Từ những thập niên 70 của thế kỷ XX, trong bức tranh chính trị của các quốc gia Mỹ Latinh đã có sự thay đổi đột ngột gam màu chính trị. Thiết chế nhà nước quân phiệt, cùng với mô hình chủ nghĩa tự do mới đã dần dần bị thay thế bằng các chính phủ cánh tả. Sự thay đổi quyền lực này đã thực sự gây bất ngờ lớn không chỉ đối với giới cầm quyền nước Mỹ, mà còn gây bất ngờ lớn đối với toàn thế giới. Không chỉ dừng lại ở việc lên nắm chính quyền, mà lực lượng cánh tả còn công khai tuyên bố sẽ đưa đất nước phát triển theo xu hướng mới, trong đó có xu hướng chủ nghĩa xã hội, đi ngược lại hoàn toàn với con đường mà Chính phủ Mỹ đã lựa chọn cho họ trước đây
Trang 1MỞ ĐẦU
Từ những thập niên 70 của thế kỷ XX, trong "bức tranh chính trị" của cácquốc gia Mỹ Latinh đã có sự thay đổi đột ngột "gam màu chính trị" Thiết chế nhànước quân phiệt, cùng với mô hình chủ nghĩa tự do mới đã dần dần bị thay thếbằng các chính phủ cánh tả Sự thay đổi quyền lực này đã thực sự gây bất ngờ lớnkhông chỉ đối với giới cầm quyền nước Mỹ, mà còn gây bất ngờ lớn đối với toànthế giới Không chỉ dừng lại ở việc lên nắm chính quyền, mà lực lượng cánh tảcòn công khai tuyên bố sẽ đưa đất nước phát triển theo xu hướng mới, trong đó có
xu hướng chủ nghĩa xã hội, đi ngược lại hoàn toàn với con đường mà Chính phủ
Mỹ đã "lựa chọn" cho họ trước đây
Hơn nữa, khi chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và khu vực Đông Âu sụp đổ,niềm tin vào chủ nghĩa xã hội bị lung lây, nhiều người bắt đầu hoài nghi về môhình chủ nghĩa xã hội, về các đảng cộng sản và chủ nghĩa Mác - Lênin Trong khi
đó, chủ nghĩa tư bản với nền kinh tế phát triển, khoa học kỹ thuật hiện đại, đã điềuchỉnh, thích nghi, cải thiện đời sống của người dân, tạo được không ít niềm tin ởnhiều quốc gia trên thế giới Trong bức tranh tương phản về lợi ích đó, thì ở khuvực Mỹ Latinh nhiều quốc gia lại hướng đất nước đi theo xu hướng chủ nghĩa xãhội Đặc biệt, ở Venezuela - Tổng thống Hugo Chavez đã công khai tuyên bố lấychủ nghĩa Mác - Lênin cùng với các tư tưởng tiến bộ khác làm nền tảng tư tưởng
và sẽ đưa đất nước đi theo xu hướng chủ nghĩa xã hội Điều này, đã đặt ra dấu hỏilớn cho nhiều nhà hoạt động chính trị - xã hội?
Trong bối cảnh hiện nay, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế đangtạm thời lâm vào thoái trào, chủ nghĩa xã hội đang bị tấn công từ nhiều phía,không ít người đang quên đi hoặc không thấy được tính ưu việt của nhà nước xãhội chủ nghĩa, thì sự phát triển của phong trào cánh tả ở khu vực Mỹ Latinh, đặcbiệt là sự lựa chọn con đường phát triển theo xu hướng chủ nghĩa xã hội của
Venezuela càng có ý nghĩa cực kỳ quan trọng Vì vậy, tôi lựa chọn vấn đề: " Sự phát triển của phong trào cánh tả ở một số nước khu vực Mỹ Latinh hiện nay"
góp phần nghiên cứu phong trào cộng sản và công nhân quốc tế trong giai đoạnhiện nay là rất thiết thực và cấp thiết
Trang 2NỘI DUNG
1 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO CÁNH TẢ Ở MỘT SỐ NƯỚC KHU VỰC MỸ LATINH HIỆN NAY
1.1 Sự hình thành phong trào cánh tả ở một số nước Mỹ Latinh
Mỹ Latinh là khu vực địa lý trải dài từ Mexico xuống hết Nam Mỹ, vớitổng diện tích trên 20,5 triệu km2 và dân số trên 500 triệu người; có 33 quốc giađộc lập và 14 vùng lãnh thổ (các đảo nhỏ thuộc Anh, Pháp và Hà Lan) Trừ ngườiBrasil nói tiếng Bồ Đào Nha, tất cả người dân các nước còn lại ở Mỹ Latinh đềunói tiếng Tây Ban Nha Nét độc đáo về ngôn ngữ và văn hoá trên đây của các dântộc dân chủ tiến bộ ở Mỹ Latinh là yếu tố hỗ trợ cho các khuynh hướng, phongtrào chính trị lan tỏa nhanh chóng và rộng khắp châu lục
Tư tưởng thiên tả ở Mỹ Latinh đã được hình thành từ rất sớm, trong cáccuộc đấu tranh chống lại thực dân xâm lược và chế độ độc tài quân sự, bên cạnhnhững tổ chức cộng sản đã xuất hiện những nhóm người luôn đấu tranh cho sựcông bằng và tiến bộ của xã hội Những người có tư tưởng tiến bộ này được các nhà
