Các công ty xuyên quốc gia, về xuất sứ, là những công ty tư bản độc quyền của một quốc gia, thực hiện việc bành trướng quốc tế bằng hình thức thiết lập một hệ thống chi nhánh ở nước ngoài, nhằm phân chia thị trường thế giới và tìm kiếm lợi nhuận độc quyền.Sự hình thành và phát triển của các công ty xuyên quốc gia là một trong những biểu hiện mới của chủ nghĩa tư bản ngày nay, là kết quả phát triển lâu dài của nền sản xuất và quan hệ kinh tế quốc tế. Với khoảng 60 nghìn công ty xuyên quốc gia mẹ và trên 500 nghìn công ty con, hoạt động hầu khắp toàn cầu, chúng kiểm soát 80% hoạt động nghiên cứu khoa học và triển khai, 60% buôn bán quốc tế, 40% sản lượng công nghiệp, 90% trong lĩnh vực đầu tư trực tiếp nước ngoài, quy mô trung bình về tài sản của một công ty nhánh tính trung bình cho tất cả các ngành vào giữa những năm 90 là khoảng 28 triệu USD, các công ty xuyên quốc gia đã chứng tỏ vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế thế giới và ngày càng trở thành lực lượng cơ bản vận hành nền kinh tế thế giới tư bản.
Trang 1NHỮNG BIỂU HIỆN MỚI TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CÔNG TY XUYÊN QUỐC GIA HIỆN ĐẠI - Ý NGHĨA CỦA NÓ
VỚI VIỆC SẮP XẾP VÀ ĐỔI MỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
HIỆN NAY Ở NƯỚC TA
Các công ty xuyên quốc gia, về xuất sứ, là những công ty tư bản độcquyền của một quốc gia, thực hiện việc bành trướng quốc tế bằng hình thức thiếtlập một hệ thống chi nhánh ở nước ngoài, nhằm phân chia thị trường thế giới vàtìm kiếm lợi nhuận độc quyền
Sự hình thành và phát triển của các công ty xuyên quốc gia là một trongnhững biểu hiện mới của chủ nghĩa tư bản ngày nay, là kết quả phát triển lâu dàicủa nền sản xuất và quan hệ kinh tế quốc tế Với khoảng 60 nghìn công ty xuyênquốc gia mẹ và trên 500 nghìn công ty con, hoạt động hầu khắp toàn cầu, chúngkiểm soát 80% hoạt động nghiên cứu khoa học và triển khai, 60% buôn bán quốc
tế, 40% sản lượng công nghiệp, 90% trong lĩnh vực đầu tư trực tiếp nước ngoài,quy mô trung bình về tài sản của một công ty nhánh tính trung bình cho tất cảcác ngành vào giữa những năm 90 là khoảng 28 triệu USD, các công ty xuyênquốc gia đã chứng tỏ vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế thế giới và ngàycàng trở thành lực lượng cơ bản vận hành nền kinh tế thế giới tư bản
Những năm gần đây các công ty xuyên quốc gia hiện đại đã có nhiềuthay đổi mới trong hoạt động sản xuất - kinh doanh Với cơ chế “tháp hợp”,trong đó việc tổ chức và điều hành dựa theo những chỉ tiêu cơ bản của chươngtrình đặt ra, đồng thời mở rộng tính độc lập cho các chi nhánh, các công ty xuyênquốc gia đã dễ dàng thích ứng với những biến đổi của thị trường Cũng dophương thức thực hiện kế hoạch định hướng mà tính năng động của các chi
Trang 2nhánh được nâng cao làm cho các công ty xuyên quốc gia trở thành doanhnghiệp làm ăn rất có hiệu quả, đứng vững trên thị trường với những khối lượnglợi nhuận khổng lồ, tỷ suất lợi nhuận cao, thậm chí tới 25,2% doanh số bán ra và22,1% tài sản Mặt khác, thông qua những hoạt động mới này, các công ty xuyênquốc gia hiện đại đã làm dẫn đến sự phát triển nhanh chóng các quan hệ kinh tế -thương mại và chu chuyển hàng hóa - dịch vụ trên phạm vi toàn cầu; thủ tiêutình trạng cô lập, đóng kín và buộc các nền kinh tế dân tộc phải mở cửa, hộinhập, cùng tham gia vào “một sân chơi” theo luật chơi chung.
