2011 nguyễn thanh cao đặc điểm DỊCH tễ học TRẦM cảm ở NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH tại PHƯỜNG SÔNG cầu, THỊ xã bắc kạn, TỈNH bắc kạn

ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC TRẦM CẢM Ở NGƯỜI TRƯỞNG THÀNHTẠI PHƯỜNG SÔNG CẦU, THỊ XÃ BẮC KẠN, TỈNH BẮC KẠN Nguyễn Thanh Cao 2 , Đặng Hoàng Anh 1 , Bùi Lưu Hưng 3 1 Trường Đại học Y Dược, Đại họ

ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC TRẦM CẢM Ở NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH

TẠI PHƯỜNG SÔNG CẦU, THỊ XÃ BẮC KẠN, TỈNH BẮC KẠN

Nguyễn Thanh Cao 2 , Đặng Hoàng Anh 1 , Bùi Lưu Hưng 3

1 Trường Đại học Y Dược, Đại học Thái Nguyên

2 Trung tâm phòng chống bệnh xã hội tỉnh Bắc Kạn

3 Trạm Y tế phường Sông Cầu

TÓM TẮT

Mục tiêu: mô tả đặc điểm dịch tễ học trầm cảm và một số yếu tố liên quan ở người trưởng thành ở phường Sông Cầu thị xã Bắc Kạn tỉnh Bắc Kạn Phương pháp nghiên cứu: mô tả cắt ngang Kết quả: tỷ lệ mắc trầm cảm ở người trưởng thành là 4,3%, nữ mắc cao hơn nam (nữ 8,3%, nam 1,6%)

Tỷ lệ trầm cảm cao ở các nhóm tuổi 51-60 (7,4%), 61-70 (9,4%) và trên 70 tuổi (8,2%); trình độ học vấn trung học phổ thông (5,6%) Học sinh/sinh viên và nhóm không nghề nghiệp mắc trầm cảm cao (3,8% và 18,1%) Đa số bệnh nhân trầm cảm ở thể nhẹ (72,5%) với các triệu chứng chính

là khí sắc trầm 79,8%, mất hoặc giảm quan tâm thích thú: 45,6%, mất hoặc giảm năng lượng/giảm hoạt động gặp 87% Các triệu chứng phổ biến và cơ thể gặp cao: rối loạn giấc ngủ chiếm 74,6%,

ăn ít ngon miệng gặp 61,7, hoa mắt chóng mặt chiếm 58%, đau đầu kéo dài 59% Trầm cảm liên quan đến điều kiện kinh tế gia đình nghèo, sang chấn tâm lý trong gia đình như mất người thân, cha mẹ ly dị/ly thân hoặc sang chấn tâm lý trong công việc như áp lực công việc, thua lỗ kinh doanh hay mất việc làm (p<0,05)

