Tư tưởng hồ chí minh về nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân

A. MỞ ĐẦU “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận động và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại”. Vị lãnh tụ thiên tài, người thầy vĩ đại của cách mạng Việt Nam đã đi xa, nhưng để lại cho chúng ta những di sản tinh thần to lớn, những tư tưởng vô giá, những giá trị nhân văn cao cả. Trong đó tư tưởng của Người về đạo đức cách mạng và chủ nghĩa cá nhân chiếm một vị trí hàng đầu, cho đến ngày nay, những tư tưởng ấy vẫn còn nguyên giá trị. Trong thời kì đổi mới, Đảng ta chủ trương thực hiện nhất quán và lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá, phát triển kinh tế xã hội vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc. Mặt tiêu cực của kinh tế thị trường và mặt trái của toàn cầu hoá kinh tế mang tính chất tư bản chủ nghĩa cùng với chiến lược diễn biến hoà bình của các thế lực thù địch là những nhân tố gây tác hại đến nền tảng đạo đức cách mạng của Đảng, tạo điều kiện cho chủ nghĩa cá nhân phát sinh và phát triển. Sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống là một lực cản to lớn đối với sự nghiệp đổi mới đất nước, làm tổn thất nghiêm trọng cho kinh tế, gây ảnh hưởng xấu cho chính trị, làm sói mòn lòng tin của nhân dân với Đảng và Nhà nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cảnh báo hai vấn đề lớn liên quan đến nguy cơ của Đảng cầm quyền: Một là, sai lầm về đường lối của Đảng, và hai là, sự suy thoái về phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Bối cảnh đó đòi hỏi các cấp lãnh đạo có những biện pháp tích cực nhằm xoá bỏ chủ nghĩa cá nhân hẹp hòi, đồng thời nâng cao đạo đức của người cách mạng. Do đó cần thiết phải “học tập và làm theo tấm gương đạo đức đạo đức Hồ Chí Minh”. Vì tư tưởng đạo đức của Người luôn là bộ phận quan trọng của nền tảng tinh thần xã hội, là động lực, nguồn sức mạnh to lớn để nhân dân ta phát huy nội lực, vượt qua thử thách khó khăn tiến lên xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội. Đặc biệt học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Người là một biện pháp quan trọng để mọi cán bộ đảng viên và tổ chức Đảng sửa chữa, khắc phục tình trạng suy thoái về đạo đức. Chính vì vậy, việc tìm hiểu tư tưởng của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng có ý nghĩa cực kì quan trọng và mang tính cấp thiết cao. Với ý nghĩa quan trọng đó, tôi quyết định chọn vấn đề “Tư tưởng Hồ Chí Minh về nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân” làm đề tài nghiên cứu. Đề tài chú trọng đi sâu tìm hiểu rõ hơn quan điểm của Bác về đạo đức cách mạng, chủ nghĩa cá nhân và những giải pháp đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, xây dựng nền tảng đạo đức cách mạng. Đây là một nội dung không mới tuy nhiên đề tài sẽ cung cấp một chỉnh thể có hệ thống những tư tưởng của Người, từ đó giúp người đọc có một cái nhìn tổng quát hơn.

A MỞ ĐẦU

“Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâusắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vậnđộng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể củanước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếpthu tinh hoa văn hoá nhân loại” Vị lãnh tụ thiên tài, người thầy vĩ đại củacách mạng Việt Nam đã đi xa, nhưng để lại cho chúng ta những di sản tinhthần to lớn, những tư tưởng vô giá, những giá trị nhân văn cao cả Trong đó tưtưởng của Người về đạo đức cách mạng và chủ nghĩa cá nhân chiếm một vị tríhàng đầu, cho đến ngày nay, những tư tưởng ấy vẫn còn nguyên giá trị

Trong thời kì đổi mới, Đảng ta chủ trương thực hiện nhất quán và lâudài chính sách phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩanhằm đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá, phát triển kinh tế xã hội vìmục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, xâydựng thành công chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Mặt tiêu cựccủa kinh tế thị trường và mặt trái của toàn cầu hoá kinh tế mang tính chất tưbản chủ nghĩa cùng với chiến lược diễn biến hoà bình của các thế lực thù địch

là những nhân tố gây tác hại đến nền tảng đạo đức cách mạng của Đảng, tạođiều kiện cho chủ nghĩa cá nhân phát sinh và phát triển Sự suy thoái về tưtưởng chính trị, đạo đức, lối sống là một lực cản to lớn đối với sự nghiệp đổimới đất nước, làm tổn thất nghiêm trọng cho kinh tế, gây ảnh hưởng xấu chochính trị, làm sói mòn lòng tin của nhân dân với Đảng và Nhà nước Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã cảnh báo hai vấn đề lớn liên quan đến nguy cơ của Đảng cầmquyền: Một là, sai lầm về đường lối của Đảng, và hai là, sự suy thoái về phẩmchất đạo đức của đội ngũ cán bộ, đảng viên

Bối cảnh đó đòi hỏi các cấp lãnh đạo có những biện pháp tích cựcnhằm xoá bỏ chủ nghĩa cá nhân hẹp hòi, đồng thời nâng cao đạo đức củangười cách mạng Do đó cần thiết phải “học tập và làm theo tấm gương đạođức đạo đức Hồ Chí Minh” Vì tư tưởng đạo đức của Người luôn là bộ phậnquan trọng của nền tảng tinh thần xã hội, là động lực, nguồn sức mạnh to lớn

để nhân dân ta phát huy nội lực, vượt qua thử thách khó khăn tiến lên xâydựng thành công chủ nghĩa xã hội Đặc biệt học tập và làm theo tấm gươngđạo đức của Người là một biện pháp quan trọng để mọi cán bộ đảng viên và

tổ chức Đảng sửa chữa, khắc phục tình trạng suy thoái về đạo đức Chính vìvậy, việc tìm hiểu tư tưởng của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng có ýnghĩa cực kì quan trọng và mang tính cấp thiết cao

Với ý nghĩa quan trọng đú, tụi quyết định chọn vấn đề “Tư tưởng Hồ Chớ Minh về nõng cao đạo đức cỏch mạng, quột sạch chủ nghĩa cỏ nhõn”

làm đề tài nghiờn cứu Đề tài chỳ trọng đi sõu tỡm hiểu rừ hơn quan điểm củaBỏc về đạo đức cỏch mạng, chủ nghĩa cỏ nhõn và những giải phỏp đấu tranhchống chủ nghĩa cỏ nhõn, xõy dựng nền tảng đạo đức cỏch mạng Đõy là mộtnội dung khụng mới tuy nhiờn đề tài sẽ cung cấp một chỉnh thể cú hệ thốngnhững tư tưởng của Người, từ đú giỳp người đọc cú một cỏi nhỡn tổng quỏthơn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, đề tàiđược kết cấu như sau:

CHƯƠNG I: chủ nghĩa cá nhân và đạo đức cách mạng.

Chơng II: Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân.

Chơng III: giá trị của t tởng nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân

b nội dung

CHƯƠNG I:

chủ nghĩa cá nhân và đạo đức cách mạng.

1- Chủ nghĩa cỏ nhõn theo tư tưởng Hồ Chớ Minh.

1.1 Quan niệm về chủ nghĩa cỏ nhõn trong lịch sử.

Những biểu hiện đầu tiờn của chủ nghĩa cỏ nhõn xuất hiện cựng vớiphong trào văn hoỏ Phục Hưng, gắn liền với văn học ỏnh sỏng, cỏc nhà triếthọc khai sỏng Lỳc đầu, chủ nghĩa cỏ nhõn xuất hiện như trạng thỏi đối lập vớichế độ chớnh trị đương thời, núi lờn tớnh độc lập của con người, sự nỗ lựcvươn lờn của cỏ nhõn, quyền tự do dõn chủ của cỏ nhõn trong lũng xó hội Vỡvậy chủ nghĩa cỏ nhõn xuất hiện cú tỏc dụng thỳc đẩy sự phỏt triển của lịch

sử, tiến bộ xó hội Chớnh giai cấp tư sản đó lợi dụng triệt để mặt tớch cực này

Tư tưởng chủ nghĩa cỏ nhõn cú từ rất sớm, nhưng về thuật ngữ chủnghĩa cỏ nhõn xuất hiện vào những năm 20 của thộ kỉ XIX Chủ nghĩa cỏ nhõncực đoan gắn với chủ nghĩa ớch kỉ của giai cấp tư sản, những mặt tớch cực dần

bị che khuất, cũn mặt tiờu cực lại nhanh chúng nổi cộm lờn Sau này rất nhiềuphõn tớch đỏnh giỏ chủ nghĩa cỏ nhõn đú là một thế giới quan mà thế giới quan

đú dựa trờn sự đối lập cỏ nhõn và xó hội

1.2 Quan niệm về chủ nghĩa cỏ nhõn theo tư tưởng Hồ Chớ Minh.

1.2.1 Chủ nghĩa cỏ nhõn là một thứ vi trựng rất độc.

Hồ Chớ Minh sử dụng thuật ngữ chủ nghĩa cỏ nhõn từ năm 1947 trongtỏc phẩm “Sửa đổi lối làm việc” Trong đú Người coi “Chủ nghĩa cỏ nhõn lànhư một thứ vi trựng rất độc, do nú mà sinh ra cỏc thứ bệnh rất nguy hiểm”.Sau này trong quỏ trỡnh lónh đạo cỏch mạng, với mỗi sự phỏt triển tinh vi củachủ nghĩa cỏ nhõn, Người đều cú những định nghĩa khỏc nhau cựng những tỏcphẩm quan trọng đỏnh vào “thứ vi trựng” này Nhưng Hồ Chớ Minh luụn cúquan điểm nhất quỏn về những mặt tiờu cực của chủ nghĩa cỏ nhõn, Người coi

nú đối lập với đạo đức cỏch mạng, gắn liền với chủ nghĩa đế quốc TheoNgười chủ nghĩa cỏ nhõn chớnh là sự tụn thờ tuyệt đối hoỏ, tụn thờ quyền lợi

và lợi ớch cỏ nhõn, đến mức nú đối lập hoàn toàn với lợi ớch tập thể và lợi ớch

xó hội, Bỏc núi : “Chủ nghĩa cỏ nhõn là một trở ngại lớn cho việc xõy dựngchủ nghĩa xó hội Cho nờn thắng lợi của chủ nghĩa xó hội khụng thể tỏch rời

thắng lợi của cuộc đấu tranh trừ bỏ chủ nghĩa cá nhân”1

Nhưng Hồ Chí Minh không hoàn toàn phủ nhận vai trò của chủ nghĩa

cá nhân, theo Người: “ Đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân chứ không phải làgiày xéo lên lợi ích cá nhân” Bác khẳng định: “Chỉ có trong chủ nghĩa xã hộiquyền và lợi ích cá nhân được đảm bảo triệt để”

Hồ Chí Minh dã nhiều lần có định nghĩa khái niệm chủ nghĩa cá nhân,sau đây xin giới thiệu một vài khái niệm mà Người sử dụng nhiều nhất:

Chủ nghĩa cá nhân là đặt lợi ích riêng của mình, của gia đình mình lêntrên, lên trước lợi ích chung của dân tộc Đó là bệnh chính, bệnh mẹ, do đó

mà sinh ra nhiều chứng bệnh khác như: Tự tư, tự lợi, sợ khó, sợ khổ Khôngyên tâm công tác Ham địa vị danh tiếng Lãng phí, tham ô Quan liêu, mệnhlệnh

Chủ nghĩa cá nhân là trái với chủ nghĩa tập thể Do chủ nghĩa cá nhân

mà đẻ ra các tư tưởng sai lệch khác” như “tư tưởng công thần”; “lo lắng tiền

đồ bản thân”; “đòi hưởng thụ đãi ngộ”

Chủ nghĩa cá nhân là việc gì cũng nghĩ đến lợi ích của mình trước hết

Họ không lo mình vì mọi người mà chỉ muốn mọi người vì mình

Chủ nghĩa cá nhân là lợi mình, hại người, tự do vô tổ chức, vô kỉ luật

và những tính xấu khác là kẻ địch nguy hiểm của chủ nghĩa xã hội , là kẻ địchhung ác của chủ nghĩa xã hội

Chủ nghĩa cá nhân trái ngược với đạo đức cách mạng , chủ nghĩa cánhân là một thứ rất gian xảo, xảo quyệt, nó khéo dỗ dành người ta đi xuốngdốc; tóm lại cái gì trái với đạo đức cách mạng đều là chủ nghĩa cá nhân

Chủ nghĩa cá nhân là như một thứ vi trùng rất độc, do đó mà nó sinh racác thứ bệnh rất nguy hiểm Sẽ được giới thiệu trong phần sau

Chủ nghĩa cá nhân là so bì đãi ngộ: lương thấp, lương cao, quần áo đẹp,xấu, là uể oải, muốn nghỉ ngơi, muốn hưởng thụ, an nhàn Chủ nghĩa cá nhânnhư vi trùng đẻ ra nhiều bệnh khác: sợ khó, sợ khổ, tự do chủ nghĩa; vui thìlàm, không vui thì không làm, thích thì làm, không thích thì không làm

Chủ nghĩa cá nhân như tự tư, tự lợi, tự kiêu, tự mãn, chỉ tham việc gì códanh tiếng, xem khinh những công việc bình thường

Tranh công đổ lỗi là biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa đơn vị.Chủ nghĩa cá nhân là tư tưởng tiểu tư sản còn ẩn nấp trong mình mỗi

1 Hồ Chí Minh toàn tập, NXB CTQG, Hà Nội - 1996, tập 9, tr 291

người chúng ta Nó là bạn đồng minh của hai kẻ thù kia (chủ nghĩa đế quốc

và thói quen truyền thống lạc hậu)

Chủ nghĩa cá nhân là kẻ thù nguy hiểm mà mỗi người chúng ta phảiluôn luôn tỉnh táo đề phòng và kiên quyết tiêu diệt

1.2.2 Những biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân1

“Chủ nghĩa cá nhân là như một thứ vi trùng rất độc, do nó mà sinh racác thứ bệnh rất nguy hiểm, thí dụ những bệnh sau đây:

a) Bệnh tham lam - Những người mắc phải bệnh này thì đặt lợi ích củamình lên trên lợi ích của Đảng, của dân tộc, do đó mà chỉ "tự tư tự lợi" Dùngcủa công làm việc tư Dựa vào thế lực của Đảng để theo đuổi mục đích riêngcủa mình Sinh hoạt xa hoa, tiêu xài bừa bãi Tiền bạc đó ở đâu ra? Khôngxoay của Đảng thì xoay của đồng bào Thậm chí làm chợ đen buôn lậu.Không sợ mất thanh danh của Đảng, không sợ mất danh giá của mình

b) Bệnh lười biếng - Tự cho mình là cái gì cũng giỏi, việc gì cũng biết.Làm biếng học hỏi, làm biếng suy nghĩ Việc dễ thì tranh lấy cho mình Việckhó thì đùn cho người khác Gặp việc nguy hiểm thì tìm cách để trốn tránh

c) Bệnh kiêu ngạo - Tự cao, tự đại, ham địa vị, hay lên mặt Ưa người

ta tâng bốc mình, khen ngợi mình Ưa sai khiến người khác Hễ làm đượcviệc gì hơi thành công thì khoe khoang vênh váo, cho ai cũng không bằngmình Không thèm học hỏi quần chúng, không muốn cho người ta phê bình.Việc gì cũng muốn làm thầy người khác

d) Bệnh hiếu danh - Tự cho mình là anh hùng, là vĩ đại Có khi vì cáitham vọng đó mà việc không đáng làm cũng làm Đến khi bị công kích, bịphê bình thì tinh thần lung lay Những người đó chỉ biết lên mà không biếtxuống Chỉ chịu được sướng mà không chịu được khổ Chỉ ham làm chủ tịchnày, uỷ viên nọ, chớ không ham công tác thiết thực

đ) Thiếu kỷ luật - Đã mắc bệnh cá nhân thì tư tưởng và hành động cũngđặt cá nhân lên trên Vì thế mà việc gì cũng không lấy Đảng làm nền tảng.Mình muốn thế nào thì làm thế ấy Quên cả kỷ luật của Đảng Phê bình thì cốtcông kích những đồng chí mình không ưa Cất nhắc thì cốt làm ơn với nhữngngười mình quen thuộc

e) Óc hẹp hòi - ở trong Đảng thì không biết cất nhắc những người tốt,

sợ người ta hơn mình ở ngoài Đảng thì khinh người, cho ai cũng không cáchmạng, không khôn khéo bằng mình Vì thế màkhông biết liên lạc hợp tác với

1 Sđd, tập 5, tr 255 – 261.

những người có đạo đức tài năng ở ngoài Đảng Vì thế mà người ta uất ức vàmình thành ra cô độc

g) Óc địa phương - Bệnh này tuy không xấu bằng các bệnh kia nhưngkết quả cũng rất tai hại Miễn là cơ quan mình, bộ phận mình, địa phươngmình được việc Còn các cơ quan, bộ phận, địa phương khác ra sao cũng mặc

kệ Đó là vì cận thị, không xem xét toàn thể Không hiểu rằng lợi ích nhỏ phảiphục tùng ích lợi to, ích lợi bộ phận phải phục tùng ích lợi toàn thể

h) Óc lãnh tụ - Đánh được vài trận, hoặc làm được vài việc gì ở địaphương đã cho mình là tài giỏi lắm rồi, anh hùng lắm rồi, đáng làm lãnh tụrồi Nào có biết so với công cuộc giải phóng cả dân tộc thì những thành công

đó chỉ là một chút cỏn con, đã thấm vào đâu! Mà so với những sự nghiệp totát trong thế giới, càng không thấm vào đâu

i) Bệnh "hữu danh, vô thực" - Làm việc không thiết thực, không tựchỗ gốc, chỗ chính, không từ dưới làm lên Làm cho có chuyện, làm lấyrồi Làm được ít suýt ra nhiều, để làm một bản báo cáo cho oai, nhưng xét

kỹ lại thì rỗng tuếch

k) Kéo bè kéo cánh lại là một bệnh rất nguy hiểm nữa Từ bè phái mà

đi đến chia rẽ Ai hợp với mình thì dù người xấu cũng cho là tốt, việc dở cũngcho là hay, rồi che đậy cho nhau, ủng hộ lẫn nhau Ai không hợp với mình thìngười tốt cũng cho là xấu, việc hay cũng cho là dở, rồi tìm cách dèm pha, nóixấu, tìm cách dìm người đó xuống Bệnh này rất tai hại cho Đảng Nó làm hạiđến sự thống nhất Nó làm Đảng bớt mất nhân tài và không thực hành đượcđầy đủ chính sách của mình Nó làm mất sự thân ái, đoàn kết giữa đồng chí

Nó gây ra những mối nghi ngờ

l) Bệnh cận thị - Không trông xa thấy rộng Những vấn đề to tát thìkhông nghĩ đến mà chỉ chăm chú những việc tỉ mỉ Thí dụ: việc tăng gia sảnxuất, việc tiếp tế bộ đội thì không lo đến, mà chỉ lo thế nào để lợi dụng cơmcháy và nước gạo trong các bộ đội Những người như vậy, chỉ trông thấy sựlợi hại nhỏ nhen mà không thấy sự lợi hại to lớn

m) Bệnh tị nạnh - Cái gì cũng muốn "bình đẳng" Thí dụ: Cấp trên vìcông việc phải cưỡi ngựa, đi xe Cấp dưới cũng muốn cưỡi ngựa, đi xe Ngườiphụ trách nhiều việc, cần có nhà rộng Người không phụ trách nhiều việc,cũng đòi nhà rộng Phụ cấp cho thương binh cũng muốn nhất luật, không kểthương nặng hay nhẹ Làm việc gì, thì muốn già, trẻ, mạnh, yếu đều làm bằngnhau Có việc, một người làm cũng được, nhưng cũng chờ có đủ mọi ngườimới chịu làm Bệnh này sinh ra vì hiểu lầm hai chữ bình đẳng Không hiểu

rằng: người khoẻ gánh nặng, người yếu gánh nhẹ Người làm việc nặng phải

ăn nhiều, người làm việc dễ thì ăn ít Thế là bình đẳng”

2- Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng.

2.1 Đạo đức là gốc của người cán bộ cách mạng.

Theo Hồ Chí Minh, đạo đức có vị trí rất quan trọng, Người coi đạo đức

là “cái gốc”, là “nền tảng” của người cách mạng Bác căn dặn: “ Cũng nhưsông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải cógốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không cóđạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Vì muốn giảiphóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà tựmình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủ hoá, xấu xa thì cònlàm nổi việc gì?”1

Chính vì vậy Người có tới 55 tác phẩm bàn về đạo đức cách mạngkhông kể những tác phẩm có liên quan đến đạo đức Trong tác phẩm

“Đường Kách mệnh” , nội dung đầu tiên mà Bác nhắc đến là “tư cách ngườicách mệnh” với 23 điểm mà nội dung chủ yếu là các tiêu chuẩn về đạo đức.Điều này đã bộc lộ rõ tư tưởng của Người, theo Bác muốn làm cách mạng,muốn học chủ nghĩa Mác - Lênin thì trước hết phải có được nền tảng đạođức cách mạng, phải có được các “tiêu chuẩn của một người cách mệnh”

Hồ Chí Minh nói: “Làm cách mạng để cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới làmột sự nghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề, mộtcuộc đấu tranh rất phức tạp, lâu dài, gian khổ Sức có mạnh mới gánh đượcnặng và đi được xa Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nềntảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang”2

2.2 Hệ giá trị đạo đức cách mạng trong tư tưởng Hồ Chí Minh.

2.2.1 Trung, hiếu, nhân, nghĩa, trí, dũng.

a) Trung với nước, hiếu với dân

Trung với nước, hiếu với dân là những phẩm chất hàng đầu của đạođức cách mạng Trung và hiếu là những khái niệm có trong tư tưởng đạo đứctruyền thống Việt Nam và phương Đông Thế nhưng tư tưởng của Hồ ChíMinh không chỉ kế thừa những giá trị của chủ nghĩa yêu nước truyền thốngcủa dân tộc mà còn vượt qua những hạn chế của chúng, nâng thành chuẩnmực giá trị đạo đức mới - đạo đức cách mạng ở phạm vi rộng hơn

Trung với nước là trung thành vô hạn với sự nghiệp dựng nước, giữ

1 sđd, T5, tr 252

2 sđd, T9, tr 283

nước, phát triển đất nước, làm cho đất nước “sánh vai với các cường quốcnăm châu” Nước ở đây là nước của dân, còn dân lại là lại là chủ đất nước,

“bao nhiêu quyền hạn đều của dân”, “bao nhiêu lợi ích đều vì dân”, “baonhiêu quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”, Đảng và chính phủ là đầy tớnhân dân Chính vì vậy trung với nước cũng chính là trung với dân

Hiếu với dân nghĩa là cán bộ đảng, nhà nướcvùa là “người lãnh đạo”,vừa “là người người đầy tớ thật trung thành của nhân dân” Tư tưởng hiếu vớidân không dừng lại ở chỗ thương dân mà còn phải phục vụ hết lòng Đòi hỏiphải gần dân, gắn bó với dân, kính trọng và học tập dân, dựa hẳn vào dân, lấydân làm gốc Phải nắm vững dân tình, nắm vững dân tâm, cải thiện dân sinh,nâng cao dân trí, làm cho dân hiểu dược quyền và trách nhiệm của người chủđất nước Có được cái đức ấy thì người lãnh đạo, người cách mạng mới đượcdân tin yêu, quý mến, kính trọng, nhất định sẽ tạo ra sức mạnh to lớn cho cáchmạng

Người khẳng định: “Trung với nước, hiếu với dân, suốt đời phấn đấu hisinh vì độc lập dân tộc tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nàocũng hoàn thành khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng”

“NHÂN là thật thà thương yêu, hết lòng giúp đỡ đồng chí và đồng bào

Vì thế mà kiên quyết chống lại những người, những việc có hại đến Đảng,đến nhân dân Vì thế mà sẵn lòng chịu cực khổ trước mọi người, hưởng hạnhphúc sau thiên hạ Vì thế mà không ham giàu sang, không e cực khổ, không

sợ oai quyền Những người đã không ham, không e, không sợ gì thì việc gì làviệc phải họ đều làm được

NGHĨA là ngay thẳng, không có tư tâm, không làm việc bậy, không cóviệc gì phải giấu Đảng Ngoài lợi ích của Đảng, không có lợi ích riêng phải lotoan Lúc Đảng giao cho việc, thì bất kỳ to nhỏ, đều ra sức làm cẩn thận Thấyviệc phải thì làm, thấy việc phải thì nói Không sợ người ta phê bình mình, màphê bình người khác cũng luôn luôn đúng đắn

TRÍ vì không có việc tư túi nó làm mù quáng, cho nên đầu óc trongsạch, sáng suốt Dễ hiểu lý luận Dễ tìm phương hướng Biết xem người Biếtxét việc Vì vậy, mà biết làm việc có lợi, tránh việc có hại cho Đảng, biết vìĐảng mà cất nhắc người tốt, đề phòng người gian

DŨNG là dũng cảm, gan góc, gặp việc phải có gan làm Thấy khuyếtđiểm có gan sửa chữa Cực khổ khó khăn, có gan chịu đựng Có gan chống lại

1 trích, sđd, T5, tr 251- 252

những sự vinh hoa, phú quý, không chính đáng Nếu cần, thì có gan hy sinh

cả tính mệnh cho Đảng, cho Tổ quốc, không bao giờ rụt rè, nhút nhát.”

Đó là đạo đức cách mạng Đạo đức đó không phải là đạo đức thủ cựu

Nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân,

mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người”

2.2.2 Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư.

Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư là nền tảng của đời sống mới, làphương châm tư tưởng của đạo đức cách mạng trong tư tưởng đạo dức HồChí Minh Người khẳng định:

“Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông Đất có bốn phương: Đông,Tây, Nam, Bắc Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính Thiếu một mùa,thì không thành trời Thiếu một phương, thì không thành đất Thiếu một đứcthì không thành người”1

a) Cần:

Cần tức là lao động cần cù, siêng năng, lao động có kế hoạch, sáng tạo,

có năng suất cao, lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng,không ỷ lại, không dựa dẫm Phải thấy rõ: “lao động là thiêng liêng, là nguồnsống, nguồn hạnh phúc của chúng ta”

Cần: “Tức là siêng năng, chăm chỉ, cố gắng dẻo dai Người Tàu có câu:không có việc gì khó Chỉ e ta không siêng Tục ngữ ta có câu: Nước chảymãi, đá cũng mòn Kiến tha lâu, cũng đầy tổ Nghĩa là Cần thì việc gì, dù khókhăn mấy, cũng làm được

Chữ Cần chẳng những có nghĩa hẹp, như: Tay siêng làm thì hàmsiêng nhai Nó lại có nghĩa rộng là mọi người đều phải Cần, cả nước đều phảiCần Muốn cho chữ Cần có nhiều kết quả hơn, thì phải có kế hoạch cho mọicông việc Nghĩa là phải tính toán cẩn thận, sắp đặt gọn gàng…

… Cần và Chuyên phải đi đôi với nhau… Cần không phải là làm xổi…Cần là luôn cố gắng, luôn luôn chăm chỉ, cả năm, cả đời Nhưng không làmquá trớn… Lười biếng là kẻ địch của Cần”2

b) Kiệm:

Tức là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì giờ, tiết kiệm tiền của củadân, của nước, của bản thân mình; phải tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ, nhiềucái nhỏ cộng lại thành cái to; không phô trương hình thức không kiên hoan

1 sđd, T5, tr 631.

2 sđd,T5, tr 632 - 634

linh đình, chè chén lu bù.

Kiệm tức “Là tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi.CẦN với KIỆM , phải đi đôi với nhau, như hai chân của con người CẦN màkhông KIỆM, "thì làm chừng nào xào chừng ấy" Cũng như một cái thùngkhông có đáy; nước đổ vào chừng nào, chảy ra hết chừng ấy, không lại hoànkhông KIỆM mà không CẦN , thì không tăng thêm, không phát triển được

Mà vật gì đã không tiến tức phải thoái Cũng như cái thùng chỉ đựng một ítnước, không tiếp tục đổ thêm vào, lâu ngày chắc nước đó sẽ hao bớt dần, chođến khi khô kiệt

… Thời giờ cũng cần phải tiết kiệm như của cải… Tiết kiệm thời giờcủa mình, lại phải tiết kiệm thời giờ của người…

… Tiết kiệm không phải là bủn xỉn Khi không nên tiêu xài thì mộtđồng xu cũng không nên tiêu Khi có việc đáng làm, việc ích lợi cho đồngbào, cho Tổ quốc, thì dù bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng vui lòng.Như thế mới đúng là kiệm…

…Tiết kiệm phải kiên quyết không xa xỉ Cho nên, muốn tiết kiệm cókết quả tốt, thì phải khéo tổ chức”1

c) Liêm:

Tức là: “Không tham địa vị Không tham tiền tài Không tham sungsướng Không ham người tâng bốc mình Vì vậy mà quang minh chính đại,không bao giờ hủ hoá Chỉ có một thứ ham là ham học, ham làm, ham tiếnbộ”

“Liêm là trong sạch, không tham lam… Ngày nay, nước ta là Dân chủCộng hoà, chữ LIÊM có nghĩa rộng hơn; là mọi người đều phải LIÊM… ChữLIÊM phải đi đôi với chữ KIỆM Cũng như chữ KIỆM phải đi đôi với chữCẦN.Có KIỆM mới LIÊM được Vì xa xỉ mà sinh tham lam

Tham tiền của, tham địa vị, tham danh tiếng, tham ăn ngon, sống yênđều là BẤT LIÊM Người cán bộ, cậy quyền thế mà đục khoét dân, ăn củađút, hoặc trộm của công làm của tư…

…Dìm người giỏi, để giữ địa vị và danh tiếng của mình là đạo vị (đạo

là trộm) Gặp việc phải, mà sợ khó nhọc nguy hiểm, không dám làm, là thamvật uý lạo Gặp giặc mà rút ra, không dám đánh là tham sinh uý tử Đều làmtrái với chữ LIÊM

… Vì vậy, cán bộ phải thực hành chữ LIÊM trước, để làm kiểu mẫu

1 sđd, T5, tr 636 – 638

cho dân…Cán bộ thi đua thực hành liêm khiết, thì sẽ gây nên tính liêm khiếttrong nhân dân Một dân tộc biết Cần, Kiệm, Liêm là một dân tộc giàu về vậtchất, mạnh về tinh thần, là một dân tộc văn minh, tiến bộ”1

d) Chính:

“Chính nghĩa là không tà, nghĩa là thẳng thắn, đứng đắn Điều gìkhông đứng đắn, thẳng thắn, tức là tà CẦN, KIỆM, LIÊM, là gốc rễ củaCHÍNH Nhưng một cây cần có gốc rễ, lại cần có ngành, lá, hoa, quả mới

là hoàn toàn Một người phải Cần, Kiệm, Liêm, nhưng còn phải CHÍNHmới là người hoàn toàn

Đối với mình: không tự kiêu, tự đại, luôn chịu khó học cầu tiến bộ,luôn tự kiểm điểm để phát triển điều hay, sửa điều dở của bản thân mình

“Luôn luôn tự kiểm điểm, tự phê bình những lời mình đã nói, những việcmình đã làm, để phát triển điều hay của mình, sửa đổi khuyết điểm củamình”2

Đối với người: “Trừ bọn Việt gian bán nước, trừ bọn phát xít thực dân,

là những ác quỷ mà ta phải kiên quyết đánh đổ, đối với tất cả những ngườikhác thì ta phải yêu quý, kính trọng, giúp đỡ Chớ nịnh hót người trên Chớxem khinh người dưới Thái độ phải chân thành, khiêm tốn, phải thật thà đoànkết Phải học người và giúp người tiến tới Phải thực hành chữ Bác - Ái”3

Đối với việc: “Phải để công việc nước lên trên, trước việc tư, việc nhà

Đã phụ trách việc gì, thì quyết làm cho kỳ được, cho đến nơi đến chốn, không

sợ khó nhọc, không sợ nguy hiểm… Việc thiện thì dù nhỏ mấy cũng làm.Việc ác thì dù nhỏ mấy cũng tránh.Mỗi ngày cố làm một việc lợi cho nước”4

e) Chí công vô tư:

Chí công là rất mực công bằng, công tâm, vô tư là không được có lòngriêng, thiên tư, thiên vị “tư ân, tư huệ, hoặc tư thù, tư oán” Phải “đem lòngchí công vô tư mà đối với người, với việc” “Khi làm bất cứ việc gì cũngđừng nghĩ đến mình trước, khi hưởng thụ thi mình nên đi sau”, “phải lo trướcthiên hạ, vui sau thiên hạ”

Chí công vô tư về thực chất là nối tiếp cần, kiệm, liêm, chính Chúngkhông tách rời nhau mà có quan hệ mật thiết với nhau Cần, kiệm, liêm,chính sẽ dẫn đến chí công vô tư và ngược lại đã chí công vô tư, một lòng vì

1 sđd, T5, tr 640 – 642

2 sđd, T5, tr 644

3 sđd, T5, tr 644

4 sđd, T5, tr 645

nước, vì dân, vì Đảng thì sẽ thực hiện cần, kiệm, liêm, chính và có đượcnhiều tính tốt khác “Mình đã chí công vô tư thì khuyết điểm sẽ ngày càng ít,

mà những tính tốt sẽ ngày càng thêm Nói tóm tắt, tính tốt ấy gồm 5 điều:nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm”1

Bồi dưỡng phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư sẽ làm chocon người vững vàng trước những thử thách: “giàu sang không thể quyến rũ,nghèo khó không thể chuyển lay, uy vũ không thể khuất phục” Trong dichúc của Người có đoạn: “Đảng ta là một đảng cầm quyền Mỗi đảng viên vàcán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêmchính, chí công vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng làngười lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân.”2

2.2.3 Tình yêu thương con người và tinh thần quốc tế trong sáng.

a) Tình yêu thương con người:

Kế thừa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, kết hợp với chủ nghĩa nhânđạo cộng sản, tiếp thu tinh thần nhân văn của nhân loại qua nhiều thế kỉ, cùngvới việc thể nghiệm bản thân mình qua hoạt động cách mạng thực tiễn, HồChí Minh đã xác định tình yêu thương con người là một trong những phẩmchất đạo đức cao đẹp nhất của người cán bộ cách mạng nói riêng và conngười nói chung

Tình yêu thương đó là tình cảm rộng lớn, trước hết dành cho nhữngngười lao động bị áp bức Ở Người, đó là lòng ham muốn tột bậc là làm chonước được độc lập, dân được tự do, mọi người “ai cũng có cơm ăn áo mặc,

ai cũng được học hành”

Thương yêu con người là phải tin vào con người Đòi hỏi mọi ngườiluôn chặt chẽ nghiêm khắc với mình, rộng rãi, độ lượng với người khác Yêuthương con người là giúp cho mỗi người ngày càng tiến bộ, tốt đẹp hơn Vìvậy, phải thực hiện phê bình, tự phê bình, chân thành, giúp nhau sửâ chữakhuyết điểm để không ngừng tiến bộ Yêu thương là phải biết và dám dấnthân đấu tranh giải phóng con người

Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Học chủ nghĩa Mác- Lênin là để sống vớinhau có tình, có nghĩa Nếu sống với nhau không có nghĩa có tình thì làm saocoi là hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin được”

b) Tinh thần quốc tế trong sáng.

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh về đoàn kết là sự mở rộng những quan

1 sđd, T5, tr 251

2 sđd, T12, tr 498

niệm đạo đức cách mạng của Người ra phạm vi toàn nhân loại.

Đoàn kết quốc tế trong sáng tức là đoàn kết với nhân dân các nước vìmục tiêu chung đấu tranh giải phóng con người khỏi ách áp bức bóc lột Làđoàn kết quốc tế giữa những người vô sản toàn thế giới vì mục tiêu chung,

“bốn phương vô sản đều là anh em” Là đoàn kết với nhân loại tiến bộ vì hoàbình, công lý và tiến bộ xã hội

Đó là chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân, nó gắn liền với chủnghĩa yêu nước chân chính sẽ dẫn đến chủ nghĩa quốc tế trong sáng, chốngmọi biểu hiện của chủ nghĩa sô vanh, vị kỉ, hẹp hòi, kì thị dân tộc Tất cảnhững khuynh hướng lệch lạc ấy có thể dẫn đến chỗ phá vỡ cả một quốc giadân tộc hay một liên bang đa quốc gia dân tộc, phá vỡ đoàn kết quốc tế trongcuộc đấu tranh chung, thậm chí có thể đưa đến tình trạng đối đầu, đối địch