TIỂU LUẬN NÂNG CAO ý THỨC CHÍNH TRỊ của GIAI cấp CÔNG NHÂN VIỆT NAM TRONG bối CẢNH hội NHẬP QUỐC tế

Từ khi nền kinh tế nước ta chuyển sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân nước ta đã vượt qua nhiều khó khăn, thách thức, sẵn sàng nắm bắt những cơ hội thuận lợi và có bước phát triển mới về nhận thức, ý thức chính trị cũng như về chuyên môn, nghiệp vụ. Trình độ văn hóa của đội ngũ công nhân trong những năm gần đây được nâng lên đáng kể

NÂNG CAO Ý THỨC CHÍNH TRỊ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

Từ khi nền kinh tế nước ta chuyển sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân nước ta đã vượt qua nhiều khó khăn, thách thức, sẵn sàng nắm bắt những cơ hội thuận lợi và có bước phát triển mới về nhận thức, ý thức chính trị cũng như về chuyên môn, nghiệp

vụ Trình độ văn hóa của đội ngũ công nhân trong những năm gần đây được nâng lên đáng kể Tính đến nay, có 76,2% số công nhân có trình độ văn hóa trung học phổ thông; 13,2% có trình độ đại học Đây là điều kiện thuận lợi để đội ngũ công nhân nước ta có thể nhanh chóng nắm bắt, làm chủ kỹ thuật, công nghệ hiện đại, cũng như nâng cao nhận thức, ý thức chính trị trong tiến trình đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế Tuy nhiên, trong xu thế hội nhập kinh tế quốc

tế, đội ngũ công nhân nước ta đang có sự chuyển dịch mạnh về số lượng, cơ cấu ngành nghề, sự chênh lệch về thu nhập, trình độ văn hóa, kiến thức và chuyên môn, nghiệp vụ Ngoài những yếu tố khách quan và chủ quan khác, đó cũng là những yếu tố có ảnh hưởng lớn đến tâm tư, nguyện vọng và đặc biệt là đến ý thức chính trị của đội ngũ công nhân hiện nay

Việc phân tích thực trạng ý thức chính trị của giai cấp công nhân ở nước ta hiện nay và qua đó, đề xuất những giải pháp nhằm củng cố, nâng cao ý thức chính trị của giai cấp công nhân trong tình hình mới là một sự nghiên cứu bổ ích

và cần thiết Bởi vì, củng cố, nâng cao ý thức chính trị của giai cấp công nhân sẽ góp phần quan trọng vào việc nâng cao vai trò tiên phong của họ trong phát triển

kinh tế, chính trị, xã hội, cũng như trong sự phát triển bền vững và giữ vững ổn định chính trị - xã hội của đất nước nói chung

Để phân tích thực trạng ý thức chính trị của giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay, trước hết cần làm rõ nội dung của ý thức chính trị nói chung và ý thức chính trị của giai cấp công nhân Việt Nam nói riêng

Với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, ý thức chính trị cũng bao gồm những nét đặc trưng của ý thức xã hội nói chung Bởi vậy, có thể hiểu ý thức chính trị là những tình cảm, thái độ chính trị, quan điểm, tư tưởng chính trị hay

lý luận chính trị của cộng đồng xã hội, hoặc của các tầng lớp, giai cấp trong xã hội, phản ánh mọi mặt của đời sống chính trị Qua đó, có thể thấy, ý thức chính trị của giai cấp công nhân là những tình cảm, thái độ chính trị, quan điểm, tư tưởng chính trị, phản ánh vị trí, vai trò của mình trong đời sống chính trị, kinh

tế, xã hội, cũng như mọi mặt đời sống chính trị nói chung, được hình thành, phát triển trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, trong quá trình đấu tranh giải phóng giai cấp, xóa bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa, thiết lập chế độ xã hội xã hội chủ nghĩa

Ý thức chính trị của giai cấp công nhân Việt Nam cũng bao gồm những đặc trưng cơ bản nói trên Tuy nhiên, trong quá trình hình thành, phát triển, nó chịu

sự tác động của những điều kiện, hoàn cảnh đặc thù, nghĩa là nó được hình thành, phát triển trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc, lật đổ chế độ thực dân, phong kiến, xây dựng chế độ dân chủ nhân dân và chế độ xã hội xã hội chủ nghĩa Hơn thế, trong các giai đoạn lịch sử, kể cả giai đoạn hiện nay, một bộ

phận lớn của giai cấp công nhân có nguồn gốc xuất thân từ nông thôn, nông nghiệp Bởi vậy, trong ý thức nói chung cũng như trong ý thức chính trị nói riêng của họ, vẫn còn bị chi phối bởi những tập quán, cách thức làm ăn manh mún, “được chăng hay chớ”; những tâm lý, thái độ tự ty, xuê xoa, lừng chừng; những quan điểm, tư tưởng thủ cựu, ngại thay đổi, ngại đổi mới Đó là những cản trở không nhỏ đối với quá trình xây dựng, nâng cao ý thức chính trị của giai cấp công nhân trong tình hình mới