sử học gọi là phái tả Trong suốt một thời gian dài, lực lượng cánh tả luôn tiên phongtrong các phong trào chính trị, kinh tế, xã hội dần dần các tổ chức đảng của cánh tảcũng đã ra đời và lần lượt lên nắm chính quyền trong những năm đầu thế kỷ XXI:
Đảng Xã hội Chile (PS), được thành lập ngày 19 tháng 4 năm 1933 Năm
1970, liên minh các lực lượng cánh tả tiến bộ đã giành thắng lợi trong cuộc bầu
cử, đưa ông Xanvađo Alende, lãnh tụ Đảng Xã hội lên làm tổng thống Tại cuộcbầu cử năm 2000, ứng cử viên Liên minh các đảng vì dân chủ đã giành thắng lợi
và ông Lagos là người thứ hai của Đảng Xã hội Chile trở thành tổng thống Trongnăm 2006, một lần nữa ứng cử viên Đảng PS - bà Michelle Bachelet, giành thắnglợi và trở thành nữ tổng thống đầu tiên ở quốc gia này
Mặt trận giải phóng dân tộc Xandino (FSLN) ở Nicaragua, ra đời từ những
năm 70 của thế kỷ XX Năm 1979, FSLN do chủ tịch D Ortega đứng đầu đã lãnhđạo nhân dân tiến hành cuộc khởi nghĩa lật đổ chế độ độc tài Xomoxa và lên nắmchính quyền Mặc dù không giành được thắng lợi trong các cuộc bầu cử tiếp theo,nhưng FSLN vẫn duy trì được uy tín và ảnh hưởng lớn trong tầng lớp nhân dân
Trang 3lao động Nicaragua Trong cuộc bầu cử ngày 5 tháng 6 năm 2006, cựu Chủ tịch
D Ortega đã trở thành Tổng thống Nicaragua
Đảng Lao động Brazil (PT), thành lập ngày 10 tháng 2 năm 1980, với nền
tảng tư tưởng là chủ nghĩa xã hội cổ điển Đảng có tổ chức rộng rãi như: đoànthanh nhiên, công đoàn, hội phụ nữ Năm 1982, Đảng PT tham gia tranh cử nhưngkhông giành thắng lợi (chỉ đạt 3,5% số phiếu cử tri ủng hộ) Nhưng tại cuộc bầu
cử tổng thống tháng 10 năm 2002, ứng cử viên của Đảng PT - Lula de Silva đãgiành thắng lợi và trở thành tổng thống đầu tiên trong lịch sử Brazil có nguồn gốc
là công nhân Sau khi lên nắm chính quyền, Tổng thống Lula de Silva đã thực thihàng loạt các chính sách xã hội tiến bộ; thực hiện đường lối đối ngoại thân thiện,cởi mở Vì vậy, trong cuộc bầu cử năm 2006, ông lại tiếp tục giành thắng lợi vàtái đắc cử nhiệm kỳ thứ hai ở Brazil
Đảng Phong trào nền Cộng hòa thứ năm của Venezuela (MVR), thành lập
ngày 29 tháng 4 năm 1997 MVR là đảng cầm quyền tập hợp nhiều lực lượngchính trị, xã hội khác nhau, nhưng có chung một mục tiêu đó là đấu tranh vì hòabình, tiến bộ xã hội, dân chủ nhân dân, chống lại chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa
tự do mới Tháng 12 năm 1998, với sự ủng hộ rộng rãi của lực lượng cánh tả, tầnglớp tiến bộ và quần chúng nhân dân, ông Hugo Chavez, ứng cử viên của ĐảngMVR đã trúng cử tổng thống Tháng 12 năm 2006, Hugo Chavez lại tái đắc cửtổng thống nhiệm kỳ (2007 - 2013), tiếp tục điều hành đất nước Gần đây, ĐảngMVR đã tuyên bố tự giải tán để xúc tiến thành lập Đảng Xã hội chủ nghĩa thốngnhất Venezuela (PSUV) theo sự đề xuất của Tổng thống Hugo Chavez và sẽ đưađất nước phát triển theo con đường "Xã hội chủ nghĩa thế kỷ XXI" Đảng PSUV
sẽ được thành lập trên cơ sở tập hợp các lực lượng chính trị khác nhau ởVenezuela ủng hộ Tổng thống Hugo Chavez Đồng thời, cũng sẵn sàng tiếp nhậncác thành viên đảng khác gia nhập vào PSUV
Đảng Phong trào tiến lên chủ nghĩa xã hội (MAS) của ông Morales, giành
thắng lợi trong cuộc bầu cử Tổng thống Bolivia tháng 12 năm 2005 Sau khi nắmquyền, Tổng thống Morales chủ trương cải cách chính trị - xã hội sâu rộng nhằmxóa bỏ đói nghèo, bất công, nhằm xây dựng xã hội công bằng, dân chủ tiến bộ; tạo
Trang 4cơ hội cho tất cả mọi người, nhất là với thổ dân Bước khởi đầu của công cuộc cảicách là tiến hành quốc hữu hóa ngành dầu khí, cải cách ruộng đất và bầu cử Quốchội lập hiến, soạn thảo hiến pháp mới với mục đích xóa bỏ tàn dư của chủ nghĩathực dân đang đè nặng lên quốc gia vùng núi Andes này suốt mấy thế kỷ qua.
