Khảo sát nghề nuôi tôm sú (penaeus monodon) quảng canh cải tiến tại xã Hòa Tú I, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng

DANH SACH CAC BANG BIEU DANH SACH CAC DO THI VA HINH ANH GIOI THIEU Đặt Vấn Để Mục tiêu đề tài TỔNG QUAN TÀI LIỆU Sơ lược về tình hình nuôi tôm sú Tình hình nuôi tôm trên thế giới Tì

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO DAI HOC NONG LAM TP HO CHi MINH

KHOA THUY SAN

LUAN VAN TOT NGHIEP

DE TAI:

KHAO SAT NGHE NUOI TOM SU (PENAEUS

MONODON) QUANG CANH CAI TIEN TAI XA

HOA TU I, HUYEN MY XUYEN, TINH SOC

KHAO SAT NGHE NUOI TOM SU (P MONODON) QUANG

CANH CẢI TIỀN TẠI XÃ HÒA TÚ I, HUYỆN MỸ XUYÊN,

TỈNH SÓC TRĂNG

Thực hiện bởi

Nguyễn Hoàng Anh

Luận văn được đệ trình để hoàn tất yêu cầu cấp bằng Kỹ Sư Thủy Sản

Giáo viên hướng dẫn: Trần Trọng Chơn

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

THÁNG 08/2005

DANH SACH CAC BANG BIEU

DANH SACH CAC DO THI VA HINH ANH

GIOI THIEU

Đặt Vấn Để

Mục tiêu đề tài

TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Sơ lược về tình hình nuôi tôm sú

Tình hình nuôi tôm trên thế giới

Tình hình nuôi tôm ở Việt Nam

Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội của huyện Mỹ Xuyên

Điều kiện tự nhiên

Sơ Lược Về Tôm Sú

Điều kiện môi trường sống của tôm sú

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Thời Gian Và Địa Điểm Thực Hiện Đề Tài

Phương Pháp Nghiên Cứu Điều Tra Và Thu Thập Số Liệu

Phương pháp thu thập số liệu

11

3.2.2 Phuong pháp nghiên cứu

IV KẾT QUÁ VÀ THẢO LUẬN

4.1 Hiện Trạng Kinh Tế Xã Hội Của Huyện Mỹ Xuyên

4.1.1 Dân số

4.1.2 Diện tích

4.1.3 Hiện trạng sử dụng đất

4.14 Tuổi

4.1.5 Trinh dé hoc van

4.1.6 Kinh nghiém nuôi

4.1.7 Lao động trong nông hộ

4.1.8 Các nguồn học hỏi kinh nghiệm

Tại Xã Hoà Tú I, Huyện Mỹ Xuyên

4.2.10 Tình Hình Dịch Bệnh Tại Xã Hoà Tú I, Huyện Mỹ Xuyên 2004

4.3 Khó khăn trong quá trình nuôi tôm

XãHoà Tú I, Huyện Mỹ Xuyên

4.4.1 Mức đầu tư cơ bản cho một ha ao nuôi

4.4.2 Khấu hao mức đầu tư cơ bản

4.4.3 Kết quả- hiệu quả kinh tế trên 1 ha ao nuôi

33

4.4.4 Hiệu quả kinh tế cho 1 ha ao nuôi

4.5 Phân Tích Các Yếu Tố Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Năng

Suất Tôm Nuôi Bằng Phương Trình Hồi Qui Tuyến Tính Đa Tham Số

4.5.1 Xét mối tương quan giữa năng suất với kinh nghiệm nuôi

1V

4.5.2 Xét mối tương quan giữa năng suất với lượng thức ăn

4.5.3 Xét mối tương quan giữa năng suất với kinh nghiệm nuôi và thức ăn

4.6 — Những Thuận Lợi Và Khó Khăn Của Xã Hoà Tú I, Huyện Mỹ Xuyên

Dé muc

DANH SACH CAC BANG BIEU

Bang 2.1 : Thống kê diện tích các loại đất

huyện Mỹ Xuyên- Tỉnh Sóc Trăng

8

Bảng 2.2: Diện tích nuôi 6 tháng đầu năm 2003 (đvt: ha)

9

Bảng 2.3: Diện tích nuôi tôm năm 2003 (dvt: ha)

Bảng 2.4: Sản lượng tôm năm 2003 (đvt: tấn)

Bảng 4.1: Diện tích nuôi tôm tại một số xã trong huyện Mỹ Xuyên

Bảng 4.2: Sự phân bố tuổi người lao động

Bảng 4.3: Trình độ học vấn của hộ nuôi tôm

Bảng 4.4: Số năm kinh nghiệm nuôi tôm của hộ dân

Bảng 4.5: Số lao động trong gia đình

Bảng 4.6: Số lao động trực tiếp tham gia nuôi tôm trong gia đình

Bảng 4.7: Hoạt động khuyến ngư cỉa nông hộ

Bảng 4.8 : Hình dạng ao nuôi tôm tại vùng khảo sát

Bảng 4.9 Qui mô diện tích nuôi tôm

Số vụ nuôi tôm trong năm

Các chỉ tiêu về chất lượng nước trong ao nuôi

Các loại thức ăn được sử dụng trong nuôi tôm

Tình hình thiệt hại của một số xã trong huyện Mỹ Xuyên

Tình hình dịch bệnh tại vùng điều tra

Ý kiến của chủ hộ nuôi tôm vềcác trở ngại trong nghề nuôi

Chi phí đầu tư cơ bản cho 1 ha

Khấu hao cơ bản cho 1 ha ao nuôi

Các chí phí đầu tư sẩn xuất cho một ha nuôi tôm

Hiệu quả kinh tế của 1 ha ao nuôi tôm quảng canh cải tiến

) 34

Kết quả ước lượng mối tương quan giữa năng suất

với kinh nghiệm nuôi

Bảng 4.22 Kết quả ước lượng mối tương quan giữa năng suất

với lượng thức ăn

Bảng 4.23 Kết quảước mối tương quan giữa năng suất

với lượng thức ăn vàkinh nghiệm nuôi

Hình 1: Tôm Sú 13 Hình 2: Toàn cảnh ao nuôi 22 Hình 3: Phơi ao 25

Vil

TOM TAT

Để khảo sát hiện trạng nuôi tôm quảng canh cải tiến tại xã Hoà Tú I, huyện Mỹ

Xuyên, tỉnh Sóc Trăng, chúng tôi đã tiến hành điều tra bằng cách phỏng vấn trực tiếp