Để hiểu rõ hơn nội dung ý thức chính trị của giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay, cần thấy được những dạng thái, biểu hiện của nó trong việc tự ý thức

về vị trí, vai trò của giai cấp công nhân và trong mối quan hệ với các lĩnh vực của đời sống chính trị

Trước hết, cần thấy được tình cảm, thái độ, quan điểm, tư tưởng của giai cấp

công nhân đối với vị trí, sứ mệnh của mình trong lịch sử và trong đời sống chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa hiện nay Ở đây, cần tìm hiểu xem họ có thái độ, quan điểm, nhận thức như thế nào về vị trí, vai trò của giai cấp mình trong lịch

sử, cụ thể là trong phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc, thiết lập chế độ xã hội mới, cũng như trong phong trào cách mạng thế giới; về nghĩa vụ, quyền lợi chính trị của họ trong đời sống chính trị, sinh hoạt chính trị; về vị trí, vai trò của

họ trong tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị hiện nay, trong đó có tỷ lệ tham gia của mình ở các tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị và dung lượng của tính giai cấp công nhân trong các chủ trương, chính sách của hệ thống chính trị, v.v Đặc biệt, cần tìm hiểu xem họ có thái độ, quan điểm, nhận thức

như thế nào về vị trí, vai trò của mình trong đời sống kinh tế hiện nay, nhất là về quyền hạn, trách nhiệm và quan hệ lợi ích giữa họ với người sử dụng lao động trong các tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp

Thứ hai, cần thấy được tình cảm, thái độ, tư tưởng, quan điểm của giai cấp

công nhân đối với các tổ chức trong hệ thống chính trị hiện nay, như Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Quốc hội, Công đoàn, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội khác Ở đây, cần lưu ý đến tình cảm, thái độ, tư tưởng, quan điểm của

họ đối với nội dung, phương thức tổ chức và hoạt động của các tổ chức đó; trong

đó có quan điểm, đường lối của Đảng với chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhất là quan điểm, đường lối đổi mới của Đảng và các chính sách phát triển kinh

tế, các luật, bộ luật liên quan đến quyền và lợi ích của người lao động

Thứ ba, cần thấy được tình cảm, thái độ, quan điểm, tư tưởng của giai cấp

công nhân đối với đặc điểm, tình hình và xu hướng phát triển của thời đại ngày nay cũng như của các nước trong khu vực; vai trò, tác dụng của chủ nghĩa Mác -Lê-nin trong thời đại ngày nay; mục tiêu, lý tưởng, tương lai của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản; tình hình, đặc điểm phát triển của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế hiện nay

Thứ tư, cần thấy được tình cảm, thái độ, quan điểm, tư tưởng của giai cấp

công nhân đối với lịch sử dân tộc, nhất là truyền thống yêu nước và các giá trị truyền thống tốt đẹp, nhân văn khác; tư tưởng và đạo đức Hồ Chí Minh; vai trò lãnh đạo của Đảng đối với công cuộc đổi mới đất nước hiện nay; sự phát triển

nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa; tương lai, tiền đồ của đất nước, của dân tộc

*

* *

Từ khi tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện đất nước đến nay, nhìn chung, một bộ phận lớn giai cấp công nhân nước ta có ý thức, nhận thức tương đối sâu sắc, rõ ràng về vị trí, vai trò của mình đối với công cuộc đổi mới đất nước, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Họ ý thức được rằng, mình là lực lượng nòng cốt, đi đầu trong công cuộc, sự nghiệp này Đồng thời, đa số công nhân tỏ thái độ tự hào, trân trọng về truyền thống vẻ vang của dân tộc, cũng như những giá trị truyền thống cao đẹp, quý báu mà tổ tiên, ông cha đã để lại; tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước trong công cuộc đổi mới đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế; vào tương lai, tiến đồ tươi sáng của đất nước, của dân tộc Bên cạnh đó, nhiều công nhân, nhất là những công nhân có trình độ văn hóa khá cao, am hiểu khá sâu sắc về nghĩa vụ và quyền lợi của mình trong đời sống chính trị; về đặc điểm, tình hình và xu hướng phát triển của thời đại ngày nay; về nguyên nhân dẫn đến sự khủng hoảng của hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới Họ tỏ thái độ tin tưởng vào vai trò, tác dụng của chủ nghĩa Mác - Lê-nin trong thời đại ngày nay; vào mục tiêu, lý tưởng và tương lai của chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản; vào tiền độ của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế Đáng chú ý là, họ khá am hiểu về những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê-nin cũng như của chủ nghĩa xã hội khoa học Ngoài

ra, đa số công nhân có tình cảm sâu sắc đối với cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhất là đối với tư tưởng và tấm gương đạo đức của Người