Trong điều kiện quốc tế hóa đời sống kinh tế hiện nay, việc nghiên cứuphân tích làm rõ những biến đổi mới trong hoạt động của các công ty xuyên quốcgia hiện đại là vấn đề cần thiết, không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ thêm đặc điểm,bản chất kinh tế, bản chất chính trị của chủ nghĩa tư bản ngày nay, mà còn là một
cơ sở lý luận, thực tiễn quan trọng để xác định chương trình, kế hoạch, mục tiêuphát triển kinh tế quốc gia
Trang 3hiện đại là những công ty của một quốc gia thực hiện việc sản xuất kinh - doanhquốc tế thông qua việc thiết lập hệ thống chi nhánh ở nước ngoài, nhằm thựchiện việc mở rộng thị trường và nguồn thu lợi nhuận.
* Sơ lược về nguồn gốc và thể chế quản lý kinh doanh của các công tyxuyên quốc gia
Sự xuất hiện của các công ty xuyên quốc gia trên thế giới đi liền với sựxuất hiện và phát triển của nền sản xuất lớn tư bản chủ nghĩa, chúng là sự pháttriển cao của chế độ xí nghiệp tư bản chủ nghĩa, là sự vận động mở rộng và sâusắc hơn của các quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, khi mà các mối quan hệ quốc
tế vượt dần ra khỏi phạm vi quốc gia dân tộc và nhập vào guồng máy sản xuất kinh doanh quốc tế ngày càng phát triển
-Kế thừa, phát triển học thuyết của Mác và Ăngghen, và bằng việc nghiêncứu, phân tích sự vận động, phát triển của chủ nghĩa tư bản cuối thế kỷ XIX, đầuthế kỷ XX, Lênin đã rút ra kết luận hết sức quan trọng: “Tự do cạnh tranh đẻ ratập trung sản xuất và sự tập trung sản xuất này, khi phát triển tới một mức độnhất định, lại dẫn tới độc quyền…Việc tập trung sản xuất đẻ ra các tổ chức độcquyền thì nói chung lại là một quy luật phổ biến và cơ bản trong giai đoạn pháttriển hiện nay của chủ nghĩa tư bản”
Các xí nghiệp độc quyền hiện đại được hình thành bởi sự kết hợp giữaquá trình sản xuất hiện đại quy mô lớn và quá trình phân phối quy mô quốc tếvào trong một công ty đơn nhất, nghĩa là trong xí nghiệp bao gồm cả các hoạtđộng sản xuất công nghiệp, thương nghiệp lẫn dịch vụ tài chính…và chúng đượcgọi là xí nghiệp công thương hiện đại Xí nghiệp này tồn tại và phát triển qua sựlên kết theo chiều dọc và chiều ngang Xí nghiệp liên kết theo chiều dọc thường
là những xí nghiệp theo ngành dọc của mình Xí nghiệp liên kết theo chiều
Trang 4ngang phần lớn thuộc các ngành khác nhau Sự liên kết theo chiều dọc là conđường cơ bản hình thành nên xí nghiệp hiện đại Sự liên kết này là một hành visáng tạo ra cái mới về chế độ hoạt động của xí nghiệp.
