Thực thi pháp luật của Hải quan Việt Nam về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩu

Thực thi pháp luật của Hải quan Việt Nam về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩu Thực thi pháp luật của Hải quan Việt Nam về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩu Thực thi pháp luật của Hải quan Việt Nam về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩu Thực thi pháp luật của Hải quan Việt Nam về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩu Thực thi pháp luật của Hải quan Việt Nam về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩu Thực thi pháp luật của Hải quan Việt Nam về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐỖ THỊ ANH

Thực thi pháp luật của Hải quan Việt Nam

về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

đối với nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩu

Chuyờn ngành: Luật Kinh tế

Mó số: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cỏn bộ hướng dẫn khoa học: TS PHAN THỊ THANH THỦY

HÀ NỘI - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Đỗ Thị Anh

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO VỆ

QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ ĐỐI VỚI NHÃN HIỆU HÀNG

HÓA XUẤT NHẬP KHẨU CỦA HẢI QUAN VIỆT NAM 12

1.1 Khái quát về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu

và nhãn hiệu hàng hóa 12

1.1.1 Khái niệm nhãn hiệu và nhãn hiệu hàng hóa 12

1.1.2 Quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu hàng hóaError! Bookmark not defined

1.1.3 Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu hàng hóa xuất

nhập khẩu Error! Bookmark not defined

1.2 Chức năng bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu

hàng hóa xuất nhập khẩu của Hải quan Việt NamError! Bookmark not defined

1.2.1 Địa vị pháp lý và phạm vi hoạt động của cơ quan Hải quanError! Bookmark not defined

1.2.2 Hoạt động của Hải quan về kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu

và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu hàng hóa xuất

nhập khẩu Error! Bookmark not defined

1.3 Cơ sở pháp lý của việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với

nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩu của Hải quan Việt NamError! Bookmark not defined 1.3.1 Điều ước quốc tế Error! Bookmark not defined

1.3.2 Pháp luật quốc gia Error! Bookmark not defined

1.4 Kinh nghiệm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu

hàng hóa xuất nhập khẩu của Hải quan ở một số nước trên

thế giới Error! Bookmark not defined

1.4.1 Pháp luật Hoa Kỳ Error! Bookmark not defined

1.4.2 Pháp luật Trung Quốc Error! Bookmark not defined

1.4.3 Pháp luật Nhật Bản Error! Bookmark not defined

1.4.4 Kinh nghiệm cho Việt Nam Error! Bookmark not defined

Chương 2: THỰC TRẠNG XÂM PHẠM VÀ HOẠT ĐỘNG THỰC

THI PHÁP LUẬT CỦA HẢI QUAN VIỆT NAM ĐỂ BẢO

VỆ QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ ĐỐI VỚI NHÃN HIỆU

HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU Error! Bookmark not defined

2.1 Pháp luật hiện hành điều chỉnh hoạt động của Hải quan

Việt Nam trong công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với

nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩuError! Bookmark not defined

2.1.1 Các quy định của pháp luật trong nướcError! Bookmark not defined

2.1.2 Các Điều ước quốc tế mà Việt Nam tham giaError! Bookmark not defined

2.2 Hoạt động thực thi của Hải quan Việt Nam về bảo vệ quyền

sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩuError! Bookmark not defined

2.2.1 Quy trình và tác nghiệp tiếp nhận, xử lý đơn yêu cầu kiểm tra,

giám sát và đơn yêu cầu tạm dừng làm thủ tục Hải quanError! Bookmark not defined

2.2.2 Quy trình và tác nghiệp nghiệp vụ bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối

với nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩu của cơ quan Hải quanError! Bookmark not defined 2.3 Sự phối hợp của Hải quan với các cơ quan chức năng và chủ

thể quyền để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu

hàng hóa xuất nhập khẩu Error! Bookmark not defined

2.3.1 Sự phối hợp của Hải quan với các cơ quan chức năngError! Bookmark not defined

2.3.2 Sự hợp tác của Hải quan với chủ thể quyềnError! Bookmark not defined

2.3.3 Hợp tác quốc tế của cơ quan Hải quan về bảo vệ quyền sở hữu

trí tuệ đối với nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩuError! Bookmark not defined