70 hộ có nuôi tôm trong xã và thu được kết quả:

Về kỹ thuật nuôi, đa số người dân còn hạn chế trong khâu quản lý và ý thức

cộng đồng trong bảo vệ môi trường, do đó khi có dịch bệnh xảy ra dễ dàng lây lan trên diện rộng, gây thiệt hại rất lớn cho người dân

Trang thiết bị đầu tư còn thấp, con giống kém chất lượng, thời tiết không ổn định

là nguyên nhân dẫn đến dịch bệnh

Mức chi phí đầu tư cho nuôi tôm là 29.716.000 đồng, năng suất bình quân là 316

kg/ha, lợi nhuận bình quân thu được là 9.629.000 đồng và thu nhập bình quân là 15.794.000 đồng

Qua đó chúng tôi đưa ra một số để xuất để góp phần giải quyết những khó khăn của nghề nuôi tôm ở đây được phát triển tốt hơn

VIH

2

CẢM TẠ

Chúng tôi chân thành cảm ơn:

Ban Giám Hiệu Trường Đại Học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh

Ban Chủ nhiệm cùng toàn thể Quý thầy cô Khoa Thuỷ Sản đã tận tâm truyền

đạt kiến thức trong những năm qua

Xin bày tỏ lòng biết ơn đối với Cô Trần Trọng Chơn đã tận tình hướng dẫn trong quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp

Cảm ơn các anh chị Cán bộ tại phòng Thống kê của huyện Mỹ Xuyên

Rất biết ơn gia đình Ông Âu Hồng Thơi đã tạo mọi điểu kiện thuận lợi cho tôi

trong quá trình điều tra

Xin cảm ơn tất cả những hộ dân nuôi tôm tại xã Hoà Tú I đã nhiệt tình cung cấp

những thông tin quý báo trong thời gian điều tra

Các bạn bè trong và ngoài lớp đã giúp đở tôi trong quá trình hoàn thành luận văn này

wn _ À °K 4 ` ~ ` oN A2 , A A »

Do hạn chế về thời gian, kiến thức và năng lực còn nhiều yếu kém nên luận văn chắc còn nhiều sai sót, rất mong nhận đước ý kiến đóng góp của Quý thầy cô và các bạn

1X

PHU LUC

Phu luc 1: Phiếu điều tra nghề nuôi tôm sú quảng canh cải tiến (QCCT) tại xã Hoà Tú I,

huyện Mỹ Xuyên

Phụ lục 2: Những thông tin cơ bản về việc khảo sát nghề nuôi tôm sú QCCT tại xã Hoà

Tú Phụ lục 3: Một số yếu tố tương quan đến năng suất tôm nuôi

Phụ lục 4: Kết quả ước lượng một số yếu tố tương quan đến năng suất tôm nuôi

ABSTRACT

Survey of current state on breeding new extensive farming at Hoa Tul village,

My Xuyen district, Soc Trang province We investigate seventy- five households who hael shrimp production by interview at the area according with the result of this research consist of :

In the matter of technique, most of local people are lade of art of management and sense of community in protecting environment As a result , epidemic would spread out quickly in a wide area and damage economy of local people

Besides , low technique equipement investment , low baby shrimp quality and unstable climate are three main reasons of epidemic widespread in the area

Cost of investment in shrimp breeding shrimp was 29,716,000 Viet Nam dong per hectare, average productivity was 316 kg per hectare, average profit was 9,629,000 Viet Nam dong and average income was 15,794,000 Viet Nam dong

Through the result of the survey, we contributed some sollutions to improve the local present state and aimed at help shrimp breeding career at the areato get the best development

I GIỚI THIỆU

1.1 Dat vin dé

Trong thời kỳ phát triển công nghiệp hoá, hiện đại hoá của cả nước, ngành

thủy sản đóng vai trò hết sức quan trọng cho việc phát triển kinh tế của đất nước, đặc biệt là nghề nuôi tôm sú, đã góp phần đưa ngành thủy sản thành ngành kinh tế

mũi nhọn của cả nước

Góp phần vào sự phát triển mạnh mẻ đó, một phần là do nước ta có điều kiện

tự nhiên thuận lợi như sông ngôi chằng chịt, chiều dài bờ biển lớn, thuận lợi cho

phát triển thủy sản nước ngọt và nước lợ

Sóc Trăng là tỉnh thuộc Đồng bằng sông Cửu Long, với chiều dài bờ biển là 72km và nhiều sông rạch lớn nhỏ trên địa bàn, đây là tiểm năng rất lớn để phát triển ngành thủy sản ở hai khu vực biển và nội địa Trong đó, nuôi trồng thủy sản đặc biệt được chú trọng, mà đối tượng chính là nghề nuôi tôm sú