Khi phạm vi địa lý của sự phân công nội bộ xí nghiệp công thương hiệnđại vượt khỏi biên giới quốc gia dân tộc, thì công ty xuyên quốc gia hình thành
Công ty xuyên quốc gia là một cơ cấu kinh doanh quốc tế dựa trên sự kếthợp giữa quá trình sản xuất quy mô lớn của nhiều thực thể kinh doanh quốc tế vàquá trình phân phối quy mô quốc tế vào trong cơ cấu công ty nhằm chiếm lĩnh vàkhai thác thị trường quốc tế đạt hiệu quả tối ưu để thu lợi nhuận độc quyền cao
Về thể chế quản lý, chúng ta có thể chia thể chế quản lý kinh doanh củacác công ty xuyên quốc gia thành mấy loại chính như sau:
Thứ nhất là, loại tập trung cao độ quyền lực quản lý vào công ty mẹ, gọi
là thể chế “trung tâm nhất nguyên”;
Thứ hai là, loại phân tán quyền lực quản lý vào các công ty chi nhánh ởnước ngoài, hoặc vào các ngành nghề khác nhau trong các bộ phận cấu thànhcông ty Đây là hình thức “đa trung tâm”, kiểu “màng lưới”của các công tyxuyên quốc gia;
Thứ ba là, loại nằm giữa hai loại trên - hình thức thể chế kết hợp giữaquản lý tập quyền và đa quyền được gọi là thể chế “nhị nguyên”
Sự phát triển nhanh chóng của các công ty xuyên quốc gia trên phạm vitoàn cầu thập kỷ 80 và nửa đầu thập kỷ 90 đã thử thách thể chế quản lý truyềnthống Hình mẫu quản lý chính quy truyền thống dần dần bị phủ định, thể chếquản lý kiểu màng lưới phát sinh Đặc trưng của kiểu thể chế quản lý này làkhông có trung tâm, mỗi một tầng quản lý trong màng lưới, thậm chí mỗi mộtngười quản lý đều có thể là một trung tâm Mối liên hệ giữa chúng là mối liên hệ
Trang 5phức hợp giao chéo kiểu dẻ quạt Mục tiêu quản lý của nó không chỉ có quản lýviệc kinh doanh, tiêu thụ, quản lý nhân viên, mà còn cả việc thiết kế hình tượngcông ty, xây dựng những nét văn hóa của công ty Tôn chỉ căn bản của thể chếquản lý kiểu màng lưới là huy động có hiệu quả nhất tài năng và ưu thế của mỗingười trong màng lưới công ty.
* Những biểu hiện mới trong hoạt động của các công ty xuyên quốc giahiện đại
Đứng trước sự tác động của sự bùng nổ cách mạng khoa học - công nghệ,
sự phát triển nhanh chóng của các công ty xuyên quốc gia đã buộc các xí nghiệpphải chiếm lĩnh các ngành và khu vực kinh tế mới, dẫn tới sự trưởng thành nhanhchóng của các công ty xuyên quốc gia ở các nước phát triển Đồng thời, sự cạnhtranh trên phạm vi toàn cầu của chúng khốc liệt hơn Các công ty xuyên quốc giacủa các nước bắt đầu điều chỉnh lại hoạt động kinh doanh phân tán, xây dựng lại
hệ thống phân công quốc tế, kết hợp liên kết theo chiều ngang và chiều dọc trongnội bộ công ty; các chương trình hóa trong từng công ty xuyên quốc gia và nhất
là từng xí nghiệp chi nhánh được thực hiện nghiêm ngặt, có hiệu quả Cơ cấu tổchức toàn cầu của các công ty xuyên quốc gia tương ứng cũng ra đời Các công
ty xuyên quốc gia trở thành hình thức hoàn thiện điển hình của chế độ xí nghiệpthích ứng với sự phân công và trao đổi quốc tế Những biểu hiện mới trong hoạtđộng của các công ty xuyên quốc gia hiện đại được thể hiện ở các khía cạnhchính sau đây:
Xuất hiện thêm hàng loạt các nước có công ty xuyên quốc gia, trong đó
có cả các nước đang phát triển.