Từ khóa: trầm cảm, dịch tễ học, cộng đồng, sang chấn tâm lý, người trưởng thành

ĐẶT VẤN ĐỀ

Trầm cảm là một rối loạn thường gặp về tâm

thần, có đặc điểm chung là bệnh nhân thấy

buồn chán, mất sự hứng thú, cảm thấy tội lỗi

hoặc giảm giá trị bản thân, khó ngủ hoặc mất

ngon miệng, khả năng làm việc kém và khó

tập trung [8] Những vấn đề đó làm giảm khả

năng của cá nhân trong hoạt động và đáp ứng

với cuộc sống hàng ngày Trong trường hợp

nặng nhất, trầm cảm có thể dẫn tới tự sát

Rối loạn trầm cảm chiếm một vị trí quan

trọng trong lâm sàng tâm thần, là một trong

những rối loạn tâm thần phổ biến ở cộng

đồng Hàng năm khoảng 5% dân số thế giới

rơi vào tình trạng trầm cảm [2] Theo Tổ chức

Y tế thế giới, mỗi năm có tới 100 triệu người

được ghi nhận mắc trầm cảm [4] Trầm cảm

gây ra nhiều tổn hại cho cá nhân, gia đình và

xã hội, trầm cảm thường là bạn đồng hành

của lạm dụng rượu và ma tuý [8] Do tính phổ

biến và mức độ nghiêm trọng của bệnh, rối

loạn trầm cảm đã trở thành một vấn đề lớn đối

với sức khỏe cộng đồng và đã được nhiều tác

*

giả quan tâm nghiên cứu trên nhiều khía cạnh như dịch tễ lâm sàng của bệnh, phát hiện, chẩn đoán và điều trị sớm tại cộng đồng… Ở Việt Nam, vấn đề dịch tễ lâm sàng bệnh trầm cảm đã được một số tác giả nghiên cứu như: Trần Viết Nghị, Nguyễn Viết Thiêm, Nguyễn Văn Thọ [1], [5], [4] tuy nhiên đa số các nghiên cứu được triển khai ở các tỉnh đồng bằng và thành thị, nghiên cứu ở các tỉnh miền núi còn hạn chế Để giúp cho công tác phòng chống trầm cảm ở tỉnh Bắc Kạn ngày càng hiệu quả hơn, việc cần thiết là phải vẽ ra được bức tranh chi tiết về trầm cảm tại địa phương: đặc điểm dịch tễ học, các yếu tố liên quan Chính vì vậy chúng tôi triển khai nghiên cứu

đề tài “Đặc điểm dịch tễ trầm cảm ở người

trưởng thành tại phường Sông Cầu, thị xã Bắc Kạn” nhằm các mục tiêu sau:

1 Mô tả đặc điểm dịch tễ học trầm cảm của người trưởng thành tại phường Sông Cầu, thị

xã Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn

2 Tìm hiểu một số yếu tố liên quan đến tình trạng trầm cảm của người trưởng thành tại phường Sông Cầu, thị xã Bắc Kạn

231

Nguyễn Thanh Cao và Đtg Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 89(01/2): 231 – 237

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu: gồm 4.451 người

trưởng thành phường Sông cầu thị xã Bắc Kạn

Tiêu chuẩn chọn: tuổi từ 18 trở lên, có hộ khẩu

thường trú tại phường, theo dõi, quản lý được

Tiêu chuẩn loại trừ: người dưới 18 tuổi, người

vắng mặt dài hạn, người tạm trú

Địa điểm, thời gian nghiên cứu:

- Địa điểm: Tại phường Sông Cầu, thị xã Bắc

Kạn, tỉnh Bắc Kạn

- Thời gian: từ tháng 5 đến tháng 12 năm 2011

Phương pháp nghiên cứu:

- Thiết kế nghiên cứu: Mô tả, cắt ngang

- Phương pháp chọn mẫu: Chọn toàn bộ quần

thể

- Kỹ thuật thu thập số liệu: Tập huấn cho nhân

viên y tế thôn bản về phương pháp và nội

dung điều tra Nhân viên y tế thôn bản điều

tra đối tượng nghiên cứu bằng phiếu điều tra

thống nhất Bác sỹ chuyên khoa tâm thần

khám lâm sàng chẩn đoán trầm cảm theo tiêu

chuẩn chẩn đoán tại mã F32-ICD10 điền

thông tin vào phiếu điều tra thống nhất Tiêu chuẩn hộ nghèo theo quyết định số 09/2011 của thủ tướng chính phủ: hộ nghèo thành thị

có mức thu nhập bình quân từ 500.000 đồng / người / tháng trở xuống

- Công cụ nghiên cứu: Mẫu phiếu điều tra thống nhất

Các chỉ số nghiên cứu

- Chỉ số chung: tuổi, giới, dân tộc, nghề nghiệp, tình trạng hôn nhân

- Chỉ số mô tả dịch tễ học trầm cảm: tỷ lệ mắc bệnh theo các nhóm đối tượng, triệu chứng của trầm cảm…

- Chỉ số về mối liên quan giữa một số yếu tố với trầm cảm: yếu tố gây stress (áp lực gia đình, xã hội), yếu tố gia đình, yếu tố về các bệnh thực thể liên quan…