Tuy nhiên, do những nguyên nhân khác nhau mà trong ý thức chính trị của giai cấp công nhân hiện nay còn có những biểu hiện yếu kém, hạn chế, như:

1- Không ít công nhân chưa nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò của giai cấp mình trong thời đại mới, cũng như trong tiến trình đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Do đó, họ chưa ý thức được mình là lực lượng nòng cốt,

đi đầu trong xây dựng, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và trong hội nhập kinh tế quốc tế Thậm chí, nhiều công nhân có suy nghĩ rằng, giai cấp mình không còn giữ vai trò tiên phong, vai trò lãnh đạo cách mạng trong giai đoạn hiện nay; trước kia giai cấp mình là người làm chủ về chính trị, kinh tế, xã hội, nhưng nay chỉ là tầng lớp thứ yếu trong xã hội và là kẻ làm thuê cho giới chủ Đặc biệt, một bộ phận không nhỏ công nhân chưa hiểu rõ về nghĩa

vụ, quyền lợi chính trị của mình trong đời sống chính trị ở địa phương, cơ sở và trên phạm vi cả nước nói chung

2- Một số công nhân không thấy hết vị trí, vai trò của Công đoàn trong việc bảo vệ lợi ích của mình cũng như trong việc tham gia quản lý, điều hành, giám sát sản xuất, kinh doanh Dĩ nhiên, nguyên nhân có thể là do chất lượng hoạt động của Công đoàn ở nhiều đơn vị, tổ chức kinh tế chưa cao Theo một số liệu điều tra, tỷ lệ công nhân đánh giá về chất lượng hoạt động của Công đoàn cơ sở như sau: hoạt động tốt: 29,21%; hoạt động khá: 23,42%; không trả lời: 31,0%(1) Ở các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, rất nhiều công nhân

không muốn gia nhập Công đoàn, vì thiếu tin tưởng vào chất lượng, hiệu quả hoạt động Công đoàn Tính đến hết tháng 12-2005, số lượng đoàn viên Công đoàn trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là hơn 700.000 người, chỉ chiếm khoảng 53,3%

Bên cạnh đó, không ít công nhân chưa nắm vững những nội dung cơ bản trong các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước, kể cả các chính sách, pháp luật liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của mình, như Quy chế Dân chủ ở doanh nghiệp, Bộ luật Lao động, Luật Công đoàn, Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư nước ngoài ở Việt Nam

3- Một bộ phận không nhỏ công nhân ít am hiểu về đặc điểm, tình hình và sự biến đổi nhanh chóng của thế giới hiện nay, kể cả của các nước trong khu vực; thiếu tin tưởng vào tương lai, tiền đồ của chủ nghĩa xã hội, của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế Họ hầu như rất ít hiểu biết về những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, cũng như của chủ nghĩa xã hội khoa học Thậm chí, một số công nhân, nhất là những công nhân ở các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, cho rằng, phát triển theo con đường tư bản chủ nghĩa là xu thế tất yếu của thời đại ngày nay Hơn thế, họ còn rất thần phục về sự phát triển “kỳ diệu” của các nước tư bản phát triển

4- Một số công nhân ít quan tâm và kém hiểu biết về lịch sử cũng như truyền thống dân tộc; thiếu tin tưởng vào vai trò lãnh đạo của Đảng đối với công cuộc đổi mới đất nước; vào tương lai, tiền đồ của dân tộc Họ còn cho rằng, phát triển

nền kinh tế thị trường nhiều thành phần, mặc dù đi theo định hướng xã hội chủ nghĩa, có sự lãnh đạo của Đảng và điều tiết của Nhà nước, nhưng vẫn sẽ dẫn đến hậu quả là, sự bất công, bất bình đẳng xã hội ngày càng tăng lên, không thể nào khắc phục được Bên cạnh đó, một số ít công nhân không chịu khó rèn luyện, tu dưỡng nhằm nâng cao tay nghề, trình độ hiểu biết và phẩm chất đạo đức; quá coi trọng lợi ích vật chất, sống buông thả, sa đọa, chạy theo dục vọng và tiền tài, hoặc có tâm lý sùng ngoại và tự ty dân tộc

