Bài Giảng Chức Năng Tuyến Thượng Thận Và Tuyến Tụy Nội Tiết

Là chất chống viêm mạnh nhất Tác động lên tất cả các giai đoạn của quá trình viêm:... • Nồng độ Na + giảm có ảnh h ởng trực tiếp lên vỏ th ợng thận  tiết aldosteron.• K + tăng có ảnh

chøc n¨ng tuyÕn th îng thËn

N»m ë cùc trªn 2 thËn.

TuyÕn cã 2 fÇn: vá th îng thËn = 2/3, tuû th îng thËn = 1/3 khèi l îng.

Vá th ­îng thËn:

Tæ chøc tuyÕn, chia 3 líp, SX 3 nhãm hormon:

+ T¸c dông trªn chuyÓn ho¸.

Trªn CH glucid:

T¨ng t©n t¹o ® êng ë gan.

Gi¶m tho¸i biÕn glucose ë TB.

T¨ng tæng hîp vµ dù tr÷ glycogen

ë gan.

KÕt qu¶ lµ t¨ng glucose m¸u.

* T¸c dông cña Cortisol:

T¨ng v/c acid amin vµo TB, tæng hîp

Là chất chống viêm mạnh nhất

Tác động lên tất cả các giai đoạn của quá trình viêm:

- Trung hoµ phøc hîp KN - KT nªn øc chÕ gf c¸c s¶n phÈm g©y dÞ øng nh histamin,

+ T¸c dông kh¸c

• TD lªn tÕ bµo m¸u vµ miÔn dÞch.

- LiÒu thÊp: t¨ng sinh K.ThÓ vµ BC N.

- LiÒu cao: gi¶m BC E (nghiÖm ph¸p Thorn) gi¶m BC L, teo m« b¹ch huyÕt, teo tuyÕn øc.

øc chÕ MD, ng¨n chÆn lo¹i bá m¶nh ghÐp.

• T¨ng tiÕt HCl dÞch d¹ dµy :

Viªm loÐt, ch¶y m¸u d.dµy- t¸ trµng

• Dïng l©u g©y tÝch n íc, teo c¬, xèp x ¬ng

* Điều hoà bài tiết:

Do trục d ới đồi - tuyến yên - th ợng thận

+ T¨ng t¸i hÊp thu Na + , t¨ng th¶i K + ë èng l

în xa (gi÷ n íc) T¸c dông cña aldosteron m¹nh h¬n DOC # 50 lÇn

+Tham gia duy tr× thÓ tÝch dÞch ngoµi bµo + T¨ng th¶i H +

+ Cã t¸c dông lªn CH nh ng rÊt yÕu.

- T¸c dông:

• Nồng độ Na + giảm có ảnh h ởng trực tiếp lên vỏ th ợng thận  tiết aldosteron.

• K + tăng có ảnh h ởng t.tiếp lên vỏ th ợng thận gây bài tiết aldosteron.

• Hệ RAA (Renin Algiotensin Aldosteron)

• ACTH (nh ng rất yếu).

- Điều hoà bài tiết.

Gåm 3 chÊt chÝnh: androsteron, androstendion,

- ë nam khi thõa androgen tr íc dËy th× 

dËy th× sím

- ë n÷ khi thõa androgen tr íc dËy th× g©y

¸i nam gi¶, ng ßi lín g©y nam ho¸

1.2.1- Nh îc n¨ng vá TT.

+ BÖnh Addison (bÖnh da ®en)

Lµ bÖnh nh îc n¨ng vá TT m¹n tÝnh nguyªn ph¸t.

- MÖt mái, v« lùc; da kh«, s¹m ®en; HA gi¶m

- Suy th îng thËn cÊp do gÆp stress.