Tại Uruguay, Đảng Mặt trận rộng rãi đã tập hợp nhiều chính trị gia của các
đảng phái khác nhau trong những năm 60, 70 của thế kỷ XX Trong bối cảnh lịch
sử hiện nay nhiều phần tử tiến bộ vẫn đi tiên phong trong các cuộc đấu tranhchống chủ nghĩa tư bản, đấu tranh vì một xã hội công bằng, bảo vệ quyền lợi chonhững người bị thiệt thòi trong xã hội
Nhìn chung, tư tưởng thiên tả đã xuất hiện sớm, thời kỳ chống thực dân Tây
Ban Nha xâm lược đã xuất hiện nhiều phong trào đấu tranh của lực lượng tiến bộ.Trên cơ sở phát triển của lực lượng cánh tả, các đảng cánh tả đã lần lượt ra đời.Tuy nhiên, đến những năm đầu của thế kỷ XXI thì sự phát triển này mới trở thànhmột phong trào ở khu vực Mỹ Latinh, đại diện của lực lượng cánh tả lần lượt lênnắm chính quyền ở nhiều quốc gia Mỹ Latinh
1.2 Sự phát triển của phong trào cánh tả ở một số nước Mỹ Latinh hiện nay
Từ cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI, lực lượng cánh tả đã bắt đầu phục hồi,trỗi dậy và phát triển thành một phong trào chính trị chủ đạo ở khu vực Mỹ Latinh
Sự phát triển của phong trào cánh tả có thể khát quát ở một số điểm sau:
Lực lượng cánh tả đã có sự chuyển biến mạnh mẽ về tư tưởng và tổ chức.
Sau khi lên cầm quyền, các chính phủ cánh tả đều nhận thấy một yêu cầu cấp thiết
là phải thành lập được một chính đảng cách mạng làm nòng cốt để dẫn dắt phongtrào cách mạng Vì vậy, đã nhanh chóng xúc tiến thành lập một chính đảng TạiVenezuela, công tác chuẩn bị cho việc thành lập một chính đảng thật sự cáchmạng đang được xúc tiến khẩn trương Đảng Xã hội thống nhất Venezuela mặc dùđang trong thời kỳ thai nghén, song đã cho thấy sự chuyển biến sâu sắc trong lĩnhvực tư tưởng của lực lượng cánh tả
Xu thế liên kết khu vực được hình thành và phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây Trong bối cảnh tình hình quốc tế có nhiều diễn biến phức
tạp, xu thế toàn cầu hóa và hội nhập khu vực đang diễn ra mạnh mẽ, chính phủ
Trang 5cánh tả Mỹ Latinh vừa lên cầm quyền đã nhận thức được sự cần thiết phải liên kết
và hợp tác với nhau để thúc đẩy sự phát triển ở mỗi quốc gia Tại các cuộc gặp gỡcấp cao song phương và tại các diễn đàn, hội nghị khu vực trong những năm gầnđây, các lãnh tụ cánh tả luôn kêu gọi và nhấn mạnh cần phải đẩy mạnh tiến trìnhliên kết bằng những kế hoạch và việc làm cụ thể để tự cứu lấy mình trước nhữngkhó khăn ở khu vực và thách thức của thời đại Từ nhận thức đó, trong những năm
gần đây xu hướng liên kết khu vực đã được hình thành và phát triển Ngày
01/8/1990, ngoại trưởng các nước Brazil, Argentina, Chile, Uruguay đã nhất tríthành lập thị trường chung "chóp nón" Nam Mỹ, ngay sau đó các thành viên đãthống nhất xóa bỏ hàng rào buôn bán giữa các nước kể từ tháng 7 năm 1990 Năm
2005, tại Hội nghị cấp cao toàn châu Mỹ, trước việc Mỹ muốn hoàn tất quá trình
tự do mậu dịch toàn châu Mỹ theo quan điểm của mình, các chính phủ cánh tả đãphối hợp với nhau đưa ra một sáng kiến mới gọi là "Giải pháp Boliva cho châuMỹ" (ALBA), trong đó nhấn mạnh việc thực hiện liên kết về viễn thông, truyềnthông, năng lượng và nhiều lĩnh vực khác giữa các nước Mỹ Latinh ALBA đượcxem là đối trọng của dự án khu vực mậu dịch tự do toàn châu Mỹ (FTAA) của
Mỹ, nhằm chống lại âm mưu để cho các doanh nghiệp Mỹ kiểm soát vùng lãnhthổ chạy từ cực Bắc cho đến cực Nam châu lục và tự do tiếp cận không gặp trởngại nào cho sản phẩm Mỹ ALBA chính thức đi vào hoạt động từ Hội nghị lầnthứ IV chống FTAA được tổ chức tại Habana (tháng 5 năm 2005) Nhân dịp này,Cuba và Venezuela đã ký 49 hiệp định hợp tác, hai nước tuyên bố: "ALBA khôngdựa trên những tiêu chí vụ lợi, những lợi ích vị kỷ của doanh thương cũng nhưcủa quốc gia này mà gây phương hại cho quốc gia khác" Venezuela cũng đã đồng
ý sẽ bỏ ra 500 triệu USD giúp các nước khác trong khu vực thanh toán các khoản
nợ nước ngoài; Venezuela ký với Brazil 26 hiệp định từ lĩnh vực năng lượng đếnlĩnh vực quân sự; ký với Argentina, Uruguay hiệp định tăng cường hội nhập khuvực theo tinh thần của ALBA Thực tế, trong thời gian qua ALBA đã góp phầntháo gỡ khó khăn, cải thiện đời sống xã hội các nước thành viên, thu hút nhiềunước Mỹ Latinh tham gia Trong khuôn khổ ALBA, các nước cũng đã đưa ra dự
Trang 6án thành lập doanh nghiệp dầu mỏ lớn nhất lục địa (PETROSUR) với sự tham giacủa nhiều nước như: Venezuela, Bolivia, Ecuador, Argentina.