2.4 Thực trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn

hiệu hàng hóa xuất nhập khẩu và thực tiễn đấu tranh của cơ

quan Hải quan Error! Bookmark not defined

2.5 Dự báo tình hình xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với

nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩuError! Bookmark not defined

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ

THỰC THI PHÁP LUẬT CỦA HẢI QUAN VIỆT NAM VỀ

BẢO VỆ QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ ĐỐI VỚI NHÃN

HIỆU HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨUError! Bookmark not defined

3.1 Định hướng hoàn thiện pháp luật Error! Bookmark not defined

3.2 Các giải pháp cụ thể Error! Bookmark not defined

3.2.1 Hoàn thiện các quy định của pháp luật trong quy trình nghiệp

vụ Hải quan về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu

hàng hóa xuất nhập khẩu Error! Bookmark not defined

3.2.2 Nâng cao năng lực thực thi của Hải quan Việt NamError! Bookmark not defined

3.2.3 Tăng cường phối hợp giữa Hải quan với các cơ quan chức năng

của Nhà nước Error! Bookmark not defined

3.2.4 Nâng cao ý thức tự bảo vệ của chủ thể quyền về bảo vệ quyền

sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩuError! Bookmark not defined

3.2.5 Tăng cường hợp tác quốc tế của Hải quan Việt Nam về bảo vệ

quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩuError! Bookmark not defined

3.2.6 Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nhận thức cộng đồng về bảo vệ

quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩuError! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

NHHH: Nhãn hiệu hàng hóa SHCN: Sở hữu công nghiệp SHTT: Sở hữu trí tuệ

WTO: Tổ chức Thương mại thế giới XNK: Xuất nhập khẩu

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ và thương mại, các đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) ngày càng phát triển mạnh mẽ Trong các đối tượng SHTT, tuy mỗi đối tượng đều có vai trò nhất định nhưng xét trong tính chất quan hệ thương mại hàng hóa quốc tế của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, nhãn hiệu trở nên nổi bật hơn cả Nó gắn chặt với quá trình lưu thông hàng hóa và

là một trong những tài sản có giá trị, thậm chí là một trong những nguồn vốn chủ yếu của doanh nghiệp trong cuộc cạnh tranh khốc liệt, gay gắt với các đối thủ của mình Đặc biệt, trong nền kinh tế thị trường, với sự cạnh tranh khốc liệt giữa các loại hàng hóa và dịch vụ cũng như trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng hiện nay, vai trò của nhãn hiệu - một trong những đối tượng truyền thống và chủ yếu của sở hữu công nghiệp (SHCN) - ngày càng trở nên quan trọng Với chức năng ban đầu là giúp người tiêu dùng phân biệt hàng hóa cùng loại của các nhà sản xuất khác nhau, qua quá trình sử dụng và phát triển, nhãn hiệu đã trở thành một công cụ hữu hiệu cho một doanh nghiệp (dù lớn hay nhỏ) tiếp cận, phát triển và bảo vệ thị phần hàng hóa và dịch vụ của mình

Trong bối cảnh nước ta đang tiến đến mục tiêu hội nhập vào nền kinh tế thế giới mà cụ thể của quá trình đó là việc gia nhập vào Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Việt Nam sẽ trở thành một thị trường thực sự hấp dẫn đối với các doanh nghiệp nước ngoài Hiện nay, đã có rất nhiều nhãn hiệu và dịch vụ nổi tiếng thế giới xuất hiện trên thị trường Việt Nam Do đó cần bảo đảm tốt công tác thực thi pháp luật bảo vệ quyền SHTT đối với nhãn hiệu đặc biệt là đối với những địa bàn thuộc hoạt động của Hải quan như khu vực cửa khẩu đường bộ, đường hàng không…

Trong hoạt động xuất nhập khẩu (XNK) hàng hoá, cơ quan Hải quan đóng

một vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền SHTT đối với nhãn hiệu hàng hóa Với chức năng là cơ quan “gác cửa nền kinh tế đất nước”, thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát, kiểm soát về Hải quan đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu; phương tiện xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh Việt Nam Trên phương diện khách quan và chủ quan, Hải quan Việt Nam là cơ quan có đủ năng lực và điều kiện nhất