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự yếu kém, hạn chế trong ý thức chính trị của giai cấp công nhân những năm gần đây Có thể nêu ra một số nguyên nhân cơ bản như sau:

Thứ nhất, sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ và của lực

lượng sản xuất ở các nước tư bản phát triển, cũng như sự khủng hoảng hệ thống

xã hội chủ nghĩa thế giới đã ít nhiều ảnh hưởng xấu đến ý thức chính trị của giai cấp công nhân nước ta Đặc biệt, khi nước ta ngày càng tăng cường giao lưu, hội nhập quốc tế, nhất là về kinh tế, thì sự ảnh hưởng đó khó có thể được khắc phục nhanh chóng

Thứ hai, trong quá trình phát nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa và tiếp cận, phát triển dần kinh tế tri thức ở nước ta, sự tri thức hóa, trí tuệ hóa lao động ngày càng có xu hướng tăng lên, và do vậy, vai trò của trí thức, công nhân trí thức càng được coi trọng, trong khi đại bộ phận công nhân lại có trình độ tay nghề thấp Bên cạnh đó và đi kèm với điều đó, sự chênh lệch về thu nhập giữa hai tầng lớp công nhân nói trên ngày càng lớn và rất khó khắc phục

Thực trạng này được biểu hiện rất rõ trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài Tất cả những điều đó đều là nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp dẫn đến

sự biến đổi hay sự hạn chế trong ý thức chính trị của nhiều công nhân

Thứ ba, đời sống vật chất và tinh thần của công nhân ở nhiều doanh nghiệp

còn thấp kém.Cụ thể, mức thu nhập của nhiều công nhân vẫn ở mức dưới 1 triệu đồng/tháng, trong khi định mức lao động lại cao, cường độ lao động lớn, thời gian lao động ngặt nghèo, kéo dài (không ít nơi, thời gian lao động kèo dài từ 10 đến 12 giờ) Bên cạnh đó, điều kiện, phương tiện, thời gian dành cho sinh hoạt văn hóa - tinh thần cũng rất thiếu thốn Nhiều công nhân có khi cả tuần không có được một tờ báo để đọc, hoặc không có điều kiện để xem ti-vi, vui chơi, giải trí; trong khi đó tiền lương lại thấp, bởi vậy dùng vào việc tái sản xuất sức lao động

đã thấy khó, nói chi đến việc trang trải cho nhu cầu sinh hoạt văn hóa - tinh thần

Rõ ràng, tất cả những điều đó đã ảnh hưởng lớn đến sự nhận thức, hiểu biết về chính trị của nhiều công nhân

Thứ tư, những tệ nạn, tiêu cực xã hội chưa được kịp thời ngăn chặn, khắc

phục, thậm chí có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây, nhất là nạn tham

ô, tham nhũng, tệ quan liêu, sách nhiễu và sự xuống cấp, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên ở ngoài xã hội cũng như trong các đơn vị, tổ chức kinh tế, cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng xấu đến tình cảm, thái độ, quan điểm, tư tưởng của giai cấp công nhân Bên cạnh đó, sự trả lương quá thấp, quá chênh lệch so với sức lao động, cũng như sự không tôn trọng, thậm chí còn có hiện tượng coi thường,

mạt sát người lao động của một số chủ doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

đã khiến nhiều công nhân bất mãn, bị ức chế, thậm chí nảy sinh ý thức căm thù

và ý định trả thù

Thứ năm, sự buông lỏng vai trò lãnh đạo của Đảng và sự hoạt động kém hiệu

quả của tổ chức Công đoàn cũng như của các tổ chức chính trị - xã hội khác cũng là nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự hạn chế, yếu kém trong ý thức chính trị của giai cấp công nhân những năm gần đây Có một thực trạng đáng buồn là,

ở nhiều doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, chưa hình thành được tổ chức cơ sở đảng và tổ chức công đoàn cơ sở Điều đó không chỉ ảnh hưởng xấu đến việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động, mà quan trọng hơn, còn gây nên sự trống vắng, “vô hồn”, thiếu hụt trong việc định hướng, chăm lo về mặt tinh thần - ý thức cho người lao động Bên cạnh đó, sự thiếu đồng bộ và chưa hoàn thiện của các văn bản pháp quy, của Nhà nước cũng như của các ngành, các cấp, liên quan đến quyền và lợi ích chính đáng của người lao động cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng không tốt đến tâm lý, ý thức của người công nhân

*

* *

Để nâng cao ý thức chính trị, nhận thức chính trị của giai cấp công nhân nước

ta trong thời kỳ mới, theo chúng tôi, cần có một số định hướng, giải pháp cơ bản sau: