Tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái sinh sản nuôi tại trại công ty CP Thiên Thuận Tường – Cẩm Phả Quảng Ninh và biện pháp phòng trị bệnh

LỜI CẢM ƠN Được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi thú y, thầy giáo hướng dẫn và sự nhất chí của ban lãnh đạo trại công ty CP Thiên Thuận Tường , em thự

LÝ VĂN ĐẠT

Tên đề tài :

“TÌNH HÌNH MẮC BỆNH VIÊM TỬ CUNG TRÊN ĐÀN LỢN NÁI SINH

SẢN NUÔI TẠI TRẠI CÔNG TY CP THIÊN THUẬN TƯỜNG - CẨM PHẢ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú y Khoa: Chăn nuôi Thú y Lớp: K43 – Thú y – N01 Khóa học: 2011 - 2015

Giảng viên hướng dẫn : Th.S Nguyễn Hữu Hòa

Thái Nguyên – 2015

LỜI CẢM ƠN

Được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa

Chăn nuôi thú y, thầy giáo hướng dẫn và sự nhất chí của ban lãnh đạo trại

công ty CP Thiên Thuận Tường , em thực hiện nghiên cứu đề tài:“Tình hình

mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái sinh sản nuôi tại trại công ty CP

Thiên Thuận Tường – Cẩm Phả - Quảng Ninh và biện pháp phòng trị bệnh”

Qua sáu tháng thực tập tại cơ sở cũng như trong suốt thời gian học tập

tại ghế nhà trường, nhờ sự giúp đỡ của thầy giáo hướng dẫn, bạn bè và sự nỗ lực

của bản thân, em đã hoàn thành khóa luận tốt nghiệp để chuẩn bị ra trường

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám hiệu Trường Đại

Học Nông Lâm Thái Nguyên, ban Chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y, tới thầy

giáo, cô giáo đã tận tình dìu dắt em trong suốt thời gian học tập tại trường

Đặc biệt em xin cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ của thầy giáo Th.S

Nguyễn Hữu Hòa , người đã tận tình dìu dắt em trong suốt quá trình thực tập

và giúp đỡ em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Tôi cũng xin cảm ơn tới gia đình, người thân, bạn bè đã luôn bên em

động viên giúp đỡ em trong suốt quá trình thực tập

Cũng qua đây, cho phép em được gửi lời cảm ơn sâu sắc tới bác Đinh

Xuân Anh chủ trại Công Ty CP Thiên Thuận Tường – Cẩm Phả - Quảng

Ninh, cùng toàn thể gia đình và ban lãnh đạo cùng toàn bộ cán bộ công nhân

viên công tác đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 23 tháng 11 năm 2015

Sinh Viên

Lý Văn Đạt

LỜI NÓI ĐẦU

Thực tập tốt nghiệp là nội dung cuối cùng trong chương trình đào tạo của các trường đại học nói chung và Đại học Nông Lâm Thái Nguyên nói riêng Đây là khoảng thời gian quan trọng với mỗi sinh viên, là cơ hội để áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống Đồng thời đây cũng là khoảng thời gian quý báu để mỗi sinh viên học hỏi, thu thập mọi kiến thức, là hành trang bước vào cuộc sống mới với công việc của mình

Xuất phát từ nguyện vọng của bản thân, yêu cầu của cơ sở, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm Khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông

Lâm Thái Nguyên, được sự giúp đỡ của giảng viên hướng dẫn thầy giáo Th.S

Nguyễn Hữu Hòa giúp em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Theo dõi tình hình

mắc bệnh viêm tử cung trên đàn lơn nái sinh sản nuôi tại công ty CP Thiên Thuân Tường – Cẩm Phả- Quảng Ninh và biện pháp phòng trị bệnh”

Do thời gian và trình độ còn hạn chế, bước đầu còn bỡ ngỡ với công tác nghiên cứu khoa học nên bản khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong được sự góp ý của Quý thầy cô và các bạn để bản khóa luận được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1 Một số chỉ tiêu phân biệt các thể viêm tử cung 15

Bảng 3.1: Sơ đồ bố trí thí nghiệm 32

Bảng 4.1: Lịch phòng bệnh của trại lợn nái 38

Bảng 4.2: Kết quả công tác phục vụ sản xuất 43

Bảng 4.3: Tỷ lệ viêm tử cung ở đàn lợn nái trong 3 năm 44

Bảng 4.4: Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung của đàn lợn nái 45

Bảng 4.5 Tỷ lệ và cá thể nhiễm bệnh viêm tử cung theo lứa đẻ 47

Bảng 4.6: Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung ở các tháng ( 6 – 10) 49

Bảng 4.7: Tỷ lệ bệnh viêm tử cung theo điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng 50

Bảng 4.8: Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo giống lợn 51

Bảng 4.9: Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích của lợn 52

Bảng 4.10: Kết quả điều trị bệnh viêm tử cung của 2 phác đồ điều trị 54

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 4.1 Tỷ lệ viêm tử cung ở đàn lợn nái trong 3 năm 45

Hình 4.2 Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung của đàn lợn nái 46

Hình 4.3 Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung ở các tháng ( 6-10 ) 50

Hình 4.4 Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo giống lợn 52

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT

CP : Cổ phần

Cs : Cộng sự Nxb : Nhà xuất bản

P : Trọng lượng STT : Số thứ tự

TT : Thể trọng

MỤC LỤC

Trang

PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1 Đặt vấn đề 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục đích của đề tài 2

1.3 Mục tiêu của đề tài 2

1.4 Ý nghĩa đề tài 2

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Cơ sở khoa học 3

2.1.1 Cấu tạo giải phẫu và sinh lý cơ quan sinh dục nái 3

2.1.2 Đặc điểm sinh lý, sinh dục của lợn nái 6

2.1.3 Sinh lý lâm sàng 8

2.1.4 Quá trình viêm tử cung 9

2.1.5 Các bệnh thường gặp về viêm tử cung 11

2.1.6 Một số nguyên nhân gây viêm tử cung 15

2.1.7 Một số bệnh khác ở đường sinh dục của lợn nái 17

2.1.8 Biện pháp phòng và trị bệnh viêm tử cung 19

2.2 Hiểu biết một số loại thuốc sử dụng trong điều trị

viêm tử cung ở lợn 21

2.3 Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước 25

2.3.1 Tình hình nghiên cứu trong nước 25

2.3.2 Tình hình nghiên cứu ngoài nước 27

PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 29

3.1 Đối tượng nghiên cứu 29

3.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 29

3.3 Nội dung nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi 29

3.3.1 Nội dung nghiên cứu 29

3.3.2 Các chỉ tiêu theo dõi 29

3.3.4 Nội dung tiến hành 29

3.3.5 Tình hình nhiễm bệnh viêm tử cung của lợn nái 30

3.4 Phương pháp nghiên cứu 30

3.4.1 Xác định một số chỉ tiêu lâm sàng của nái khỏe và nái viêm tử cung 30

3.4.2 Phương pháp theo dõi thu thập thông tin 30

3.4.3 Phương pháp điều trị 31

3.4.4 Phương pháp xử lý số liệu 32

PHẦN 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 34

4.1 KẾT QUẢ CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT 34

4.1.1 Công tác chăm sóc nuôi dưỡng 34

4.1.2 Phát hiện lợn nái động dục và thụ tinh nhân tạo cho lợn 35

4.1.3 Công tác thú y 37

4.2 KẾT QUẢ CỦA CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC 44

4.2.1 Điều tra lợn nái mắc bệnh tại trại lợn công ty CP Thiên Thuận Tường 4.2.2 Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung của đàn lợn nái 45

4.2.3 Tỷ lệ và cá thể nhiễm bệnh viêm tử cung theo lứa đẻ 46

4.2.4 Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung ở các tháng ( từ tháng 6 đến tháng 10 ) 48

4.2.5 Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng 50

4.2.6 Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo giống lợn 51

4.2.7 Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích của lợn mắc bệnh viêm tử cung 52

4.2.8 Kết quả điều trị bệnh viêm tử cung của 2 phác đồ điều trị 53

PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 56

5.1 Kết luận 56

5.2 Đề nghị 57

TÀI LIÊU THAM KHẢO

PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Đặt vấn đề

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam là một nước đi lên từ nền sản xuất nông nghiệp và đây là một trong những lĩnh vực chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Trong quá trình công nghiệp hóa , hiện đại hóa đất nước thì nông nghiệp nước

ta đã và đang có những bước phát triển mạnh mẽ , trong đó ngành chăn nuôi cũng có những bước phát triển không ngừng và đang trở thành ngành sản xuất hàng hóa quan trọng Chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu thực phẩm cho con người

Chăn nuôi lợn ngoại đang được đẩy mạnh trong chăn nuôi nông hộ cũng như ở các trại quốc doanh Bởi vì, chăn nuôi lợn ngoại có năng xuất cao, tăng trọng nhanh, phẩm chất thịt tốt ( tỷ lệ nạc cao, độ dày mỡ lưng thấp) đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng đang đòi hỏi, nhất là khu thành phố và khu công nghiệp Cho đến nay, Landrace và Yorkshire là hai giống lợn đóng vai trò chủ yếu trong khâu sản xuất lợn giống và lợn lai nuôi thịt, trong tương lai nó sẽ góp phần quan trọng vào các chương trình “nạc hóa” đàn lợn ở nước ta

Thực hiện chương trình “nạc hóa” đàn lợn của tỉnh Quảng Ninh, trại lợn công ty CP Thiên Thuận Tường thuộc được đầu tư xây dựng cơ sở vật chất có trên 449 lợn nái sinh sản, trong đó giống Landrace chiếm tỷ lệ chính Đàn lợn nái ngoại này đang được phát triển tốt, cho năng suất và chất lượng đàn con tốt Tuy nhiên, để thu được hiệu quả kinh tế cao phụ thuộc vào sức sản xuất, bên cạnh đó dịch bệnh có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả kinh tế, đặc biệt là chất lượng sản phẩm Bệnh viêm tử cung ở lợn nái là một trong những tổn thương đường sinh dục của lợn nái sau khi sinh, ảnh hưởng rất lớn

đến khả năng sinh sản, làm mất sữa, lợn con không có sữa sẽ còi cọc, suy dinh dưỡng, chậm phát triển Lợn nái chậm động dục trở lại, không thụ thai, có thể dẫn đến vô sinh, mất khả năng sinh sản Xuất phát từ tình hình thực tiễn trên, dưới sự hướng dẫn của Thầy giáo Th s Nguyễn Hữu Hòa giúp tôi tiến hành

nghiên cứu đề tài: “ Tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái sinh sản nuôi tại trại công ty CP Thiên Thuận Tường- Cẩm Phả - Quảng Ninh

và biện pháp phòng trị bệnh”

1.2 Mục đích của đề tài

- Đánh giá tỷ lệ cảm nhiễm bệnh viêm tử cung ở lợn

- Đánh giá hiệu quả của biện pháp phòng trị

1.3 Mục tiêu của đề tài

- Xác định được tỷ lệ lợn nái mắc bệnh viêm tử cung tai trại công ty CP Thiên Thuân Tường - Cẩm Phả - Quảng Ninh

- Đánh giá được hiệu lực của một số loại thuốc kháng sinh và hóa dược

1.4 Ý nghĩa đề tài

* Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

- Cung cấp thêm tư liệu về tinh hình mắc bệnh viêm tử cung tại trại

công ty CP Thiên Thuận Tường - Cẩm Phả - Quảng Ninh

- Các kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sỡ khoa học góp phần phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo của trại và làm tư liệu nghiên cứu về bệnh viêm

tử cung ở đàn lợn nái sinh sản tại trại

* Ý nghĩa thực tiễn

- Qua điều tra tình hình bệnh viêm tử cung trên lợn nái của trại và đánh giá được hiệu lực của thuốc sử dụng , góp phần kiểm soát và khống chế tình trạng viêm tử cung trên lợn nái

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Cơ sở khoa học

2.1.1 Cấu tạo giải phẫu và sinh lý cơ quan sinh dục nái

- Quá trình hoạt động sinh lý của cơ quan sinh dục là rất quan trọng và

cơ bản, giúp gia súc trong hoạt động sinh sản nhằm duy trì nòi giống Cấu tạo gồm: Bộ phận sinh dục bên ngoài và bộ phận sinh dục bên trong

- Bộ phận sinh dục bên ngoài là bộ phận sinh dục có thể nhìn thấy, sờ thấy và quan sát được Bao gồm: Âm môn, âm vật và tiền đình Bộ phận sinh dục bên trong không nhìn thấy được nhưng bằng phương pháp gián tiếp người

ta có thể quan sát, hoặc sờ thấy bao gồm: Âm đạo, tử cung, ống dẫn trứng, buồng trứng Mỗi bộ phận này đều đảm nhiệm một chức năng khác nhau và giữ một vai trò quan trọng khác nhau

* Âm môn (vulva)

- Âm môn hay còn gọi là âm hộ, nằm dưới hậu môn Bên ngoài có hai môi, bờ trên của hai môi có sắc tố, nhiều tuyến tiết chất nhờn màu trắng và tuyến tiết mồ hôi

* Tiền đình (vetstibulum vaginae simusinogenitalism)

- Tiền đình là giới hạn giữa âm môn và âm đạo Trong tiền đình có màng trinh, phía trước là âm đạo Màng trinh là các sợi cơ đàn hồi do hai lớp niêm mạc gấp lại tạo thành một nếp Tiền đình có một số tuyến xếp theo hàng chéo, hướng quay về âm vật

* Tuyến vú của lợn

Theo Hoàng Toàn Thắng và cs (2006) [16]: Cấu tạo cơ bản của tuyến

vú bao gồm 2 phần: Bao tuyến và hệ thống ống dẫn

- Bao tuyến là nơi sản sinh sữa được cấu tạo từ tế bào biểu mô, mỗi bao tuyến giống như một cái túi nhỏ thông với ống dẫn sữa

* Âm đạo (vagina)

- Âm đạo là một ống tròn, trước là cổ tử cung, phía sau là tiền đình có màng trinh Âm đạo được cấu tạo bởi ba lớp:

- Lớp liên kết bên ngoài

- Lớp cơ trơn: Bên ngoài là cơ dọc, bên trong là cơ vòng, chúng liên kết với các cơ tử cung

- Lớp niêm mạc: Trên bề mặt có nhiều tế bào thượng bì gấp nếp dọc

- Ngoài ra âm đạo còn là bộ phận thải thai ra bên ngoài khi sinh đẻ và là ống thải các chất dịch từ trong tử cung

- Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [4], âm đạo của lợn dài 10 - 12cm

* Tử cung (uterus)

- Tử cung của lợn có hai sừng, một thân và một cổ tử cung

- Cổ tử cung: Là phần ngoài của tử cung, cổ tử cung của lợn dài và tròn, không gấp nếp hoa nở mà là những cột thịt dài xen kẽ cài răng lược với nhau do đó dễ dàng cho việc thụ tinh nhân tạo đồng thời cũng dễ gây sảy thai (Đặng Quang Nam và Phạm Đức Chương (2002) [10]

- Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [4], thì cổ tử cung lợn dài 10 -18cm

- Thân tử cung: Thân tử cung lợn ngắn, độ dài khoảng 3 - 5cm nối giữa sừng tử cung và cổ tử cung Niêm mạc thân và sừng tử cung là những nếp gấp nhăn nheo theo chiều dọc

- Sừng tử cung: Sừng tử cung của lợn ngoằn ngoèo như ruột non dài 0,5 - 1m Ở lợn thai làm tổ đều hai sừng tử cung

* Ống dẫn trứng

- Ống dẫn trứng (vòi fallop) nằm ở màng treo buồng trứng Chức năng của ống dẫn trứng là vận chuyển trứng và tinh trùng theo chiều ngược nhau Cấu tạo ống dẫn trứng cũng phù hợp với chức năng này, một đầu ống dẫn trứng thông với xoang bụng, gần sát buồng trứng có loa kèn là một màng mỏng tạo thành một tán rộng lô nhô không đều ôm lấy trứng Trứng được vận chuyển qua lớp nhầy đi đến lòng ống dẫn trứng, nơi xảy ra quá trình thụ tinh

và phân chia của phôi Thời gian tế bào trứng di chuyển trong ống dẫn trứng

từ 3 - 10 ngày Trên đường di hành, tế bào trứng có thể ở lại các đoạn khác nhau do những chỗ hẹp của ống dẫn trứng

- Có thể chia ống dẫn trứng thành bốn đoạn chức năng: Đoạn tua điểm, đoạn phễu, phồng của ống dẫn trứng và đoạn co của ống dẫn trứng

đã có khoảng 60.000 trứng non Theo thời gian, buồng trứng này phát triển qua các giai đoạn khác nhau Tầng ngoài là những noãn bào sơ cấp phân bố tương đối đều, tầng trong là những noãn bào thứ cấp đang sinh trưởng, khi noãn bào chín sẽ nổi lên bề mặt buồng trứng

- Noãn bào sơ cấp có trứng ở giữa, xung quanh là noãn bào, noãn bào lúc đầu có hình dẹt sau có hình trụ Noãn bào thứ cấp do noãn bào tăng sinh

và hình thành xoang noãn bào ép trứng về một phía, khi noãn bào chín là quá trình sinh trưởng đã hình thành Noãn bào nổi lên trên bề mặt buồng trứng,

đến một giai đoạn nhất định sẽ vỡ ra, tế bào trứng theo dịch noãn bào vào loa kèn rồi đi vào ống trứng, nơi noãn bào vỡ sẽ hình thành thể vàng

- Thể vàng tiết ra progesteron, khối lượng thể vàng và hàm lượng progesteron tăng nhanh từ ngày thứ 8 và tương đối ổn định cho đến ngày thứ

15, sự thoái hóa thể vàng bắt đầu từ ngày thứ 17 - 18 và sẽ chuyển thành thể bạch nếu trứng không được thụ tinh

2.1.2 Đặc điểm sinh lý, sinh dục của lợn nái

là sự biến đổi về thần kinh lúc đầu hưng phấn sau chuyển sang giai đoạn mê ì Cùng với sự biểu hiện sinh dục bên ngoài, ở bên trong buồng trứng cũng có

sự biến đổi, các noãn bào nổi trên bề mặt trứng và chín, niêm mạc tử cung tăng sinh, cổ tử cung mở dần kèm theo tiết dịch

- Tuổi đầu tiên của nái hậu bị trung bình là 4- 5 tháng tuổi nhưng tuổi phối giống lần đầu thích hợp là 7 - 8 tháng tuổi và tuổi đẻ lứa đầu là 11 - 12 tháng tuổi

bên trong buồng trứng các noãn bào phát triển, chín và nổi cộm lên bề mặt buồng trứng Khi noãn bào vỡ, trứng rụng gọi là sự rụng trứng, mỗi lần rụng trứng con vật có những biểu hiện tính dục ra bên ngoài gọi là động dục Do trứng rụng có tính chu kỳ nên động dục cũng mang tính chu kỳ

- Sở dĩ trứng rụng có tính chu kì: dưới sự điều khiển của thần kinh trung ương, tuyến yên tiết ra FSH tác động lên buồng trứng làm các noãn bao phát triển, trong khi đó LH làm trứng chín, khi đạt đến tỷ lệ LH/FSH là 3:1 thì khi

đó rụng trứng, hình thành thể vàng Thể vàng tồn tại cho đến khi gần đẻ nếu gia súc được thụ thai, nó chỉ tồn tại từ 3- 15 ngày nếu trứng không được thụ tinh, sau đó nó teo đi dưới tác dụng của PGF2α làm co mạch máu ngoại vi nuôi thể vàng, lúc này thể vàng rơi vào tình trạng không được cung cấp chất dinh dưỡng và bị tiêu hủy trong vòng 24h giờ, kết quả làm hàm lượng progesteron giảm, lúc này FSH và LH được giải phóng làm trứng phát triển và chín, xuất hiện chu kỳ động dục tiếp theo

- Một chu kỳ động dục được tính từ lần thải trứng trước đến lần thải trứng sau Các loài gia súc khác nhau thì thời gian hình thành chu kỳ là khác nhau Ở lợn thời gian hình thành một chu kỳ trung bình là 21 ngày biến động trong phạm vi từ 18 - 25 ngày Khi tiến hành phối giống lợn có chửa thì lợn không động dục lại Thời gian có chửa của lợn là 114 ngày, thời gian động dục trở lại là 7 ngày sau cai sữa, dao động từ 5 - 12 ngày

* Khoảng cách giữa các lứa đẻ

- Khoảng cách giữa các lứa đẻ là chỉ tiêu quan trọng đánh giá khả năng sinh sản của gia súc cái Đây là tính trạng bao gồm nhiều tính trạng tạo nên bao gồm thời gian có chửa, thời gian nuôi con, thời gian cai sữa đến thụ thai lứa sau, do vậy khoảng cách lứa đẻ ảnh hưởng đến số con cai sữa/nái/năm Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy thời gian mang thai của lợn nái dao động không đáng kể từ 113 - 115 ngày, đây là yếu tố ít biến đổi

- Để rút ngắn khoảng cách các lứa đẻ ta chỉ có thể tác động rút ngắn thời gian bú sữa của lợn con bằng cách cai sữa sớm ở lợn con Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy rằng: Để rút ngắn thời gian sau đẻ đến phối giống lại có kết quả cao thì phải chăm sóc nuôi dưỡng tốt và đặc biệt phải cai sữa sớm cho lợn con, điều đó tăng số con cai sữa/nái/năm Để rút ngắn thời gian cai sữa, phải tập cho lợn con ăn sớm từ 7 ngày tuổi đến khi lợn con có thể sống bằng thức ăn được cung cấp, không cần sữa mẹ

- Hiện nay các cơ sở chăn nuôi tập trung, thời gian cai sữa ở lợn con

là 21 ngày, sau cai sữa 5 -6 ngày nái mẹ được phối giống lại Như vậy khoảng cách các lứa đẻ trung bình là 140 ngày, một năm nái có thể sản xuất được 2,5 lứa

và Nguyễn Văn Thanh 1997) [11]

- Thân nhiệt của lợn trong điều kiện sinh lý bình thường dao động trong khoảng 38,5 - 39,50C

- +Sốt

- Sốt là phản ứng toàn thân đối với các tác nhân gây bệnh mà đặc điểm chủ yếu là thân nhiệt cơ thể cao hơn so với sinh lý bình thường Quá trình chủ yếu là do tác động của vi sinh vật gây bệnh, độc tố và những chất khác được hình thành trong quá trình sinh bệnh Những chất đó chủ yếu là protein hay

sản phẩm của nó (Hồ Văn Nam và Nguyễn Văn Thanh 1997) [11] Một số kích tố như adrenalin, parathyoroxyn, nước muối, glucoza ưu chương đều có thể gây sốt

2.1.4 Quá trình viêm tử cung

- Viêm là phản ứng toàn thân chống lại các tác nhân gây bệnh, thường biểu hiện ở cục bộ, quá trình viêm xảy ra nhiều giai đoạn khác nhau, mỗi giai đoạn có những biểu hiện khác nhau Tại ổ viêm thường xảy ra các biểu hiện sưng, nóng, đỏ, đau Xét trên mặt tích cực, viêm là phản ứng nhằm ổn định

các hằng số nội môi trong cơ thể, giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh

- Sau khi quan sát hiện tượng di động và nuốt các dị vật của bạch cầu đa nhân trung tính cho rằng, trung tâm của phản ứng viêm là sự hoạt động của những

tế bào thoát mạch và chống lại các vật kích thích viêm mà ông gọi là hiện tượng thực bào (phagocytosis) (Hồ Văn Nam và Nguyễn Văn Nam 1997) [11]

- Viêm gây tổn thương các mạch quản, tổ chức liên kết và hệ thần kinh đối với tính phản ứng của cơ thể

- Theo Vũ Triệu An và cs (1990) [1] thì viêm là một phản ứng của cơ thể mà nền tảng của nó là phản ứng của tế bào Phản ứng này hình thành và phát triển trong quá trình tiến hóa của sinh vật

- Ngày nay người ta cho rằng viêm là phản ứng toàn thân chống lại mọi kích thích có hại cho cơ thể, thể hiện ở cục bộ mô bào (Nguyễn Hữu Nam 2005) [12]

* Hậu quả của phản ứng tuần hoàn và tế bào trong viêm

- Phản ứng tuần hoàn và phản ứng tế bào trong viêm đã gây ra các rối loạn chủ yếu sau:

+Rối loạn chuyển hóa

- Tại ổ viêm quá trình ôxy hóa tăng mạnh, nhu cầu ôxy tăng nhưng vì

có rối loạn tuần hoàn nên khả năng cung cấp ôxy không đủ, gây rối loạn chuyển hóa gluxit, lipit và protein làm thay đổi pH, gây tăng độ axit, xeton, lipit, polypeptit, và các axit amin tại ổ viêm

+ Tổn thương ở mô bào

- Các tế bào bị thương tại ổ viêm giải phóng các enzym càng làm trầm trọng thêm quá trình hủy hoại mô bào và phân hủy các chất tại ổ viêm, chúng tạo ra các chất trung gian có hoạt tính sinh học cao và hạ thấp pH tại ổ viêm

+ Tăng sinh ở mô bào

- Là hiện tượng tăng lên về số lượng, các tế bào này có thể từ máu tới hoặc các tế bào tại chỗ sinh sản và phát triển ra Trong quá trình viêm giai đoạn đầu chủ yếu tăng sinh bạch cầu đa nhân trung tính Sự tăng sinh và phát triển của các loại tế bào phụ thuộc vào mức độ tổn thương của ổ viêm cũng như tình trạng phản ứng của cơ thể ( Phạm Khắc Hiếu và Lê Thị Ngọc Diệp 1997) [7]

