Cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng và hoàn thiện các hoạt động đối ngoại của hệ thống ngân hàng việt nam

“Những khuynh hướng phát triển mới trong quan hệ kinh tế thế giới đã tác động mạnh mẽ tới tư duy, quan điểm và chính sách phát triển kinh tế - XÃ hội của các quốc gia trên thế giới, tt n

LOI NOI DAU

1 TÍNH CAP THIET CUA DE TAL:

Nửa thế kỷ trôi qua từ sau chiến tranh thế giới thứ hai đến may đã có biết bao nhiêu thay đổi nhanh chóng, mạnh mẽ đẩy tính năng động chưa từng thấy trong nên kinh tế thế giới

“Những khuynh hướng phát triển mới trong quan hệ kinh tế thế giới đã tác động mạnh mẽ tới tư duy, quan điểm và chính sách phát triển kinh tế - XÃ hội của các quốc gia trên thế giới, tt những nước công nghiệp phát triển đến các nước đang phát triển Nên kinh tế tiền tệ thế giới trong bối cảnh đó đã có những biển chuyển to lớn và tất yếu có tác động sâu sắc đến mọi mặt kinh tế xã hội

cửa tất cả các quốc gia trên thế giới, trong khu vực và cả ở nước ta Trong

những năm trước mắt và lâu đài trong những thập kỷ sắp tới Nhà nước ta đã

tiên hành một củộc đổi mới quân lý kinh tế một cách toàn diện, đặc biệt trong

lĩnh vực kinh tế đối ngoại với chủ trương mở cửa, hợp tác và hội nhập với nên kinh tế thế giới và đã thủ được những thắng lợi bước đầu

Mục tiêu phấn đấu của nước ta như Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ

VI đã khẳng định là trong khoản thời gian đến năm 2020 phải biến nước ta về -cơ bản trở thành mot nude céng nghiép có cơ sở vật chất - kỹ thuật hiện đại có

cơ cầu kinh tế hợp lý, quan hệ.sẵn xuất tiến bộ phù hợp với trình độ phát triển

của lực lượng sẵn xuất, đời sống vật chất và tỉnh thần dđuợc nâng cao quốc

phòng và an ninh vững chắc, đân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn mình

Trong giat doan lich sử khi mà môi trường quốc tế và bối cảnh kinh tế xã hội trong nước có những chuyển biến mạnh mẽ như vậy, việc đổi mới toàn bộ hoạt động của hệ thống Ngân hàng nói chung, đặc biệt là trong lĩnh vực hoại

động đối ngoại của hệ thống Ngân hàng phải được coi như là điều kiện và động

lực đảm bảo cho công cuộc đổi mới kinh tế - xã hội của nước ta hoàn thành tốt

đẹp Nhiệm vụ của hệ thống Ngân hàng Việt Nam, đặc biệt là hoạt động đối

ngoại của hệ thống Ngân hàng trong những năm tới hết sức nặng nề

Hoạt động đối ngoại của hệ thống Ngân hàng phải được đổi mới để thích

nghỉ với điều kiện của một nên kinh tế thị trường mở cửa Hoạt động đối ngoại

phải tạo điểu kiện thuận lợi cho việc huy động và sử dụng vốn có hiệu quả trong công cưộc công nghiệp hoá và hiện đại hoa dat nước, mà trước hết là phải

Hoạt động đối ngoại của hệ thống Ngân hàng còn phải góp phần thúc đấy quá trình hợp tác với các Ngân hàng trong khu vực và trên thể giới, biến qua trình hợp tác thành một động lực của phát triển, nhưng đồng thời hoạt động - đòi ngoại của hệ thống, Ngân hàng cũng góp phần đẩy nhanh quá trình đào tạo

đội ngũ cán bộ nắm bất công nghệ mới của Ngân hàng hiện đại, gHp cho các

Ngân hàng trong nước nâng cao năng lực cán bộ, chất lượng phục vụ để đủ khả

nững cạnh tranh với các Ngân hàng nước ngoài hoạt động ở Việt Nam cũng như với các Ngân hàng trong khu vực và trên thế giới

2: ĐÓI TƯỢNG VÀ PHAM VI NGHIÊN CUU CUA DE TAL:

Đổi mới các hoạt động đối ngoại của hệ thống Ngân hàng Việt Nam là một chương Hình rộng lớn, gồm nhiều chuyên để khác nhau

Đề tài : "Cơ sở lý lưận và thực tiễn để xây dựng và hoàn thiện các hoạt

động đối ngoại của hệ thống Ngân hàng Việt Nam” có đối tượng nghiên cứu là neu len những cơ sở lý luận và thực tiễn liên quan (rực tiếp tới các hoạt động dor ngoai của hệ thống Ngân hàng Việt Nam trong giai đoạn quá độ đổi mới

Phạm ví các vấn để đặt ra trong quá trình nghiên cứu để tài này bao gồm:

Lễ mặt lý thuyết : Phân tích những khuynh hướng phát triển chủ yếu của nên kinh tế tiền tệ thế giới, những đặc trưng chủ yếu của nên kinh tế Việt Nam

và những quan điểm chủ yếu trong chính sách kinh tế đối ngoại của nhà nước trong giải đoạn hiện nay,

Vẻ mặt thực tiển : Phân tích khái quát và có chọn lọc những quan điểm

khác nhau về kính nghiệm của một số nước về vấn để hủy động và sử dụng vốn

nước ngoàt Phân tích những thành công và thất bại trong việc sử dụng vốn

,HƯớc ngoài ở một số nước có chọn lọc, tác động của nguồn vốn nước ngoài tới triển kính tế,

+ RẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI GỐM CÁC PHAN SAU ĐÂY :

Phan I : Những xu hướng phát triển chủ yếu trong nền kinh tế tiền

té thế giới hiện nay

Phan HH : Một số đặc trưng chủ yếu của nển kính tế và tiển tệ Việt Nam Phan Ti : Những quan điểm chủ yếu trong chính sách kinh tế đối

ngoại của Nhà nước và của hệ thống Ngân hàng Việt Nam

Phần FV : Một số công cụ tài chính - tiên tỆ trong quần lý kinh tế

Những khuynh hướng phát triển mới trong quan hệ kinh tế thế giới đã tác động mạnh mẽ tới tự duy, quan điểm và chính sách phát triển kinh tê - xã hội

của các quốc gia trên thế giới, từ những nước công nghiệp phát triển đến các nước đang phát triển

Trước những chuyển biến mạnh mẽ đó, đặc biệt từ sau khi hệ thông XHCN bị tần vỡ, Nhà nước ta đã tiến hành công cuộc đổi mới quản lý kinh lê một cách toàn điện, đặc biệt trong lĩnh vực kính tế đối ngoại với chủ trương mở

cửa, hợp tác và hội nhập với nền kinh tế thế giới và đã thu được những thắng lợi bước đầu Để tiếp tục hỗ trợ cho quá trình tiếp tục đổi mới ngày một tiến triển

mạnh mẽ hơn, phục vụ cho quá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước đâm bảo cho kế hoạch phát triển kinh tế xã hội đến năm 2000 được thực hiện fot đẹp, hệ thống Ngân hàng Việt Nam phát triệt để đổi mới và mở rộng hoại

động đổi ngoại, đổi mới chính sách và phương thức hoạt động đối ngoại của

minh cho phù hợp với nhủ cầu kinh tế xã hội trong giai đoạn mới

Đó chính là nội dưng chủ yếu của đề tài

NHỮNG XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CHỦ YẾU TRONG NỀN KINH TẾ,

TIỀN TỆ THẾ GIỚI HIỆN NAY

Nền kính tế tiền tệ thế giới trong nữa thế kỷ qua, đặc biệt từ đầu thập kỷ

70 đến nay, đã biến đổi đữ đội và sâu sắc về nhiều mặt, ở đây chúng ta chỉ phân tích những xu hướng chủ yếu đang có những tác động mạnh mẽ đến nên

kinh tế thể giới

I.E Xu thế toàn câu hoá và khu vực hoá nền kinh tế thế giới

Dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, hàng loạt công nghệ mới ra đời, điện tử, ví điện tử, máy tính, máy vỉ tính, công nghệ sinh học lade quang, dẫn, siêu quang đẫn và nhiều phát mình khoa học đang từng ngày ling gto dua đến những ứng đựng bất ngờ trong sản xuất, làm chờ tiểm lực kinh

tế thẻ giới trở nên hùng hậu, tăng trưởng bến vững với tốc độ cao, dịch chuyển

cơ câu nhanh thực sự đã trở thành một quy luật phát triển tất yếu đối với mọi nên kinh tê,

Cũng với cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, công nghệ bùng nổ mạnh

mỹ đó, sự ra đời và phát triển mạnh mẽ của các công ty đa quốc gia, việc

chuyển giao kỹ thuật trong nội bộ các công ty quốc tế khổng lồ đó đã tạo nên

mot xu thé manh mẽ toàn cầu hoá nên kinh tế thế giới, tạo ra một sự gắn bó ngày càng chặt chẽ giữa các nền kinh tế quốc gia trước đây chưa từng có Thủ tướng Thái Lan, Chatichai Choonhavan, trước các phóng viên nước ngoài đã có nhận xét : "Hệ thống thế giới vào cuối thế kỷ này sẽ ngày càng trở thành "một làng thế giới” mội cộng đồng cùng chia sẻ những nguy cơ và những lợi ích với

nhau”.

Thật vậy, thế giới ngày nay đã trở thành một cộng đồng mà những ảnh

hưởng của sự phát triển về quân sự, chính trị, xã hội, kinh tế và kỹ thuật được:

nhành chóng và đễ dàng lan truyền từ một nơi này đến một góc xa xôi khác của,

thẻ giới

Sự gắn bó chặt chế số phận các nền kinh tế quốc gia với nhau còn dẫn tới

một quá trình khu vực hoá nền kinh tế thế giới Những năm gần đây nền kinh tế thê giới đang chứng kiến sự ra đời các khối kinh tế khu VựC VỚI qUY mô ngày càng lớn : Hiệp hội mậu dịch tự do Bắc Mỹ NAFTA (Nonh American Free

Trade Association), Cong đồng kinh tế Châu Âu EEC (European Economic

Cooperation), Hep tac kinh té Chau A - Thai Binh Duong APEC (Asia Pacific

Economic Cooperation), Hiệp hội các nước Đông Nam Á ASEAN (the Association of South East Asian NaHons) v.v Ngày 1/1/1995 một khốt kinh tê kha vie mdi ra doi ở Nam Mỹ - Thị trường tự dơ Nam Mỹ - “MERCOSUR la

mot ne luc moi theo xu hướng đó

Xu thể toàn cầu hoá và khu vực hoá nền kinh tế thế giới đã lôi cuốn các quốc gia, nhất là những quốc gia chậm phát triển, tìm mọi cách để hội nhập với các nước trong khu vực và thế giới Xu thế này đang tạo nhiều cơ hội thuận lợi -

cho các nước châm phát triển tận dụng được những lợi thế sẩn có mà các nước

di trước đã phải bỏ ra hàng trăm năm trên chặng đường phát triển trước đây mới

đạt được như những thành tựu khoa học - kỹ thuật- công nghệ, trình độ quản lý

kinh tế cao cơ chế khá hoàn hảo về các thị trường vốn - , Chính xu thế trên và tác động của nó tới toàn thể cộng đồng thế giới đã

thúc đẩy mạnh sự chủ chuyển vốn và chuyển giao kỹ thuật công nghệ với tốc

độ cao chưa từng thấy trong những năm gần đây, như các luồng tài trợ phái

triển chính fhức ODE và ODA, các thị trường tín dụng quốc tế ra đời, các lưồng, đầu tư nước ngoài trực tiếp đổ vào các nước đang phát triển ngày một tăng lên

nhanh chống,

Các luồng vấn quéce té chdy vao cdc nube dang phat triển

(Bon vi tinh © T$ USD theo giá 1990) -

Nguon : OECD Report, December 1992

1.2, Xu thé tu} thude lan nhau về kinh tế :

Cùng với sự phát triển khoa học kỹ thuật và cơng nghệ từ những năm 70,

nên kinh tê thế gidi bude vao một giai đoạn phân cơng lao động, hợp tác kinh

tẻ quốc tế trên phạm ví thế giới ngày một chặt chẽ Quá trình phát triển và trình

“độ phan cong lao dong và hợp tác quốc tế ngày nay đã đạt đến mức độ mà một sản phẩm ra đời là đo kết quả của nhiều xí nghiệp khác nhau trên thế giới cùng tham gia san xuất Một chiết máy bay Bọng xuất xưởng tại Hoa Kỳ phải cĩ sự tham gia của 650 cơng ty ở trên 30 nước khác nhau cùng hợp tác sản xuất, Quá trình phân cơng lao động và hợp tác quốc tế nĩi trên đã làm cho các dan toc thay tỗ họ đang tuỳ thuộc vào nhau nhiều hơn trong định hoạt số phận của mình, lrong nền an ninh cũng như trong sự phổn vỉnh cửa mới dán tộc, Mỗi QUỐC Bi Hgày nay đã thây rõ khả năng tự mình định doat lấy tương lai, kha,

năng làm chủ số phận của mình đã giảm đi nhiều Càng ngầy niỗi quốc gia

cảng thấy rõ rằng họ phải quan tâm nhiều hơn tới những gì đang phát sinh và phát triển ở bên ngồi, trên thế giới càng ngày càng phải đối phĩ và đáp ứng với những ảnh hưởng ngoại tai Ho phai chấp nhận một thực tế là khơng thể tồn tại mọt cách cơ lập, tách biệt khỏi những gì đang xây ra ở bên ngồi, mà phải biết hợp tác với nhau, tuỳ thuộc vào nhau để tồn tại và phát triển Muốn hay khơng mọi quốc giai ngày hay phải mở cửa ra thể giới bên ngồi Chính Lênin, khi phân tích sự phát triển chủ nghĩa tư bản ở Nga, cũng đã khẳng định điều đĩ :

6

“Kli nên sản xuất trong một nước đã vượt giới hạn của làng xã của cái chợ địa phương của từng vùng, rồi vượt quá giới hạn của quốc gia thì nó xoá bỏ tình trạng cô lập và đóng cửa của các quốc gia" :

Chuyên môn hoá hợp tác hoá phát triển càng cao thì sự tuỳ thuộc lẫn nhau giữa các nước Về tài nguyên, vốn kỹ thuật và thị trường càng Tớn Ngay cả những nước có nến kinh tế phát triển nhất, vốn và kỹ thuật đồi đào và hiện đại

nhật vẫn phải tuỳ thưộc vào nước khác

Chiên lược "mở cửa để phát triển kinh tế” ngày nay đã được nhiều nước thực hiện va the được nhiều kết quả rõ rệt Sự phát triển kinh tế của các nước N/C Châu Á và các nước Đông Á hiện nay là những dẫn chứng cụ thể nhất

1.3 Hop tie và cạnh tranh :

Những xu thế nói trên trong nên kinh tế thế giới hiện đại vẫn không loại trừ cuộc cạnh tranh kinh tế quyết liệt giữa các quốc gia và các khối kinh tế đấu

tranh và hợp tác luôn luôn vẫn là hai mặt của nền kinh tế thế giới Từ đầu

những năm 1970 đến nay nên kinh tế thế giới đang plưii đương đầu với những

mau thuẫn lớn : cần cân thanh toán quốc tế bị bội chi Ion Ngân sách Nhà nước

bị thâm hụt nặng nề, nạn lạm phát đi đôi với nạn thất nghiệp không ngừng phát triển, hệ thống tiền tệ thế giới hỗn loạn Tình trạng trên diễn va ở tẤt cả các nước, kể cả các nước cổng nghiệp phát triển Tuy nhiên mức độ nghiêm trọng ở tuổi nước, mỗi klut vực kinh tế có khác nhau Riêng khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đang và dự đoán sẽ tiếp tục có tốc độ tăng trưởng cao, khả năng chuyển đổi cơ cấu mạnh nhất Còn ở các khu vực khác nhất là các nước chậm phát triển ở Châu Phi, Mỹ La Tỉnh đang ở trong tình trạng rất đáng lo ngại tiểu đó nói lên rằng các nước chậm phát triển hiện nay dang c hịu mgt sic 6p

uv hei phia : sự cạnh tranh lÃn nhau để tồn tại, cưộc cạnh tranh từ bên trong đồng thời còn phải cạnh tranh khốc liệt và không ngang sức với cả những nước

phát triển cao hơn để giành lấy thị trường ngày đang bị thu hẹp, cuộc cạnh

Xu thê hợp tác và cạnh tranh được biếu hiện rõ nhat trong cuộc chiên tranh thương mại giữa ba trung tâm lớn Mỹ - Nhật - Tây Âu Giữa ba trung tâm

7

này đang bùng nổ một cuộc chiến khốc liệt về thương mại sát phạt nhau bằng tội thủ đoạn: gây sức ép trên thị trường tự nguyện hạn chế xuất khẩu hàng hoá của đối phương vào thị trường nội địa, nâng hàng vào thuế quan, đánh vào

hàng nhập và cuối cùng là sử dụng đến vũ khí lợi hại nhất là tiễn tệ hạ giá đồng

tiền của mình, làm cho đồng tiên đối phương bị lên giá Những đồng thời ở hậu trường, các nước này đang tìm cách liên kết tay đời với nhau : Uỷ bàn

thương mại quốc tế Mỹ từ cuối những năm 80 đã có ý định ký kết Hiệp định tự

do mâu dịch Mỹ - Nhật, thuyết phục Nhật cùng liên kết để tạo ra thị trường thương mại và phân chỉa thị trường thương mại với nhau Mặt khác chính quyền

Nÿ cũng đã đưa tin muốn mở rộng khối tự do thương mại Bắc Mỹ với cộng

đồng kinh tế Châu Âu,

RO rang là một khi những ý đổ này được thực hiện thì các nước đang phát triển nói chung, các nước Châu Á - Thái Bình Dương NÓI riêng sẽ nằm

giữa hai lần đạn”, Mọi chỉ phí của sự "hợp tác" của những nước lớn đều đo các nước thuộc thế giới thứ ba phải trả - 60% kim ngạch xuất nhập khẩu của cặc nước Châu Á và Thái Bình Dương tập trung vào thị trường nước Mỹ Bất cứ một thoa thuận thương mai tay đôi nào giữa Nhật Mỹ hay Mỹ Tây Âu nhật

thiết đến ảnh lrưởng tới lợi ích kinh tế của các nước chậm phát triển

Sự ra đời của tổ chức hợp tác kinh tế Châu Á Thái Bình Duong APEC, hiệp hỏi các nước Đông Nam Á là những giải pháp đối phớ thích hap

1.4 'Trong nên kinh (tế thế giới hiện đại đang xuất hiện một hiện tượng ngày càng làm cho các nhà quản lý và các nhà nghiên cứu kinh tế ngày càng phải quan tâm theo đối và không ngớt lo au:

Nếu kinh tế thiên tÊ ngày một Đành trưởng thế lực áp đảo đổi với nến kinh

tẻ điện vặt, Năm 1989 các NHTW của 2l nước đã phối hợp nghiên cứu hiện

đượng đó và đưa ra một nhận xét với những con số đáng lo ngại : chỉ trong mot ngày vào tháng 4/1989 khối lượng chủ chuyển ngoại tệ trên các thị trường tiễn

tệ thê giới dị lên đến 744 tý do là Mỹ, nếu trừ những giao dịch trùng lap tong

và doanh so hoat dong rong cting dé t6i 650 0 Ddla Mỹ lớn hơn gdn 40 hin

giá mị vưát khẩu làng hoá và địch vụ của thế giới frong mot ngay.-

8

Với dụng lượng các nguồn vốn tiển tệ lớn lao như vậy, trong khí hệ thống tiên tệ thế giới từ 1970 lại đây thiếu một thước đo giá trị ổn định, chế độ

tiên tệ thả nổi trở nên phổ biến, chiến tranh thương nại gay sắt, cHói cùng chân đèn chiêu tranh tién tệ giữa các đối thủ cạnh tranh thương mại trở nên khác liệt hơn bao giờ hồi Cuộc khủng hoảng tiền tệ từ đầu năm 1995 & Mehico va cuộc khủng hoảng tài chính tiên tệ Đông Nam A_ tir 1997 đến nay thực chất là bất nguồn từ thực trạng đó Và những biến động tiền tệ dữ đội đó không phải chỉ là "trận đầu tiên”, cũng không phải là "trận cuối cùng" Cứ mỗi lần cần cân

thương mại Mỹ bội chỉ lớn, là một lần Mỹ để cho đồng Đôla mất giá, trên thị

trường tiền tệ thế giới lại nổi cơn sóng gió dữ dội

Mọi hậu quả của những biến động đó lại trút hết lên vai các nước đang

phát triển : bán hàng thu Đôla Mỹ vào dự trữ ngoại tệ ngầy càng mất giá tra ng

nước ngoài bằng đồng Yên Nhật, Mác Đức lên giá, thua thiệt cả hai đường Tất cả những xu hướng phát triển trong nền kinh tế thế giới nói trên cho

thây rằng đối với Việt Nam cũng như đối với các nước chậm phát tiến khác

vấn để sống còn là phải có một chiến lược phát triển kinh tế hợp lý và thích nghĩ với một thế giới đang chuyển động và thay đổi hàng ngày Chiến lược phát triển đó phải có khả năng đáp ứng được yêu cầu khắc nghiệt củn thị trường,

những đồng thời lại có thể tận dụng được mọi lợi thế phát triển mà nền kinh tê

thể giới dang tạo ra trong đó có lợi thế về vốn, kỹ thuật công nghệ, tận dụng hết mọi lợi thê tương đối tiểm tầng của chính mình, trong đó có lợi thể về lài nguyên về nhân lực nhất là về trí tuệ của con người Việt Nam để có thể vượt qua được ngưỡng của của nghèo đói, bước vào giai đoạn phổn vinh, tang

nim bắt những khuynh hướng phát triển chủ yếu trong nền kinh tế và tiển tệ

thế giới đã đề cập ở phần trên, chúng ta cần nhận rõ một số đặc trưng chủ yếu

` của nên kinh tế và tiền tệ Việt Nam trước và sau những nấm đầu của công cuộc đổi mới kinh tế ở nước ta Có thể nêu lên một số đặc trưng chủ yếu trước và sau s

đổi mới sau đây :

I MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CHỦ YẾU CỦA NỀN KINH TẾ VÀ TIỀN TỆ TRƯỚC

Trong nhiều thập kỷ qua nền kinh tế Việt Nam, vốn là một nên kinh tế tự nhiên, hiện vật, nhiều vùng, nhiều khu vực kinh tế chưa thoát khỏi tình trạng

phân tán chia cắt, sau khi thống nhất đất nước hệ thống các chính sách và cơ chế quản lý kinh tế được xây dựng theo mô hình kinh tế kế hoạch hoá tập trung Hệ thống tiển tệ tín đụng của Việt Nam trong điều kiện đó cũng có những nét đặc trưng riêng biệt của một nền kinh tế chỉ huy, đóng cửa với chê

độ Nhà nước nắm độc quyển ngoại thương và ngoại hối

1.1 Mô hình kinh tế kế hoạch hoá tập trung ở Việt Nam có những đặc trưng cơ bản sau đây :

Một là, Toàn bộ hoạt động của nên kinh tế do Nhà nước chỉ huy tập

trung từ trên xuống dưới bằng mệnh lệnh hành chính theo một kế hoạch thống

nhật, từ sản xuất đến phân phối lưu thông trong nước Trong hoạt động kinh tế đối ngoại, Nhà nước chủ trương nắm độc quyển ngoại thương và ngoại hối Vì vậy, mọi yếu tố Thị trường trong nước và ngoài nước đều bị phủ nhận

Hai là, Nhà nước bao cấp moi mat cho mọi hoạt động kinh tế -xã hội,

chê độ bao cấp chủ yêu được thực hiện thông qua các khâu : giá cả, tiền lương

và tiên vốn Mọi yếu tố đầu vào các doanh nghiệp đều do Nhà nước cung cấp,

vì vậy mọi yếu tố đầu ra : phân phối sản phẩm, lãi Nhà nước thư, lỗ nhà nước

bù

10

Ba la, Nha nuéc chit truong bao hé co c&u sé hitu toan dân, từ đó duy trì

và phát triển thành phần kinh tế quốc doanh Phủ nhận sở hữu tư nhân và xoá

bo dần mọi thành phần kinh tế ngoài quốc doanh

Bấm là, Nhà nước quản lý nên kinh tế xã hội bằng quan hệ hiện vật là

chính coi rất nhẹ quan hệ hàng hoá tiền tệ - /

Mô hình kinh tế này đã phát huy hiệu quả trong việc huy động và tập trưng mọi lực lượng của nên kinh tế để phục vụ cho công cuộc chiến đấu bảo

vệ tổ quốc đi đến thắng lợi Thế nhưng việc duy trì quá lâu cơ chế quản lý này

đã không tạo được động lực phát triển kinh tế, tạo nên một sự ỷ lại, một sức ỳ

quá lớn trong khu vực kinh tế quốc doanh đồng thời lại hạn chế việc phát huy tiểm năng và tính sáng tạo của các thành phần kinh tê khác từ dó mà kìm hãm sản xuất, giảm sút năng suất, chất lượng và hiệu quả, gây nhiều rối loạn trong sản xuất và đời sống, phát sinh nhiều hiện tượng tiêu cực, trì trệ trong xã hội: Hậu

qua của mô hình quả lý kinh tế đó đã bộc lộ nghiêm trọng trong thập niên 80 -Trong thập niên 80, sản xuất sa sút, lưu thông ách tắc, kinh tế trì trệ : từ

_1976 - 1981 sản xuất công nghiệp tăng bình quân năm 0,6%, nông nghiệp ling 1.9%, thong nghiép quéc doanh tăng 0,4%, trong khi dân số tăng 2,3 - 2.4%,

lạm phát leo thang, đời sống khó khăn, quan hệ kinh tế đối ngoại bế tắc nên kinh tế xã hội rơi vào cuộc khửng hoàng trầm trọng

1.2 Đặc trưng của hệ thống tiên tệ - tín dụng Việt Nam trước đổi mới :

Trong điều kiện nền kinh tế hiện vật vận hành theo cơ chế hành chính tập trung quan liêu bao cấp trước đây của nước ta cũng như tất cả các nước trong Hội đồng tương trợ kinh tế cũ, tất yếu không thể có một môi trường thuận ˆ lợi cho một hệ thống tiên tệ tín dụng hoạt động đúng với chức năng của nó trong nên kinh tế Có thể nêu lên một số đặc trưng chủ yếu sau đây:

Mot ld, trong nên kinh tế đó không thể có một đồng tiên thật sự với đầy

dủ mọi chức năng vốn có của nó Sức mua của đồng tiền Việt Nam và sự ổn

định lưu thông tiền tệ được bảo đấm chủ yếu không phải từ cơ sở kinh tế mà ngược lại tÌ những nhân tố phi kinh tế : nguồn viện trợ không hoàn lại rất lớn

cửa nước ngoài (Liên Xô và các nước XHCN trước đây) và quyền lực của bộ

may quan ly hành chính

Hai là, lưu thông tiền tệ chủ yếu diễn ra trong khu vực kinh tế quốc

doanh: với hệ thống giá bao cấp do nhà nước qui định, còn được gọi là thị trường có tổ chức, chiếm tới 60 - 70% lượng hàng hoá lưu thông của xã hội

Bên cạnh đó luôn luôn tổn tại một kênh lưu thông tiển tệ khác trên một thị trường ngầm, thị trường tự do ngoài vòng kiểm soát của Nhà nước Về nguyên

tắc lẽ ra không được phép tôn tại kênh lưu thông này, và nếu có chỉ là rất phụ thuộc Thê nhưng tuỳ theo sức mua thực tế của đồng tiền, tuỳ: theo sức mạnh của khu vực kinh tế quốc doanh, và khả năng quản lý của Nhà nước, có lúc hoạt động lưu thông tiên tệ trên thị trường tự đo này trở nên rất rãnh liệt với những biến động dữ đội Biểu hiện rõ rệt nhất là giữa những năm 80, sau khi tiên hành những cuộc tổng điều chỉnh giá, lương tiền vào năm 1985 và những năm sau đó Giá cả tăng vọt trên thị trường tự do, kéo theo việc tiâng giá trên thị trường chính thức, một 'cuộc "đuổi bat" dién ra trong hé thống hạ giá hết sức dữ đội Do không thể kiểm soát được giá cả, Nhà nước cũng tỏ ra bất lực

trong kiểm soát lưu thông tiền tệ, lưu thông tiên tệ trở nên hết sức rối loạn

Ba 1a, hệ thống tín dụng trong cơ chế kế hoạch hoá tập trung, hành chính báo cấp, thực chất đã trở thành một công cụ cấp vốn thụ động cho chỉ tiêu của Ngân sách Nhà nước và cho các xí nghiệp quốc doanh " theo kế hoạch” Những

số liệu sau đây cho thấy điểm yếu nhất của hệ thống tiền tệ tín dụng trọng chế

độ bao cấp, Ngân hàng nhà nước trung ương đã mặc nhiên trở thành "Bộ tài

chính thứ hai"; với hai kênh cấp vốn cho ngân sách và các xí nghiệp quốc

doanh, đã lầm cho khối lượng tiền tệ tràn ngập lưu thông, giá trị đồng tiền giảm

sút nghiêm trọng, giá cả tăng vọt Cuối cùng đã tạo ra một giây chuyển "nhân quả” khủng khiếp, Giá cả càng tăng, ngân sách càng thâm hụt, nhụ cầu tín

dụng của các xí nghiệp quốc doanh càng lớn, lượng phát hành càng phải tăng -

theo va đến lượt nó lại tiếp tục làm giá cả tăng lên ö mức cao hơn

12

Phát hành cho bội chỉ ngân sách tín dụng và lạm phát 1986 - 1 988

Neon : Báo cáo của Ngân hàng thế giới 7! 1993

Tình hình kinh tế Viet Nam 1986 - 1991 NXB thong ké 1992

Bốn là, với một đồng tiền như vậy, một hệ thống tiên tệ tín dụng hoạt động như vậy tất nhiên "không có một chính sách tiên dệ thực sự nâu động trong nêu Kiih tế Ở HHỐC ta trong HhiỀM năm qua" ' He thong Ngân hàng, đặc

biệt là Ngân hàng nhà nước trung ương, không thể đóng vai trò là một định chế chủ yêu để hạch định và vận hành chính sách tiền tệ Các công cụ của chính

sách tiền tệ như : lãi suất chiết khấu, tỷ lệ dự trữ bắt buộc, các công, cụ thị trường mở, cần cân thanh toán quốc tế không được sử dụng, không có điều

kiện để phát huy tác dụng và trên thực tế là đã không tồn tại: Một số khái niệm

có được nhắc đến như : Lai suất tín dụng và tỷ giá hối đoái, thanh toán kinh doanh thực chất là hình thức và giả tạo

Với những đặc trưng nói trên, trong những năm trước đây, hệ thống tiên

tệ Việt Nam, nhìn bể ngoài tưởng như là ổn định Nhưng cơ sở của sự ổn định

này chủ yêu là đo đặc trưng thứ nhất, nghĩa là sự ổn định không được bảo đảm bằng những nhân tố kinh:tế Vì vậy, như chúng ta đã thấy vào đầu những năm ˆ

80 nguồn viện trợ từ nước ngoài bị cất giảm mạnh, hệ thống thị trường tự đo phát triển mạnh, gây áp lực giá cả mạnh hơn, những cơ sở chủ yếu bảo đầm cho

sự ổn định tiền tệ không còn nữa, những tác hại của chế độ báo cấp ngày càng

"PES Cao Sĩ Kie m- “Đổi mới chính sách tiền tệ tín dụng - ngân hàng trong giai đoạn chuyển s rang kinh tê thị trường ở nước ta" - NXH chính trị quốc gia - 1995, tr 62 `

13

boc lo 16 rét, thi hé théng tiéno té mac nhiên trở nên rối loạn; báo hiệu cho sự sụp đổ không thể tránh khỏi của cơ chế cũ và khẳng định tính tất yếu của xu

hướng đổi mới đã đến gần

2 THANH TỰU BƯỚC ĐẦU SAU ĐỐI MỚI VÀ NHỮNG TỔN TẠI :

Những nhược điểm sai lầm của cơ chế đó đã được Đảng và Nhà nước ta phát hiện và ý đồ đổi mới cơ chế quân lý kinh tế ở Việt Nam đã được đặt ra với mức độ, phạm vĩ và tính chất khác nhau qua nhiều giai đoạn

Trước Đại hội Đảng lần thứ VI, kể từ 1979 đến 1988 đã diễn ra nhiều cuộc cải cách cục bộ với những đặc trưng chủ yếu là cải tiến chính sách và cơ chế quản lý từng bộ phận từng mặt chưa đồng bộ và thiếu triệt để Sau Đại hội lần thứ V, các nghị quyết trung ương lần thứ 6, 7, 8 (khoá V), nghị quyết 306 của Bộ Chính trị, chỉ thị IUOCT của Ban Bí Thư đã tập trung vào việc cải tiến

cơ chế quản lý, hoàn thiện quan hệ sản xuất trong nông nghiệp, cải tiến kế hoạch hoá đảm bảo quyên chủ động sản xuất và tự chủ tài chính của các doanh nghiệp phát triển các hình thức liên doanh, Hên kết giữa các xí nghiệp Xu hướng chủ yêu của những cải cách này là mở rộng dần phạm vi tic động của các quan hệ thị trường, thu hẹp trận địa của các quan hệ kế hoạch tập trung, bao cap

Tuy vậy, do những cuộc cải cách này còn thiếu đồng bộ, tư duy kinh tế vẫn mang nặng nếp cũ, nên chúng đã dẫn tới những sai lầm, thất bại nghiêm trọng đặc biệt các cuộc tổng điều chỉnh giá lương tiền năm [985 và những năm sau đó đã dẫn tới những rối loạn trong đời sống kinh tê xã hei vaio cuối thập kỷ

—80 Nền kinh tế xã hội bị cuốn vào cuộc khủng hoảng trầm trọng và toàn điện

Sau Đại hội Đảng lần thứ VI, từ 1989 đến nay, công cuộc đổi mới quản

lý kinh tế mới thực sự được tiến hành một cách đồng bộ và kiên quyết hơn

Dai hội VI đã phân tích và phê phán một cách toàn điện và cơ bản cơ chế

kẻ hoạch tập trung quan liêu bao cấp và đưa ra quan điểm “sử dụng, đầy đủ và đúng dân quan hệ hàng hoá, tiền tệ trong kế hoạch hoá nền kinh tế quốc dân là

một tất yêu khách quan” () Từ quan điểm đó, Đại hội VI có nhấn mạnh là

* Đăng CSVN : Van kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V NXH sự thật, tr 38

14

“Việc sử dụng quan hệ hàng hoá - tiên tệ đòi hỏi sản xuất phải gắn với thị trường” và “nến kính tế phải được quản lý bằng các phương pháp kinh tế là chủ

yew" |

Đặc biệt từ cuối năm L988 Nha nude ta đã bản hành và thực hiện hàng „

loạt biện pháp tích cực và đồng bộ nhằm đổi mới cơ chế qsuản lý, thực hiện quan điểm của Đại hội VỊ : phát triển nên kinh tế nhiền thành phần, dip ime

nhủ cầu tiêu đùng thông qua thương mại hoá quá trình lưu thông lương thực thực phẩm và hàng tiên dùng, đổi mới hệ thống Ngân hàng và chính sích tài chính quốc gia, mở rộng hoạt động xuất nhập khẩu, chủ trương chính sách mở

cửa Trong quan hệ kinh tế với nước ngoài, khuyến khích vốn đầu tự nước ngoài, Giifa năm E991, Đại hội Đảng Hìn thứ VI đã tiếp tục xác định và cụ thể

hoá phường hướng và nhiệm vụ đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nrà Đại hội VỊ

đã để ra, Đặc biệt việc thông qua cương lĩnh và chiên lược phát triển kinh tế -

xã hội đến nữm 2000 đã khẳng định tõ ràng hơn một số quan điểm chủ yếu vẻ chè độ sở hữu, về cơ chế quan lý nên kinh tế nhiều thành phần về phát triển nên

kinh tế thị trường có sự quần lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa về nên kinh tế mới và chính sách kinh tế đối ngoại Đó là những quan

điểm cơ bản nhất làm cơ sở cho công cuộc đổi mới chính sách và cơ chế quản

lý Kinh tế ở nước ta, Hội nghị Đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khoá Vil cũng

tiếp tục khẳng định đường lối đó “Tiếp tục xây dựng đồng bộ thể chè kính tế mới, Kiên trì quá trình chuyển đổi sang cơ chế thị trường đối với việc táng

cường hiệu lực quản lý của Nhà nước, theo định hướng XHCN”

Như vậy, quá tình đổi mới quản lý kinh tế ở nước ta đặc biệt từ Dai hoi

đại biểu toàn quốc lần VỊ đến nay, thực sự là mdt cuộc cách nạng trong tir duy kinh tế ở Việt Nam Sau trên mot thập kỹ đấu tranh trong đổi mới tư duy kinh,

tÈ của loàn Đẳng toàn đân, quá trình chuyển hoá nền kinh tế kế hoạch hoá tấp

trừng sing nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, chấp nhận cờ chế thị trường

CÓ sự có sự quản lý của Nhà nước thực sự đã được hình thành và Từng bước

được mỡ rộng đi vào cniều sâu trên tất cả các lĩnh vực của quá trình sản xuất xã

hội nữ một sức nành của tất yếu tỉnh tế

Ý Đăng CSVN - Văn kiện Đại hội Đại biển toàn quốc lần VI, NXH sự thật tr 63,0

15

Nhờ đó từ thập ky 90, nên kinh tế Việt Nam đã có dấu hiệu khởi sie a

- Sản lượng lương thực ngày một tăng: năm 1987 chỉ mới đạt 17.5 triệu

tần nắm 1989 đạt 20,5 triệu tấn, năm [995 đạt gần 27,5 triệu tấn từ mot quốc

gia thiểu lương thực triển miên, đầu thập kỷ 90 nước ta đã vươn lên cùng các

nước xuất khẩu gạo

- Hàng hoá tiêu dùng trên thị trường đã trở nên phong phú đa dạng

- Xuất nhập khẩu hàng hoá và dịch vụ ngày mội tăng năm [988 mới xuât

khẩu được 733 triệứ USD, năm 1990 lên 1731 triệu USD năm 1995 lén 5198

triệu IS và năm 1997 dự toán lên tới 8.798 là USD, Nhập khẩu trong những tim Tượng ứng cũng tầng lên từ †412 triệu USD; 1760 triệu USD, 7.5431r USD

11.955 tr USD

Hệ thống Ngân hang được đổi mới mạnh mẽ Hình thành hệ thống NH lạm cập NHNNTU: được cải tổ thành một bộ máy quản lý Nhà nước có khả

năng hoạch định và thực hiện một chính sách tiền tệ phù hợp đần với cơ chế

mới, biết sử dụng một số công cụ có hiệu quả để điều hành quân lý lưu thông

tiền tệ tín dụng, Các Ngân hàng thương mại đã được xây dựng và bước đầu hoại

động kinh đoanh đa dạng và có hiệu quả Từ đó góp phần kiểm chế được lạm phát, Nạn lạm phát từ 3 con số năm 1988 (410,9%) di bị kiểm chế xuống còn 2

con số chịu dựng được và sau đó xutống một cơn số trong những năm: qua

- Phát triển mạnh mẽ quan hệ đối ngoại, phá thế bị bao vây cô lập tham -

gia tích cực vào đời sống của cộng đồng quốc tế Đến nay chúng ta đã có quan

hệ ngoại giao với 160 nude cé quan hé buôn ban voi tren LOO nước Hon 50

nước và vùng lãnh thổ đã đầu tư trực tiếp vào nước ta Chúng đã nối lại quan hệ bình thường, ngày càng tốt đẹp với các tổ chức tín dụng quốc tế như INE: UB

và ADB và với cộng đồng tài chính quốc tế

Tuy vậy, cùng với những đánh giá đúng các thành tựu đã đạt được trong quá trình đổi mới, cần nhận rõ những yếu kém và tồn tại cơ bản còn cần trở cho

quá trình đổi mới sấp tới

- Cơ chế thị trường còn sơ khai, vai trò quân lý của Nhà nước đối với nên kinh tế - xã hội còn yếu,

l6

He thong fuat phap, cơ chế chính sách quản lý kinh tế đang trong quá

trình chuyển đổi, chưa đồng bộ, nhất quán

Nêu tài chính - tiên tệ đã được đổi mớt nhiều nhưng vẫn chưa đáp ting

kip thoi cho phat triển kinh tế Bội chí ngân sách còn lớn - Lạm phát chưa được

kiến: chè vững chắc Quản lý xuất nhập khẩu còn nhiều sơ hở, mặt khác có:

trường hợp gây tác động xấu đối với sản xuất

- Tuy có quan điểm phát triển kinh tế nhiều thành phiẩn những việc lãnh

đạo xây dựng quan hệ sản xuáat mới còn lúng túng và buông lỏng Chưa kịp

thời tháo gở những vướng mắc về cơ chế và chính sách để giúp các Doanh nghiệp Nhà nước phát huy hiệu quả kinh tế, phát huy vai trò chủ đạo trong nến Kinh tẻ quốc dân: chưa có phương hướng, và biện pháp đổi mới kinh tế hợp tác

Chưa có chính sách để thực sự khuyến khích kinh tế tư nhân, Cổ phần ĐNNN

làm cham va hing túng Còn nhiều sơ hở trong quản lý kinh tế hợp tác liền doanh với HưƯỚc ngoài :

- Chưa có chính sách và cơ chế để thực hiện tốt tiết kiệm trong sản xuâi

và tiêu dùng, tích luỹ từ nội bộ nền kinh tế quá thấp Đất nước còn nghèo trình

độ phát triển kinh tế còn thấp, cơ sở kỹ thuật còn nhiều mặt lạc hậu, nhủ cầu vốn cho đầu tự phát triển rất lớn nhưng tình trang lãng phí còn lớn, tiểu dùng quá mức ý-thức tiết kiệm vốn cho đầu tư phát triển quá thấp Nhà nước thiếu chính sách để huy động và sử dụng có hiệu quả nguộn vốn trong đân - tư tưởng ˆ

Y lại vào vốn vay nước ngoài còn khá phổ biến

Nhiều vấn để tệ hại xã hội còn nhức nhối : nạn tham những, buôn lậu,

lãng phí và chiếm dụng của công còn nghiêm trọng, nhất đà trong lĩnh vực nhà

đãi xây dựng cơ bản hợp tác đầu tư, thuế vv còn kéo đài nghiêm trọng tệ hai

xã hội phát triển, trật tự an toàn xã hội chưa được đảm bảo

Tóm lại đông cuộc đổi mới trong hơn một thập kỷ qua đã thu được những thành tựu to lớn, Nước ta đã ra khỏi khủng hoàng kinh tế - xã hội nhưng một sở

cong nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước hệ thống Ngân hàng Việt Nam phải

thông nhất những quan điểm chủ yếu trong chính sách kinh tế đối ngoại của

mình cho những năm sắp tới

‘PHAN TL

NHUNG QUAN DIEM CHU YEU

TRONG CHINH SACH KINH TE DOI NGOẠI CỦA NHÀ NƯỚC

VÀ CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG VIỆT NAM

Trong bối cảnh kinh tế thể giới đang thay đổi hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đã tiến hành công cuộc đổi mới quản lý kinh tế một cách đồng bộ và toàn điện Bắt đầu từ đại hội đại biểu Dang Cong sin Việt Nam lần thứ VỊ

thing 12 nam 1986 đường lối đổi mới đã được khẳng định Đại hội Đảng cộng

sản Việt Nam lần thứ VỊI đã liếp xúc xác định và cụ thể hoá phương hướng và nhiệm vụ đổi mới:cơ chế quản lý kinh tế, chuyển sang niên kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trườgn có sự quần lý của Nhà nước

Trong đường lối đổi mới quản lý kinh tế của Dang va Nha nước, chính sách kinh tế đối ngoại giữ một vị trí hết sức quan trọng Mở rộng quan hệ kinh

tê đòi ngoại là một xu hướng phát triển tất yếu cửa tất cả các nước trong thời

đại ngày này, đặc biệt là đối với nên kinh tế của chúng ta hiện may Nghị quyết,

các Đại hội Đăng đã nêu lên những quan điểm cơ bản trong lĩnh vực kinh tế đối ngoại Ngân hang Nha nude TW cũng đã cụ thể hoá chính sách đối vgoal cua

Dang và Nhà nước thành những quan điểm trong chính sách đối ngoại của hệ thông Ngân hàng trong giai đoạn mới

1 NHỮNG QUAN ĐIỂM CHỦ YẾU TRONG CHÍNH SÁCH KINH TẾ ĐỐI NGOẠI: „

Quan điểm chủ đạo của chính sách kinh tế đối ngoại của nước tà đã được Đại hội VỊT của Đẳng khẳng định là : "Đa dang hoá và đa phương hoá quan hệ — kinh tế với mọi quốc gia, mọi tổ chức kinh tế trên Nguyên tắc lần trong độc lập, chủ quyền bình đẳng, cùng có lợi Củng cố tăng cường vị trí ở các thị {rường

18

`

quen thuộc và với các bạn hàng truyền thống, tích cực thâm nhập, tạo chỗ đứng

ở các thị trường mới, phát triển các quan hệ mới”

Hội nghị đại biếu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khoá VII đã khẳng định và nhân mạnh thêm quan điểm đó : “Tiếp tục việc thực hiện chính sách đối ngoại

độc lập, tự chữ, rộng rãi, đa đạng hoá và đa phương hoá, tranh thủ tối đa mặt

đồng, hạn chế mặt bất đồng, tạo điều kiện thuận lợi cho công cuộc xây đựng và báo vệ Tổ quốc, đồng thời góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh chung của nhân dân thể giới vì hoà bình, độc lập dân tộc, đân chủ và tiến bộ xã hội” Quan điểm chủ đạo của Đẳng trong Tĩnh vực kinh tế đối ngoại nói trên đã

được Nhà nước, Hội đồng Chính phủ và các ngành kinh tế liên quan cụ thể hoá trong hoài động của mình theo những nguyên tẮc sau đây :

d Trong quan hệ kinh tế đối ngoại phdi dam bdo nanven tic doc lap,

Trong quá trình mở cửa, hội nhập vào nền kinh tế thế giới và khu vực phải giải quyết đúng đấn các mối quan hệ kinh tế, chính trị phải chú ý vừa phát triển kinh tế cùng có lợi đồng thời bảo vệ được an ninh chính trị và hợp tác với các nước theo nguyên tác bình đẳng, cùng có lợi, cùng tồn tại hoà bình, tôn trọng độc lập chủ quyền của nhau, giải quyết mợi tranh chấp qua con đường

thương lượng, bảo đảm ổn định, an nình và phát triển

Chúng ta chủ trương “mở cửa”, nhưng kiên quyết không “bỏ ngỏ cửa",

ma có tổ chức, có quản lý và giám sát chặt chẽ Với điều kiện đó, mở cửa là một giải pháp chiến lược trước mất và lâu đài

b N2 rộng quan hệ kinh tế đối ngoại phải nhằm mục đích khai thác

có hiện quái những lợi thế trong phản công lao động quốc tế, biết kết hợp sức

Nước 1a đang có những lợi thế đáng kể về con người, tÀi nguyên và vị trí địa lý, nhưng chưa tận dụng được hết do còn thiếu vốn, thiếu kỹ thuật công nghệ và nhất là thiếu kinh nghiệm quản lý Tham gia vào phân công lao động

19

quốc tế chính là sự tận dụng trình độ phát triển kinh tế thế giới, đhành tựa của cách mang khoa học kỹ thuật, tận dụng nguồn vốn tài chính còn dư thừa và kinh nghiệm quần lý kinh tế các nước đã phát huy những lợi thê của đất nước

Khai thác có hiệu quả những lợi thế trong phân công lao động quốc tế là nói dụng quan trọng của hoạt động kinh tế đối ngoại

© Trong quan hệ kinh tế đổi ngoại phổi mở rộng quan hệ đa phường,

dự dụng hoá các hình thức quan hé cho pha hop với cơ chế thị trường trước

nhưng chuyểm biển nhanh chóng của nên kinh tế thể giúi, bảo đm nguyên

tác hình đẳng, các bên củng có lợi :