Đây là điều dễ nhận thấy trước tiên trong hoạt động của các công tyxuyên quốc gia hiện đại Nếu như vào năm 1995, thế giới có khoảng 40 ngàn
Trang 6công ty xuyên quốc gia với giá trị sản lượng hàng hóa tạo ra là 3.000 tỷ USD, thìhiện nay đã tăng lên hơn 60 ngàn công ty xuyên quốc gia với giá trị sản lượnghàng hóa tạo ra là 4.500 tỷ USD, tương đương 45% GDP nước Mỹ Theo thống
kê của Liên Hợp Quốc, năm 1970, trong số 7.000 công ty xuyên quốc gia lớnnhất thì có hơn 50% là của Anh và Mỹ Từ cuối những năm 80 của thế kỷ XX
mở rộng đến Nhật bản, Đức, Thụy Sỹ và các nước Tây Âu Tiếp đó có “bốn conrồng châu Á” Hiện nay đã có hơn 2.000 công ty là của hơn 100 nước đang pháttriển Các công ty xuyên quốc gia tràn ngập khắp hành tinh bằng các dòng vốnđầu tư trực tiếp FDI, tạo ra các vùng kinh tế tự do và các xí nghiệp hỗn hợp, đặthàng trăm ngàn chi nhánh đại diện hay các công ty ở nước ngoài
Cùng với việc tăng thêm về số lượng, bản thân các công ty xuyên quốcgia đã có sự tập trung tư bản ngày càng lớn Ở Mỹ, những công ty công nghiệplớn có vốn trên 1 tỷ USD từ 22 công ty năm 1925 tăng lên 316 công ty năm
1992 Những công ty có vốn là 10 tỷ USD năm 1970 chỉ có 2 công ty, đến năm
1992 có 49 công ty; tốc độ tăng trưởng lần lượt là 13,4 lần và 25,5 lần Nhữngcông ty có vốn hơn 1 tỷ USD trở lên chiếm tỷ lệ trong toàn bộ tư bản côngnghiệp năm 1960 là 23%, đến năm 1990 tăng lên 71,2% Trong đó 30% công tychiếm 80% toàn bộ giá trị tăng trong ngành chế tạo Do vốn tăng, lợi nhuận cũngtăng theo Ở Mỹ, những công ty lớn có vốn hơn 1 tỷ USD lợi nhuận đạt được sovới lợi nhuận chung của các công ty thường chiếm tỷ lệ cao từ 30% năm 1960 đãtăng lên 73,2% năm 1990 Lợi nhuận của 100 công ty đã lên tới mức vượt quálợi nhuận của 37 vạn công ty khác cộng lại Anh, Đức, Nhật Bản những công ty
có vốn hơn 1 tỷ USD năm 1965 có 1 công ty, đến năm 1991 có 197 công ty;công ty có vốn hơn 10 tỷ USD năm 1970 có 1 công ty, năm 1991 có 56 công ty,tăng trưởng lần lượt là 190 lần và 55 lần Ở Nhật Bản, chỉ có 0,9% công ty
Trang 7khống chế 86% vốn Ở Đức, có 109 công ty khống chế 64,7% vốn, ở Anh có 3công ty lớn nhất trong 42 công ty sở hữu 42,2% vốn.