để thực thi có hiệu quả công tác bảo vệ quyền SHTT đối với nhãn hiệu hàng hóa Tuy nhiên thực tế hiện nay, cơ quan Hải quan các cấp còn gặp nhiều vướng mắc cần làm rõ cả về lý luận và thực tiễn

Việc xâm phạm các đối tượng quyền SHTT diễn ra phổ biến và nhiều nhất là nhãn hiệu ở tất các các khâu trong dây chuyền cung ứng thương mại Do vậy, việc bảo vệ quyền SHTT đối với nhãn hiệu đang là một vấn đề cấp bách được cộng đồng các doanh nghiệp cũng như các cơ quan thực thi pháp luật đặc biệt quan tâm Đặc biệt là khi lưu lượng hàng hoá XNK ngày càng gia tăng, đòi hỏi cơ quan Hải quan phải nỗ lực thực hiện đồng bộ các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm

Cơ quan Hải quan là cơ quan chủ quản được giao nhiệm vụ thực thi quyền SHTT trong hoạt động kiểm soát hàng hóa XNK đã đạt được một số kết quả nhất định Tuy nhiên, kết quả đạt được còn hạn chế, thực tiễn áp dụng pháp luật trong lĩnh vực này còn nhiều vướng mắc chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra Do vậy, cần phải nghiên cứu, đánh giá một cách tổng thể thực trạng bảo vệ quyền SHTT đối với nhãn hiệu trong hoạt động XNK hàng hóa để có giải pháp khắc phục nhằm nâng cao hiệu quả công tác công tác này trên thực tế

Xuất phát từ những vướng mắc, bất cập cả về mặt lý luận và thực tiễn nêu

trên, tác giả đã chọn đề tài “Thực thi pháp luật của Hải quan Việt Nam về bảo vệ

quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu hàng hóa xuất nhập khẩu” làm đề tài

nghiên cứu luận văn Thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Cho đến nay, vấn đề về bảo vệ quyền SHTT nói chung, nhãn hiệu nói riêng

đã thu hút được sự quan tâm và được đề cập trong một số công trình khoa học như

đề tài khoa học cấp quốc gia năm 2006 “Hoàn thiện cơ chế thực thi pháp luật về

sở hữu trí tuệ trong tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam” và “Thực thi quyền

sở hữu trí tuệ trong tiến trình hội nhập quốc tế” (NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội,

2010) do PGS.TS Nguyễn Bá Diến làm chủ biên; đề tài nghiên cứu khoa học cấp

ĐHQG năm 2002: “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa, nhãn hiệu dịch vụ trên thế giới và phương hướng hoàn thiện pháp luật Việt Nam về bảo vệ nhãn hiệu hàng hóa, nhãn hiệu dịch vụ” của TS Nguyễn Thị Quế

Anh

Ngoài ra có thể kể đến một số luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ về đề tài nghiên cứu nhãn hiệu như Luận án tiến sĩ: “Những vấn đề pháp lý về bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam” của tác giả Lê Mai Thanh (2006); các luận văn thạc sĩ: “Cơ sở pháp lý cho việc bảo hộ nhãn hiệu

hàng hoá ở Việt Nam” của tác giả Đỗ Thị Hằng (2004), “Bảo hộ nhãn hiệu trong pháp luật Việt Nam và Liên minh Châu Âu” của tác giả Hồ Vinh Thịnh (2006),

“Bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng theo quy định của pháp luật Việt Nam” của tác giả

Nguyễn Thị Vân (2010)…

Đặc biệt vấn đề liên quan đến bảo hộ và thực thi quyền SHCN trong lĩnh vực Hải quan như đề tài “Hoàn thiện các giải pháp thực thi Sở hữu công nghiệp đối với hàng hoá xuất nhập khẩu ở Việt Nam” của Vũ Ngọc Anh (2001), đề tài nghiên cứu khoa học cấp ngành Hải quan năm 2001; luận văn thạc sĩ “Thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới của cơ quan Hải quan Việt Nam” Trần Thị Thu Vân (2011) và các bài báo, tạp chí như: “Thực thi bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của Hải quan Việt Nam đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu” Nguyễn Thị Thương Huyền,Tạp chí Nhà nước và pháp luật (Số 5/2008), “Thực thi bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ tại cơ quan Hải quan theo quy định của pháp luật Việt Nam” Nguyễn Hồng Bắc, tạp chí