Các quan hệ kinh tế đối ngoại trong thời đại này khong thé mang tinh

chát kinli tế, thương mại đơn thuần mà còn chịu sự chỉ phối không nhỏ của các yêu tỏ chính trị và ngoại giao Mặt khác quan hệ kinh tế đối ngoại lại mang

tính chât quốc gia rõ rệt vì các chủ thể tham gia vào quan hệ này là các quốc

gì riêng lẻ và có lợi ích kinh tế khác nhau

Vì vậy cần nghiên cứu kỹ để tựa chọn đúng đối tác và mỗi đối tác phải đấp ứng được yêu cầu mục tiêu hợp tác phù hợp với lĩnh vực cần thiết cho đâi nước lấy hiệu quả kinh tế-xã hội làm mục tiêu hàng đầu đồng thời đảm bảo nguyên tác Đình đẳng, các bên cùng có lợi Chủ động duy trì và phát triển các hình thức hợp tác với Liên Xô cũ và các nước Đông Âu để giữ vững thị trường

truyền thống, lựa chọn hình thức và mức độ hợp tác phù hợp với Trung Quốc,

Lao va Campuchia, tang cudng hop tac kinh tế với các nước trong khu vực, đặc

biệt với các nước ASEAN, mở rộng hợp tác kinh tế với các tổ chức kinh tế - tín

dụng quốc tế và cộng đồng tài chính quốc tế Đặc biệt cần có chính sách cụ thể

để tạo điều kiện thuận lợi cho cộng đồng người Việt Nam định cư ở nước ngoài

có điều kiện góp vốn công nghệ, khoa học kỹ thuật để góp phần xây dựng và

phat triển kinh †ế đất nước

d Hiệu quả kinh tế đối ngoại được xác định đứng theo tác dung

cra né đời rới nên kinh tế - xã hội trong nước :

Hiệu quả kinh tế đối ngoại cần được xem xét một cách toàn điện không chỉ ở góc độ kinh tế mà cả ở góc độ chính trị - xã hội Trên bình diện quốc tế

20

và quốc gia, các hoạt động kinh tế đối ngoại phải góp phần mở rộng khả máng hội nhập của kính tế Việt Nam với nền kính tế khu vực và thể giới, phải gói

phần thực hiện tốt nhiệm vụ và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện

tốt dường lôi và chính sách đối ngoại của Nhà nước Đối với các ngành các địa phương hiệu quả kinh tế đối ngoại không phải chỉ xem xét ở góé độ lợi ích kinh

tẻ riêng của ngành và dịa phương mình, mà phải gắn với lợi ích chung etta ca

HƯỚC,

2 NHUNG QUAN ĐIỂM CHỦ YẾU TRONG CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA HỆ PHONG NGAN HANG VIET NAM:

Hoạt động động đổi ngoại của hệ thống Ngân hàng Việt Nam trong giải

đoạn hiện may phải phù hợp với những quan điểm chủ yếu mà Đăng và Nhà nude đã vạch ra Những quan điểm cụ thể trong chính sách đối ngoại của hệ

thống Ngân hàng Việt Nam đều dựa vào những nguyên tác chủ đạo đã phân

tích ở trên Tuy vậy trong nên kinh tế thị trường, mở cửa trong mối quan hệ kinh tệ đối ngoại và trong quá trình thực hiện chiến lược phát triển kinh tế của đất nước, trong bối cảnh kinh tế thế giới đầy biến động hiện này, có nhiều quan

tiểm cần được tiếp tục làm rõ có liên quan tới chính sách đối ngoại của hệ

Trong phần này tập trưng phân tích một số vấn đề chủ yếu để làm cơ sở

lý luận và thực tiễn cho, việc hoàn thiện chính sách đối ngoại của hệ thong Ngân hàng Việt Nam theo đúng quan điểm chính sách kinh tế đổi ngoại của Dang và Nhà nước Những vấn để đó là :

- Vân đề huy động và sử dựng vốn nước ngoài trong chiến lược phát triển

- Vai trò của hoạt động đối ngoại hệ thống NHVN trong quá trình phát triển kinh tế Việt Nam

- Vân để bảo tồn vốn ngoại tệ

.~ Vai tro của Ngân hàng trong việc đảm bảo thể cân bằng giữa hoạt động

‹

kinh tẻ đôi nội với kinh tế đối ngoại

2.1 Vấn đề huy động và sử đụng vốn nước ngoài trong chiến lược

phát triển kinh tế :

Trong những năm gần đây các nhà kinh tế thế giới quan tâm rãi nhiều đến vai trò của nguồn vốn nước ngoài trong chiến lược phát triển kinh tê hiện đại đặc biệt đối với quá trình phát triển kinh tế của các nước đang phát triển Hậu hết các nhà kinh tế đều đi đến một nhận xét thống nhất là : trong giai đoạn

đầu của quá trình phát triển kinh tế của một nước, do mức thu nhập: quá thấp

nên khả năng tích luỹ vốn quá ít, từ đó thiếu vốn đầu tu chủ mục tiên phát triển

cơ sở hạ lắng, những công trình kính tế cơ bản và do đó năng suất lao động

trong nến Kinh tế quá thấp và tất yếu dẫn đến thu nhập lại thấp hơn Vòng luấn

quấn khắc nghiệt đó ngày càng thất chặt lấy số phận kinh tế xã hội của các

nước chậm phát triển như một sợi đây oan nghiệt

Thế ahing qua kinh nghiệm phát triển kinh tế của các nước NIC Chau A

nhu Hongkong, Singapore, Nam Triéu Tién, Pai Loan va ctia cdc nude Dong A gần đây, cho rằng nếp có chính sách huy động và sử dựng có hiệu quả mọi HguỒn VỚI trong HHƯỚC và CÁC HgHỒH tốn nước ngoài, các nước chậm phát triển vẫn có cơ hội thoát khỏi vòng luẩn quẩn khắc nghiệt đó, thậm chí còn có thể

tận dụng được mọi lợi thế sẵn có của nên kinh tế thế giới hiện đại, như vốn kỹ thuật và công nghệ mới, kinh nghiệm quản lý kinh tế giới mà các nước đi trước

đã tạo ra, để cất cánh nhanh chóng lên quỹ đạo của những nước công nghiệp

mới Bất đầu từ khâu huy động vốn tầm cho khả năng đầu tư tăng lên năng suất lao động, được tăng theo và thu nhật tăng lên nhánh chóng Thu nhập tng lên làm cho vốn tích luỹ tăng theo, và cứ thế vòng xoáy ốc đổi chiều sợi dây

22

oan nghiệt bị chặt đứt mở ra con đường sống thênh thang cho nến kinh tế xã hội của đất nước

| Tuy vdy đến đây có hai kết luận cần được Ít ý :

1 Nguồn vốn nước ngoài dù quan trọng đến dau, ti ngudn ven trong

nec vdn gift vai tro quyet dinh,

2 Vấn đề huy động vốn là quan trọng, đặc biệt trong giai đoạn đầu của

quá trình phát triển kinh tế, nhưng vấn đề sử dụng von 6d hidu quad moi thite suc

quyet định

Cả hai kết luận này déu gin bé chat ché vi tuythude rat lon tới vai HỒ chủ trương và chính sách của hệ thống Ngân hàng Hệ thống Ngân hàng có thực sự đổi mới thì mới huy động được nguồn vốn trong nước, nguồn vốn trong nước có huy động được mới quyết định được nguồn vốn huy động của nước

Hệ thống Ngân hàng hoạt động có hiệu quả thì mới huy động được và sử dụng vốn trong nước và vốn nước ngoài có hiệu quả

Suy đếm cùng dòng với (tr ong nude cling nhc ngoài nước) là nhột dong

chay hat thing, khong bi dch téc & cudt dong, & dau ra (khdt sit dung) thì mọi ngưn tốn sé 6 at chảy vào, không cần khởi mạnh (huy động) Ngược lai mot

23

khi châu ra bị ách tắc (xử dụng không hết hoặc không có hiệu quả) thì dòng châấy ngừng trệ, ứ đọng, Ó nhiễm và cối cùng sẽ đổi chiêu,

Trong điều kiện kinh tế xã hội Việt Nam hiện nay khi mà hệ thống Ngân - hàng chưa thật hoàn chỉnh theo cơ chế thị trường, khi mà hoạt động đổi ngoại của hệ thống Ngân hàng vừa mới mở ra trong thời mở cửa, ngưồn với tích luỹ trong HỘI bộ nến kính tế vẫn có nhưng chưa tập trung được qua kênh Ngân

hàng, một vấn để thực sự mang tâm chiến lược nhướng đẩy trăn trở dang được

dt ra trước mắt của hệ thôngs Ngàn hàng Việt Nam nh tiột thách thức, dé hae

- có nên lựa chọn chiến lược “tăng trưởng kinh tế cao đa vào von misc ngodi™

Câu hỏi đó, muốn có câu trả lời, phải chăng cần tìm ở kết luận 1 Phải củng cố,

hoàn thiện hoạt động của hệ thống Ngân hàng Việt Nam để én định được kinh

tế vĩ mô, tích luỹ vốn trong nước tăng lên, cán cân thanh toán quốc tê được cải ` thiện mới có thể bảo đảm được chiến lược tăng trưởng dựa vào vốn nước ngoài thành công Ngược:lại, sẽ là một nguy cơ to lớn đo gánh nang ng nin chồng

chat

2.2 Vai trò của hoạt động đối ngoại của hệ thống Ngân hàng trong

quá trình phát triển kinh tế ở Việt Nam :

Nền kinh tế hiện đại thực sự là nên kinh tế tiễn tệ, nên kinh tế được tiền

tế hoá cao độ thì nền kinh tế đó có điều kiện tầng trưởng lớn nhất -

Vai trò quan trọng của hệ thống Ngân hàng trong nên kính tế thị trường, trong quá trình phát triển kinh tế ở Việt Nam, cho đến này đã được thực tế khẳng định ở nhiều mặt: góp phần giảm chỉ phí lưu thông nâng cao hiệu quá sử dụng vốn, thúc đẩy quá trình tích luỹ và tập trung vốn cho sản xuất, mở rộng các mối quan hệ với nền kinh tế thế giới, mở rộng sự hợp tác với cộng đồng tài chính tín đụng quốc tế, Có thể nói trong nền kinh tế hiện đạt, hệ thống tín dụng

Ngân hàng là bộ máy tuần hoàn tuyệt mỹ để tạo vốn, phân bổ và sử dụng các nguồn vốn một cách có hiệu quả nhất tới từng tế bào của cơ thể kinh tế trong

một nước cũng như giữa các nước trên thế giới

24:

Có thể nói quá trình phát triển kinh tế của Việt Nam về thực chat phải là quá trình tiêm đệ hoá mọi hoạt động kinh tế của đất nước Hoạt động dối ngoại

của hệ thống Ngân hàng trong những năm tới phải thực sự góp phản cho quá trình tiền tệ hoá mọi hoạt động kinh tế nói chưng và trong hoạt động kinh tế đối hgoai not riéng

Hoạt động kinh tế đối ngoại ở nước ta trong những năm tới ngày càng cược mở rộng với nhiều hình thức phong phú và đa dạng

- Hoạt động ngoại thương: Cho đến nay, chúng ta đã có quan hệ buon bán với 100 nước, xuất nhập khẩu hàng hoá và dịch vụ Hước ta ngày mot (ing lên năm 1994 kim ngạch xuất nhập khẩu của ta đã lên tới 3600tr USD, nhập khẩu lên tới 4500tr USD Riêng với các nước ASEAN năm 1994 kim ngạch xuât nhập khẩu vớt Singapo đã đạt [67tr USD, với Malaysia - 260w USU Indonesia - 2501 USD, Thái Lan - 200tr USD, Philippines - 73tr USD Trong những năm tới hoạt động xuất nhập khẩu của nước ta với các nước trên thế giới

và trong khu vực sẽ còn tăng lên mạnh mẽ hơn Nhà nước ta chủ trương đẩy nành xuất khẩu, coi xuất khẩu là hướng ưu tiên và là trọng điểm của kinh tê đối ngoại Chủ động tham gia cộng đồng thương, mại thế giới, các diễn đàn các

tổ chức và các định chế quốc tế một cách có chọn lọc với bước đi thích hợp

- Hoạt động hợp tác và đầu tư nước ngoài : Trong nhữn năm gần đây, chúng ta đã phát triển mạnh mẽ quan hệ kinh tế đối ngoại, phá thế bi bao vay hội nhập với cộng đồng tài chính quốc tế Hơn 50 nước và vùng lãnh thổ đã đầu

tư trực tiêp vào nước ta

Hoại động, hợp tác và đầu tư quốc tế bao gồm :

- Hợp tác với các Chính phủ và các tổ chức quốc tế như : UNDB FAO PAM, UNICEF và các tổ chức tín đụng quốc tế như : WB, IMF, ADB dé thu _ hút các khoản viện trợ không hoàn lại hoặc cho vay để phát triển, được gọi là

các khoản tài trợ phát triển chính thức (ODA)

- Thu hút vốn đầu tư của nước ngoài dưới hai hình thức : đầu tư trực tiếp

(FDI va đầu tư gián tiếp (thông qua việc mua bán cổ phiếu, trái phiếu trên thị trường chứng khoán) -

Trong những năm tới Nhà nước ta chủ trương sử đụng vốn vay và vốn đầu tư nước ngoài theo đúng quy hoạch và kế hoạch phát triển ngành và vùng lãnh thổ với phương cham "vốn trong nước là quyết định, vốn nước ngoài là quan trọng, phải tính toán kỹ khả năng vay nợ, sử dung vốn vay có hiệu quả, trả

được nợ”,

- Hoạt động hợp tác và trao đổi quốc tế về khoa học kỹ thuật : Đây là những hoạt động nhằm mở rộng hợp tác quốc tế trong việc nghiên cứu sáng chè, thiết kế thử nghiệm, trao đổi các kết quả nghiên cứu và áp dụng các thành tựu về khoa học - công nghệ vào thực tiễn sản xuất,

Mở rộng các hoạt động hợp tác này là đáp ứng đòi hỏi khách quan của

2

công cuộc hiện đại hoá và công nghiệp hoá nên kinh tế nước nhà :

Hoạt động đối ngoại của hệ thống Ngân hàng phải thực sự phục vụ tốt

nhất cho mọi hoạt động kinh tế đối ngoại của Nhà nước Hoạt động đối ngoại

của hệ thống Ngân hàng phải được tập trung vào những mục tiêu chủ yếu như:

- Tổ chức huy động và sử dụng hiệu quả nhất tác ngudn vốn nước ngoài

phục vụ cho yêu cầu phát triển kinh tế trong nước Muốn làm tốt nhiệm vụ này,

NHNN phải phối hợp chặt chế với các Bộ ngành liên quan để xây dựng được các chương trình điều chỉnh kinh tế thực sự có hiệu quả đủ sức thuyết phục để vay được vốn của các tổ chức tín dụng quốc tế như IMF, WB ADB với lãi suat

ưu đãi và thời hạn hoàn trả lâu đài, đồng thời phải cùng các Bộ ngành và địa phương xây dựng được những dự án kinh tế thật sự có tính khả thi cao, có khả năng hoàn trả vốn và lãi cho các tổ chức tài trợ Ngân hàng phải kết hợp: chặt

chế với các ngành, các địa phương để nắm chắc nhu cầu vốn đồng thời hướng

dẫn việc huy động các nguồn vay song phương của các Chính phủ (QDA) và các nguồn vốn vay thương mại quốc tế cho phù hợp với khả.năng trả nợ của ta, đáp ứng yêu cầu của các chương trình điều chỉnh kinh tế đã cam kết với các tổ chức tín đụng quốc tế

- Hoàn thiện tổ chức hoạt động, nâng cao trình độ nghiệp vụ cũng như thực hiện từng bước hiện đại hoá công nghệ Ngân hàng cho toàn bộ hệ thống

26

Ngân hàng, kể cả các Ngân hàng thương mại quốc doanh và cổ phần để có đủ

kha ning hội nhập với hệ thống Ngân hàng thế giới, đặc biệt là hệ thống Ngân hàng trong khu vuc ASEAN ma Viét Nam đã là thành viên chính thức

- Tang cường công tác tổ chức quản lý các nguồn vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài, có chính sách và chế độ khuyến khích thích hợp thu hút nguồn ˆ

vỏn, kiên thức, khả năng quần lý của người Việt Nam cư trú ở nước ngoài, để

sử dựng các nguồn vốn đó có hiệu quả kinh tế cao nhất,

- Mở rộng quan hệ đại lý, nâng cao chất lượng công tác thanh toán quốc ˆ

tế, nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối của toàn hệ thống Ngân hàng để phục vụ tối

cho việc mở rộng thị trường thương mại và đảm bão an toàn vốn ngoại tệ cho

các doanh nghiệp hoạt động kinh tế đối ngoại

tế đối ngoại cho đất nước ngày một tăng lên, với số lượng khá lớn

Thế nhưng trong tình hình kinh tế tiền tệ thế giới hiện đại đầy biến động,

tỷ giá và lãi suất trên các thị trường tiền tệ lên xuống bất thường, những rút ro

về tỷ giá và lãi suất rất lớn Giá trị thực tế của nguồn vốn ngoại tệ mà sự nỗ lực của các ngành kinh tế đối ngoại đem về cho đất nước, nếu biết lợi dụng chênh lệch giá để kinh doanh thì sẽ được bảo tồn và được tăng lên, ngược lại sẽ giảm sút và tổn thất rất lớn Một phép tính đơn giản cũng có thể cho thấy điều đó : chỉ nói riêng về thu nhập do xuất khẩu cuối năm 1994 ta thu được 3,6 ty Dola (khong nói đến các khoản thu ngoại tệ khác, cũng chưa tính đến sô dự trữ ngoại

tệ của Nhà nước, cũng chủ yếu bing Dola Mỹ, còn lớn hơn nhiều) Lúc đó, nêu

27

déi Dota Mỹ ra Yên Nhật với tỷ giá [USD = 100 Yên ta thu được 360 tỷ Yên

để trả nợ cho Nhật Nhưng đến giữa tháng 4/1995 có túc IUSID chỉ bằng 82

Yên lúc này đem Đôla đổi ra Yên Nhật chúng ta chỉ thu được (3,6 tỷ USD *

82) 295,2 tỷ Yên Nhật, chúng ta đã mất đi 64,8 tỷ Yên Nhật Sự tổn thất đó là

có thật và rất lớn Thế nhưng các nhà xuất nhập khẩu cũng như các Ngân hàng thương mại của chúng ta vẫn cứ yên tâm vì trên số sách và trên tài khoản ngoại

tệ ở các Ngân hàng vẫn còn nguyên ngần ấy tỷ Đôla Mỹ, không thiếu một xu nào? Chỉ có giá trị thực tế của số Đôla Mỹ đó so với hàng hoá và các ngoại tệ khác trên thị trường thế giới là bị giảm sút nặng nề, tài sản quốc gia và lợi ích

các doanh nghiệp bị tổn thất, thua thiệt

Ai chịu trách nhiệm chủ yếu về những tổn thất này?

Đã đến lúc chúng ta, hệ thống Ngân hàng Việt nam, kể cả Ngân hàng Nhà nước trung ương và các Ngân hàng thương mại, phải nhận lấy trách nhiệm

đó để có chủ trương và giải pháp nghiệp vụ để đối phó với những biến động

- trên thị trường tiền tệ thế giới để để phòng và tránh được những rủi ro, tổn thất

to lớn đã và sẽ có thể xây ra cho các doanh nghiệp, khách hàng của mình, và cho nền tài chính quốc gia trong thời gian tới

Đó là một trong những quan điểm chủ yếu của chính sách đối ngoại của

hệ thống Ngân hàng Việt Nam cần được quan tam giải quyết

2.4 Vai trò của Ngân hàng trong việc đảm bảo thế cân bằng giữa hoạt động kinh tế đối nội với kinh tế đối ngoại :

Trong một nên kinh tế mở, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, ở giai đoạn sơ khai như nền kinh tế Việt Nam hiện nay, một vấn

dé hét sức bức xúc đang nổi lên là làm thế nào để đảm bảo sự cân bằng giữa

hoạt động kinh tế đối nội với hoạt động kinh tế đối ngoại Nghĩa là làm thế nào

để nên kinh tế có thể đạt được cùng một lúc thế cân bằng đối ngoại (sự cân

bằng trong cán cân thanh toán quốc tế) và thế cân bằng trong nước (mức toàn

dụng và sự ổn định giá cả)

Phải có những chính sách gì để đạt được những mục tiêu đó?

28

Rõ rang trong vin dé này có liên quan chủ yếu tới chính sách tiền tệ tý

giá của Ngân hàng và chính sách tài khoá cửa tài chính Hai công cụ chính sách

vĩ mô này phải kết hợp chặt chẽ với nhau mới duy trì được thế cân bằng 2 mặt

đó của nền kinh tế, mới có thể đảm bảo được quá trình tăng trưởng mội cách

1

bén ving én dinh va lâu dai

Để làm rõ mối quan hệ hữu cơ giữa các công cụ chính sách nay trong sir

duy trì thế cân bằng đó, nhà kinh tế học người Úc - Trevor Swan đã diễn đạt bằng một biểu đổ được gọi là "biểu đô Swan"

Trong biểu đổ này, trục tung biểu hiện tỷ giá ngoại tệ, càng đi lên xa

điểm gốc tỷ giá đồng tiền trong nước càng mất giá so với ngoại tệ; Trục hoành - biểu hiện mức chỉ tiêu (còn gọi là mức hấp thụ) trong nước (chỉ tiêu ngân sách): Đường EE biểu hiện thế cân bằng đối ngoại, nghĩa là tất cả các điểm năm trên đường EE là những điểm mà mức chỉ tiêu trong nước phù hợp với

miức tỷ giá nhất định để giữ cho cần cân thanh toán quốc tế được cân bằng tức

là giữ được thế cân bằng đối ngoại

Những điểm nằm phía bên trái của đường EE; như ở điểm a chẳng hạn là

những điểm do sự tác hợp của khả năng chỉ tiêu trong nước với mức tỷ giá hối đoái mà tạo ra bội thu cho cần cân thanh toán quốc tế Những điểm nằm phía bên phải của đường EE, như ở điểm b, là những điểm so sự tác hợp của kha năng chỉ tiêu trong nước với mức tỷ giá hối đoái mà tạo ra bội chỉ cho cần cân thành toán quốc tế,

So sánh tình thế của điểm a và điểm b, chúng ta sẽ thấy rõ hơn tác động

của khả năng chỉ tiêu trong nước và của tỷ giá hối đoái tới tình trạng cán cân - thanh toán quốc tế ở điểm a, tương ứng với mức chỉ tiêu trong nước thấp, điểm

DỊ do đó nhụ cầu nhập khẩu thấp, điểm a cũng tương ứng với mức tỷ giá RI.ở

đó tỷ giá ngoại tệ ở mức cao, với tỷ giá đó khuyến khích xuất khảu, cả hai yêu

tố đó đều có tác động tạo ra bội thu cho cán cân thanh toán

Ở điểm b, tương ứng với mức chỉ tiêu trong nước cao, điểm D3, đo đó

nhụ cầu nhập khẩu tăng lên Điểm b cũng tương ứng với mức tỷ giá R2, ở đây

tý giá ngoại tệ ở mức thấp hơn R4, với tỷ giá đó xuất khẩu không được khuyên

29

khích Cả hai yếu tố đó đều có tác động tạo ra bội chỉ cho cán cân thanh tán

Những điểm nằm phía bên phải của đường YY ví dụ điểm c nói lên tình

hình nữ cầu trong nước cao, có thể dẫn đến lạm phát Những điểm nằm phía bên trái của đường YY, ví dụ điểm đ nói lên tình trạng thiếu nhu cầu írong nền kinh tế và dẫn đến tình trạng thất nghiệp

Ở điểm c, tương ứng với mức tiêu dùng trong nước rất cao, ở điểm D4 như cầu nhập khẩu rất cao dễ dẫn tới tình trạng lạm phát Điểm c cũng tương

ứng với mức tỷ giá RI, ở đó tỷ giá ngoại tế ở mức thấp, tỷ giá tiền trong nước rất cao, xuất khẩu bị hạn chế, tình trạng bội chỉ cán cân thanh toán rất nghiêm

trọng

30

Ở điểm đ, tương ứng với mức chỉ tiên tong nước thấp, D2, và do đó: hạn

chẻ nhập khẩu trong khi đó nạn thất nghiệp cao, mức toàn dụng thấp Điểm d cng tương ứng với mức tỷ giá R3, ở mức tỷ giá này khuyến khích xuât khẩu hạn chế nhập khẩu nên cần cân thanh toán quốc tế ở mức bội thu

Hai đường EE và YY cất nhau ở điểm P và chỉa nền kinh tế ra làm 4 khu vực

Điểm P, điểm hội tụ của hai thế cân bằng đối ngoại (EE} và đối nội (VY) ld điển hạnh phúc nhất của nên kinh tế Ngoài điểm P, nên kinh tế rơi

vào tình trạng mất cân đối Mỗi khu vực có những đặc thù mất cân đối khác

nhau

Khu vực ï : bội thu CCTT nhưng thất nghiệp

Khu vực II: bội thư CCTT nhưng lạm phát

Khu vực HỊ : bội chỉ CCTT và lạm phát

Khu vực IV : bội chỉ CCTT và thất nghiệp

Việc xác định đặc điểm mất cân đối kinh tế trong các khu vực như trên

là rất cần thiết trong quản lý kinh tế vĩ mô Nó giúp các cấp quần lý thây được các bệnh hoạn kinh tế đi kèm nhau trong từng tình huống để tìm ra những giải pháp chính sách thích hợi nhằm đạt tới sự cân bằng tối ưu trong hoạt động kinh

tế trong nước và hoạt động kinh tế đối ngoại

Điều đáng chủ ý là trong quản lý nữ mô, nước hếi phải xác định được nên kinh tế đang nằm trong tình thế nào, nghĩa là đang sp phải những nhất cần doi chủ YêN nào pDÌNÌ giữ quyết, để vác định rổ những mực tiêu nào phải dat duoc trong ting tinh he

Khi xác định được những mục tiêu chủ yếu rồi, tiếp đến là phải lựa chọn

đúng những công cụ chính sách thích hợp để đạt được những mục tiêu đó

Sơ đổ Swan đã cho ta những gợi ý bổ ích : Thông thường muốn đảm bảo dược thế cân bằng giữa hoạt động kinh tế đối nội với hoạt động kinh tế đổi ngọn, chúng ta phải xác định hai mục tiêu chủ yếu : trong kinh tế đối nội mục tiêu chủ yếu là tạo công ăn việc làm, đi đến toàn dụng, trong kinh tế đối ngoại mục tiêu chủ yếu là cân bằng cán cân thanh toán quốc tế

3I

Khi xác định hai mục tiêu trên, chúng ta phải lựa chọn ft nhất hai công

cụ chính sách Đối với mục tiêu toàn dụng thì đùng công cụ chính sách tài khoá (tăng hay giảm chỉ tiêu trong nước) Đối với mục tiêu cân bằng cần cân thanh toán quốc tế thì công cụ chủ yếu là chính sách tỷ giá (nâng giá hay hạ giá đồng

tiền trong nước so với ngoại tệ) Chính sách tài khoá thích hợp cho việc tạo nên

cân bằng kinh tế đối nội, chính sách tỷ giá thích hợi: cho việc tạo nên cân bằng kinh tế đối ngoại

Lấy một ví dụ sau đây để minh hoa thêm điều đó :

Trong ví dụ này, chúng ta bắt đầu từ thực trạng kinh tế tại điểm a, thuộc ˆ khu vực II (tất nhiên có thể chọn bất cứ điểm nào làm điểm xuất phát) trong khu vực này nến kinh tế vừa bị lạm phái vừa bị bội thu cán cân thanh toán quốc

tế Mọi giải pháp chính sách của chúng ta đều nhằm chuyển dẫn điểm a cing

tới gần điểm P, điểm hội tụ của hai thế cân bằng đối ngoại (EE) và đối nội,

càng ngắn càng tốt Tại điểm a, kinh tế trong tình trạng lạm phát và bội chỉ

thương mại chúng fa nâng tỷ giá hối đoái đồng tiền trong nước để chuyển dần

đến điểm b nằm trên đường EE và đạt được thế cân bằng đối ngoại Từ điểm b, chính sách kinh tế vĩ mô sẽ phai xác định mục tiêu là giảm lạm phát để đạt được sự cân bằng đối nội Công cụ chính sách lúc này phải chọn một trong hai cách : có thể cứ tiếp tục nâng tỷ giá hoặc phải giảm phát nên kinh tế bằng chính sách tài khoá thất chặt Việc chọn công cụ chính sách nào ở tình thế này cho

thích hợp là hết sức quan trọng để đạt được thế cân bằng chung cho nên kinh

Giá định là chúng ta lựa chọn chính sách giảm phát kinh tế, thất chặt chỉ tiêu trong nước Tình hình sẽ chuyển sang điểm c, ở đây nền kinh tế có đầy đủ công ăn việc làm và ổn định giá cả, nhưng chứng ta lai tạo ra khoản bội thu mới

trong CCTTQT vì vậy chúng ta phải nâng giá đồng tiền lên để giảm bội thu và

chuyển đến điểm để đạt cân bằng đối ngoại Tuy vậy nên kinh tế phải chịu một

ít thất nghiệp, nhưng không lớn lắm Tiếp theo chúng ta chỉ cần áp dụng một biện pháp kết hợp khéo léo giữa chính sách nới rộng chỉ tiêu chút ít với giảm

giá một chút tiền tệ trong nước là nên kinh tế sẽ chuyển dần sang e và đến dần

tới điểm P, điểm cân bằng hoàn hảo

to te

Thế nhưng, nếu chúng ta lại chọn giải pháp nâng tỷ giá tiễn trong nước

khi kinh tế ở tại điểm b, để đạt:cân bằng đối nội, nền kinh tế sẽ rơi ngay vào

thầm hoa Giải pháp đó sẽ đưa kinh tế tới điểm f, ở đó tuy đạt được cân bằng đối nội, nhưng sẽ bội chỉ thương mại rất lớn Để thoát khỏi tình trạng đó, lại phải ấp dụng chính sách giảm phái, thắt chặt tài chính, mà chính sách này, đến

lượt nó, sẽ tạo ra nạn thất nghiệp nặng nề Nền kinh tế lúc đó bị chết kẹt giữa

bội chỉ thương mại ngây càng tăng và nạn thất nghiệp ngày càng nghiêm trọng

Ví dụ trên cho thấy điều cực kỳ quan trọng là phải lựa chọn công cụ chính sách như thế nào cho thích hợp để đạt được mục tiêu mong muốn

Nếu dùng công cụ điều chỉnh ty giá để đạt mục tiêu cân bằng đối ngoai,

và dùng chính:sách tài khoá, tăng giảm chỉ tiêu trong nước để điều chỉnh như cầu trong nước, thì mọi việc sẽ trở nên tốt đẹp và dẫn tới thế cân bằng hoàn

hảo Nhưng nếu ngược lại, đem chính sách điều chỉnh tỷ giá để đạt cân bằng

đối nội, đem chính sách tài khoá để điều chỉnh cân bằng đối ngoại thi tinh the

sẽ rât nguy hiểm

Những vấn đề trình bẩy trên đây, lấy sơ đồ Swan làm thí dụ để thay tÕ- hơn mối quan hệ hữu cơ giữa các công cụ chính sách nhằm đạt được mục tiêu quan trọng nhất là duy trì được thế cân bằng giữa kinh tế đối nội và kinh tế đối ngoại

Trong điều kiện hiện nay việc đâm bảo cho thế cân bằng giữa hoạt động - kinh tế đối nội và kinh tế đối ngoại là hết sức cần thiết Muốn thực hiện được điều đó phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa Ngân hàng NNTW và Bộ Tài chính _ Tuy vậy nếu chất lượng hoạt động đối ngoại của Ngân hàng VN càng được nâng cao thì việc đảm bảo thế cân bằng của hai mặt hoạt động này càng có nhiều điều kiện thực hiện tốt đẹp và an toàn hơn

Trên thực tế còn có nhiên cóng cụ chính sách khác có thể tác động tới thế cân bằng này, như chính sách lãi suất, chính sách thuế Tuy vậy điều quan

trọng, như trên đã đề cập là phải lựa chọn công cụ chính sách nào cho thích hop

và thật đồng bộ

oe) ee)

PHANIV MỘT SỐ CÔNG CỤ TẢI CHÍNH - TIEN TE TRONG QUẢN LÝ KINH TẾ ĐỐI NGOẠI

Hoạt động kinh tế đối ngoại của nước ta hiện nay và trong những năm tới ngày sẽ một mở rộng và trở nên phức tạp hơn Đặc biệt trong giai đoạn chuyển tiếp từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung sang cơ chế thị trường từ một nên kinh tế

chủ vêu là hướng nối chuyển sang nên kinh tế mở, hướng ngoại, cơ chế quản ly

chưa hoàn chỉnh đồng bộ, trong khi đó những mất cân đối lớn trong nên kinh tế tài chính chưa được giải quyết, những biến động to lớn, “đột ngột về kinh tế chính trị xã hội ở Liên Xô và Đông Âu đang đặt các đơn vị kinh tế đối ngoại của nude ta trước những thử thách to Tớn, frong tình thế đó vấn để đổi mới cơ chế quản lý vĩ mô của Nhà nước đối với hoạt động kinh tế đối ngoại là hết sức cấp bách

“

Từ lâu chúng ta quen quản lý hoạt động kinh tế đối ngoại bằng những công cụ hành chính, trực tiếp với những chỉ tiêu hiện vật, số lượng, chưa quen dùng những biện pháp kinh tế, gián tiếp, nhất là những công cụ tài chính tiễn

tệ cho đến nay còn nhiều bỡ ngỡ thậm chí còn chưa có những khái niệm rõ

Trong bối cảnh kinh tế thế giới đang chuyển động theo những xu thế mới : mở cửa, hoà nhập, lệ thuộc vào nhau để tồn tại và phát triển, ngay đến cả những nền kinh tế phát triển mạnh như Mỹ, Nhật, Tây Âu cũng không thể tồn

tại một cách riêng biệt mà bị lệ thuộc rất nhiều vào những điều kiện, những thể

chế của nên kinh tế thế giới, chính sách kinh tế tài chính trong nước đều chịu

sự tác động của những hiện tượng tiển tệ, tín dụng, thương mại quốc tế, riêng ta đến húc chúng ta phải nghiên cứu tìm hiểu và vận dựng những công cụ tài chính

- tiễn tệ rất phức tạp và đa đạng của nền kinh tế thị trường để quản lý hoạt động

kinh tê đối ngoại cho phù hợp với điều kiện cụ thể của chúng ta, tao điều kiện

cho kinh tế trong nước phát triển một cách thuận lợi nhất

34

Một số vấn đề chủ yếu sau đây cần được làm rõ để thống nhất cả vẻ khái

niệm cũng về những công cụ quản lý kinh tế vĩ mô của Nhà nước trong hoạt

động kinh tế đối ngoại :

1 VẤN ĐỀ CÁN CÂN THANH TOÁN QUỐC TẾ :

1.1 Định nghĩa và nội dung của cán cân thanh toán Quốc tế :

Theo định nghĩa của Quỹ tiên tệ trong cuốn "Sổ tay về CCTTQT"-(xuất bản lần thứ 4, bản tiếng Anh, nim 1977P) thì "CCTTQT là một bản thống kê cho một thời kỳ nhất định trình bẩy:

(a) Cac luống trao đổi hàng hoá, dịch vụ và thu nhập giữa nền kinh tê trong nước với thế giới bên ngoài (b) những thay đổi về quyền sở hữu và những

thay đổi khác về vàng quyền vay vốn đặc biệt (SDR) trong nên kinh tế, những

khoản có và những khoản nợ của nước đó với các nước khác trên thế giới và (c) những khoản chuyển tiên không phải bồi hoàn và những khoản thu nhập tương ứng cần phải được cân bằng" Œ)