Một số ít ngân hàng lớn dường như khống chế lượng tiền vốn của toàn xãhội Trong số 500 ngân hàng lớn nhất trên thế giới, thì Mỹ từ chỗ có 185 ngânhàng năm 1970, đã giảm xuống chỉ còn 96 ngân hàng năm 1980, tiền gửi ngânhàng (tồn khoản) lại tăng lên từ 296 tỷ USD lên 1.330 nghìn tỷ USD Tiền gửingân hàng của 10 ngân hàng lớn nhất cũng chiếm tỷ lệ trong số tiền gửi của toàn
bộ hệ thống ngân hàng từ 15,5% năm 1950 tăng lên 30% năm 1982 Có 5 ngânhàng thương nghiệp Nhật Bản tập trung 2/3 tiền gửi của toàn quốc, có 4 ngânhàng thương nghiệp của Anh tập trung trên 90% tiền gửi toàn quốc và một phầnkhông nhỏ lượng tiền gửi ở nước ngoài Số ít trùm sỏ lũng đoạn khống chế toàn
bộ nền kinh tế Mỹ, chi phối nhiều hoạt động của không ít nước khác Ở Mỹ, 3công ty Thung Dung, Phu-sơ, Clat-si-lơ khống chế 90% sản lượng xe hơi nước
Mỹ Ở Nhật Bản, công ty Tô-yô-ta, hi-ta-chi, Hon-đa khống chế 3/4 sản lượng xehơi Nhật và hàng chục chi nhánh ở các nước khác
Toàn cầu hóa chiến lược sản xuất - kinh doanh
Do cạnh tranh quốc tế diễn ra ngày càng khốc liệt, muốn có được ưu thếtrong cạnh tranh và thu lợi nhuận cao, các công ty xuyên quốc gia phải gắn liềncác hoạt động kinh tế của mình với nền kinh tế thế giới, đồng thời phải coi thịtrường thế giới là một chỉnh thế để lưu thông tiến hành đầu tư, sản xuất, buônbán Vì vậy, việc toàn cầu hóa chiến lược kinh doanh đã trở thành một trongnhững xu thế nổi bật trong hoạt động của các công ty xuyên quốc gia hiện đại
Thực tế cho thấy, toàn cầu hóa chiến lược kinh doanh đã và đang đápứng kịp thời sự thay đổi về các công nghệ, làm giảm chi phí vận chuyển và thôngtin liên lạc, tạo điều kiện khuếch trương sản xuất và tiếp thị trên toàn thế giới
Trang 8Nếu như vào giữa thế kỷ XIX, trên thế giới còn phổ biến các nền sản xuất địaphương, khoảng 90% hàng hóa - dịch vụ được chế tạo bằng nguyên vật liệu tạichỗ, trong vòng bán kính 150 km, và cũng trong bán kính này, người ta bán cácsản phẩm làm ra Trái lại, ngày nay một nước công nghiệp phát triển có khôngdưới một nửa số sản phẩm được các công ty con hoặc các chi nhánh đặt ở nướcngoài làm ra, đồng thời có chừng ấy tỷ lệ nguyên vật liệu được nhập khẩu haysản xuất ở bên ngoài quốc gia Các công ty xuyên quốc gia cũng đã thực hiệnquốc tế hóa mạng lưới sản xuất của mình để khai thác tính kinh tế theo quy môcác hệ thống tri thức và quản lý độc quyền, từ đó tận dụng tối đa cơ hội phân bốcác công đoạn sản xuất và tiếp thị giữa các quốc gia dựa trên nguyên tắc tiếtkiệm chi phí.
Đa dạng hóa cơ cấu đầu tư.
Trước đây, hướng đầu tư chủ yếu của các công ty xuyên quốc gia là cácnước tư bản phát triển, bởi ở đây có nhiều thuận lợi về vốn, khoa học - côngnghệ, kết cấu hạ tầng, chính trị – xã hội Chẳng hạn, trong những năm 80, cáccông ty xuyên quốc gia của Mỹ đã tập trung tới 73,6% số vốn đầu tư vào cácnước thuộc OECD, trong khi đó phần của các nước đang phát triển chỉ chiếm24,6% Với các công ty xuyên quốc gia Nhật Bản, phần đầu tư vào Mỹ chiếm tới42,9%, vào Tây Âu chiếm 17,7% tức là đầu tư vào hai khu vực chủ yếu đã chiếmtới 66,7% tổng luồng đầu tư
Hiện nay, khu vực đầu tư có sự thay đổi, các công ty xuyên quốc giahiện đại đang tiến hành mở rộng đầu tư sản xuất - kinh doanh vào các nước đangphát triển, như : Trung Quốc, các nước Đông Âu, Mỹ la tinh và một phần ở châuPhi Theo thống kê, năm 1993, vốn của công ty phương Tây đầu tư vào các nướcđang phát triển là 80 tỷ USD Chỉ tính riêng Mỹ đầu tư vào các nước châu Á đã
Trang 9tăng 16% Còn Singapo, một quốc gia đảo với hơn 3 triệu dân, nhưng đã có tới3.000 công ty xuyên quốc gia của nhiều nước trên thế giới và các công ty này đãnắm giữ vị trí quan trọng của các ngành công nghiệp chủ chốt (80% năng lực sảnxuất) và tham gia tới 70% kim ngạch xuất khẩu.