Xử lý số liệu: các số liệu được xử lý trên

phần mềm thống kê SPSS 17.0

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Dịch tễ học trầm cảm ở người trưởng thành tại phường Sông Cầu

Bảng 1 Tỷ lệ

mắc trầm cảm theo tuổi, giới

Gi ới Ch un

g (n

= 4.4 51)

Nhận xét: tỷ lệ mắc trầm cảm chung là 4,3%,

trong đó 3 nhóm tuổi có tỷ lệ mắc cao là từ

51-60 tuổi, 61-70 tuổi và từ 70 trở lên, nữ mắc nhiều hơn nam

Bảng 2 Tỷ lệ mắc trầm cảm

theo tình trạng hôn nhân, trình

độ văn hóa

Bị trầm cảm Có

Không n

232

Nhận xét: tỷ lệ mắc trầm cảm ở đối tượng ly dị/ly thân cao nhất (21,1%) Nhóm trình độ văn hóa

trung học phổ thông (5,6%) và nhóm chuyên nghiệp (4,5%) cao hơn các nhóm còn lại

Bảng 3 Tỷ lệ mắc trầm cảm theo nghề nghiệp

Bị trầm cảm

Nhận xét: tỷ lệ mắc trầm cảm cao ở nhóm học sinh viên (13,8%) và nhóm không có nghề nghiệp

(18,1%) Đặc biệt nông dân không có trường hợp nào mắc trầm cảm

Đặc điểm lâm sàng trầm cảm

Bảng 4 Các triệu chứng đặc trưng của trầm cảm

Nhận xét: các triệu chứng chính gặp với tỷ lệ cao như mất/giảm năng lượng, giảm hoạt động

(87%) và khí sắc trầm (79,8%)

Bảng 5 Các triệu chứng phổ biến của trầm cảm

Nhận xét: các triệu chứng không điển hình ở bệnh nhân chủ yếu là rối loạn giấc ngủ (74,6%) và

ăn ít ngon miệng (61,7%), mất hoặc khó tập trung chú ý chiếm tỷ lệ 44,6%

Các triệu chứng cơ thể khác ở bệnh nhân biểu hiện không rõ ràng, chủ yếu là đau đầu kéo dài

(59,6%) và hoa mắt, chóng mặt (58%) (xem bảng 6).

Tự cho mình là không xứng đáng, có ý tưởng bị buộc

tội, bị khuyết điểm

Bảng 6 Các triệu chứng cơ thể khác của trầm cảm

Bảng 7 Mức độ rối loạn trầm cảm theo ICD 10

Nhận xét: đa số bệnh nhân trầm cảm ở thể nhẹ (72,5%), trầm cảm nặng cũng chiếm tỷ lệ đáng kể

(5,7%)

Một số yếu tố liên quan đến trầm cảm của người trưởng thành tại phường Sông Cầu

Bảng 8 Mối liên quan giữa điều kiện kinh tế gia đình với trầm cảm

Trầm cảm

Điều kiện kinh

Nhận xét: có mối liên quan giữa điều kiện kinh tế gia đình với mắc trầm cảm (p < 0,05).

Bảng 9 Mối liên quan giữa một số yếu tố stress với trầm cảm

Trầm cảm

Nhận xét: có yếu tố liên quan giữa một số yếu tố như mất người thân, cha mẹ ly dị/ly thân, bản thân

ly thân/ly hôn, áp lực công việc, thua lỗ kinh doanh với mắc trầm cảm (p < 0,05… và p < 0,05) 234