+Các tế bào viêm

- Các tế bào tăng sinh trong ổ viêm được gọi chung là các tế bào viêm, bao gồm bạch cầu đa nhân trung tính, bạch cầu ái toan, bạch cầu ái kiềm, bạch cầu đơn nhân lớn

2.1.5 Các bệnh thường gặp về viêm tử cung

2.1.5.1 Viêm cổ tử cung (Cervitis)

- Cổ tử cung lợn có những u thịt xen kẽ khép lại với nhau theo lối cài răng lược (Phạm Xuân Vân 1982) [19]

- Trần Tiến Dũng và cs (2002) [4], cổ tử cung lợn dài 10 - 18 cm, tròn, không có nếp gấp nên dễ thụ tinh nhân tạo hơn trâu bò

- Cổ tử cung luôn đóng, chỉ hé mở khi động dục và mở hoàn toàn khi sinh đẻ

Bệnh viêm cổ tử cung ở gia súc thường là hậu quả của những sai sót về

kỹ thuật thụ tinh nhân tạo, do thao tác đỡ đẻ nhất là các trường hợp đẻ khó phải can thiệp bằng tay hay dụng cụ không đúng làm niêm mạc cổ tử cung bị xây sát Ngoài ra, viêm cổ tử cung còn do kế phát từ viêm âm đạo, viêm tử cung (Trần Tiến Dũng và cs 2002) [4] Hậu quả của viêm cổ tử cung làm cổ

tử cung bị tắc, khi gia súc động dục niêm dịch không thoát ra ngoài được Khi

ta dùng mỏ vịt và đèn soi khám qua âm đạo thấy cổ tử cung mở đường kính từ

1 - 2 cm thấy niêm mạc xung huyết hoặc phù rõ, cá biệt có vết loét dính mủ (Nguyễn Văn Thanh 2003) [16]

2.1.5.2 Viêm tử cung

Tử cung là bộ phận quan trọng của cơ quan sinh dục, nơi thai làm tổ được đảm bảo mọi điều kiện để thai phát triển Mọi quá trình bệnh lý ở tử cung đều ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản (Nguyễn Văn Thanh, 2003) [16]

Chính vì vậy, bệnh viêm tử cung đã được nhiều tác giả nghiên cứu Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [4] thì viêm tử cung chia làm 3 thể: Viêm nội mạc tử cung, viêm cơ tử cung và viêm tương mạc tử cung

- Viêm nội mạc tử cung (Endomestritis)

Viêm nội mạc tử cung là viêm lớp niêm mạc tử cung Đây là một trong những nguyên nhân chủ yếu làm suy giảm khả năng sinh sản của gia súc cái.Viêm nội mạc tử cung phổ biến và chiếm tỷ lệ cao nhất trong các thể viên

tử cung

Nguyên nhân: Khi gia súc sinh đẻ, nhất là trong những trường hợp đẻ khó phải can thiệp bằng tay hoặc dụng cụ, niêm mạc tử cung bị xây sát, tổn

thương, vi khuẩn như: Streptococcus, Staphylococcus, E.coli, Salmonella,

Brucella, roi trùng xâm nhập và phát triển gây viêm nội mạc tử cung Mặt

khác, một số bệnh truyền nhiễm như sảy thai truyền nhiễm, phó thương hàn, bệnh lao… thường gây ra viêm nội mạc tử cung Căn cứ vào tính chất, trạng thái của quá trình bệnh lý, viêm nội mạc tử cung có thể chia ra làm hai loại:

Viêm nội mạc tử cung thể cata cấp tính có mủ

Viêm nội mạc tử cung có màng giả

* Viêm nội mạc tử cung cata cấp tính có mủ (Endomestritis puerperalis Catarhalis purulenta acuta)

Bệnh này xuất hiện trên tất cả các loài gia súc, gặp nhiều ở bò, trâu và lợn Sau khi sinh đẻ, niêm mạc cổ tử cung và âm đạo bị tổn thương, xây sát, nhiễm khuẩn, nhất là khi gia súc bị sát nhau, đẻ khó phải can thiệp

Khi bị bệnh, gia súc có biểu hiện một số triệu chứng chủ yếu: Thân nhiệt hơi cao, ăn uống giảm, lượng sữa giảm Con vật có trạng thái đau đớn nhẹ, đôi khi cong lưng rặn, tỏ vẻ không yên tĩnh Từ cơ quan sinh dục thải ra ngoài hỗn dịch, niêm dịch lẫn với dịch viêm, mủ, lẫn những mảnh tổ chức chết…

Khi con vật nằm, dịch viêm thải ra ngoài càng nhiều hơn Xung quanh

âm môn, gốc đuôi, hai bên mông dính nhiều dịch viêm, có khi nó khô lại hình thành từng đám vẩy, màu trắng xám Kiểm tra qua âm đạo, niêm dịch và dịch viêm thải ra nhiều Cổ tử cung hơi mở và có mủ chảy qua cổ tử cung Niêm mạc âm đạo bình thường

Kiểm tra qua trực tràng có thể phát hiện được một hay cả hai sừng tử cung sưng to, hai sừng tử cung không cân xứng nhau Thành tử cung dày và mềm hơn bình thường Khi kích thích nhẹ lên sừng tử cung thì mức độ phản ứng co nhỏ lại của chúng yếu ớt Trường hợp trong tử cung tích lại nhiều dịch viêm, nhiều mủ thì có thể phát hiện được trạng thái chuyển động sóng

* Viêm nội mạc tử cung màng giả

Thể viêm này, niêm mạc tử cung thường bị hoại tử Những vết thương

đã ăn sâu vào tầng cơ của tử cung và chuyển thành hoại tử

Trường hợp này, con vật xuất hiện triệu chứng toàn thân rõ: Thân nhiệt lên cao, ăn uống và lượng sữa giảm, có khi hoàn toàn mất sữa Con vật biểu hiện trạng thái đau đớn, luôn rặn, lưng và đuôi cong lên Từ cơ quan sinh dục luôn thải ra ngoài hỗn dịch: Dịch viêm, máu, mủ, lợn cợn những mảnh tổ chức hoại tử, niêm dịch…

- Viêm cơ tử cung (Myometritis puerperalis)

Viêm cơ tử cung thường kế phát từ viêm nội mạc tử cung thể màng giả Niêm mạc tử cung bị thấm dịch thẩm suất, vi khuẩn xâm nhập và phát triển sâu vào tử cung làm niêm mạc bị phân giải, thối rữa gây tổn thương mạch quản và lâm ba quản Từ đó làm cho các lớp cơ và một ít lớp tương mạc tử cung bị hoại tử Trường hợp này có thể dẫn đến hiện tượng nhiễm trùng toàn thân, huyết nhiễm trùng hoặc huyết nhiễm mủ, có khi vì lớp cơ và lớp tương mạc tử cung bị phân giải, bị hoại tử mà tử cung bị thủng hay hoại tử từng đám

Ở thể viêm này, gia súc biểu hiện triệu chứng toàn thân rõ: Thân nhiệt lên cao, mệt mỏi, ủ rũ, ăn uống giảm, sản lượng sữa giảm hay mất hẳn Gia súc biểu hiện trạng thái đau đớn, rặn liên tục Từ đó cơ quan sinh dục luôn

thải ra ngoài hỗn dịch màu đỏ nâu cợn mủ và những mảnh tổ chức thối rữa nên có mùi tanh, thối Kiểm tra qua âm đạo bằng mỏ vịt thấy cổ tử cung mở, hỗn dịch càng chảy ra ngoài nhiều hơn, phản xạ đau của con vật càng rõ hơn Khám qua trực tràng thì tử cung to hơn bình thường, hai sừng tử cung to nhỏ không đều nhau, thành tử cung dày và cứng Khi kích thích lên tử cung, con vật rất mẫn cảm, đau nên càng rặn mạnh hơn, hỗn dịch bẩn trong tử cung càng thải ra nhiều

Thể viêm này thường ảnh hưởng đến quá trình thụ thai và sinh đẻ lần sau

- Viêm tương mạc tử cung (Perimetritis puerperalis)

Theo Đặng Đình Tín và Nguyễn Hùng Nguyệt (1986) [18], viêm tương mạc tử cung thường kế phát từ thể viêm cơ tử cung Bệnh này thường ở thể cấp tính, cục bộ, toàn thân xuất hiện những triệu chứng điển hình và nặng

Lúc đầu, lớp tương mạc tử cung có màu hồng, sau chuyển sang màu đỏ sẫm, mất tính trơn bóng Sau đó các tế bào bị phân hủy và bong ra, dịch thẩm xuất rỉ ra làm cho lớp tương mạc bị xù xì Trường hợp viêm nặng, nhất là thể viêm có mủ, lớp tương mạc ở một số vùng có thể dính với các tổ chức xung quanh dẫn đến viêm phúc mạc, thân nhiệt tăng cao, mạch nhanh Con vật ủ rũ,

uể oải, đại tiểu tiện khó khăn, ăn uống kém hoặc bỏ ăn Con vật luôn luôn biểu hiện trạng thái đau đớn, khó chịu, lưng và đuôi cong, rặn liên tục Từ âm

hộ thải ra ngoài rất nhiều hỗn dịch lẫn mủ và tổ chức hoại tử, có mùi thối khắm Kiểm tra qua trực tràng thấy thành tử cung dầy cứng, hai sừng tử cung mất cân đối, khi kích thích con vật biểu hiện đau đớn càng rõ và càng rặn mạnh hơn Trường hợp một số vùng của tương mạc đã dính với các bộ phận xung quanh thì có thể phát hiện được trạng thái thay đổi về vị trí và hình dáng của tử cung, có khi không tìm thấy một hoặc cả hai buồng trứng

Thể viêm này thường dẫn đến kế phát bệnh viêm phúc mạc, bại huyết, huyết nhiễm mủ

Bảng 2.1 Một số chỉ tiêu phân biệt các thể viêm tử cung

Chỉ tiêu phân

biệt

Thể viêm

Viêm nội mạc tử cung

Viêm cơ tử cung

Viêm tương mạc

tử cung

Dịch viêm

Màu Trắng, trắng xám Hồng, nâu đỏ Nâu rỉ sắt

Phản ứng đau Đau nhẹ Đau rõ hơn Đau có phản ứng

Bỏ ăn Bỏ ăn một phần hoặc hoàn toàn Bỏ ăn hoàn toàn Bỏ ăn hoàn toàn

2.1.6 Một số nguyên nhân gây viêm tử cung

Theo Nguyễn Hữu Phước (1982) [14] thì lợn nái sinh sản đều mang khuẩn trong âm đạo nhưng không gây bệnh, chỉ khi cổ tử cung mở, chất tiết dịch tụ lại tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển

Theo Nguyễn Đức Lưu và Nguyễn Hữu Vũ (2004) [9], trong quá trình

có thai, lợn nái ăn uống nhiều chất dinh dưỡng, ít vận động hoặc bị nhiễm một

số bệnh truyền nhiễm như: Bệnh xoắn khuẩn, sảy thai truyền nhiễm và một số bệnh nhiễm khuẩn khác làm cho cơ thể lợn nái yếu dẫn đến sảy thai, thai chết lưu và viêm tử cung

Ngoài ra còn một số nguyên nhân sau:

* Thiếu sót về dinh dưỡng và quản lý

Khẩu phần ăn thừa hay thiếu protein trước, trong thời kỳ mang thai có ảnh hưởng đến viêm tử cung

Nái mẹ sử dụng quá nhiều tinh bột, gây khó đẻ, gây viêm tử cung do xây sát

Ngược lại thiếu chất dinh dưỡng nái mẹ sẽ bị ốm yếu, sức đề kháng giảm không chống lại mầm bệnh xâm nhập gây viêm tử cung

Khoáng chất, vitamin ảnh hưởng đến viêm tử cung Thiếu vitamin A gây sưng niêm mạc, sót nhau

* Chăm sóc quản lý vệ sinh

Vệ sinh chuồng trại kém, vệ sinh bộ phận sinh dục lợn nái trước khi đẻ không tốt, khu vực chuồng trại có mầm bệnh Do quá trình can thiệp khi lợn

đẻ, thủ thuật đỡ đẻ, thao tác và dụng cụ không đúng kỹ thuật làm tổn thương niêm mạc Do tinh dịch bị nhiễm khuẩn và dụng cụ thụ tinh không vô trùng

đã đưa vi khuẩn gây viêm nhiễm vào bộ phận sinh dục của lợn cái Do lợn đực bị viêm niệu quản và dương vật khi nhảy trực tiếp sẽ truyền sang lợn cái

Chăm sóc, quản lý, vệ sinh là khâu rất quan trọng Vệ sinh trang trại, cơ sở chăn nuôi, vệ sinh cơ thể lợn nái đồng thời quản lý tốt,… sẽ làm giảm tỷ lệ viêm

