Đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng các quy định về bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch

Tuy nhiên ở đây chúng ta sẽ chỉ đi vào tìm hiểu việc bảo vệ môi trường tự nhiên bao gồm toàn bộ không gian lãnh thổ; đất, nước, không khí, các hệ sinh thái, các hệ động vật, thực vật, cô

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

I Khái quát chung 1

1 Môi trường 1

2 Môi trường du lịch 1

3 Thực trạng du lịch hiện nay tại Việt Nam 2

II Thực trạng pháp luật 3

1 Ưu điểm 3

2 Hạn chế 6

III Tình hình áp dụng pháp luật 7

1 Những mặt đạt được 7

2 Hạn chế 8

IV Giải pháp 9

KẾT LUẬN 10

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ……….11

MỞ ĐẦU

Môi trường có vai trò quan trọng đối với hoạt động du lịch vì tác động trực tiếp đến khả năng thu hút khách tham quan, đặc biệt là khách đến từ một số nước thu nhập cao, có nhu cầu sử dụng dịch vụ du lịch từ hình thức du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm Nếu không đảm bảo tốt vấn đề môi trường, việc phát triển du lịch sẽ không bền vững Đối với hoạt động du lịch, môi trường vừa là điều kiện phát triển, vừa là đối tượng chịu tác động Chỉ những nơi có môi trường trong sạch, không bị ô nhiễm, những nơi thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường mới là những địa chỉ lý tưởng để thu hút khách du lịch Chính vì vậy

để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này em xin chọn đề tài: “Đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng các quy định về bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch” Do kiến thức còn hạn chế, em hy vọng sẽ nhận được sự đánh giá

và góp ý từ phía các thầy cô

Em xin chân thành cảm ơn!

NỘI DUNG

I Khái quát chung

1 Môi trường

Theo khoản 1, điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2005: “Môi trường bao gồm

các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật.”

2 Môi trường du lịch

Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định

Luật du lịch đã đưa ra định nghĩa môi trường du lịch là môi trường tự nhiên và môi trường xã hội nhân văn nơi diễn ra các hoạt động du lịch Tuy nhiên ở đây chúng ta sẽ chỉ đi vào tìm hiểu việc bảo vệ môi trường tự nhiên bao gồm toàn bộ không gian lãnh thổ; đất, nước, không khí, các hệ sinh thái, các hệ động vật, thực vật, công trình kiến trúc và cảnh quan thiên nhiên nơi tiến hành các hoạt động du lịch

Theo đó thì hoạt động du lịch có mối quan hệ mật thiết với môi trường, khai thác đặc tính của môi trường để phục vụ mục đích phát triển và tác động trở lại góp phần làm thay đổi các đặc tính của môi trường Các môi trường thành phần thường được xem xét trong cấu trúc của môi trường du lịch tự nhiên gồm : môi trường địa chất, môi trường nước, môi trường không khí, môi trường sinh thái, sự cố môi trường có tác động trực tiếp đến hoạt động du lịch

3 Thực trạng du lịch hiện nay tại Việt Nam

Sự phát triển nhanh chóng của du lịch thời gian qua đã góp phần tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nói chung và nhiều địa phương nói riêng Hoạt động du lịch đã có những tác động góp phần làm tăng tính đa dạng

sinh học, bảo tồn cảnh quan, thúc đẩy các hoạt động bảo vệ di tích lịch sử, di sản văn hóa, hoạt động của các làng nghề truyền thống…

Căn cứ theo số liệu thống kê của Tổng cục du lịch thì Tổng thu từ khách

du lịch năm 2010 là 96 nghìn tỷ đồng, đến năm 2013 đã tăng hơn gấp đôi vào khoảng 200 nghìn tỷ đồng

2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Tổng thu từ khách du

lịch (nghìn tỷ đồng) 56,00 60,00 68,00 96,00 130,00 160,00 200,00 Tốc độ tăng trưởng