BÀN LUẬN

Đặc điểm dịch tễ học trầm cảm của người

trưởng thành tại phường Sông Cầu, thị xã

Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn: tỷ lệ mắc trầm cảm

người trưởng thành ở phường Sông Cầu thị xã

Bắc Kạn là 4,3% trong đó nam 1,6%, nữ

8,3% gấp 5 lần nam giới Tỷ lệ mắc trầm cảm

theo các lứa tuổi không có sự khác biệt nhiều

(dưới 10%) (bảng 3.1) Theo Trần Hữu Bình

(2004), tỷ lệ mắc trầm cảm là 4,18% dân số,

tỷ lệ nam/nữ là ½ [1] Trần Viết Nghị (2004)

gặp tỷ lệ trầm cảm chung trong cộng đồng là

3,2%, nữ cao gấp 3 lần nam, hay gặp ở lứa

tuổi từ 20-49 (65,1%) [4] Abdulbari Bener

(2011) gặp tỷ lệ mắc trầm cảm chung là 5,4%,

nam: 4,0%, nữ 6,7%, theo tuổi: 1-17: 4,3%,

18-39: 4,7%, 50-59:7,3% [7] Như vậy cho

thấy tỷ lệ mắc ở nghiên cứu của chúng tôi

mặc dù triển khai ở tỉnh miền núi nhưng có tỷ

lệ gặp tương đương với các thành phố lớn

Trầm cảm có xu hướng gia tăng khi xã hội

ngày càng phát triển Điều quan tâm là trầm

cảm lại gặp tỷ lệ cao ở lứa tuổi lao động vì

vậy ảnh hưởng rất lớn tới khả năng lao động

và chất lượng cuộc sống của người dân

Kết quả bảng 2 cho thấy tỷ lệ mắc trầm cảm

cao nhất ở nhóm ly dị/ly thân (21,1%) sau đó

là nhóm góa vợ/chồng (10,5%) Kết quả

nghiên cứu tương tự với Nguyễn Thị Kim

Hạnh (2005) khi thấy tỷ lệ mắc trầm cảm cao

ở nhóm ly thân (2,66%) và nhóm góa bụa

(17,78%) [3] Đối với nghề nghiệp, kết quả

bảng 2 cũng cho thấy tỷ lệ mắc trầm cảm ở

nhóm không nghề nghiệp cao nhất (18,1%),

tiếp đến là nhóm học sinh/sinh viên (13,8%)

các nhóm khác tương đối thấp Trần Hữu

Bình (2004) gặp trầm cảm chủ yếu gặp ở đối

tượng hưu trí (22,35%), nhóm buôn bán

(32,35%), các nhóm khác tương đối thấp và ít

gặp nhất ở học sinh, sinh viên (1,18%) [1]

Như vậy, tỷ lệ mắc chung của trầm cảm cũng

tương tự với các nghiên cứu khác, tuy nhiên

tỷ lệ mắc theo từng nhóm đối tượng có phần

khác Theo chúng tôi có thể là phường Sông

Cầu thị xã Bắc Kạn là một phường miền núi,

có nét đặc thù riêng về điều kiện văn hóa, xã

hội ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc trầm cảm ở một

số nhóm đối tượng

Triệu chứng trầm cảm được thể hiện qua các bảng 5,6,7,8 cho thấy phần lớn các bệnh nhân trầm cảm ở phường Sông Cầu ở mức độ nhẹ

và vừa (94,3%) với các triệu chứng đặc trưng

là mất/giảm năng lượng, giảm hoạt động (87%) và khí sắc trầm (79,8%), các triệu chứng phổ biến là rối loạn giấc ngủ (74,6%),

ăn ít ngon miệng (61,7%), mất hoặc giảm tập trung chú ý (44,6%) Các triệu chứng này xuất hiện làm cho bệnh nhân thường xuyên có cảm giác buồn chán, trở nên tự ti Đặc biệt nghiên cứu phát hiện một số bệnh nhân bị trầm cảm mức độ nặng với các triệu chứng loạn thần như hoang tưởng, ý tưởng tự buộc tội, có ý tưởng hành vi tự sát ở cộng đồng song chưa đi khám bệnh (3,1% và 1%) Các triệu chứng đó làm cho người bệnh thất vọng nặng nề và rất nguy hiểm đến tính mạng bệnh nhân Các triệu chứng cơ thể của trầm cảm cũng gặp tỷ lệ cao như đau đầu kéo dài, hoa mắt chóng mặt, run chân tay, đau bụng Trầm cảm là sự ức chế toàn bộ các quá trình hoạt động tâm thần biểu hiện các triệu chứng đặc trưng như khí sắc trầm, giảm hoặc mất sự quan tâm thích thú , các triệu chứng phổ biến: mất hoặc khó tập trung chú ý, giảm sút tính tự trọng và lòng tự tin hoặc có ý tưởng bị buộc tội/bị khuyết điểm, nhìn tương lai ảm đạm, bi quan, Ngoài ra ở bệnh nhân trầm cảm còn có nhiều biểu hiện cơ thể như ăn ít ngon miệng, đau đầu dễ chẩn đoán nhầm sang bệnh khác, gây rất nhiều khó khăn cho việc điều trị [2], [4], [7] Đây là một vấn đề cần quan tâm trong công tác quản lý trầm cảm tại cộng đồng nhằm nâng cao chất lượng quan