Có thể nói, thành công nhất của việc liên kết khu vực là sự ra đời của
"Cộng đồng các nước Nam Mỹ" (CSN) vào ngày 8 tháng 12 năm 2004 Đây chính
là một tổ chức liên kết toàn diện trên tất cả các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, xã hộiv.v Việc thành lập CSN là một bước tiến quan trọng trong tiến trình lịch sử cácquốc gia Mỹ Latinh, tạo điều kiện cho các nước có cơ hội để giao lưu, học hỏikinh nghiệm, đồng thời cũng phát huy được tiềm năng vốn có của từng quốc gia,củng cố thêm vị thế của lực lượng cánh tả trong các cuộc thương lượng về tự dothương mại với các khối ở Bắc Mỹ và châu Á Khối Thị trường chung Nam Mỹ(MERCOSUR), với trụ cột là Brazil tiếp tục được củng cố, phát triển theo hướngtăng cường, mở rộng hợp tác Tại Hội nghị cấp cao MERCOSUR, họp tại Brazilngày 17 tháng 12 năm 2004 đã kết nạp thêm các thành viên là Venezuela, Ecuador
Trong những năm gần đây, đã diễn ra nhiều phong trào đấu tranh chính trị, các hoạt động của lực lượng cánh tả rất sôi nổi Sự ra đời của "Diễn đàn Xao
Paolo” vào tháng 7 năm 1990, với tư cách là diễn đàn thường niên của các đảng,các phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh và trên thế giới Hoạt động của diễn đàn do 4đảng (Đảng Lao động Brazil, Đảng Cộng sản Cuba, Đảng Cách mạng dân chủMehico và Đảng Mặt trận rộng rãi Uruguay) điều phối Hoạt động chủ yếu của
"Diễn đàn Xao Paolo" là phê phán mô hình chủ nghĩa tự do mới và tìm tòi giảipháp thay thế, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của các quốc gia, thực hiệnbình đẳng và công bằng xã bội, tăng cường hợp tác khu vực, mở rộng quan hệ quốc
tế Đến thời điểm năm 2007, diễn đàn đã tổ chức 13 cuộc gặp gỡ, với sự tham giathường xuyên của trên 50 đảng, tổ chức, phong trào xã hội Cuộc gặp gỡ gần đâynhất là vào tháng 1 năm 2007 tại Enxan Vado với, sự tham gia của 58 đảng
Năm 1997, Đảng Lao động Mehico đã có sáng kiến tổ chức cuộc hội thảoquốc tế "Các đảng chính trị và một xã hội mới", sáng kiến này đã được các đảngcộng sản và các đảng cánh tả ở Mỹ Latinh cũng như trên thế giới ủng hộ Đâycũng chính là diễn đàn thường niên để các đảng trao đổi kinh nghiệm đấu tranhchính trị vì một xã hội mới, phát triển về kinh tế và công bằng về xã hội Từ khi
Trang 7thành lập đến nay, đã có 11 cuộc hội thảo được tổ chức Từ năm 1999 đến nay,Cuba đã đứng ra tổ chức Hội nghị quốc tế thường niên với chủ đề "toàn cầu hóa
và các vấn đề phát triển" Đây cũng là một diễn đàn thường niên của lực lượngcánh tả, với sự tham gia của các chính khách, nhân sỹ, các nhà nghiên cứu cóquan điểm tiến bộ và đại diện nhiều tổ chức quốc tế, khu vực, các cơ quan thuộcLiên Hợp quốc v.v Đến nay, có 9 cuộc hội thảo được tổ chức, lần thứ 9 được tổchức vào năm 2007 Mỹ Latinh là nơi ra đời "Diễn đàn xã hội thế giới" (WSF) vớikhẩu hiệu "Một thế giới khác là có thể" Đây là một diễn đàn mở của các lựclượng cánh tả chống lại chủ nghĩa tự do mới, các mặt trái của quá trình toàn cầuhóa hoạt động của diễn đàn chú ý về mặt xã hội nhiều hơn, được tổ chức mỗinăm một lần
Trong những năm qua, lực lượng cánh tả đã có sự chuyển biến cả về số lượng lẫn chất lượng Những năm gần đây, làn sóng tư tưởng thiên tả ở khu vực
Mỹ Latinh đã được phục hồi trở lại và ngày càng phát triển mạnh mẽ, nhiều chính
phủ đã tham gia tranh cử và giành thắng lợi trong các cuộc bầu cử dân chủ Bắt
đầu từ tiến trình dân chủ hóa khu vực mà ông Hugo Chavez - một sỹ quan quânđội, có tư tưởng cấp tiến đã đắc cử năm 1998 và lên làm Tổng thống nước Cộnghòa Venezuela Sự kiện này, đã tác động lớn đến hàng loạt các đảng cánh tả trongkhu vực Vì vậy, trong những năm tiếp theo, hàng loạt các nhân vật cánh tả trongkhu vực Mỹ Latinh đã giành thắng lợi trong các cuộc bầu cử và lên nắm chínhquyền: Tại Chile, năm 2000 với chiến thắng của lực lượng dân chủ trong cuộctổng tuyển cử đã đưa Ricazdo Lagos lên làm Tổng thống nước Cộng hòa Chile.Tiếp đó, năm 2002, với sự thắng lợi của Lula de Silva - một cựu Chủ tịch nghiệpđoàn, đã trở thành nhân vật cánh tả đầu tiên ở Brazil được bầu làm tổng thống.Ông là một trong những nhà lãnh đạo đi tiên phong trong trào lưu dân chủ cánh tả