Trong đầu tư, các công ty xuyên quốc gia ngày càng chú ý coi trọng khảnăng tiếp thụ công nghệ mới, đầu tư ở những ngành kỹ thuật cao, nhằm thu lợinhuận cao
Ví dụ: Công ty lớn IBM, Simen, Boing…đều lần lượt đầu tư mở xưởng ởcác nước có kinh tế phát triển như, Trung Quốc, bốn con rồng châu Á…
Cơ cấu đầu tư cũng từ các hạng mục hữu hình vươn tới vô hình, hướngđầu tư cũng từ những ngành sản xuất truyền thống sang những ngành kỹ thuậtcao và các ngành dịch vụ Trong đó bao gồm cả các ngành vàng bạc, đá quý, bảohiểm, công nghệ thông tin…Đối với ngành dịch vụ, tỷ trọng vốn đầu tư mà cáccông ty xuyên quốc gia thực hiện tăng rất nhanh, trung bình 10% ở các nước tưbản phát triển và hơn 20% ở các nước đang phát triển Với các công ty của NhậtBản, gần 2/ 3 tổng số vốn đầu tư vào các nước đang phát triển được đưa vàongành dịch vụ
Đặc biệt, ngân hàng xuyên quốc gia của các nước Anh, Pháp, Đức, Mỹ,
đã đặt hơn 2.000 chi nhành, cơ quan đại diện ở nước ngoài Ngành vàng bạc, đáquý quốc tế của ngân hàng xuyên quốc gia thuộc các nước phát triển chủ yếu đãchiếm hơn 50% tổng mức cho vay trên thế giới, lợi nhuận thu được chiếm 50 -80% toàn bộ lợi nhuận, phạm vi cơ cấu đầu tư mạng lưới cũng ngày càng mởrộng đến các lĩnh vực và ngày càng đa dạng hóa
Trang 10Trong khi đó, với ngành công nghiệp khai khoáng, tỷ trọng đầu tư đangtiếp tục giảm mạnh ở Nhật Bản giảm từ 19,1% thời kỳ 1951 - 1980 xuống còn1,9% vào những thập kỷ 90; ở Đức, giảm từ 12,6% xuống còn 9,9% cùng kỳ.
Tăng cường thực thi việc sáp nhập, thôn tính và liên minh rộng rãi.