Nhìn chung nghề nuôi tôm sú phát triển nhanh là do sự tự phát của người dân theo phong trào và lợi nhuận Nhưng cũng kể đến một bộ phận nhỏ người nuôi có

chuyên môn, họ được đào tạo và có vốn đầu tư, nên mang lại hiệu quả kinh tế cao

như nuôi bán thâm canh và thâm canh tôm sú

Chính vì thực trạng tự phát đó của người dân và thiếu sự quản ly, qui hoạch

của chính quyển địa phương, các ban ngành nên gây nhiều trở ngại như nguồn nước

dễ bị ô nhiễm, dịch bệnh ngày càng tăng, chất lượng tôm nuôi không tốt dẫn đến

nang suat cũng như giá thành bị giảm

Qua thực tế đó tỉnh Sóc Trăng đã và đang tạo mọi điều kiện cho người dân nuôi tôm Trong đó, yếu tố kỹ thuật luôn được các nhà lãnh đạo tỉnh quan tâm và

xem nó như một bước ngoặc quan trọng trong việc phát triển nghề nuôi tôm tỉnh

nhà Bằng công việc thiết thực, tỉnh đã tổ chức các lớp tập huấn, phối hợp với các

công ty thức ăn, tổ chức hội thảo nhằm giúp người dân nắm vững các kỹ thuật nuôi

để đem lại hiệu quả kinh tế cao

Để tìm hiểu người dân ở tỉnh Sóc Trăng nói chung và huyện Mỹ Xuyên nói riêng đã phát triển nghề nuôi sú mang lại hiệu quả kinh tế ra sao, và cũng được sự

phân công của Khoa Thủy sản trường Đại Học Nông Lâm thành phố Hồ Chí Minh,

chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài:” Khảo sát nghề nuôi tôm sú quảng canh cải

tiến tại xã Hoà Tú Ihuyện Mỹ Xuyên tỉnh Sóc Trăng”

1.2 Mục tiêu dé tai

Thông qua việc khảo sát nghề nuôi tôm sú quảng canh cải tiến tại xã Hoà Tú I

huyện Mỹ Xuyên tỉnh Sóc Trăng nhằm:

- Khảo sát một số yếu tố kỹ thuật của nghề nuôi tôm quảng canh cải tiến

- Xác định hiệu quả kinh tế của mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến

- Tìm hiểu nhữnh thuận lợi và khó khăn của mô hình này

- Dự đoán năng suất tôm nuôi khi có các yếu tố đầu vào trong sản xuất

- Đề xuất mô hình nuôi tôm phù hợp cho vùng được điều tra

I TONG QUAN TAI LIEU

2.1 Sơ Lược Tình Hình Nuôi Tôm Sú

2.1.1 Tình hình nuôi tôm sú trên thế giới

Theo thống kê tình hình sản xuất tôm tại miền Đông bán cầu năm 1991 thì sản

lượng thu hoạch trên toàn thế giới là 556.000 tấn, diện tích nuôi là 819.500 ha, năng

suất: 676 kg/ha (Vũ Thế Trụ, 1993)

Theo Nguyễn Văn Hảo (2000; trích của Menasveta, 1998) thi san lượng tôm nuôi công nghiệp hàng năm trên thế giới khoảng 258.800 tấn (chiếm 36%), với tổng

diện tích nuôi là 52.000 ha (5%) Nuôi tôm công nghiệp chiếm hơn 1/3 sản lượng

tôm nuôi nhưng diện tích chỉ khoảng 5%, điều nầy cho thấy việc sử dụng đất vào nuôi tôm công nghiệp rất hợp lý

Năm 1997, ở khu vực Tây bán cầu, Ecuador đạt 130.000 tấn chiếm 66% tong

sản tôm nuôi của khu vực Khu vực Đông bán cầu có sản lượng tôm nuôi đạt

462.000 tấn chiếm 70% tôm nuôi trên thế giới Thái Lan là nuớc đứng đầu, kế đến

là Indonesia, Trung Quốc, Ấn Độ, Banglades, Việt Nam (Nguyễn Văn Hảo, 2000) Năng suất tôm nuôi có mối tương quan chặt chế với mật độ nuôi 5-10 con/m”

có thể đạt năng suất 1-2 tấn/ha/vu(4-5 tháng), hơn 20 con/m” đạt năng suất trên 3 tấn/ha/vụ và năng suất có thể đạt 10 tấn/ha/vụ với mật độ 50-60 con/m” (Nguyễn

Văn Hảo, 2000)

“Năm 1998, Banglades đã chọn nuôi tôm sú xuất khẩu là quốc sách Chính phủ Ấn Độ đã có những chính sách khuyến khích phát triển nghề nuôi tôm như: hỗ trợ vốn vay, phát triển dịch vụ kỹ thuật, giảm thuế nhập khẩu đối với các nguyên

liệu, máy móc phục vụ nuôi tôm ” (Nguyễn Văn Hảo, 2000)

“Công nghệ nuôi tôm ở Châu Á tuy phát triển rất mạnh nhưng cũng mang lại

vấn đề dịch bệnh và suy thoái môi trường do phát ào ạt Kết quả đã đưa tới nhiều thiệt hại cho người nuôi tôm Ở Trung Quốc sản lượng nuôi tôm rất lớn khoảng

120.000 tấn năm 1993, trong khi đó ở Đài Loan sản lượng tôm liên tục giảm từ đỉnh cao 88.000 tấn năm 1987 còn 12.000 tấn năm 1993 Trong khoảng thời gian từ 1993-

1995 sản lượng tôm ở Indonesia và Philippines giảm khoảng 48% và 58% Chỉ duy

nhất Thái Lan giữ tương đối ổn định sản lượng trong thời gian từ 1993-1995 với

khoảng 220.000 tấn” (Nguyễn Văn Hảo, 2000)