ở khu vực Mỹ Latinh Tại Argentina, sau nhiều năm chịu sự thống trị của chínhquyền cánh hữu, tình hình chính trị, kinh tế, xã hội đã lâm vào khủng hoảng trầmtrọng, thậm chí nguy cơ bùng nổ nội chiến có thể xảy ra Trong bối cảnh đó, lựclượng cánh tả đã giành thắng lợi và lên nắm chính quyền Ông Nestor Kirchner đãtrở thành tổng thống, từng bước đưa đất nước vượt qua giai đoạn khó khăn
Trang 8Thắng lợi tiếp theo của phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh là sự kiện ôngTabare Vazquez, thuộc Liên minh tiến bộ - mặt trận rộng rãi (EP-FA) đã trở thànhTổng thống Uruguay nhiệm kỳ 2005-2009, chấm dứt sự độc quyền lãnh đạo đấtnước sau hơn 170 năm của hai đảng chính trị truyền thống: Blaco và Colorado kể
từ khi quốc gia Nam mỹ này giành độc lập năm 1825
Có thể nói, năm 2006, là năm có nhiều chính phủ cánh tả ở khu vực MỹLatinh giành thắng lợi trong cuộc bầu cử, với 5 lãnh tụ cánh tả liên tiếp thắng cử
và lên cầm quyền, điều này đã để lại dấu ấn lớn về lực lượng cánh tả
Khởi đầu bằng thắng lợi của ông Morales - ứng cử viên thuộc Đảng Phongtrào tiến lên chủ nghĩa xã hội (MAS), ông là vị tổng thống người da đỏ đầu tiêntrong lịch sử 180 năm độc lập của Cộng hòa Bolivia Sau khi lên nắm chínhquyền, Morales đã thực hiện nhiều chính sách tiến bộ như: cải cách ruộng đất, tổchức bầu cử Quốc hội lập hiến v.v Tiếp đó là sự thành công của ứng cử viênMichelle Bachelet thuộc đảng cánh tả, bà đã trở thành nữ tổng thống đầu tiên củaquốc gia Nam Mỹ Chile Trong các chiến lược phát triển đất nước, Tổng thốngMichelle Bachelet rất ưu tiên các lĩnh vực: chống tham nhũng, đẩy mạnh dân chủhóa đất nước, sản xuất và xuất khẩu Với việc giành thắng lợi hơn 70% số phiếu,ứng cử viên cánh tả Rafarl Correa đã trở thành Tổng thống nước Cộng hòaEcuador Đặc biệt là tại Venezuela và Brazil, hai ứng cử viên Lula de Silva vàHugo Chavez đã tái đắc cử tổng thống
Bước sang năm 2008, lực lượng cánh tả lại tiếp tục xuất hiện trên vũ đàichính trị, tại Paraguay đã xuất hiện thêm một gương mặt mới đại diện cho cánh tả
là cựu giám mục Thiên chúa giáo, Phecnangđo Lugo đã giành thắng lợi trongcuộc bầu cử tổng thống ở quốc gia Nam Mỹ này
Sự phát triển của phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh không chỉ thể hiện ở cácchính phủ cánh tả trong khu vực lên nắm chính quyền, mà nó còn được biểu hiện
ở sự tham chính của nhiều đảng cánh tả khác ở các quốc gia như: Mehico, Panama,Peru, Coxta Rica, Đominica Các đảng này mặc dù không giành được thắng lợitrong các cuộc bầu cử, nhưng đã có ảnh hưởng rất lớn trong quần chúng nhân dân
Trang 9Sự phát triển của xu thế cánh tả không chỉ dừng lại ở số lượng tham gia nắm chính quyền, mà các lãnh tụ cánh tả sau khi thắng cử còn thực hiện nhiều chính sách tiến bộ và đạt được những thành tựu rất đáng khích lệ như:
Chính trị, ngoại giao ở các nước do lực lượng cánh tả cầm quyền đã có sự thay đổi theo chiều hướng tích cực Sau khi thóat khỏi ách thống trị của thực dân
Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha mô hình dân chủ cũng đã được xây dựng ở nhiều quốcgia, song dường như đó chỉ là dân chủ hình thức, quyền lực nhà nước vẫn nằmtrong tay các thế lực độc tài và các đảng truyền thống, cánh hữu, nên mô hình dânchủ được dựng lên đã không đem lại quyền lợi cho người dân Thực tế đã chothấy, trong suốt một thời gian dài Mỹ Latinh là một trong những nơi bất ổn định,bất bình đẳng nhất trên thế giới