Từ những năm 90 của thế kỷ XX đến nay, việc sáp nhập, thôn tính vàliên minh giữa các công ty xuyên quốc gia hiện đại đã trở thành một trào lưu lớn.Nếu cả năm 1992, các hoạt động giao dịch, thôn tính, thu mua của các công ty là1.800 cuộc, với tổng số tiền giao dịch là hơn 70 tỷ USD, thì đến năm 1999, tổnggiá trị các vụ sáp nhập giữa các công ty xuyên quốc gia trên thế giới là 2.200 tỷUSD, tăng 165% so với năm 1998 Từ năm 1993 đến năm 1998 ở Mỹ có 2.492
vụ với giá trị trên 200 tỷ USD Tính riêng số vụ sáp nhập của các công ty có trịgiá trên 1 tỷ USD cho thấy, số lượng tăng, năm sau cao hơn nhiều so với cácnăm trước (từ 35 vụ năm 1995 lên 45 vụ năm 1996 và 58 vụ năm 1997 với giá trịtổng cộng lần lượt là 59 tỷ USD, 86 tỷ USD và 161 tỷ USD) Sáp nhập, thôn tínhdiễn ra ở tất cả các ngành, trong đó nổi bật là vụ Hoechst AG (Đức) với MarionMerrel (Mỹ) trong ngành dược phẩm đạt tới quy mô 7,1 tỷ USD; vụ sáp nhậpgiữa Zurich Versi Cherungs GmbH và BAT Industries PLC Financial trị giá 18,4
tỷ USD
Trong ngành hàng không, những năm 70, cả thế giới chỉ có 10 liên minhhàng không, song vào năm 1986 con số này là 52, năm 1987 là 350 liên minh,trong đó Star là một trong những liên minh hàng đầu, gồm nhiều hãng hàngkhông có tên tuổi như Lufthanse (Đức), Unitted Airline (Mỹ), Thai Airways(Thái lan), Canada Air (Canada), Varig (Braxin) và SAS (Bắc Âu)
Trong ngành tài chính ngân hàng, nổi bật là vụ sáp nhập của Citibank vớiSalomon Smith Bartney thành Citicorp vào năm 1998 Sau đó Citicorp lại tiếp
Trang 11tục sáp nhập với Travelers Group (một tập đoàn tài chính lớn của Mỹ) hìnhthành nên Citigroup có mạng lưới bao trùm toàn cầu và trở thành công ty dịch vụtài chính lớn nhất thế giới với tổng giá trị tài sản 70 tỷ USD.
Bên cạnh đó, các hoạt động sáp nhập, thôn tính đối với các ngành vận tải,
du lịch, thực phẩm, khoa học - kỹ thuật cao cũng đang diễn ra sôi nổi Trong đó,
Mỹ là nơi nổi bật, nhất là từ năm 1999 đến nay, giá trị của nó đạt 1.070 tỷ USD
Còn ở Nhật Bản, các công ty xuyên quốc gia của nước này dựa vàokhoản dự trữ lớn của mình cũng tiến hành các hoạt động thôn tính lớn ở bênngoài Ví dụ, một công ty cổ phần của nhiều công ty xuyên quốc gia của Nhậtmua đất của vùng duyên hải đông bắc và đông nam Trung Quốc, thực hiện thôntính gần 100 xí nghiệp lớn và vừa đang ở cảnh bị thua lỗ hoặc đang đứng trướcnguy cơ bị phá sản Riêng 6 tháng đầu năm 1989 số công ty xuyên quốc gia nướcngoài bị các công ty xuyên quốc gia Nhật Bản mua lại và hợp nhất là 170 công
ty (trong đó có 84 công ty Mỹ, 40 công ty châu Âu, 34 công ty châu Á và châuĐại dương…) Còn vào những năm 90, số vụ sáp nhập, thôn tính đạt 908 vụ,bình quân mỗi vụ 86,7 triệu USD Chính sự sáp nhập, thôn tính của các công tyxuyên quốc gia đã tạo ra những những công ty có quy mô khổng lồ
Các công ty xuyên quốc gia phương Tây đã tăng cường khống chế cổphần đan xen giữa các công ty và thực hiện rộng rãi việc ký kết liên minh chiếnlược Ngành ô tô là ngành liên minh xuyên quốc gia sớm nhất Ví dụ: liên minhgiữa hãng Ford và Mazda
Việc khống chế cổ phần đan xen và hùn vốn để sản xuất - kinh doanhcũng khá phát triển Ví dụ: công ty Ford với 24 cổ phần của công ty ô tô ĐôngDương
Trang 12Việc ký kết liên minh chiến lược giữa các công ty xuyên quốc gia là mộthình thức cạnh tranh quốc tế mới làm thay đổi cục diện chiến tranh của thịtrường thế giới Sở dĩ các công ty xuyên quốc gia hiện đại có sự liên minh, thôntính là do mấy lý do sau:
- Tìm kiếm lợi nhuận trong điều kiện lạm phát diễn ra yếu
-Thị trường chứng khoán giúp chúng có khả năng thanh toán cho các vụmua đoạt quy mô lớn
-Luật chống Trust Nhờ luật này, nhiều lĩnh vực mới đã mở cửa cho cạnhtranh
- Để thích ứng được với quá trình toàn cầu hóa đang diễn ra với cường độcao chưa từng thấy, các công ty cần phải có tầm vóc đủ sức mạnh cạnh tranhtoàn cầu và phương sách phù hợp
Làn sóng hợp nhất hiện nay còn tuân thủ mục tiêu hiệu quả và thống trịthị trường Đồng thời cũng là biểu hiện cụ thể của quá trình tích tụ và tập trungsản xuất trong điều kiện sức sản xuất phát triển nhảy vọt của những năm cuối thế
kỷ XX đầu thế kỷ XXI
Đa dạng hóa các cơ sở sản xuất - kinh doanh.