2.1.2 Tình hình nuôi tôm sú tại Việc Nam

Việc Nam có bờ biển đài trên 3.260 km, với nhiều cửa sông, đầm, phá rất thuận lợi cho nuôi trồng thủy sản Đặc biệt vùng đất bãi bồi ven biển, đất ngập nước

ven biển bị xâm nhập mặn, thuận lợi cho việc nuôi tôm

Diện tích nuôi tôm gia tăng nhanh chóng từ 50.000 ha năm 1985 lên đến

295.000 ha năm 1998 với 30 tỉnh có nuôi tôm sú (Nguyễn Văn Hảo, 2000)

Diện tích nuôi trồng thủy sản của cả nước trong năm 2001 tiếp tục tăng mạnh

Tính chung, diện tích chuyển đối đối tượng sản xuất từ nông nghiệp sang ngư nghiệp trong cả nước là trên 220.000 ha Riêng Cà Mau, tăng được 37.000 ha, kế đó là Bạc Liêu chuyển đổi được 28.064 ha và Kiên Giang được 19.098 ha

Xét về sản lượng thì Cà Mau cũng là tỉnh đi đầu với tổng sản lượng nuôi trồng

là 90.000 tấn, thứ hai là Bến Tre 46.000 tấn, Bạc Liêu 40.000 tấn, Các tỉnh ven

biển miền Trung chủ yếu sản xuất thủy sản trên diện tích có sẵn, không có nhiều diện tích chuyển đổi nhưng sản lượng tương đối cao như: Khanh Hoài1.000 tấn, Ninh Thuận, Bình Thuận, Bình Định khoảng 4.000 tấn mỗi tỉnh Miền Bắc sản lượng

nuôi cao hơn miền Trung, trong đó Hải Phòng với diện tích 15.700 ha đạt sản lượng

23.000 tấn, Nam Định 13.000 ha đạt trên 20.000 tấn, Thanh Hoá 14.000 ha đạt 13.800 tấn

Xét về tôm nuôi, năm 2001 cả nước đạt 155.000 tấn, tăng 50% so với năm

2000, góp phần nâng giá trị kim ngạch xuất khẩu thủy sản lên gần 1,8 tỷ USD

(Công Ty Thông Tin - Dịch Vụ Thương Mại & Quảng Cáo, 2001)

Trong những năm gần đây năng suất tôm nuôi của Việt Nam đã tăng lên rõ rệt

từ khoảng 200 — 300 kg/ha (nuôi quảng canh) lên đến 3 — 4 tấn/ha (nuôi thâm canh),

cá biệt có nơi lên đến 9 — 10 tấn/ha

Cả nước có 3.777 trại sản xuất tôm giống với sản lượng trên 16 tỷ con giống hậu ấu trùng, chủ yếu tập trung nhiều vào các tỉnh Khánh Hoà 1.134 trại, Cà Mau

741 trại, Ninh Thuận 600 trại,

Nhiều nhà máy sản xuất thức ăn nuôi tôm đã và đang đưa ra thị trường cả nước với nhiều loại thức ăn công nghiệp có chất lượng cao

Theo Nguyễn Văn Hảo (2000; trích của Bộ Thủu Sản, 1999) thì tổng diện tích nuôi tôm trong cả nước là 290.238 ha, trong đó khu vực phía Nam là 238.279 ha, chiếm 82,1% tổng diện tích nuôi tôm trong cả nước

Miền Bắc diện tích nuôi tôm không lớn do ở đây có nhiệt độ thấp kéo dài Còn khu vực Miền Trung do bờ biển uốn khúc, dốc, nền đáy cát, nước biển trong, sạch

do chưa bị ô nhiễm nhiều nên thuận lợi cho việc phát triển sản xuất giống tôm sú Năm 1998, ước tính toàn quốc sản xuất 2.200 triệu tôm giống thì riêng Khánh Hoà cung cấp 1.660 triệu con (Nguyễn Văn Hảo, 2000)

Miền Trung là khu vực đi đầu trong lĩnh vực phát triển công nghệ nuôi tôm ở

nước ta Năm 1995, năng suất tôm nuôi trung bình mới đạt 415 kg - 1144 kg/ha/năm Năm 1996, một số mô hình nuôi tôm công nghiệp ở Ninh Hòa, Nha Trang và Cam

Ranh theo công nghệ của C.P.Group đã đạt năng suất trên 5 tấn/ha/vụ (Nguyễn Văn

Hảo, 2000)

Khu vực phía Nam do điều kiện địa lý, thổ nhưỡng thuận lợi nên hàng năm đã đóng góp hơn 80% sản lượng tôm của cả nước

Năm 1998, mô hình nuôi tôm sú công nghiệp quy mô trang trại nhỏ 6000 m7

/ao tại Gò Công Đông - Tiền Giang đạt năng suất 7 tấn/ha/vụ (Nguyễn Văn Hảo,

2000 )

2.2 Vài nét về điều kiện tự nhiên-kinh tế xã hội huyện Mỹ Xuyên

2.2.1 Điều kiện tự nhiên

a/ Vị trí địa lí

Huyện Mỹ Xuyên nằm ở phía Tây-Nam thị xã Sóc Trăng

Phía Bắc giáp với các huyện như : Thạnh Trị, Mỹ Tú, thị xã Sóc Trăng

Phía Nam giáp huyện Vĩnh Châu

Phía Đông giáp huyện Long Phú

Phía Tây giáp tỉnh Bạc Liêu

b/ Khi hau

Nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, với sự chi phối về vị

trí địa lí và địa hình, khí hậu ở Sóc Trăng nói chung và huyện Mỹ Xuyên nói riêng

có những đặc trưng chính như sau:

c/ Nhiệt độ không khí

Do năng lượng bức xạ dồi đào (bức xạ tổng cộng trung bình 135-154 kcal/cm”-

năm) nắng nhiều (6,5giờ/ngày), nhiệt độ cao đều quanh năm trung bình 26-27C, cao nhất vào tháng 4-5 và thấp nhất vào tháng 12

d/ Chế độ mưa-gió

Lượng mưa lớn, nhưng do tập trung theo mùa và thường không ổn định trong thời kỳ đầu và cuối mùa mưa Tại Sóc Trăng có hai mùa mưa-nắng rõ rệt, mùa mưa trùng với mùa gió Tây và Tây Nam ( tháng 5-10), mùa khô trùng với gió mùa Đông

và Đông Bắc (tháng 11-4)

e/ Thủy văn

Chế độ thủy văn trong phạm vi của huyện bị chi phối bởi 3 yếu tố chính: thuỷ triểu biển Đông, mưa nội vùng, dòng chảy sông Mỹ Thanh và một phần từ sông Hậu, được phân hoá khá sâu sắc theo mùa