Nói cách khác, CCTTQT là bản kết toán tổng hợp toàn bộ các mối quan

hệ kinh tế, các luổng hàng hoá, dịch vụ và luồng vốn giữa một nước với các - nước khác trên thế giới trong một thời kỳ nhất định, thông thường là trong mội

nam,

Quá trình hình thành CCTTQT

Trước đây, các nhà kinh tế chỉ chú ý nghiên cứu tới sự cân bằng giữa các khoản nhập khẩu và các khoản xuất khẩu hàng hoá của một nước tức là cán cân

thương mại của nước đó Đặc biệt trong thế kỷ XVI đến giữa thế kỷ thứ XVIH,

thời kỳ chủ nghĩa trọng thương thịnh hành, các quốc gia còn ham chuộng các" loại km khí quí (vàng, bạc) không muốn để vàng bạc chạy ra khỏi biên giới quốc gia, nên hết sức quan tâm tới tình hình cán cân thương mại Sự mong

mriÖn của các quốc gia lúc đó là đạt bằng được một cán cân thương mại xuất

siêu càng xuất siêu càng thu về nhiều kim khí quý để làm giàu cho đất nước Tới những thập kỷ cuối của thế kỷ XVIH, đầu thế kỷ XIX, chủ nghĩa tự

do kinh tế bắt đầu xuất hiện, nỗi lo lắng về tình hình nhập siêu của cần cân

thương mại đã giảm dần, đặc biệt đối với các nước như Anh, Pháp đã bắt đầu

35

có những khoản thu nhap khác từ nước ngoài và quan trọng hơn, khái niệm về `

cần cân đối ngoại được mở rộng hơn ngoài phạm vị cán cân thương mại

Từ đầu thế kỷ thứ XX, khi các luồng giao lưu về vốn được mở rộng giữa

các nước trên thế giới, các khoản đầu tư vốn dài hạn, đầu tư trực tiếp cũng như

đầu tư chứng khoán đã bất đâu phát triển, nhu cầu phải thiết lập một cán cân

thành toán tổng hợp ngày càng trở nên cấp bách

Cho đến sau chiến tranh thế giới thứ hai, các nước mới có được một loại ˆ

cần cân thanh toán quốc tế hoàn chỉnh Ngay nước Pháp cũng mãi tới nam

1948 mới: lập được mot can cân thanh toán quốc tế đầu tiên, nhưng vẫn còn

đưới dạng thí điểm ˆ,

Cũng từ 1948, Quỹ tiền tệ quốc tế đã cố gắng đưa ra những định nghĩa

những hướng dẫn cụ thể cho các nước nội viên trong việc thống nhất lập các,

báo cáo thường xuyên về CCTTQT của mình Những định-nghĩa về quy định cụ

thể đó được Quỹ tiền tệ quốc tế trình bày trong cuốn "sổ tay của CCTTQT",

được bổ sung và tái bản nhiều lần

[.2 Kết cấu nội dung CCI'TỤT :

Không đi sâu vào kết cấu nội dung cự thể của CCTTQT, vì tuỳ theo yêu cầu phân tích và tìm giải pháp xử lý những vấn đề trong quan hệ kinh tế đối

ngoại của mỗi nước, nên kết cấu nội dung CCTTQT mỗi nước một khác còn có ˆ nhiều ý kiến khác nhau và đang phải tiếp tục hoàn thiện, thông thường

CCTTQT mỗi nước đều bao gồm những khoản thực chủ yếu sau đây:

* Can edn thương mại :

Đây là cần cân xuất nhập khẩu hàng hoá

Gid i các khodn nhập khẩu hang hod duge tinh theo gid CIF tie TA giá

ca hành hoá (CosÐ, chỉ phí bảo hiểm (Insurance) và chỉ phí vận chuyển

(Freight) FOB (Free on board) tức là chỉ tính theo giá mua được khách hàng nước ngoài chấp nhận không tính chỉ phí bảo hiểm và vận chuyển

* (DM Athertini les rouages de economic nationale

NXRB tnifiation Conomique Paris 1990, tr 232

36

* Can edn dich vu : Bao gồm các khoan thu chi vé dich vu Cé nhiéu khoản dịch vụ khác nhau

+ Dịch vụ liên quan tới ngoại thương, như các phí tổn đánh vào hàng hoá vận chuyển, bảo hiểm

+ Dịch vụ liên quan đến chuyển gÌao kỹ thuật, như hợp tác kỹ thuật, bang phat minh, gia cong, dich vu quan lý

+ Các khoản lãi xuất

+ Các khoản lãi suất, cổ tức và các khoản thu nhập khác về vốn

+ Tiền công và những khoản thủ nhận khác về lao động

+ Các khoản chỉ thu về ngoại giao phí

* Cán cân chuyển tiên đơn phương, không phải bôi hoàn bao gồm hang hoá dịch vụ hay các khoản vốn cho không, dưới đạng quà tặng, viện trợ hoặc

bồi thường, chuyển tiên kiểu hồi, của tư nhân cũng như của Nhà nước

Hai loại cần cân dịch vụ và chuyển tiển đơn phương cộng lại thành được

gọi là cần cân vô hình (hay phi mau dich)

* Tổng của cán cần thương ngại và cần cân vô hình (phi mậu địch) nghĩa

là tổng của khoản mục a+tbtc, fựo thành cán cân thanh toán vãng lai (balanee

of current account)

Cấn cân thanh toán vãng lai là một khái niệm rất quan trọng trong

CCTTOT và cũng đang có nhiều ý kiến khác nhau Qươn trọng vì, - như chúng

tà thấy, nó phần ánh đầy đủ mọi giao dịch quốc tế của một nước Tình trạng hội thủ hay bội chỉ của cán cân thanh toán vãng lai trực tiếp ảnh hưởng tới cũng và cầu ngoại tệ trên thị trường hối đoái của nước đó, nghĩa là trực tiếp ảnh hưởng tới tỷ giá của các ngoại tệ so với đồng tiền của nước đó :

Tuy vậy còn có nhiều ý kiến khác nhau xung quanh khái niệm cán cân thanh toán vãng lai Một số nước không đưa các khoản quà tặng và bồi thường trong cán cần chuyển tiển đơn phương vào cần cân thanh toán vãng lai mà lại

cho vào cần cân nguồn vốn Sự bất đồng ý kiến ở đây xuất phát từ chỗ chế độ

kế toán quốc gia mỗi nước một khác, chưa hoàn toàn được tiêu chuẩn hoá giữa

*' Cán cân các nguần tổn, bao gôm các luông vốn dài hạn, các ludng | vốn ngắn hạn chạy vào hoặc chạy ra khỏi nước đó và những biến động của dự

- Các hung tốn dai hạn bao gốm -

Các khoản tín dụng thương mại với thời hạn trên Í năm

Các khoản đầu tư trực tiếp

Các khoản vay vốn với thời hạn trên Ï năm

Các khoản đầu 1ư vào chứng khoán

- Các luồng vốn ngắn hạn bao gồm : các khoản có và nợ đối với nước ngoài với thờt thời hạn một năm trở xuống Người ta thường đưa kết quả các

khoản kinh đoanh hối đoái (lỗ hoặc lãi) vào cần cân các nguồn vốn ngắn hạn

Cần cân các nguồn vốn còn có một phần quan trọng là mhững biên động

cle dit tri vàng và ngoại tệ, Nhà cầm quyên Trùng ương các nước thường giữ một số vàng và ngoại tệ để có thể can thiệp vào thị trường hối đoái nhằm ốn

định tỷ giá đồng tiền trong nước

Nêu một nước bị bội chỉ trong các cần cân, nghĩa là nước đó chỉ tiêu ngoại tệ nhiều hơn số họ có, số bội chỉ đó phải được bù đắp bằng cách giám bớt

một sở vàng và ngoại tệ tương đương Nếu ngược lại có boi thu trong cic cin cân thì số dự trữ vàng và ngoại tệ nước đó tăng lên

— Như vậy, khi đối chiếu tất cả các khoản thu (bên có) và (Ất cả các khoản chỉ thèn nợ) của các cán cân chúng ta sẽ thấy là chúng bằng nhau, tổng số bên

có cân bằng với tổng số bên nợ

Nhưng nếu như vay thi lin thế nào mà hiểu được tình trạng CCTFỢT là bội thu hay bội chỉ? Khái niệm bội chỉ hay bội thụ CCTTQT chỉ liên quan tới

một bộ phận của các cán cân, đó là tình hình dự trữ vàng và ngoại lệ của nước

do Dir iri vàng và ngoại tỆ bị giảm đị bao nhiều có nghĩa là CCTTỢOT bại chỉ hay ting len bội thịt bảy nhiên

chính sách tién tệ trong nước đều có tác động đến tình hình kinh tế đối ngoại cũng như những giất pháp trong chính sách kinh tế đối ngoại có ảnh hưởng trực

tiếp tới tình hình kinh tế trong nước Ví dụ nếu tổng sản lượng trong nước lớn

hơn tổng mức chỉ tiêu trong nước thì cán cân thanh toán quốc tế sẽ bội thu, nêu

ngược lại, thì CCTTQT sẽ bội chỉ và nếu tổng sẵn lượng và tổng mức chỉ tiêu

bằng nhau thì CCTTQT sẽ ở thế cân bằng Do đó muốn giải quyết tình trạng, hội chỉ CCTTQT, về nguyên tic có hai cách: hoặc là phải cất giảm chỉ tiêu, hoặc là phải tăng sản lượng Thế nhưng vấn để tăng san lượng trong một thời gian ngắn là điều khó khăn, do đó biện pháp chủ yếu để.giảm bớt bội chỉ

CCTTQT thường là cắt giảm chỉ tiêu

Ngoài chính sách cất giảm chỉ tiêu, còn có những biện pháp khác, như

phá giá hay giảm giá đồng tiển, thu hút vốn nước ngoài và cuoi củng là những biện phái kiểm soát trực tiếp ngoại thương và ngoại hối Chúng ta lần lượt xeni xét những biện pháp đó :

những “hoạt động trên thị trường mở" để điều tiết lượng cung ứng tiền tệ

Muốn cắt giảm chỉ tiêu, NHTW thường ràng lái suất chiết khám lên, lãi sưÃt nâng lên sẽ có tác động, hạn chế đầu tư, hạn chế vay mượn; ở đây sẽ có tác động đây chuyển: giảm đầu tư dẫn đến giảm thu nhập, giảm thu nhập dẫn đến giam nhập khẩu, giảm nhập khẩu sẽ cải thiện cán cân thương mại, giảm bội chi

CCTTOT

NHTW hoat động trên thị trường mở bằng cách bán trái phiếu kho bạc ta thị trường để thu hút tiền vào Ngân hàng, giảm lượng cung ứng tiền tệ trong lưu thông đo đó cũng sẽ có tác động làm lãi suất tín dụng tăng lên, hạn chế đầu tư với những tác động như biện pháp nâng lãi suất

39

Từ sau chiến tranh thế giới thứ hai chính sách tiễn tệ là một công cụ Ici

hại các nước theo cơ chế thị trường đùng để điều chỉnh CCTTCTT

- Chính sách tài khoá cũng được dùng để cất giảm chỉ tiêu, hạn chế nhập

_ khẩu Chúng ta đều biết chính sách tài khoá đùng hai biện pháp: tăng thủ ngân sách và cất giảm chỉ tiêu ngân sách

Về mặt tăng thụ ngắn sách các Chính phủ đếu đùng biện pháp tăng thuế,

nhất là thuế thực thu để cất giấm thu nhập, giảm bới tiêu đùng và từ đó dẫn tới

giảm miức nhập khẩu,

vé mat cdt gidm chỉ tiêu ngân sách các Chính phú đặc biệt cắt giảm các

"khoản try cấp xã hội, các khoản chỉ cho đầu tư, và từ đó giảm mức thu nhập và tiêu dùng của dân cứ, giảm mức đầu tư của tư nhân để cuối cùng là giảm nhập khẩu —-

Chính xách tỷ gid:

Để cải thiện CCTTỢQT, các nước còn dùng chính sách điều chỉnh tỷ giá

mài chủ yếu là phá giá hay giảm giá đồng, tién trong nude so vGi ngoal tệ Trước đây khi giá trị tiên tệ gấn với nội dung vàng, các nước thường phá giá đỗng tiền của mình nghĩa làm giảm nội dung vàng đồng tiền của mình để khuyến khích

xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu; ngày nay các đồng tiển không còn quy dịnh

nội đựng vàng nữa nên các Chính phủ thường dùng biện pháp giảm giá nghĩa

là để cho đồng tiên nước mình trực tiếp mất giá so với các đồng tiễn khác trên

thị trường

Ví dụ phá giá đồng tiên để đồng tiền giểm giá 20% so với các đồng tiên khác thì giá hàng nhập cũng sẽ bị tăng lên 20%, giá hàng nhập tăng lên lầm

cho nhụ cầu tiêu dùng hàng nhập giảm xuống, đồng thời gi hàng xuất lại được

giấm xưðng 20%, năng lực cạnh tranh của các hàng xuất được nâng lên, từ đó

cán cân thương mại được cải thiện, bội chỉ CCTTQT được giảm bet

Chính sách điều chính tỷ giá hiện nay được các nước sử dụng như miột

công cũ lợi hại trong cuộc chiến tranh thương mại giữa các nước công nghiệp phát triển

40