Nhưng từ khi lực lượng cánh tả lên cầm quyền, nhờ thực hiện những chínhsách tiến bộ về kinh tế - xã hội, nên đã phần nào đó cải thiện môi trường dân chủcho nhân dân, mọi người đều có quyền tham gia vào việc xây dựng và phát triểnđất nước Thực tế đã cho thấy những người xuất thân là công nhân, phụ nữ, hay làngười Thiên chúa giáo, thổ dân cũng có thể trở thành tổng thống nếu họ đáp ứngđược nguyện vọng của người dân, điển hình ở các quốc gia như: Brazil, Chile,Paraguay, Bolivia Người nghèo được quan tâm, giúp đỡ cả về vật chất lẫn tinhthần (xây nhà, vay vốn, chăm sóc sức khoẻ )
Trong công tác đối ngoại cũng đã để lại nhiều dấu ấn quan trọng, xu hướng liên kết khu vực được hình thành và phát triển, quan hệ ngoài khu vực được mở rộng Đối với khu vực, các chính phủ cánh tả tăng cường thúc đẩy sự
đoàn kết hợp tác giúp đỡ lẫn nhau Hầu hết các chính phủ cánh tả đang nắm quyềnđều có mối liên hệ mật thiết với nhau, đẩy mạnh hợp tác đôi bên cùng phát triển.Đặc biệt, các nước này đã hình thành được mối quan hệ chiến lược với Cuba -nước xã hội chủ nghĩa duy nhất trong khu vực Mỹ Latinh Quan hệ hai chiều đượctăng cường và thúc đẩy Hiện nay, Cuba trở thành bạn hàng lớn nhất của các nướcnhư: Venezuela, Brazil, Bolivia v.v Các quốc gia này cung cấp những mặt hàng
mà Cuba khan hiếm như dầu mỏ, đổi lại Cuba lại giúp họ những lĩnh vực như: y
tế, giáo dục, thiết bị, cử các chuyên gia của các lĩnh vực sang giúp đỡ và đào tạo
Trang 10chuyên môn cho nước bạn Ngày 29 tháng 4 năm 2006, các nước Bolivia,Venezuela đã ký với Cuba một số hiệp định hợp tác kinh tế và phát triển xã hộitrong khuôn khổ sáng kiến "Sự lựa chọn Boliva cho châu Mỹ", nhằm thúc đẩy tự
do buôn bán trong khu vực; tiếp đó ngày 25 tháng 6 năm 2006, ba nước lại kýHiệp định thương mại nhân dân, theo đó Venezuela sẽ đầu tư 1,5 tỷ USD xâydựng cơ sở lọc dầu tại Bolivia Đây là mô hình hợp tác, liên kết cùng phát triểnkiểu mới ở Mỹ Latinh được xây dựng trên tinh thần hợp tác, đoàn kết, tương trợlẫn nhau, khai thác thế mạnh của nhau, thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội, củng cốđộc lập khu vực
Ngoại giao ngoài khu vực cũng không ngừng được mở rộng Ngoài các mối
quan hệ truyền thống, hiện nay các đảng cánh tả đã thiết lập thêm nhiều mối quan
hệ với các nước trên thế giới, đặc biệt là các nước lớn như: Trung Quốc, Nga Quan hệ thương mại hai chiều giữa Trung Quốc và một số chính phủ cánh tả ngàycàng được tăng cường Cùng với quan hệ song phương, các đảng cánh tả còn thúcđẩy mối quan hệ đa phương trong khuôn khổ các cơ chế hợp tác Nam - Nam trongphong trào Không liên kết, ở Liên Hợp quốc và các diễn đàn khác như: APEC,ASEAN v.v
Hiện nay, các nước do chính phủ cánh tả cầm quyền cơ bản đã thóat khỏi
sự kiểm soát của Mỹ về chính trị, kinh tế, bảo vệ được nền độc lập khu vực Sau
khi thóat khỏi sự nô dịch của Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, hầu hết các nướctrong khu vực Mỹ Latinh lại bị lệ thuộc vào đế quốc Mỹ, bị Mỹ coi là khu vực
"sân sau" của họ Nhưng trong những kể từ khi lực lượng cánh tả lên cầm quyền,
họ đã tích cực đấu tranh chống lại sự kiểm soát của đế quốc Mỹ Kết quả, nhiềunước trong khu vực Mỹ Latinh đã thóat khỏi sự lệ thuộc vào Mỹ Điều đó chothấy rằng, Mỹ Latinh đang trải qua một giai đoạn mới trong lịch sử của mình Cóthể nói, đây là "nền độc lập vĩnh viễn lần thứ hai (lần thứ nhất là thóat khỏi áchthống trị của Tây Ban Nha và lần hai là thóat khỏi sự kiểm soát của Mỹ)"
Quan hệ với Mỹ, có phần được cải thiện, cởi mở hơn Trong chuyến thăm
Mỹ Latinh từ ngày 8 đến ngày 14 tháng 3 năm 2007, Tổng thống Mỹ GeorgeW.Bush đã công bố chương trình viện trợ cả gói của Mỹ cho các nước Mỹ Latinh
Trang 11với lời hứa xóa đói giảm nghèo cho khu vực này, đồng thời khẳng định Mỹ sẽ nỗlực vì sự công bằng xã hội và thịnh vượng của khu vực
Trong điều kiện bất lợi, nhưng nền kinh tế của nhiều quốc gia Mỹ Latinh
do lực lượng cánh tả nắm quyền đã thóat khỏi khủng hoảng và phục hồi trở lại.