* Tiểu khí hậu chuồng nuôi

Thời tiết khí hậu quá nóng hoặc quá lạnh trong thời gian đẻ dễ làm cho lợn nái bị viêm tử cung Vì vậy chúng ta phải tạo tiểu khí hậu phù hợp đối với lợn nái khi sinh để làm hạn chế viêm tử cung

* Tuổi, lứa đẻ, tình trạng sức khỏe

Nái đẻ những lứa đầu và nái đẻ nhiều lứa thường hay ít bị viêm tử cung hơn Nái già do sức khỏe kém, hay kế phát một số bệnh, sức rặn đẻ yếu, thời gian đẻ kéo dài, đẻ khó dễ dẫn đến viêm tử cung

* Đường xâm nhiễm của mầm bệnh

Mầm bệnh có mặt trong ruột, truyền qua niêm mạc đi vào máu, xâm nhập vào tử cung, nguyên nhân chính của sự xâm nhập này là do nhu động của ruột kém

Xâm nhập có thể từ ngoài vào do vi khuẩn hiện diện trong phân, nước tiểu

Bệnh nhiễm trùng mãn tính của thận, bàng quang và đường niệu đạo cũng là nguyên nhân gây bệnh

Hầu hết các trường hợp viêm tử cung đều có sự hiện diện của vi sinh vật thường xuyên có mặt trong chuồng lợn Lợi dụng lúc sinh sản, tử cung,

âm đạo tổn thương chứa nhiều sản dịch, vi trùng xâm nhập gây viêm tử cung

2.1.7 Một số bệnh khác ở đường sinh dục của lợn nái

2.1.7.1 Viêm âm môn, tiền đình và âm đạo

Nguyên nhân chính của viêm âm môn tiền đình và âm đạo ở lợn là những sai sót kỹ thuật khi đỡ đẻ Khi gia súc đẻ khó, phải can thiệp bằng tay hay dụng cụ không phù hợp, không đảm bảo vô trùng, gây tổn thương niêm mạc âm môn, tiền đình, âm đạo hoặc sử dụng các thuốc điều trị bệnh ở tử cung, âm đạo kích thích quá mạnh làm niêm mạc âm đạo, âm môn, tiền đình

Lúc đầu niêm mạc bộ phận bị viêm xung huyết nhẹ, có nhiều dịch thẩm xuất Kiểm tra âm đạo bằng mỏ vịt, con vật không có phản xạ đau, không có triệu chứng toàn thân Con vật rằn vặt, đi đái rắt Nhiều dịch viêm lẫn tổ chức hoại tử màu trắng chảy ra ngoài

Viêm âm môn, tiền đình và âm đạo mãn tính, niêm mạc trở nên khô cứng, màu sắc nhợt nhạt, trên bề mặt niêm mạc có chỗ trắng, đỏ không đều Khi kiểm tra âm đạo, con vật đau đớn Những con viêm mãn tính thì ủ rũ, uể oải, kém ăn, lượng sữa giảm Gia súc luôn rặn, khi rặn từ cơ quan sinh dục

thải ra ngoài hỗn dịch rỉ viêm gồm mủ lẫn mảnh tổ chức hoại tử màu vàng nâu, mùi tanh, dính vào gốc đuôi, hai bên mông

Viêm màng giả trên niêm mạc được phủ một màng mỏng, tổ chức hoại

tử màu trắng, nâu hoặc vàng xám Phía dưới lớp màng có những vết loét nằm rải rác hay tập trung lại thành từng đám lớn trên niêm mạc Con vật đau đớn

rõ rệt, khi kiểm tra âm đạo, con vật luôn cong đuôi rặn, dịch rỉ viêm, máu, mủ lẫn tổ chức hoại tử màu vàng nâu, mùi tanh thối chảy ra Viêm màng giả rất

dễ dẫn tới nhiễm trùng huyết Hậu quả là do tế bào của âm đạo tăng sinh, niêm mạc âm đạo sẹo hóa, nhăn nhúm, lòng âm đạo bị hẹp ảnh hưởng đến quá trình phối giống và sinh sản lần sau

2.1.7.2 Viêm buồng trứng

Viêm buồng trứng ở gia súc chủ yếu là do viêm tử cung, viêm ống dẫn trứng, viêm phúc mạc Nếu viêm cả hai buồng trứng ở thể cấp tính thì gia súc mất hẳn chu kỳ sinh dục, buồng trứng sưng to nên hình thành hình tròn, mềm

và mặt ngoài nhẵn bóng, không có noãn bào và thể vàng

Nếu viêm buồng trứng mãn tính, buồng trứng sưng to rõ rệt, rắn, mặt ngoài có nhiều chỗ lồi lõm khác nhau Nếu buồng trứng bị viêm kéo dài, tế bào trứng bị thoái hóa, các tổ chức liên kết bị tăng sinh, cả hai buồng trứng bị

sơ cứng, con vật mất khả năng sinh sản

2.1.7.3 Thể vàng tồn tại (Corpus luteum persistens)

Trong điều kiện sinh lý bình thường, khi gia súc cái xuất hiện động dục lúc đó noãn bào chín và nổi rõ trên mặt buồng trứng Dưới tác dụng của thần kinh hormone, áp suất noãn bào vỡ, giải phóng tế bào trứng đồng thời sản xuất ra dịch follicolin Sau khi noãn bào vỡ, dịch nang chảy ra, nang degraff xẹp xuống, đường kính ngắn lại, tạo ra những vách ngăn trên vách xoang ăn sâu vào trong và chứa nhiều tế bào hạt làm thu hẹp kích thước xoang tế bào

trứng Lúc này thay thế cho tế bào trứng là thể vàng và đây chính là nơi tiết ra hormone progesteron

Từ ngày thứ nhất cho đến ngày thứ tư, thể vàng gọi là thể huyết Sau ngày thứ tư có thể sờ thấy qua trực tràng (đối với trâu bò), sau ngày thứ tư đến ngày thứ mười hai nó hoàn toàn có màu vàng và tiết ra hormone progesteron Nếu không có thai, thể vàng nhanh chóng đạt đến độ tối đa và bắt đầu tiêu biến Nếu gia súc có thai thể vàng tồn tại trong suốt thời gian mang thai cho đến ngày gia súc chuẩn bị đẻ Trường hợp sau khi gia súc đẻ xong hoặc có hiện tượng động dục nhưng chưa phối giống, phối giống nhưng không đậu thai mà thể vàng tồn tại kéo dài hàng tháng trên buồng trứng được gọi là bệnh thể vàng tồn tại Đây là một trong những nguyên nhân làm cho gia súc không động dục, vô sinh