Luật học, số 3/2010… Tuy nhiên, chưa có một công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề thực thi pháp luật của Hải quan Việt Nam về bảo vệ quyền SHTT đối với nhãn hiệu hàng hóa XNK Do đó đây là vấn đề độc lập không trùng lặp với các

đề tài trên Mặc dù vậy, tác giả luôn có ý thức kế thừa, học hỏi những kết quả mà các công trình khoa học, luận án, luận văn, các bài viết đã đạt được cũng như các kinh nghiệm thực tiễn có liên quan đến đề tài

3 Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn là phân tích, luận giải và đánh giá quy định của pháp luật Việt Nam về bảo vệ quyền SHTT đối với nhãn hiệu hàng hóa trong hoạt động kiểm soát hàng hóa XNK của Hải quan Từ đó, đề xuất một số quan điểm, phương hướng, biện pháp phù hợp nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về bảo hộ nhãn hiệu và tăng cường hiệu lực, hiệu quả thực thi

Bên cạnh đó, thông qua việc tìm hiểu pháp luật về bảo vệ quyền SHTT đối với NHHH của Hải quan một số nước để rút ra những kinh nghiệm cho Hải quan Việt Nam trong giai đoạn hội nhập kinh tế

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chủ yếu của luận văn là vấn đề bảo vệ quyền SHTT đối với NHHH gắn với hoạt động thực tiễn của Hải quan Việt Nam để có đánh giá một cách tổng thể, toàn diện về vấn đề này

Ngoài ra, việc phân tích kinh nghiệm của một số quốc gia về xây dựng hệ thống bảo hộ quyền SHTT cũng là đối tượng nghiên cứu của luận văn

3.3 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu các quy định của pháp luật Việt Nam điều chỉnh trực tiếp vấn đề thực thi quyền SHTT đối với nhãn hiệu trong hoạt động kiểm soát hàng hóa XNK của Hải quan

Ngoài ra, tác giả còn kết hợp với việc nghiên cứu các điều ước quốc tế mà

Việt Nam tham gia điều chỉnh trực tiếp như các tài liệu nghiệp vụ của WTO,WCO

và kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới về vấn đề này

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được xây dựng trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về phát triển kinh tế, cải cách hành chính và hiện đại hóa ngành Hải quan Tác giả đã sử dụng các phương pháp chủ yếu là phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử kết hợp phương pháp phân tích tổng hợp, các phương pháp đối chiếu so sánh, thống kê, quy nạp để rút ra bản chất của các sự vật, hiện tượng thuộc đối tượng nghiên cứu

5 Những đóng góp của luận văn

Về khoa học, luận văn sẽ đi sâu phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật Việt Nam liên quan đến công tác bảo vệ quyền SHTT đối với nhãn hiệu trong hoạt động kiểm soát hàng hóa XNK của Hải quan; tình hình của Việt Nam về công tác này nhằm làm rõ cơ sở khoa học, thực tiễn của việc hoàn thiện các quy định pháp lý và nâng cao năng lực của Hải quan Việt Nam về bảo vệ quyền SHTT đối với nhãn hiệu hàng hóa XNK Từ đó có một cái nhìn khách quan về thực trạng hiện nay tại Việt Nam

Về thực tiễn, luận văn nghiên cứu một cách toàn diện về các khía cạnh pháp

lý của công tác bảo vệ quyền SHTT đối với nhãn hiệu hàng hóa XNK của cơ quan Hải quan Từ đó, luận văn đã chỉ ra những hạn chế, bất cập của pháp luật và thực tế thực thi pháp luật của Việt Nam, đề xuất các phương hướng, giải pháp khắc phục nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam, nâng cao hiệu quả công tác này của Hải quan Việt Nam trên thực tế

6 Tổng quan tài liệu

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phân tích các quy định của pháp luật Việt Nam về bảo vệ quyền SHTT đối với nhãn hiệu gắn với hoạt động của Hải