Thủy triều biển Đông

Thủy triểu biển Đông thuộc dạng bán nhật triểu không đều, với đặc điểm chính: đỉnh triều cao chân triều thấp, mực nước bình quân thiên về chân triều, biên

độ trung bình của các kỳ nước cường 2-3 m Chênh lệch nước ròng cao và ròng thấp

là 1-2,5m Hầu hết các kênh rạch trong huyện là dòng chảy hai chiều trong phần lớn thời gian trong năm, tạo thuận lợi cho tưới tiêu tự nhiên trên hầu hết các điện tích và

lấy nước mặn tự chảy vào ao nuôi tôm vào mùa khô

Dòng chảy sông Mỹ Thanh

Huyện Mỹ Xuyên nằm ở phần hạ lưu sông Mỹ Thanh, sông Mỹ Thanh nằm trọn trong địa phận tỉnh Sóc Trăng và chi phối mạnh mẽ đến chế độ thủy văn trên kênh rạch của huyện Mỹ Xuyên, chế độ thủy văn sông Mỹ Thanh chịu ảnh hưởng

Chế độ mưa có tác động rất lớn đến dòng chảy của kênh rạch nội vùng, nhưng

không ảnh hưởng lớn đến dòng chảy của sông chính Các trận mưa đầu mùa có tác

dụng tốt cho việc tiêu độc trong đồng ruộng nhưng lại chính là tác nhân gây ô nhiễm

cho mạng lưới kênh rạch Vì vậy mưa đến sớm với lượng mưa lớn và kéo đài vào

cuối mùa khô thường gây ra tác hại lớn cho nuôi trồng thuỷ sản ( chủ yếu cho mô

hình tôm lúa)

f/ Độ mặn

Mỹ Xuyên với điều kiện địa hình nằm ven biển nên độ mặn hàng năm cũng

khá biến động với hai mùa nước ngọt và nước lợ Sự biến động độ mặn tại các địa

điểm của huyện Mỹ Xuyên được biểu thị trong bằng sau:

Bảng 2.1: Sự biến động độ mặn tại Mỹ Xuyên trong năm 2002, ( đvt: %ạ)

Địa điểm Dù Tho Chàng Ré

(Nguồn: Trung tâm khuyến ngư tỉnh Sóc Trăng, 2002)

Qua đó chúng tôi nhận thấy sự biến động độ mặn tại huyện tươmg đối lớn, độ mặn cao nhất 14,7% và thấp nhất là 0% Vào tháng 1-6, độ mặn cao nhất, từ

tháng 7-11 độ mặn thấp.

(Nguồn: Phòng thống kê huyện Mỹ Xuyên, 2002)

Qua bảng thống kê diện tích các loại đất chúng tôi nhận thấy, đất mặn có diện tích lớn nhất 35.181,10 ha chiếm 164,62% diện tích tự nhiên của huyện Điều đó cho thấy tiểm năng phát triển thủy sản nước lợ của huyện là rất lớn

2.2.2 Tinh hình phát triển thủy sản của tỉnh Sóc Trăng

Hiện nay, chúng tôi nhận thấy tại huyện Mỹ Xuyên nuôi tôm phổ biến dưới 3

hình thức:

a/ Nuôi quảng canh cải tiến

Đây là mô hình nuôi theo phương thức quảng canh nhưng được cải tiến như có

thả giống, cho ăn và được chăm sóc tốt, đặc điểm của mô hình này là:

Mật độ tương đối thấp: < 10 con/m”

Diện tích ao nuôi lớn thường trên 1 ha

D6 sau ti 0,5 — 1m

Nguồn giống tự nhiên và nhân tao

Thời gian nuôi 3 — 4 tháng

Năng suất thấp khoảng 100 — 500kg/ha/năm

b/ nuôi bán thâm canh

Đặc điểm của mô hình này là:

Mật độ thả 10 — 30 con/m”

Diện tích 0,1 — I ha

Độ sâu từ 0,8 - 1,2m

Nguồn giống nhân tạo

Thức ăn công nghiệp

Thời gian nuôi 3 — 4,5 thang

Năng suất thấp khoảng 2 - 3 tấn

c/ nuôi thâm canh

Đặc điểm giống như nuôi bán thâm canh nhưng với mật độ cao hơn trên 30

con/m” và được chăm sóc quản lý rất tốt, năng suất cao

Cùng với sự phát triển ngành thủy sản của cả nước, tỉnh Sóc Trăng cũng có

những bước tiến vượt bậc trong những năm qua Kết quả của những bước đột phá đó như sau:

Nuôi trồng thủy sản: diện tích nuôi 48.124 ha ( năm 2002) trong đó diện tích

thả giống 43.880 ha, thả nuôi trên 2 tỷ con giống các loại, năng suất bình quân nuôi

tôm sú quảng canh cải tiến đạt 413 kg/ha, nuôi tôm công nghiệp 4 tấn/ha, bán công

nghiệp 2 tấn/ha Sản lượng nuôi 23.695 tấn (tôm chiếm 15.980 tấn)

Công tác khuyến ngư: chuẩn bị cho vụ nuôi năm 2002, sở thủy sản tập trung

chỉ đạo công tác khuyến ngư, tổ chức được 1.274 lớp tập huấn có 36.700 người tham

dự.