1.2 Rèi lo¹n chøc n¨ng vá th îng thËn

1.2.2- C ờng năng vỏ th ợng thận

- Bệnh Cushing (do u năng tuyến yên) và hội chứng Cushing (do u năng vỏ TT):

Da khô, mỏng, ứ mỡ ở cổ, thân, chân tay gầy; léot dạ dày- tá tràng; tăng HA, đái đ ờng, rối loạn kinh nguyệt

+ Bệnh Simmond: nh ợc năng vỏ TT thứ phát do tuyến yên (kèm nh ợc

năng nhiều tuyến NT khác. ưưưưư

- BÖnh t¨ng s¶n th îng thËn bÈm sinh (héi chøng sinh dôc-th îng thËn).

Do RL enzym tæng hîp cortisol vµ

aldosteron  t¨ng ACTH  t¨ng T.hîp

androgen

Lµ Catecholamin: adrenalin vµ noradrenalin

tõ acid amin tyrosin

1.2- Hormon tuû th îng thËn

Các HM này chỉ đ ợc BT khi có tác nhân kích thích cơ thể (nóng, lạnh, đau, stress ).

1.2.1-Cơ chế tác dụng:

HM gắn vào các receptor  hoặc  trên màng

tế bào - gắn R và R  1  H ng phấn

- gắn R  2  ức chế

Trong đó noradrenalin gắn vào receptor ,

adrenalin gắn vào receptor  lẫn  1 và  2

- Thµnh m¹ch c¬ x ¬ng, m¹ch vµnh, m¹ch gan, m¹ch n o: cã R- ·o: cã R- 2

- Mµng TB gan cã c¶ receptor  vµ  2

* Trên cơ tim: Tăng hoạt động

+ Trên mạch máu: co mạch da, mạch lách, mạch hệ tiêu hoá, gi n mạch vành,ão: có R- mạch

n o,ão: có R- mạch cơ x ơng , mạch gan; co và gi n ão: có R-

mạch thận tuỳ liều l ợng.

1.2.2- Tác dụng của catecholamin

trên các cơ quan:

- Gi n c¬ èng tiªu ho¸, d.dµy, tö cung, ·o: cã R-

+ Ho¹t ho¸ hÖ thèng l íi ®i lªn g©y thøc tØnh + KT bµi tiÕt mét sè hormon: ACTH, TSH

+ T¨ng CHCS , t¨ng qu¸ tr×nh chuyÓn

glycogen thµnh glucose, t¨ng ® êng m¸u.

C¸c t/nh©n g©y stress, ® êng m¸u gi¶m,

HA gi¶m  k/t bµi tiÕt catecholamin

- §iÒu hoµ bµi tiÕt.

Tuyến tuỵ nội tiết

Tuyến tuỵ nội tiết chỉ chiếm 1% trọng l ợng tuyến tuỵ

Đơn vị cấu trúc là các tuỵ đảo

Langerhans, gồm các tế bào , , , …

tiết nhiều HM khác nhau.

2.1- Hormon tuyÕn tuþ néi tiÕt.

Insulin gåm chuçi peptid A (21 A.amin)

vµ chuçi peptid B (30 A amin) nèi víi nhau b»ng c¸c cÇu nèi disulfur (-S-S-).

Insulin ® îc tæng hîp tõ TiÒn insulin

(proinsulin cã thªm peptid C)

- T¸c dông cña insulin:

Lµ HM duy nhÊt lµm gi¶m ® êng m¸u

+ Trªn CH glucid:

 T¨ng t.h¬p glycogen ë gan, gi¶m ph©n huû glycogen thµnh glucose.

 T¨ng CH glucose thµnh acid bÐo ë gan.

 T¨ng tho¸i biÕn glucose ë c¬.

 Gi¶m t©n t¹o ® êng

KÕt qu¶  gi¶m glucose m¸u

+ Trªn CH lipit:

T¨ng tæng hîp a.bÐo ë gan (theo h íng

G-6-P theo ® êng pentose)

+ Trªn CH protid:

KT qu¸ tr×nh t/h protein

Gi¶m tho¸i biÕn protein.

