Thuoc sat khuan cô loan đại học y Hà Nội

Nêu được tác dụng, tác dụng không mong muốn và áp dụng trên lâm sàng của các thuốc sát khuẩn thông thường: cồn 70o, cồn iod, povidon-iod, nước oxy già, bạc và xà phòng diệt khuẩn... N

THUỐC SÁT KHUẨN

THUỐC SÁT KHUẨN

Bộ môn Dược lý Trường Đại học Y Hà Nôi

MỤC TIÊU HỌC TẬP

Sau khi học xong bài này học viên phải:

1 Trình bày được nguyên tắc dùng thuốc sát khuẩn

2 Nêu được tác dụng, tác dụng không mong muốn và

áp dụng trên lâm sàng của các thuốc sát khuẩn thông

thường: cồn 70o, cồn iod, povidon-iod, nước oxy già,

bạc và xà phòng diệt khuẩn

NỘI DUNG

 Đại cương

 Các thuốc sát khuẩn thông thường

ĐẠI CƯƠNG

THUỐC SÁT KHUẨN

 Diệt và kìm hãm vi khuẩn

khi bôi trên da, niêm mạc,

vết thương trong những

điều kiện thích hợp

 Dùng cho người

THUỐC TẨY UẾ

 Dùng cho dụng cụ, đồ đạc, môi trường (nước, đất)

Antiseptics Disinfectants

ĐẠI CƯƠNG Đặc điểm:

 Không có tác dụng đặc hiệu

 Tác dụng phụ thuộc nồng độ, pH môi trường, thời gian

tiếp xúc

 Phương pháp khác để sát khuẩn: nhiệt độ, tia cực tím,

tiệt trùng lạnh…

ĐẠI CƯƠNG Tiêu chuẩn của thuốc sát khuẩn lý tưởng

 Tác dụng ở nồng độ loãng

 Không độc với mô, không làm hỏng dụng cụ

 Ổn định

 Không làm mất màu, không nhuộm màu

 Không mùi

 Tác dụng nhanh ngay cả khi có mặt protein lạ, dịch rỉ viêm

 Rẻ

Hiện nay không có chất sát khuẩn lí tưởng

ĐẠI CƯƠNG Nguyên tắc dùng thuốc sát khuẩn

Trên da lành

• Rửa sạch chất nhờn

• Bôi thuốc sát khuẩn

Trên vết thương

• Đo pH ở chỗ cần bôi Xác định vi khuẩn (nếu cần)

• Làm sạch vết thương

• Rửa bằng nước diệt khuẩn

• Bôi thuốc tùy theo pH vết thương

NỘI DUNG

 Đại cương

 Các thuốc sát khuẩn thông thường

1 Cồn

2 Nhóm halogen

3 Các chất oxy hóa

4 Các kim loại nặng

5 Hợp chất chứa phenol

1 CỒN

 Thường dùng cồn ethylic

o Tốt nhất là 70%

o Tác dụng giảm khi độ cồn < 60% và > 90%

 Cơ chế: Gây biến chất protein

 Tác dụng:

o Diệt vi khuẩn, nấm, virus

o Không tác dụng trên bào tử

 Áp dụng: Dùng riêng hoặc phối hợp với tác nhân diệt

khuẩn khác

1 CỒN

 Thận trọng khi bôi trên vết thương hở, vết bỏng nặng

 Dùng nhiều gây khô da, kích ứng da

2 NHÓM HALOGEN

IOD

 Cơ chế: làm kết tủa protein và oxy hóa các enzym chủ

yếu theo nhiều cơ chế

 Tác dụng:

• Tác dụng diệt khuẩn nhanh trên nhiều vi khuẩn, virus

và nấm bệnh, diệt đƣợc cả bào tử

 Áp dụng: Thuốc sát khuẩn và tẩy uế

2 NHÓM HALOGEN

IOD

 Cồn iod

 Povidon - iod

2 NHÓM HALOGEN

Cồn iod

 Có iod 2% + kali iodid 2,4% + cồn 44 – 50%

 Nhược điểm:

• Kích ứng da, gây xót, nhuộm màu da

• Bôi trên diện rộng có khả năng hấp thu gây nhiễm độc iod

 Chống chỉ định:

• Bôi trực tiếp lên niêm mạc, không bôi vào vết thương rộng

và sâu, không bôi vào mắt

• Mẫn cảm với thuốc

• PNCT, cho con bú, trẻ em dưới 2 tuổi, người RL chức

năng tuyến giáp

2 NHÓM HALOGEN

Povidon-iod

 Tạo phức iod với polyvinyl pyrolidon

=> iod được giải phóng từ từ => tác dụng kéo dài

 Ưu điểm: vững bền hơn cồn iod ở nhiệt độ môi trường, ít kích

ứng mô, ít ăn mòn kim loại

 Nhược điểm: giá thành đắt, chậm liền vết thương

 Chống chỉ định:

• Mẫn cảm với thuốc

• PNCT, cho con bú, trẻ em dưới 2 tuổi, RL chức năng

tuyến giáp

2 NHÓM HALOGEN

Povidon - iod

2 NHÓM HALOGEN

CLO

 Tác dụng:

Tác dụng ở pH trung tính hoặc acid nhẹ

Tác dụng diệt khuẩn trên nhiều chủng

 Nhược điểm: Gây kích ứng, mất hoạt tính bởi các chất

hữu cơ => không còn dùng làm thuốc sát khuẩn

 Áp dụng: Thuốc tẩy uế, khử trùng nước

 Cloramin

3 CÁC CHẤT OXY HÓA

Nước oxy già H2O2

Thuốc tím KMnO4

Cơ chế:

 Có tác dụng oxy hóa => tạo gốc tự do

=> tổn thương màng vi khuẩn, ADN và một số

thành phần chủ yếu của tế bào

3 CÁC CHẤT OXY HÓA

Nước oxy già

 Tác dụng:

• 3-6% có tác dụng diệt vi khuẩn, virus, nấm

• Nồng độ cao hơn 10% diệt được bào tử

 Áp dụng: Súc miệng; rửa vết thương bề mặt, nông;

các bộ phận giả

 Nhược điểm:

• Độc với nguyên bào sợi => chậm liền vết thương

• Không dùng dưới áp lực để rửa các vết thương

sâu có rách nát vì có thể tạo hơi dưới da

3 CÁC CHẤT OXY HÓA

Thuốc tím

 Nồng độ 1:10.000 có tác dụng diệt nhiều loại vi khuẩn

trong 1 giờ

 Nồng độ cao gây kích ứng da

 Thường dùng để rửa các vết thương ngoài da có rỉ

nước

4 CÁC KIM LOẠI NẶNG

 Thủy ngân: hiện nay không dùng

 Bạc:

• Cơ chế: ion bạc kết tủa protein và ngăn cản các

hoạt động chuyển hóa cơ bản của tế bào vi khuẩn

• Tác dụng: dung dịch bạc vô cơ có tác dụng sát

khuẩn

• Dùng lâu gây chứng nhiễm bạc

4 CÁC KIM LOẠI NẶNG

Các chế phẩm chứa bạc

Bạc nitrat 1%

Nhỏ mắt cho trẻ sơ sinh

Chống viêm mắt do lậu

Bạc - sulfadiazin 1%

Bạc tác dụng sát khuẩn, kháng sinh tác dụng kìm khuẩn

Dạng kem bôi chữa bỏng

Bôi diện rộng, kéo dài có thể làm giảm bạch cầu

4 CÁC KIM LOẠI NẶNG

Các chế phẩm chứa bạc

Các chế phẩm bạc dưới dạng keo (argyrol 1%)

Tác dụng kìm khuẩn tốt

Ít gây tổn thương cho mô

Thuốc bị hủy bởi ánh sáng => tránh ánh sáng (để trong

lọ tối màu)

5 CÁC HỢP CHẤT CHỨA PHENOL

 1867: dùng phenol và phương pháp Lister để sát khuẩn

 Hiện nay không dùng (vì làm biến chất protein và kích ứng

da), chỉ dùng để tẩy uế

 Thay bằng các chất khác: clohexidin, hexaclorophen,

carbanilid, salicylanilid

5 CÁC HỢP CHẤT CHỨA PHENOL

Clohexidin

Tác dụng:

• Phá vỡ màng bào tương của vi khuẩn, đặc biệt Gram (+)

• Tác dụng mạnh, trên nhiều chủng vi khuẩn

• Được giữ lại lâu trên da nên tác dụng kéo dài

Áp dụng:

• Sát khuẩn, tẩy uế

• Dùng trong xà phòng diệt khuẩn, dung dịch rửa, nước

súc miệng, rửa vết thương (dung dịch 4%)

5 CÁC HỢP CHẤT CHỨA PHENOL

Clohexidin

TDKMM:

• Trên da lành: Không gây kích ứng, không hấp thu

qua da, niêm mạc lành => ít độc với người

• Trên vết thương: phản ứng quá mẫn, chóng mặt,

khô miệng, RL nhịp tim

Cảm ơn sự chú ý lắng nghe