10

Bảng 2.2: Diện tích nuôi 6 tháng đầu năm 2003 (dvt: ha)

(Nguồn :Sở Thủy Sản Sóc Trăng, 2003)

Tôm sú vụ 1 được thả đầu năm 2003 khoảng tháng 2 đến tháng 3, vì đây là vụ

thả chính nên diện tích được thả nuôi đạt 39.841 ha Trong khi đó theo kế hoạch thả

nuôi tôm sú năm 2003 của sở thủy sản tỉnh Sóc Trăng là 41.400 ha Vậy chỉ mới thả nuôi vụ đầu mà chỉ tiêu diện tích đã gần đạt Trong diện tích thả nuôi đó cũng bao

gồm các mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến, bán thâm canh và thâm canh

Diện tích tôm sú lấp vụ, tức vụ nghịch, sau khi thu hoạch tôm sú vụ 1 diện tích

thả nuôi nầy không nhiều lắm chỉ 9.092 ha, nhưng nếu tính chung tôm sú vụ l và

tôm sú lấp vụ thì diện tích thả nuôi là 48.933 ha vượt chỉ tiêu kế hoạch là 41.400 ha

mà sở thuỷ sản Sóc Trăng đã đề ra Trong đó đứng đầu về diện tích thả nuôi tôm st

là huyện Mỹ Xuyên (24.284 ha), Vĩnh Châu (18.381 ha) và Long Phú (4.284 ha)

Bang 2.3: Diện tích nuôi tôm năm 2003 (dvt: ha)

(Nguồn : Sở thủy sản Sóc Trăng, 2002)

Kế hoạch sản lượng năm 2003 mà sở thủy sản đặt ra cho toàn tỉnh là 23.828

tấn trong đó tôm sú nuôi thâm canh lá 7.400 tấn chiếm 31% tông sản lượng, tập trung chủ yếu ở hai huyện : Vĩnh Châu (5.400 tấn) và Long Phú (2.000 tấn)

11

Bang 2.4: San lugng t6m nim 2003 (dvt: tan)

(Nguồn: Sở Thủy Sản Sóc Trăng, 2003)

2.3 Sơ Lược Về Tôm Sú

Loài: Penaeus monodon

Tên tiếng Anh: Giant Tiger Prawn

Tên tiếng Việt: Tôm sú, tôm cổ

Quan sát cơ quan bên ngoài của tôm gồm các bộ phận sau:

Chủy: tôm sú có chủy dài, hơi cong lên ở vuốt, hình dạng như lưỡi kiếm, có

răng cưa ở phía trên lưng và cả phần phía dưới, nhờ có răng cưa nầy mà ta phân biệt được các loài tôm khác nhau trong giống Penaeus, với tôm sú phía trên chủy có 7-8

răng và phía dưới chủy có 3 răng

Antennule và Antenna: là cơ quan nhận biết và giữ thăng bằng cho cơ thể của tôm

3 cặp chân hàm: giúp cho việc ăn

5 cặp chân ngực: giúp việc ăn và bò

5 cặp chân bụng: dùng để bơi

Đuôi: có một cặp chân đuôi giúp cho tôm có thể bơi lên cao hay bơi xuống

thấp

Cơ quan sinh dục: Tôm sú thuộc loại dỊ hình phái tính, con cái có kích thước to

hơn con đực Khi tôm trưởng thành phân biệt rõ đực cái thông qua cơ quan sinh dục phụ bên ngoài Petasma và thelycum là cơ quan để phân biệt đực cái ở tôm

Petasma có ở con đực và thelycum có ở con cái

sinh trưởng trên biển đến mùa sinh sản chúng tiến ra xa bờ và đẻ trứng Trứng nở ra

ấu trùng theo sóng biển dạt vào các cửa sông nơi có độ mặn thấp, thích hợp cho sự

tăng trưởng của ấu trùng Tại môi trường nước lợ, ấu trùng tiến sang qua thời kỳ hậu

ấu trùng (Post larvae), sau đó chuyển sang thời kỳ ấu niên (Juvenile) đồng thời bơi

ra biển tiếp tục tăng trưởng, sinh sản và tiếp tục chu kỳ sống của loài (Vũ Thế Trụ,

1999)

2.3.5 Chu kỳ sống của tôm sú

Tôm sú trải qua 4 giai đoạn như sau:

Giai đoạn phôi: thời giai hoàn tất sau 12 giờ phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường

Giai đoạn ấu trùng: Từ lúc đẻ trứng đến Postlarvae

Giai đoạn tôm giống: Từ Postlarvae 1- Postlarvae 15

Giai đoạn trưởng thành

14

2.3.6 Tập tính dinh dưỡng

A a ` ufc x + 4 2 A A ` n A `

Tôm sú là loài ăn tạp, thích ăn các động vật sống và di chuyển chậm như là

giun nhiều tơ, động vật hai mảnh vỏ, côn trùng

Tôm sống ngoài tự nhiên ăn 85% là giáp xác, cua nhỏ, động vật nhuyễn thể

hai mảnh vỏ, còn lại 15% là cá, giun nhiều tơ, thuỷ sinh vật, mảnh vụn hữu cơ, cát bùn

Trong tự nhiên, tôm sú bắt môi nhiều hơn khi triều rút Tôm sú nuôi trong ao, hoạt động bắt mồi nhiều vào sáng sớmvà chiều tối Tôm bắt mồi bằng càng, sau đó

