả năng tái tạo lượng giá trị mới lớn hơn giá trị

bản thân hàng hoá SLĐ Đó chính là giá trị thặng dư mà nhà

- Người bán chỉ mất quyền

sử dụng mà không mất quyền sởhữu

- Tiền được trả sau dưới dạng tiền côgn hoặc tiền lương

Câu 2: Trình bày quy luật giá trị thặng dư (m) Quy luật kinh tế tuyệt đối của CNTB.

Quá trình sản xuất được tiến hành

- Trong 4h đầu bằng lao động cụ thể, công nhân sử dụng máy móc để chuyển 10kg bông thành 10kg sợi Theo đó giá trị của bông và hao mòn máy móc cũng được chuyển vào sợi bằng lao động trừu tượng, mỗi giời công nhân tạo thêm 1 lượng giá trị mới là 1 USD Như vậy giá trị của 10 kg sợi được tính theo các khoản sau:

Giá trị của 10 kg bông chuyển vào = 10 USD

= 16 USD

- Ca 2: 4h sau: Quá trình sx diễn ra tương tự, nhà TB cũng thu được 16 USD

Như vậy, sau một ngày nhà TB thu được 32 USD Tổng CP = 28 USD  còn dư 4$ chính là giá trị thặng dư

KN: Giá trị thặng là phần giá trị dôi ra ngoài giá trị hàng hoá sức lao động do công

b Hình thức biểu hiệncủa quy luật giá trị thặng dư trong các giai đoạn phát triển của CNTB.

- Trong giaiđoạn CNTB tự do cạnh tranh:

Quy luật giá trị thặng dư chuyển thành quy luật lợi nhuận bình quân

- Trong giai đoạn CNTB độc quyền

Quy luật giá trị thặng dư chuyển thành quy luật lợi nhuận độc quyền, khi đó nguồn gốc của lợi nhuận độc quyền bao gồm:

+ Lao động ko công của công nhân trong các xí nghiệp độc quyền

+ Một pần lao động ko công của công nhân ở các xí nghiệp ngoài độc quyền.+ Một phần giá trị thặngdư của các nhà TB bị thua thiệt trong cạnh tranh

+ Lao động thặng dư, thạm chí cả một pần lao động tất yếu của những người sản xuất nhỏ, của nông dân lao động ở các nước tư bản và các nước thuộc địa

c Tại sao quy luật giá trị thặng dư là quy luật kinh tế tuyệt đối của CNTB.

Mỗi phương thức sản xuất cáo 1 quy luật kinh tế tuyệt đối, quy luật phản ánh mối quan hệ kinh tế bản chất nhất của phương thức sản xuất đó Theo K.Marx chế tạo ra m là quy luật tuyệt đối của phương thức sản xuất TBCN

Nội dung “SX nhiều và ngày càng nhiều hơn m bằng cách tăng cường bóc lột CN làm thuê cũng không phải là giá trị mà chính là m Do đó mọi hoạt động kinh tế của nhà

TB, của xã hội tư bản đều do quy luật giá trị thặng dư chi phối

Quy luật m vạch rõ thủ đoạn để sx ra nhiều m là tăng cường bóc lột lđ thặng dư trên

cơ sở sản xuất và phát triển kỹ thuật

Quy luật m vạch rõ bản chất bóc lột của giai cấp tư bản là bóc lột lao động không công của CN dựa trên cơ cở phânc hia ngày lao động thành 2 phần lao động tất yếu và thời gian lao động thặng dư từ đó mà rút ngắn thời gian lao động tất yếu, kéo dài thời gian lao động thặng dư và quy luật này vạch rõ bóc lột m là cơ sở kinh tế để duy trì sự tồntại, phát triển của xã hội tư bản và giai cấp tư sản

Câu 3: So sánh tích tụ và tập trung tư bản, mối quan hệ giữa tích tụ và tập trng tb.

▪ Tích tụ TB là việc tăng quy mô TB cá biệt bằng cách TB hoá giá trị thặng dư trong một xí nghiệp nào đó, nó là kết quả trực tiếp của quá trình tích lỹ TB xét về mặt làm tăng thêm quy mô của TB cá biệt và tích tụ TB

▪ Tập trung TB là việc tăng thêm quy mô của TB cá biệt bằng cách hợp nhất những

TB cá biệt khác trong xã hội

∙ Năm I có vốn 1000

∙ Năm II có vốn 2000

∙ Năm III có vốn 3000 Vì không đủ lớn nên họ liên kết với nhau

Giống nhau:

- Làm quy mô TB cá biệt và quy mô tích luỹ tăng

- Tăng cường sự thống trị của giai cấp TS với giai cấp VS

- Do quy luật KT tuyệt đối, quy luật tự do cạnh tranh của CNTB chi phối

2 Biểu hiện qhệ sx khác nhau

Phản ánh trực tiếp mối quan hệ giữa

nhà TB với công nhân làm thuê

Phản ánh nội bộ các nhà TB nhưng có tác động đến mối qhệ giữa nhà TB và công nhân làm thuê

3 Quy mô TB cá biệt và Xh

Làm tăng quy mô của TB cá biệt và

▪ Mối quan hệ giữa tích tụ TB và tập trung TB: có mối quan hệ mật thiết

- Tích tụ TB làm tăng quy mô và sức mạnh của TB cá biệt tạo ra sự cạnh tranh gay gắt hơn và cuối cùng là các nhà TB cá biệt phải liên kết với nhau thúc đẩy quá trình tập

- Tập trung TB nhanh tạo điều kiện thuận lợi cho việc tăng cường bóc lột giá trị thặng dư làm cho tăng tích tụ TB.