Sau khi lên nắm chính quyền, các nhà lãnh đạo cánh tả Mỹ Latinh đã nhanhchóng tìm mọi giải pháp, nhằm khắc phục tình trạng khủng hoảng kéo dài của nềnkinh tế khu vực Nhờ có những giải pháp đúng đắn, nên sự khủng hoảng của nềnkinh đã sớm được khắc phục và có nhiều chuyển biến tích cực:
Tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia do lực lượng cánh tả nắm quyền đạt mức khá: năm 2004 Venezuela đạt 9,6%; Argentina đạt 8,3%; Chile đạt trên 5%).
Theo đánh giá của Uỷ ban kinh tế Mỹ Latinh và vùng Caribe (CEPLA) cho biếttrong 2 năm (2005, 2006), các quốc gia do lực lượng cánh tả nắm quyền đều đạtmức tăng trưởng khá, lượng kiều hối tăng, lợi nhuận thu được từ xuất khẩu và dulịch không ngừng tăng lên, dòng vốn đầu tư dưới dạng trực tiếp từ nước ngoài vàokhu vực ngày càng cao
Trong lĩnh vực xã hội, ở nhiều quốc gia lực lượng cánh tả cầm quyền đã có
sự chuyển biến khá tích cực.Khác với các chính phủ trước đó, thế hệ các nhà lãnh
đạo cánh tả sau khi lên nắm chính quyền đã rất quan tâm đến lĩnh vực xã hội,đáng chú ý nhất là chính sách ưu tiên người nghèo Trên thực tế, họ đã thực hiệntốt các vấn đề xã hội như: xóa đói giảm nghèo, tạo công ăn việc làm cho ngườilao động, xóa nạn mù chữ, cải thiện dịch vụ y tế v.v
Trong công tác xóa đói giảm nghèo đã có nhiều chuyển biến tích cực Theo
tính toán của Ngân hàng Banco Santander (Tây Ban Nha), trong giai đoạn từ
2000 - 2006 ở Mỹ Latinh có khoảng 15 triệu hộ gia đình thóat nghèo, toàn khu
vực giảm từ 44% (2000) xuống còn 40,6% (2002), và 39,8% (2006) Thị trường lao động đã phần nào đó ổn định và đang được cải thiện Hầu hết các chính phủ
cánh tả đều thực hiện nhiều chính sách xã hội tiến bộ, dần dần đưa đất nước thóatkhỏi khủng hoảng xã hội, bước đầu ổn định và phát triển
Thành tựu bước đầu đó đã góp phần nâng cao uy tín, thúc đẩy lực lượng cánh
tả phát triển và trở thành một xu hướng chủ đạo trong những năm đầu thế kỷ XXI
Trang 12Đây không chỉ đơn thuần là sự phục hồi của lực lượng cánh tả mà nó còn khẳng địnhsức sống của mô hình chủ nghĩa xã hội - mô hình mà Venezuela đang hướng tới.