đẩy thức ăn vào miệng, thời gian tiêu hoá 4-5 giờ trong dạ dày

2.3.7 Lột xác

Trong quá trình tăng trưởng, khi trọng lượng và kích thước tăng lên mức độ nhất định, tôm phải lột vỏ để lớn lên Sự lột xác thường xảy ra vào ban đêm Các

yếu tố bên ngoài như ánh sáng, nhiệt độ, độ mặn, pH, độ kiểm đều có ảnh hưởng tới

sự lột xác của tôm và tôm đang lột

2.3.8 Điều kiện môi trường sống của tôm sú

15

Ill ˆ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Thời Gian Và Địa Điểm Thực Hiện Đề Tài

Đề tài được thực hiện tại xã Hoà Tú I, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng, từ tháng 4/2005 đến tháng 8/2005

3.2 Phương Pháp Nghiên Cứu Điều Tra Và Thu Thập Số Liệu

3.2.1 Phương pháp thu thập số liệu

a/ Số liệu sơ cấp

Bằng phương pháp nghiên cứu chọn mẫu ngẫu nhiên có mục đích, chúng tôi

tiến hành điều tra và phỏng vấn trực tiếp 70 hộ dân tham gia san xuất nuôi tôm tại

16

xã Hoà Tú I bằng mâu điều tra soạn sẵn để tìm hiểu mô hình sản xuất, đầu tư, kỹ

thuật nuôi,hiệu quả kinh tế, thuận lợi và khó khăn

b/ Số liệu thứ cấp

Thu thập số liệu được thu từ các phòng chức năng có liên quan như Sở Thủy

sản, Trung tâm Khuyến ngư tỉnh Sóc Trăng, Uỷ Ban Nhân dân huyện Mỹ Xuyên và

các tài liệu có liên quan đến đề tài

3.2.2 Xử lý số liệu

Dựa trên số liệu đã thu thập được chúng tôi xử lý bằng phần mềm Excel để tính bình quân các thông số trên một ha đất cho một mô hình sản xuất tôm nhằm xác định hiệu quả kinh kế của mô hình trong vụ nuôi

Đồng thời số liệu cũng được phân tích theo trắc nghiệm t, thiết lập bảng ANOVA để tìm hiểu sự tương quan của các yếu tố tác động đến năng suất tôm nuôi như: diện tích ao nuôi tôm, tuổi của chủ hộ, trình độ học vấn của chủ hộ, số năm nuôi tôm, số lượng thức ăn, Từ đó, thiết lập phương trình hồi quy tuyến tính đa tham số, từ phương trình này có thể dự đoán được năng suất tôm nuôi khi biết được các yếu tố đầu vào trong sản xuất

19

IV KET QUA VA THAO LUAN

4.1 Hiện trạng kinh tế-xã hội

Diện tích tự nhiên toàn tỉnh là 322.330 ha, có 7 đơn vị hành chính gồm 6 huyện

và 1 thị xã, trong đó 7 thị trấn 88 xã 10 phường Riêng huyên Mỹ Xuyên với diện

tích tự nhiên 54.445 ha, mật độ dân số 355,77 người/knử

Bảng 4.1: Diện tích nuôi tôm tại một số xã trong huyện Mỹ Xuyên

Hạng Donvi Ngọc Ngọc Hoà Tú Hoà Tú GiaHoa Gia Hoa

Chú thích:

QCCT: quảng canh cải tiến

BTC: ban tham canh

(Nguồn: Phòng Nông Nghiệp và Địa Chính huyện Mỹ Xuyên, 2005)

4.1.3 Tình trạng sử đất

Qua điều tra, hầu hết các hộ dân đều sử dụng đất do nhà nước giao cho mỗi hộ dân dựa trên mỗi nhân khẩu, để sản xuất nông nghiệp, không có trường hợp thuê đất để sản xuất Điều đó cũng dễ hiểu, bởi vì, mô hình sản xuất tôm là quảng canh cải tiến ( QCCT), lợi nhuận không cao Nếu là mô hình sản xuất thâm canh hoặc bán thâm canh thì các nhà đầu tư có vốn họ sẽ thuê đất để sản xuất, vì chi phí sản xuất khá lớn nhưng lợi nhuận cũng rất cao Qua đó cho thấy, người dân chọn mô

20

hình nuôi quảng canh cải tiến mặc đù lợi nhuận đem lại không cao nhưng đo các hộ

nuôi có ít vốn đầu tư và hơn nữa họ lại được nhà nước giao khoáng đất để sản xuất

4.1.4 Phân bố tuổi

Sự phân bố tuổi người lao động cũng nói lên năng lực lao động và kinh nghiệm

trong sản xuất Điều đó được thể hiện qua bảng 4.2 sau đây:

Bảng 4.2: Sự phân bố tuổi người lao động

Qua bang 4.2 cho thấy chủ hộ có độ tuổi tập trung chủ yếu là trên 50 tuổi,

chiếm 38,57%; độ tuổi 40 - 50 chiếm 34,27%; từ 30 - 40 tuổi chiếm 24,29%; còn

lại là từ 20 — 30 tuổi chiếm 2,86% Có thể thấy rằng đa số chủ hộ là trung niên trở lên nên có thuận lợi về mặt kinh nghiệm nuôi tôm Hầu hết chủ hộ là nam giới và 100% hộ là có đất sở hữu.Đây là một thuận lợi lớn vì nếu là đất sở hữu sẽ giúp người nuôi tôm an tâm đầu tư vào con giống, thức ăn cũng như về kỹ thuật nhiều

hơn nhằm đạt năng suất và hiệu quả kinh tế cao, qua đó tăng lợi nhuận, nâng cao

mức sống người dân

4.1.5 Trình độ học vấn

Nhìn chung trình độ học vấn ảnh hưởng rất lớn đến người quản lý và điều hành trong hoạt động sản xuất Họ dễ dàng tiếp thu công nghệ mới và thấy được những

kỹ thuật không phù hợp, có thể giúp cho ho, điều chỉnh hợp lý Điều đó thấy rõ hơn

trong hoạt đông nuôi tôm ở qui mô thâm canh và bán thâm canh

Nhưng xét ở mô hình nuôi quảng canh cải tiến thì yếu tố trình độ học vấn sé góp phần ảnh hưởng đến năng suất Để biết thêm điều này, chúng tôi đã điều tra 70

hộ dân nuôi tôm ở xã Giao Hoài sẽ thể hiện được điều đó.