7,1 13,3 41,2 35,4 23,1 25,00 Cũng theo đó trong tháng 8/2014 lượng khách quốc tế đến Việt Nam ước đạt 618.588 lượt, tăng 9,5% so với tháng trước và giảm 8,6% so với cùng kỳ năm 2013 Tính chung 8 tháng đầu năm 2014 ước đạt 5.471.209 lượt, tăng 12,2

% so với cùng kỳ năm 2013

Theo số liệu thống kê năm 2013 cả nước hiện đã có hơn 14.200 cơ sở lưu trú với 320 nghìn buồng lưu trú cho du khách, riêng số buồng khách sạn từ ba đến năm sao đạt hơn 34% Đã có hơn 1.250 doanh nghiệp lữ hành quốc tế cùng các cơ sở dịch vụ, nhà hàng, cơ sở giải trí, văn hóa, thể thao, hội nghị, triển lãm

và nhiều loại hình dịch vụ liên quan ra đời Năm 2013 cũng ghi nhận sự ra đời của hàng loạt khách sạn và tổ hợp resort từ bốn đến năm sao, góp phần đón nhận luồng khách cao cấp và giúp cho diện mạo du lịch nước ta đã có các thay đổi căn bản Tuy nhiên công tác quản lý môi trường tự nhiên và môi trường xã hội ở các điểm đến còn yếu kém và chưa được coi trọng Gần đây, sự biến đổi khí hậu cũng dẫn đến thiên tai, bão lũ bất thường, tác động tiêu cực đến cơ sở hạ tầng du lịch và hoạt động du lịch ở nhiều địa phương

II Thực trạng pháp luật

1 Ưu điểm

Đã có các quy định pháp luật là cơ sở để bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch Các quy định về đánh giá tác động môi trường, tiêu chuẩn môi trường đã phần nào đem lại những hiệu quả nhất định đối với các quyết định phê duyệt các dự án tiến hành trong các khu, điểm du lịch, hạn chế những dự án có khả năng gây tác động xấu tới môi trường

Pháp luật cũng đã quy định rất rõ về nghĩa vụ bảo vệ môi trường của Nhà nước và các tổ chức, cá nhân Về phía Nhà nước cần phải có những phương thức tác động phổ biến trong lĩnh vực môi trường như xây dựng tiêu chuẩn môi trường, thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, giải quyết tranh chấp,

… Đồng thời Nhà nước cần phải quản lý môi trường sinh thái, đảm bảo phát triển du lịch theo hướng du lịch văn hóa, du lịch sinh thái Về phía các tổ chức,

cá nhân cũng phải có trách nhiệm bảo vệ môi trường

Điều 9 Luật du lịch 2005: “1 Môi trường tự nhiên, môi trường xã hội

nhân văn cần được bảo vệ, tôn tạo và phát triển nhằm bảo đảm môi trường du lịch xanh, sạch, đẹp, an ninh, an toàn, lành mạnh và văn minh.

2 Bộ, cơ quan ngang bộ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình ban hành các quy định nhằm bảo vệ, tôn tạo và phát triển môi trường du lịch.

3 Uỷ ban nhân dân các cấp có biện pháp để bảo vệ, tôn tạo và phát triển môi trường du lịch phù hợp với thực tế của địa phương

4 Tổ chức, cá nhân kinh doanh du lịch có trách nhiệm thu gom, xử lý các loại chất thải phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh; khắc phục tác động tiêu cực do hoạt động của mình gây ra đối với môi trường; có biện pháp phòng, chống tệ nạn xã hội trong cơ sở kinh doanh của mình.

5 Khách du lịch, cộng đồng dân cư địa phương và các tổ chức, cá nhân khác có trách nhiệm bảo vệ và gìn giữ cảnh quan, môi trường, bản sắc văn hoá, thuần

phong mỹ tục của dân tộc; có thái độ ứng xử văn minh, lịch sự nhằm nâng cao hình ảnh đất nước, con người và du lịch Việt Nam.”

Điều 45 Luật bảo vệ môi trường 2005 cũng quy định về trách nhiệm của

các cá nhân, tổ chức trong hoạt động du lịch:

“1 Tổ chức, cá nhân quản lý, khai thác khu du lịch, điểm du lịch phải thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường sau đây:

a) Niêm yết quy định về bảo vệ môi trường tại khu du lịch, điểm du lịch và hướng dẫn thực hiện;

b) Lắp đặt, bố trí đủ và hợp lý công trình vệ sinh, thiết bị thu gom chất thải; c) Bố trí lực lượng làm vệ sinh môi trường.

2 Khách du lịch có trách nhiệm thực hiện các quy định sau đây:

a) Tuân thủ nội quy, hướng dẫn về bảo vệ môi trường của khu du lịch, điểm du lịch;

b) Vứt chất thải vào thiết bị thu gom chất thải đúng nơi quy định;

c) Giữ gìn vệ sinh nơi tham quan du lịch;

d) Không được xâm hại cảnh quan, khu bảo tồn thiên nhiên, di sản tự nhiên, các loài sinh vật tại khu du lịch, điểm du lịch.

3 Cơ quan quản lý nhà nước về du lịch ở trung ương chủ trì phối hợp với Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh có liên quan chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan.”

Điều 9 Luật Du lịch đặt ra yêu cầu đối với công tác bảo vệ môi trường trong lĩnh vực du lịch, đó là “môi trường tự nhiên, môi trường xã hội nhân văn cần được bảo vệ tôn tạo và phát triển nhằm bảo đảm môi trường du lịch xanh, sạch, đẹp, an ninh, an toàn, lành mạnh và văn minh”

Đối với các tổ chức, cá nhân kinh doanh du lịch, khoản 4 Điều 9 quy định các tổ chức, cá nhân này “có trách nhiệm thu gom, xử lý các loại chất thải phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh; khắc phục tác động tiêu cực do hoạt động của mình gây ra đối với môi trường” Với quy định này, Luật Du lịch đã đề cao vai trò của các chủ thể kinh doanh trong bảo vệ môi trường du lịch Các chủ thể này phải có trách nhiệm thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường trong phạm vi cơ sở kinh doanh của mình (thu gom, xử lý các loại chất thải phát sinh), đồng thời chịu trách nhiệm về những hậu quả đối với môi trường mà hoạt động kinh doanh du lịch gây ra

Khoản 5 Điều 9 Luật Du lịch quy định về trách nhiệm bảo vệ môi trường của khách du lịch, cộng đồng dân cư địa phương và các tổ chức, cá nhân khác Điều này cũng có nghĩa là môi trường du lịch chịu tác động bởi hành vi của rất nhiều chủ thể, kể cả các chủ thể hoạt động trong lĩnh vực du lịch và các chủ thể không trực tiếp tham gia hoạt động du lịch Vì vậy, môi trường du lịch chỉ có thể được bảo vệ một cách hữu hiệu khi tất cả các chủ thể liên quan đều thực hiện tốt trách nhiệm của mình

2 Hạn chế

Trong Luật Du lịch, yêu cầu bảo vệ môi trường được đặt ra là "xanh, sạch, đẹp, an toàn, lành mạnh và văn minh" - điều này có nghĩa là yêu cầu bảo vệ cảnh quan đã được đặt ra, song với tư cách là một đạo luật chuyên ngành du lịch, Luật chưa và không thể đề cập đến những cơ chế cụ thể cho vấn dề bảo vệ cảnh quan môi trường

Một cơ chế hữu hiệu cho việc bảo vệ cảnh quan môi trường cần được hình thành đồng bộ từ tất cả các văn bản liên quan Pháp luật hiện hành đã có chú ý hơn đến vấn đề cảnh quan, song chưa đề ra những quy đinh cụ thể liên quan đến bảo vệ cảnh quan, chưa xác đinh nó như một thành phần môi trường độc lập với

những yêu cầu bảo vệ riêng và chưa có sự phân định mức độ quan trọng so với các thành phần môi trường khác Các quy định này còn thiếu những cơ chế cụ thể, những công cụ pháp lý cự thể để bảo vệ cảnh quan, chưa làm rõ trách nhiệm của các tồ chức, cá nhân liên quan trong việc bảo vệ cảnh quan và những biện pháp khuyến khích cần thiết để đảm bảo thực thi các quy định về bảo vệ cảnh quan Đây là những nội dung cần được lưu ý khi hoàn thiện hệ thống pháp luật

về bảo vệ môi trường lĩnh vực du lịch Nhận thức về cảnh quan môi trường như một thành tố độc lập hình thành môi trường xung quanh cho hoạt động du lịch là

cơ sở để có những biện pháp bảo vệ hữu hiệu cho một thành phần môi trường hết sức quan trọng đối với hoạt động du lịch Chỉ với nhận thức đó, chúng ta mới có thể có được những giải pháp bảo vệ môi trường đầy đủ hơn, tổng thể hơn và môi trường du lịch mới có thể được bảo vệ một cách hữu hiệu hơn

Chưa có các quy định xử phạt cụ thể về vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực du lịch Việc vẫn áp dụng mức xử phạt với vi phạm pháp luật về môi trường nói chung đạt hiệu quả không cao bởi những vi phạm trong hoạt động du lịch có yếu tố rất khác, cần có những quy định và mức xử phạt riêng để nâng cao khả năng răn đe, giáo dục với đối tượng vi phạm

III Thực tiễn áp dụng pháp luật

1 Những mặt đạt được

Du lịch kết hợp với bảo vệ môi trường đang trở thành một trong những xu hướng mới và thu hút được nhiều sự quan tâm của khách du lịch hiện nay Trên thế giới, loại hình tour du lịch bảo vệ môi trường dành cho khách du lịch đã phát triển từ nhiều năm nay Còn tại Việt Nam, xu hướng này cũng đang nhận được

sự hưởng ứng tích cực từ các doanh nghiệp lữ hành, người dân địa phương và cả

du khách Đi du lịch kết hợp làm công tác bảo vệ môi trường, nhằm chia sẻ việc bảo vệ môi trường với người dân nơi mình đến là hình thức du lịch đang được

khá nhiều doanh nghiệp lữ hành khai thác Những tour du lịch vì môi trường thường được các đơn vị lữ hành triển khai như: trồng cây xanh, nhặt rác thải, phát túi nilon tự hủy

Năm 2013 được đánh dấu là năm trọng tâm của ngành Du lịch Việt Nam trong việc xây dựng môi trường du lịch xanh, sạch, đẹp Để thực hiện được mục tiêu đó, không dừng lại ở việc xây dựng các tour du lịch vì môi trường có tính đơn lẻ ở một vài công ty lữ hành, mà xa hơn là việc triển khai các tour du lịch có trách nhiệm trên toàn bộ hệ thống các tour du lịch tại Việt Nam… Chính du khách sẽ góp phần tích cực với vai trò chủ động và đồng hành cùng các đơn vị lữ hành với tư cách là người tuyên truyền, vận động và trực tiếp tham gia bằng những việc làm thiết thực Đó cũng là phương thức hữu hiệu để quảng bá hình ảnh một Việt Nam thân thiện, xanh tươi trong mắt bạn bè quốc tế, góp phần xây dựng thương hiệu du lịch Việt Nam

2 Hạn chế

Lượng khách du lịch tăng đột biến trong thời gian qua cả về số lượng lẫn chất lượng kéo theo lượng chất thải khó phân huỷ rất lớn, điều đó không chỉ tác động trực tiếp đến việc khai thác các điểm du lịch, đồng thời môi trường tại các điểm đó bị ảnh hưởng nghiêm trọng và về lâu dài có thể không khai thác được Mặt khác, ở các địa phương, công tác quản lý môi trường du lịch còn bộc lộ nhiều yếu kém, chưa thể hiện đúng mức vai trò và trách nhiệm trực tiếp của chính quyền địa phương trong việc bảo đảm môi trường, văn minh du lịch, an ninh, trật tự, an toàn xã hội tại các khu, điểm du lịch

Việc xây dựng khách sạn, nhà nghỉ, khu vui chơi phục vụ du lịch đã làm cho cảnh quan môi trường bị biến đổi nghiêm trọng, môi trường du lịch suy thoái Các cơ sở kinh doanh lữ hành chưa quan tâm phổ biến kiến thức cho cán

bộ, nhân viên Phương tiện vận chuyển phục vụ du lịch ngày càng gia tăng gây ô nhiễm nghiêm trọng

Ý thức người dân và khách du lịch còn thấp, chưa nhận thức được hành động của mình sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới môi trường Việc vi phạm quy định pháp luật về bảo vệ môi trường tại các khu du lịch diễn ra công khai, thường xuyên

Công tác kiểm tra, giám sát cũng như năng lực thẩm định việc thực hiện quyết định phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường chưa thật sự được quan tâm đúng mực dẫn đến vấn đề quản lý chưa cao Đồng thời thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý du lịch với các cơ quan quản lý môi trường làm cho công tác đánh giá chưa thực sự được chính xác và hợp lý Nhiều dự án có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường nhưng vẫn được đưa vào hoạt động

Lực lượng thanh tra, xử lý vi phạm còn ít ỏi nên đã bỏ sót nhiều hành vi Các hành vi vi phạm vẫn chủ yếu được áp dụng đối với trách nhiệm hành chính

mà chưa phát huy được vai trò hết sức quan trọng của các trách nhiệm pháp lý khác Trong khi đó mức phạt của trách nhiệm hành chính còn thấp so với mức độ

vi phạm cũng như thiệt hại xảy ra đối với môi trường du lịch

IV Giải pháp

Tiếp tục đẩy mạnh việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức trách nhiệm và hành động thực tiễn của người dân, doanh nghiệp và khách du lịch trong việc bảo vệ môi trường Có những chế tài xử phạt hợp lý để nâng cao hiệu quả răn đe, giáo dục đối với các hành vi vi phạm pháp luật môi trường trong du lịch

Tăng cường đôn đốc, kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định của Luật Du lịch, Luật Môi trường Xử phạt nghiêm minh những trường hợp vi phạm

các quy định về bảo vệ môi trường Triển khai và quản lý chặt chẽ các quy hoạch tổng thể và cụ thể về phát triển du lịch trên địa bàn

Tăng tỷ lệ cây xanh trong khu du lịch Thực hiện các chương trình xanh hóa tại các khu điểm du lịch Khuyến khích các tổ chức cá nhân hoạt động du lịch áp dụng những tiến bộ khoa học công nghệ tiến bộ thân thiện với môi trường Đẩy mạnh công tác đào tạo nguồn nhân lực cho hoạt động chuyên môn

về môi trường và điều tra, nghiên cứu những vấn đề liên quan đến phát triển bền vững

Cơ sở lưu trú và dịch vụ du lịch cần phải có kế hoạch đầu tư mua sắm trang thiết bị, nguyên vật liệu, thực phẩm an toàn, thân thiện với môi trường, tố chức, triển khai áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường Quản lý, sử dụng hợp

lý tài nguyên (đất, nước ), năng lượng (điện, gas ), nguyên vật liệu thực phẩm; khuyến khích sử dụng năng lượng tự nhiên (năng lượng mặt trời) cho hoạt động sản xuất và kinh doanh của khách sạn

Phổ biến thông tin, tập huấn, đào tạo và tổ chức hội thảo nâng cao nhận thức, ý thức, kiến thức và kinh nghiệm báo vệ môi trường trong cơ sở lưu trú và dịch vụ du lịch Kịp thời khen thưởng, động viên các tổ chức, cá nhân có nhiều biện pháp, kinh nghiệm, sáng kiến bảo vệ môi trường

Hợp tác quốc tế, học tập kinh nghiệm trong công tác bảo vệ môi trường Gây quỹ môi trường để đầu tư thực hiện những hoạt động bảo vệ môi trường