2 Ý NGHĨA VÀ THÁCH THỨC CỦA PHONG TRÀO CÁNH TẢ Ở MỘT SỐ NƯỚC KHU VỰC MỸ LATINH HIỆN NAY
2.1 Ý nghĩa của phong trào cánh tả ở một số nước Mỹ Latinh hiện nay
Phong trào cánh tả hiện nay ở Mỹ Latinh giống như một "bàn cờ tổng hợp".Song các chính phủ cánh tả đều có chung một chí hướng đó là: Đoàn kết, cùngnhau phát triển, đưa khu vực Mỹ Latinh thóat khỏi nghèo nàn, lạc hậu, đặc biệt làthóat khỏi sự kiểm soát của Mỹ Những kết quả đạt được của lực lượng cánh tảtrong thời gian qua tuy chỉ là khởi đầu, nhưng đã đánh dấu một bước tiến lớntrong lịch sử khu vực Mỹ Latinh, có ý nghĩa quan trọng đối với phong trào cộngsản và công nhân quốc tế
Đối với khu vực, sự kiện các đảng cánh tả lên nắm quyền đã làm thay đổi cục diện chính trị Mỹ Latinh Chỉ trong một thời gian ngắn, hàng loạt các đảng
cánh tả đã giành thắng lợi trong các cuộc bầu cử dân chủ và lên nắm quyền Hiệnnay, đứng đầu chính phủ không chỉ đơn thuần là tầng lớp trên mà đã có các đạidiện của mọi tầng lớp trong xã hội: giai cấp công nhân (Lula de Silva ở Brazil);tầng lớp phụ nữ với thắng lợi của bà Bachelet (Chile); có đại diện của người thổdân, ông Morales (Bolivia); có thành phần của Thiên chúa giáo (Paraguay) điềunày không chỉ khẳng định vai trò của các tầng lớp dưới trong xã hội, mà đó còn làthắng lợi của một khuynh hướng chính trị đó là xu hướng cánh tả Đây không chỉđơn thuần là sự chuyển giao quyền lực từ đảng này sang đảng khác, mà là sự thayđổi mang tính chất lịch sử giữa các đảng phái có quan điểm, đường lối hoàn toànđối lập nhau Điều đặc biệt là không chỉ diễn ra ở phạm vi một vài nước, mà đãtrở thành một xu hướng chủ đạo trong khu vực
Có thể nói, từ khi lên nắm chính quyền, các chính phủ cánh tả luôn là tổchức tiên phong và có ảnh hưởng lớn trong xã hội Hiện nay, các chính phủ cánh
tả là tổ chức lãnh đạo lực lượng tiến bộ đấu tranh chống chính quyền độc tài, bảo
vệ quyền và lợi ích của lực lượng mà nó đại diện Chính phủ cánh tả cầm quyền
có vai trò quan trọng trong việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của
Trang 13đảng Thực tế cho thấy, trong quá khứ mặc dù chịu sự đàn áp và chống phá quyếtliệt của chế độ độc tài quân sự, nhưng thủ lĩnh cánh tả vẫn kiên trì đấu tranh vì sựtiến bộ xã hội và đã tạo được ảnh hưởng rộng rãi trong nhân dân Nhờ vậy, trongnhững năm gần đây lực lượng cánh tả đã liên tiếp giành thắng lợi trong cuộc bầu
cử tổng thống dân chủ
Thắng lợi của lực lượng cánh tả đã góp phần đưa nhiều nước Mỹ Latinh thóat ra khỏi sự lệ thuộc về chính trị vào Mỹ, làm cho khu vực "sân sau" này không còn yên tĩnh, đánh dấu một bước chuyển mới, quan trọng trong lịch sử khu vực này Trong nhiều thập kỷ của cuộc chiến tranh lạnh, bị Mỹ kiểm soát, tình hình
khu vực Mỹ Latinh đã phải đối mặt với không ít khó khăn Nhưng từ cuối nhữngnăm 90 (thế kỷ XX) trở lại đây, khi lực lượng cánh tả lên cầm quyền tình hình tạikhu vực này đã thay đổi cơ bản, Mỹ Latinh đang dần thóat khỏi sự kiểm soát vềchính trị của Mỹ, "Mỹ Latinh đang trải qua một giai đoạn mới trong lịch sử củanước mình Có thể nói, đây là nền độc lập vĩnh viễn thứ hai (độc lập lần thứ nhất
là thóat khỏi ách thống trị của Tây Ban Nha và lần thứ hai là thóat khỏi sự kiểmsoát của Mỹ)" Nếu như trước đây những vấn đề nội bộ và cả những vấn đề songphương của Nam mỹ đều được giải quyết tại Mỹ, thì bây giờ các nước Nam mỹ đã
tự mình giải quyết vấn đề của mình Sự phát triển của lực lượng cánh tả góp phầnlàm suy giảm vị thế độc tôn của Mỹ ở ngay khu vực "sân sau" truyền thống, làmcho chính quyền Mỹ gặp không ít khó khăn trong chính sách đối ngoại
Sự hình thành và phát triển của lực lượng cánh tả ở khu vực Mỹ Latinh góp phần thúc đẩy tiến trình cải cách cơ cấu kinh tế, hội nhập khu vực và thu hút đầu tư bên ngoài vào Mỹ Latinh, đẩy mạnh phong trào dân chủ và tiến bộ xã hội.
Cùng với sự lớn mạnh và liên kết chặt chẽ của trào lưu cánh tả, tại hàng loạt cácquốc gia ở Mỹ Latinh người ta thấy rằng, chưa bao giờ Mỹ Latinh lại bận rộn đếnthế Song song với các phái đoàn đến từ các khu vực khác nhau trên thế giới lànhững thoả thuận hợp tác có giá trị lớn
Trong những năm gần đây, tiến trình cải cách theo hướng dân chủ đượctriển khai ở nhiều quốc gia Mỹ Latinh, góp phần ổn định chính trị - xã hội và pháttriển kinh tế Phong trào dân chủ phát triển mạnh mẽ, các phong trào đấu tranh vì