lý bệnh ở thị xã Bắc Kạn

2 Một số yếu tố liên quan đến tình trạng trầm cảm của người trưởng thành tại phường Sông Cầu, thị xã Bắc Kạn: Kết quả nghiên cứu cho thấy trầm cảm có liên quan đến điều kiện kinh

tế xã hội của người bệnh Tỷ lệ mắc trầm cảm

ở hộ nghèo cao hơn hộ không nghèo (p < 0,05) Bên cạnh đó, các yếu tố khác như sang chấn tâm lý trong gia đình hoặc cơ quan cũng liên quan đến trầm cảm như mất người thân, cha mẹ ly dị/ly thân, bản thân ly thân/ly hôn,

áp lực công việc, thua lỗ kinh doanh với mắc

trầm cảm (p < 0,05) (bảng 9,10) Theo Tổ

chức y tế thế giới, trầm cảm là sự phản ứng có

thể xuất hiện sau sự cố sang chấn, căng thẳng

như xung đột, mâu thuẫn, đổ vỡ kéo dài Một

số yếu tố làm gia tăng trầm cảm như stress

kéo dài (mâu thuẫn, nghỉ hưu, làm ăn thua lỗ

hoặc áp lực công việc, học hành ) [2], [6],

[7], 9] Các yếu tố đó tác động vào tâm lý

người bệnh hoặc là nguyên nhân gây bệnh và

đặc biệt hơn nữa đây lại là những yếu tố có

thể tác động được Vì vậy trong chiến lược

chăm sóc bệnh nhân trầm cảm cần chú ý tới

các yếu tố này nhằm nâng cao chất lượng

chăm sóc bệnh nhân trầm cảm ở cộng đồng

KẾT LUẬN

Đặc điểm dịch tễ học trầm cảm ở phường

Sông Cầu:

- Tỷ lệ mắc trầm cảm chung ở đối tượng

người trưởng thành tại phường Sông Cầu thị

xã Bắc Kạn tỉnh Bắc Kạn là 4,3%, nữ cao hơn

nam (nữ 8,3%, nam 1,6%), Tỷ lệ cao ở các

nhóm tuổi 51-60 (7,4%), 61-70 (9,4%) và trên

70 tuổi (8,2%) và trình độ văn hóa trung học

phổ thông (5,6%), tiếp đến là nhóm có trình

độ chuyên nghiệp (4,5%)

- Học sinh/sinh viên và nhóm không nghề

nghiệp mắc trầm cảm cao (3,8% và 18,1%)

- Đa số bệnh nhân trầm cảm ở thể nhẹ (72,5%)

với các triệu chứng chính là khí sắc trầm

79,8%, mất hoặc giảm quan tâm thích thú:

45,6%, mất hoặc giảm năng lượng/giảm hoạt

động gặp 87% Các triệu chứng phổ biến và

cơ thể có tỷ lệ gặp cao: rối loạn giấc ngủ

chiếm 74,6%, ăn ít ngon miệng gặp 61,7, hoa

mắt chóng mặt chiếm 58%, đau đầu kéo dài

59% tuy nhiên có một số ít bệnh nhân trầm

cảm nặng mà không được chẩn đoán và điều

trị (5,7%)