Gi¶m gi¶i phãng a.amin ra khái TB.

ư*ưNgoài ra insulin còn tham gia vào đ/h n/độ Na + , K + nội bào (v/c Na + ra ngoài, K +

vào trong TB)

- Điều hoà bài tiết:

+ Do n/độ Glucose và acid amin máu.

+ Một số HM tiêu hoá.

+ Vai trò TK g/cảm và phó g/cảm.

N.độ Glucose máu < 0,7g/l  k/t TB  tuỵ đảo tiết glucagon; nồng độ G máu cao  ƯC tiết glucagon.

2.2- Rối loạn Chức Năng tuyến tuỵ nội tiết.

Chủ yếu phụ thuộc tăng, giảm tiết insulin.

- Điều hoà bài tiết:

- Tiểu đ ờng Typ 1 : phụ thuộc insulin (Do thiếu insulin)

- Tiểu đ ờng Typ 2: không phụ thuộc

insulin (bệnh của receptor)

Bệnh nhân tiểu đ ờng : ăn nhiều, uống nhiều, đái nhiều, gầy sút nhanh, nhiều RL

CH nặng nề

2.2.1- Giảm tiết insulin và bệnh tiểu đ ờng:

2.2.2- Tăng tiết insulin

Tăng chuyển glucose vào tế bào  hạ đ ờng huyết từng cơn (tuỳ mức độ), thèm ăn, béo phì.

2.2.3- Thay đổi tiết glucagon:

ít quan trọng, vì còn nhiều HM khác hỗ

trợ

HÕt

Là chất chống viêm mạnh

Tác động lên tất cả các giai đoạn của quá trình viêm:

- ổn định màng lysosom nên hạn chế giải phóng enzym phân giải protein

- ức chế E phospholipase A 2 , làm giảm gf các chất gây viêm: histamin, bradykinin… Làm giảm sốt, tăng hồi phục t/c viêm

+Tác dụng chống viêm:

+ Tăng tái hấp thu Na + , tăng thải K + ở ống l

ợn xa (giữ n ớc) Tác dụng của aldosteron mạnh hơn DOC # 50 lần

+ Có tác dụng ở tuyến mồ hôi và phần đầu

đại tràng (chống mất muối, n ớc trong đ/k nóng).

+Tham gia duy trì thể tích dịch ngoài bào.

- Tác dụng:

Tuû t/thËn BT noradrenalin vµ adrenalin

C¸c HM nµy chØ ® îc BT khi cã t¸c nh©n

kÝch thÝch c¬ thÓ (nãng, l¹nh, ®au, stress ).

Hµm l îng noradrenalin vµ adrenalin

kh¸c nhau theo tuæi, d íi 2 tuæi: chñ

yÕu lµ noradrenalin, trªn 3 tuæi: 20% lµ adrenalin, tuæi tr ëng thµnh: chñ yÕu lµ adrenalin.

2- Hormon tuû th îng thËn

- G©y gi n m¹ch, gi¶m nhÞp tim, gi¶m ·o: cã R-

glucose m¸u, t¨ng tæng hîp Gly gan

+ Trên CH protid:

KT quá trình t/h protein

Giảm thoái biến protein.

Giảm giải phóng a.amin ra khỏi TB.

* Cơ chế:

Tăng v/c a.amin vào trong TB

ƯC hoạt tính enzym tân tạo đ ờng từ a.amin

Do ƯC lipase.

Do tăng CH a.béo từ gan đến mô mỡ

ư*ưNgoài ra insulin còn tham gia vào đ/h n/độ Na + , K + nội bào (v/c Na + ra ngoài, K +

- Do tÕ bµo delta B tiÐt; lµ peptid 14 a.amin

- T/d: ¦C tiÕt glucagon, gastrin, secretin,

CCK

- §iÒu hoµ bµi tiÕt:

• ƯC hoạt động bài tiết và cơ học hệ tiêu hoá