- Ảnh hưởng qua lại giữa tích tụ TB và tập trung TB làm cho tích luỹ TB ngày càng mạnh hơn

Câu 4: Chi phí sản xuất TBCN, lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận.

a Giải thích sự chuyển hoá m thành lợi nhuận.

- Giá trị thặng dư là một bộ phận của giá trị mới dôi ra ngoài giá trị sức lao động do công nhân làm thuê tạo ra và bị nhà TB chiếm đoạt

- Lợi nhuận là phần chênh lệch giữa chi phí sx TBCN và giá trị hàng hoá w=k+P

- Chi phí SXTBCN: là chiphí nhà TB ứng ra để mua tư liệu sản xuất © và mua sức lao động (v) để tiến hành sản xuất hàg hoá (k = c +v)

- Nguyên nhân:

Do có sự chênh lệch giữa giá trị hàg hoá và chi phí sản xuất TBCN nên sau khi bán hàng hoá theo đúng giá trị nhà tư bản không chỉ bù lại đủ số tiền đã ứng ra mà còn thu được một số tiền ngang bằng giá trị thặng dư Số tiền lời này là lợi nhuận ký hiệu là P Như vậy thực chất của m la do người công nhân trong quá trình lao động tạo ra (m đượ coi là con đẻ của tư bản khả biến) những phạm trù chiphí sản xuất TBCN ra đời thì m được quan niệm là con đẻ của toàn bộ tư bản ứng trước mang hình thái chuyển hoá là lợi nhuận hay tư bản ứng trước có khả năng sinh ra m (P) đồng thời xoá nhoà ranh giới giữa

tư bản bất biến và tư bản khả biến

Công thức tính lợi nhuận: P = W – k

chuyển thành W = k + P

b Mối quan hệ giữa m và P

- m là nội dung vật chất bên trong được tạo ra trong quá trình sx, còn phản ánh sự chuyển hoá của m được biểu hiện ra bên ngoài

- Trong trao đổi do ảnh hưởng của cá nhân tố khách quan: cung - cầu, cạnh tranh…nên giá cả hàng hoá có thể cao hơn, thấp hơn hoặc có thể bằng giá trị hàng hoá Do vậy giá trị thặng dư và lợi nhuận thường không nhất trí với nhau về mặt lượng nhưng xét trênphạm vi toàn xã hội thì tổng giá cả = tổng giá trị và tổng số lợi nhuận bằng tổng số giá trị thặngdư Chính sự ko nhất trí với nhau về mặt lượng giữa m và P bợ vì nếu nhà TBbán hàng hoá với giá cả > giá trị thì P > m và nếu nhà TB bán hàng hoá với giá cả < giá trị thì P < m … nên càng che dấu thực chất bóc lột của chủ nghĩa TB Hơn nữa, các nhà

TB cho rằng P cao hay thấp do năng lực kinh doanh của TB thương nghiệp trong lưu thông mà có.

Như vậy giá trị thặng dư được quan niệm là con đẻ của toàn bộ TB ứng trước mang hình thái chuyển hoá là lợi nhuận Thoạt nhìn ta thấy P và m cũng là một: lợi nhuận chẳng qua chỉ là hình thái thần bí của m, hình thái phương thức SX TBCN tất nhiên phải

1 khoản tiền lời ngang bằng giá trị thặng dư, gọi là Lợi nhuận

Giống nhau: m và P giống nhau về chất, m và p chỉ là một, giá trị thặng dư là nội

dung vật chất bên trong tạo ra trong quá trình sx, Lợi nhuận P là hình thức biểu hiện bên ngoài của giá trị thặng dư m trong lưu thông

Khác nhau: Trong lưu thông, giá trị thặng dư chuyển hoá thành lợi nhuận Lợi nhuận

và giá trị thặng dư có mối quan hệ với nhau

+ Nguồn gốc: Giá trị thặng dư do TB khả biến chuyển thành

Lợi nhuận do toàn bộ TB khả biến chuyển thành

+ Mối quan hệ giữa 2 cái được phản ánh bởi quy luật cung cầu

cung > cầu : giá cả hh < giá trị hh : m >pcung = cầu : giá cả hh = giá trị hh : m = p

cung < cầu : giá cả hh > giá trị hh : m < p

► Xét trong toàn xh tư bản thì tổng giá cả = tổng giá trị nên tổng m = tổng p

So sánh giữa tỷ suất giá trị thặng dư và tỷ suất lợi nhuận

Tỷ suất giá trị thặng dư là tỷ số tính theo phần trăm giữa giá trị thặng dư và tư bản khả biến cần thiết để sx ra giá trị thặng dư đó

m’ = c/v

Tỷ suất lợi nhuận là tỷ số giữa tính theo phần trăm giữa giá trị thặng dư và toàn bộ

TB ứng trước

p’ = (p/c+v)x 100%