21

Bang 4.3: Trình độ học vấn của hộ nuôi tôm

40 - 60 trở lên Mặc đù có chính sách xoá mù chữ nhưng rất khó vì điều kiện kinh tế

khó khăn vã lại tuổi cũng đã cao Thông thường trình độ càng cao sẽ giúp cho việc

tiếp thu khoa học kỹ thuật càng tốt hơn, do đó sẽ dẫn đến việc thu năng suất cao

hơn

4.1.6 Kinh nghiệm nuôi

Rõ ràng kinh nghiệm nuôi là yếu tố hết sức quan trọng đối với người nuôi tôm, điều đó ảnh hưởng lớn đến năng suất nuôi Bởi có kinh nghiệm nuôi sẽ giúp cho

người nuôi ít hay nhiều tránh được những rối ro, cũng như giúp phán đoán trước tình hình và khắc phục trước một bước Kinh nghiệm nuôi tôm của người dân nơi đây

được trình bày qua bảng 4.4

Bảng 4.4: Số năm kinh nghiệm nuôi tôm của hộ dân

22

Nhìn bảng 4.4 chúng tôi thấy rằng các hộ dân có thời gian nuôi tôm từ 2 - 4

năm có 5 hộ, chiếm 7,14%; từ 5 — 7 năm có 15 hộ, chiếm 21,43%; từ § — 10 năm có

35 hộ, chiếm 50%; còn lại từ 11 năm trở lên, có 15 hộ, chiếm 21,43% Từ đó ta thấy kinh nghiệm nuôi của các hộ dân tại vùng điều tra từ 8 năm trở lên chiếm trên 70%, chứng tỏ những hộ nuôi tôm nơi đây có kinh nghiệm nuôi khá lâu, đây là yếu tố quan trọng giúp người nuôi tôm nơi đây đạt năng suất cao

4.1.7 Lao động trong nông hộ

a/ Số lao động trong gia đình

Riêng lao động trong gia đình mà chúng tôi tiến hành điều tra ở vùng nuôi, để

tìm hiểu lực lượng này có dồi dào hay có đáp ứng nhu cầu lao động nuôi tôm nơi

đây không Điều nầy được thể hiện qua bẳng sau đây:

Bảng 4.5: Số lao động trong gia đình

Qua điều tra, trong một hộ nuôi tôm số lao động từ 1 — 2 người có 42 hộ, chiếm

60%; từ 3 — 4 người có 16 hộ, chiếm 22,86 %; còn lại là trên 5 người có 12 hộ,

chiếm 17,14 % Đối với 1 -2 lao động trong một nông hộ chiếm tỷ lệ cao nhất

(60%), thường là hai vợ chồng, từ 3 người trở lên chiếm 40% Nhìn chung lực lượng lao động cũng khá đồi dào, đây sẽ là lực lượng đáp ứng cho việc mở rộng thêm diện

tích nuôi thủy sản nói chung và nghề nuôi tôm sú nói riêng

b/ Số lao động trực tiếp tham gia nuôi tôm

Bảng 4.6: Số lao động trực tiếp tham gia nuôi tôm trong gia đình

23

Ở bảng 4.6 chúng tôi nhận thấy số lao động trong gia đình trực tiếp tham gia

nuôi tôm, thì l người có 22 hộ, chiếm 31,43%; 2 người có 36 hộ, chiếm 51,43%; 3 người có 4 hộ, chiếm 5,71%; 4 người có 3 hộ, chiếm 4,28% và 5 người có 5 hộ,

chiếm 7,15% Như vậy số người bình quân trong một hộ trực tiếp nuôi tôm là 1 — 2 người, chiếm 82,86% Đây là khó khăn cho các hộ nuôi vì đối với mô hình nuôi tôm

QCCT, diện tích nuôi lớn nên rất khó quản lý và chăm sóc

4.1.8 Các nguồn học hỏi kinh nghiệm

Nói về nguồn học hỏi kinh nghiệm thì rất đa dạng, trong đó chủ yếu từ bạn bè

nuôi tôm, từ cán bộ khuyến ngư (thông qua các lớp tập huấn) hoặc tổ chức hội thảo

do công ty thức ăn tổ chức cũng như theo dõi qua tỉ vi

Bảng 4.7: Hoạt động khuyến ngư của nông hộ

nhưng chỉ có 57,14% là tham gia hoạt động khuyến ngư

4.2 Các đặc trưng về kỹ thuật nuôi tôm sứ QCCT, tại xã Hoà Tú I

4.2.1 Cấu trúc ao nuôi

a/ Hình dạng ao nuôi

Qua kết quả điều tra chúng tôi thấy rằng ao nuôi tôm QCCT ở vùng khảo sát

thường có dạng hình chữ nhật chiếm tỷ lệ cao nhất 57,71%, hình vuông là 22,86%, hinh dang khác là 21,43%, được thể hiện qua bảng sau đây:

Bảng 4.8 : Hình dạng ao nuôi tôm tại vùng khảo sát

24