Mối liên quan giữa một số yếu tố với bệnh

trầm cảm: trầm cảm liên quan với điều kiện

kinh tế gia đình nghèo; sang chấn tâm lý

trong gia đình như mất người thân, cha mẹ ly

dị/ly thân hoặc sang chấn tâm lý trong công việc như áp lực công việc hay mất việc làm (p<0,05, và p < 0,05)

KHUYẾN NGHỊ Tiếp tục tuyên truyền rộng rãi cho người dân

về kiến thức bệnh trầm cảm tại cộng đồng

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Trần Hữu Bình (2004), Nghiên cứu rối loạn

trầm cảm tại một phường dân cư thành phố Hà Nội, Báo cáo tại HTQG chăm sóc BNTT và phòng

chống tự tử, Huế 4 – 2004, tr 30-38

[2] Trần Văn Cường (2004), “Chuyên ngành Tâm thần Việt nam qui hoạch phát triển màng lưới dịch

vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần 2010-2020”, Báo

cáo tại Hội thảo quốc gia chăm sóc bệnh nhân tâm thần và phòng chống tự tử, Huế 4 - 2004, tr.

38-42

[3] Nguyễn Thị Kim Hạnh (2005),”Điều tra dịch

tễ bệnh trầm cảm ở 2 xã của Thanh Hóa”, Thông

tin chuyên ngành Bệnh viên Tâm thần TƯ 2, số 46 quí III, tr.40-47

[4] Trần Viết Nghị (2004),”Nghiên cứu dịch tễ-lâm sàng các rối loạn trầm cảm tới một số quần

thể cộng đồng”, Báo cáo tại Hội thảo quốc gia

chăm sóc bệnh nhân tâm thần và phòng chống tự

tử, Huế 4 - 2004, tr 76-83.

[5] Nguyễn Văn Thọ, và cs (2006), “Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng của rối loạn trầm cảm với các

triệu chứng cơ thể”, Thông tin chuyên ngành Bệnh

viên Tâm thần TƯ 2,số 51 quí IV, tr.37-43

[6] Tổ chức Y tế thế giới giới (1992) Bảng phân loại bệnh quốc tế lần thứ 10 về các rối loạn tâm thần và hành vi, tr

[7] Abdulbari Bener (2011) “Impact of depression and anxiety disorders on gastrointestinal symp-toms and its prevalence in the general population”, p: 761-785

[8] Dan J Stein, MD PhD; David J Kupfer MD; Alan F Schatzberg, MD (2004), Textbook of Mood disorders, The American Psyhiatric Publishing, Colours imprint, 150, First B Cross, Koramangala Eighth Block, Bangalore 560 095, India,

[9] Ingvar Bjelland (2011) “Anxiety and depression in the general population”, p1347-1356

236

THE EPIDEMIC OF DEPRESSION IN ADULT IN SONG CAU DISTRIST, BAC KAN PROVINCE

Nguyen Thanh Cao *2 , Đang Hoang Anh 1 , Bui Luu Hung 3

1 College of Medicine and Pharmacy - TNU

2 Center for Social Disease Control and Prevention of Bac Kan province

3 Song Cau Ward Health Service

Objective: describing the epidemic of depression and some relative factors in adult in Song Cau

distrist, Bac Kan province

Method: cross-section method.

Result: The prevalence of depressive disorder in adult was 4.3%, female > man (8.3% and 1.6%).

Age of 51-60 was 7.4%, 61-70: (9.4%) and >70 was (8.2%) Education level of high school was highest (5.6%) Student and unemloyed was high (3.8% and 18.1%) Most of depression was mild (72.5%) with the specific symtom: mood decrease 79.8%, loss of interest: 45.6%, loss of energy 87% General and somato-symtom was high: sleep disorder 74.6%, eating less of appetite 61.7%, dizzy 58%, headache in long time 59% There is relationship between depression and poor, stress

in family: dead of family member, divorce or stress in working: stressful of work, loss of business, unemployment (p<0,05)

Key words: depression, community, stress, epidology, adult

*