Cùng với việc gia tăng bảo hộ trở lại và khu vực hóa kinh tế, địa phươnghóa các cơ sở sản xuất - kinh doanh cũng trở thành một xu thế trong hoạt độngcủa các công ty xuyên quốc gia hiện đại Các công ty từng bước thực hiện ngườiđịa phương quản lý xí nghiệp địa phương; không ít công ty đã sử dụng tối đanhân công, các nguồn lực sẵn có của khu vực địa phương mình để các xí nghiệpcủa mình hoạt động
Các nước đẩy mạnh sức cạnh tranh của nước mình thông qua sự pháttriển của các công ty xuyên quốc gia Ví dụ châu Á đang dùng thế tăng trưởng
Trang 13mạnh của mình để trở thành điểm tập trung vốn đầu tư lớn của công ty xuyênquốc gia, thúc đẩy vốn đầu tư của toàn cầu dịch về khu vực phía đông.
Theo đà phát triển của khu vực hóa kinh tế, chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch
mà đặc trưng là các hàng rào phi thuế quan không ngừng được sử dụng, vì thếảnh hưởng tới sản xuất - kinh doanh của các công ty xuyên quốc gia Để né tránh
nó hoặc bảo hộ mậu dịch không thể thu được lợi ích kinh tế nhiều hơn, thì cáccông ty xuyên quốc gia phát triển theo hướng thôn tính, mua lại và liên minh.Bên cạnh đó, việc quốc tế hóa thị trường vàng bạc làm cho việc kinh doanh toàncầu về vốn và vàng bạc đứng trước những rủi ro về ngoại tệ ngày càng lớn, buộccác công ty xuyên quốc gia phải chuyển các cơ sở sản xuất của mình đến cácnước đang phát triển
Một số doanh nghiệp vừa và nhỏ muốn tồn tại trong cạnh tranh cũng phảitập trung vốn thành lập công ty xuyên quốc gia để mong có được sự phát triểnphồn vinh Mấy năm gần đây, các công ty của Nhật Bản trong quá trình pháttriển mở rộng ra nước ngoài để kịp thích ứng với nhu cầu của khách hàng ở nướcngoài đang xây dựng hệ thống tình báo quốc tế, từ đó làm nâng cao trình độ quản
lý của tầng quyết sách cao nhất trong công ty xuyên quốc gia, giúp dự báo tốttình hình
Các công ty xuyên quốc gia của Mỹ thường chú trọng khai thác các sảnphẩm mới và chiếm lĩnh thị trường, bỏ ra nhiều khoản vốn lớn đầu tư cho sảnphẩm mới thu lợi nhuận Như công ty GE của Mỹ, mỗi năm chi phí cho việcnghiên cứu sản phẩm mới trên 1 tỷ USD, gần bằng 10% tổng thu nhập hàng nămcủa công ty, do đó, đã có chỗ đứng lâu bền trên thị trường quốc tế
Các công ty xuyên quốc gia của Mỹ còn quan tâm nhiều đến việc đa dạnghóa sản phẩm khi thâm nhập vào thị trường nước ngoài Như vậy có thể lợi dụng