Theo Nguyễn Hữu Ninh và Bạch Đăng Phong (1994) [13] cho rằng, nguyên nhân bệnh có thể do kế phát từ viêm tử cung tích mủ, thai canxi hóa, sát nhau

Gia súc bị thể vàng tồn tại hoàn toàn không động dục, có thể khám qua trực tràng phát hiện thể vàng to, nhô lên trên bề mặt buồng trứng

Ngoài ra ở lợn còn có thể bị bệnh thiểu năng và teo buồng trứng, xơ cứng buồng trứng, u nang buồng trứng …

2.1.8 Biện pháp phòng và trị bệnh viêm tử cung

* Phòng bệnh: Vệ sinh chuồng nái đẻ sạch sẽ một tuần trước đẻ, rắc vôi bột hoặc nước vôi 20% sau đó rửa sạch bằng nước thường hoặc dùng dung dịch biocid - 30 pha với tỷ lệ 1/1000

Khi đẻ, vệ sinh sạch sẽ bộ phận sinh dục và bầu vú, phun sát trùng bằng dung dịch biocid - 30 pha với tỷ lệ 1/1000 lên mình gia súc

Khi đỡ đẻ bằng tay cần có găng tay, tay được sát trùng kỹ bằng cồn, bôi trơn vazolin hoặc dầu lạc Sau khi lợn đẻ xong phải bơm rửa bằng nước đun

sôi để nguội pha thuốc tím 1/1000 hay nước muối sinh lý 9/1000 hay biocid -

30 1/2000 Sau đó bơm hoặc đặt thuốc kháng sinh penicilin 2 - 3 triệu UI, tetramycin hay sulfanilamid 2 - 5g vào tử cung để chống viêm Trước khi cho lợn giao phối cần kiểm tra lợn đực xem có mắc bệnh không, vệ sinh sạch sẽ

bộ phận sinh dục của lợn đực lẫn lợn nái Nếu thụ tinh nhân tạo cần kiểm tra dụng cụ, vệ sinh sát trùng dụng cụ, kiểm tra phẩm chất tinh dịch,

* Biện pháp điều trị

Để điều trị tốt bệnh viêm tử cung cần phải theo dõi, phát hiện bệnh kịp thời và chẩn đoán đúng bệnh Phát hiện điều trị bệnh sớm sẽ rút ngắn được thời gian điều trị, đỡ tốn kém thuốc mà bệnh chóng khỏi, con vật chóng hồi phục

+ Tiêm kháng sinh

Cách 1: Tiêm tetramycin, tiêm bắp liều 10 - 15mg/kg TT, liên tục 3 - 4 ngày kết hợp septotryl tiêm bắp hoặc tĩnh mạch 1ml/10-15kg TT/ngày, dùng liên tục 3 - 4 ngày

Cách 2: Tylan + Polysul: Tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp 1ml/ 5 - 19kg TT/ngày, dùng liên tục 3 - 4 ngày

+ Tiêm thuốc giảm viêm: Hydrocotizone, pecdnizelone, nếu tiêm hydrocotizone tiêm bắp 1ml/kg TT/ngày, dùng liên tục 3 ngày

+ Tiêm thuốc trợ sức: Vitamin B1, vitamin C, vitamin B12 Lưu ý khi pha thuốc tiêm vitamin C không dùng chung với kháng sinh peniciline, sulfamid và vitamin B12

+ Tiêm thuốc tạo sữa: Thyroxin ngày 1 - 2 ống, liên tiếp 2 - 3 ngày, chỉ dùng khi nhiệt độ cơ thể hạ xuống bình thường

* Phương pháp điều trị bệnh tại trại lợn công ty CP Thiên Thuận Tường

- Cẩm Phả - Quảng Ninh

Điều trị bằng thuốc

Phác đồ I:

Vetrimoxin LA, tiêm bắp 1ml/10kg TTT

Thụt rửa bằng dung dich biocid + 1 triệu UI penicilin + 1g streptomycine Liệu trình ngày 1 lần

Penicilin 1 triệu UI

Streptomycin 1g

Nước cất 50 ml

Hòa tan hỗn hợp bơm trực tiếp vào tử cung

Điều trị toàn thân

Tiêm kháng sinh: Vetrimoxin dùng tiêm bắp thịt, tiêm 1ml/10kg TT/ngày

Tiêm thuốc trợ sức: Vitamin B1, B12, C

Cùng với việc điều trị, con vật được chăm sóc, nuôi dưỡng vệ sinh tốt

2.2 Hiểu biết một số loại thuốc sử dụng trong điều trị viêm tử cung ở lợn

- Dung dịch biocid - 30

+ Thành phần: Trong 100ml biocid có chứa 3% I-ốt

+ Công dụng: Dùng thụt rửa tử cung, chất lượng thuốc ổn định, có tác dụng diệt khuẩn nhanh, kéo dài, an toàn cho gia súc khi sử dụng, diệt vi khuẩn, virus, các dạng nha bào của vi sinh vật, nấm

Biocid liều lượng sử dụng thụt rửa tử cung là 1/2000 còn có tác dụng sát trùng chuồng trại, dụng cụ chăn nuôi Dùng thuốc pha với tỷ lệ 1/500 để phun rửa Pha tỷ lệ 1/1000 phun sát trùng lên mình gia súc trong chuồng nuôi, pha tỷ lệ 1/2000 sát trùng nước uống gia súc

Lưu ý: Khi sử dụng biocid thụt rửa pha tỷ lệ 1/2000 không được pha quá liều dẫn đến se, cháy niêm mạc tử cung làm cho khó giao phối lần sau

Kháng sinh:

Trên thị trường hiện nay có rất nhiều loại thuốc kháng sinh, áp dụng khoa học kỹ thuật mà cho ra nhiều kháng sinh tổng hợp điều trị bệnh đạt hiệu quả rất cao

- Vetrimoxin LA: Dung dịch tiêm vô trùng

trên các vi khuẩn gram dương như : Staphylococci, Streptococci,

Corynebacteria, Clostridium, Erysipelothrix và vi khuẩn gram âm như : E.coli, Salmonella, Pasteurella và các vi khuẩn giống Pasteurella (

Pasteurella-like germs ), Bordetella, Actinobacillus, Haemophilus, Bacillus

anthracis, Moraxella, Proteus mirabilis Sau đó amoxycillin nhanh chóng vào

các mô, cũng như các hệ thống mạch máu Trong đó quan trọng nhất là khả năng phân bố khắp phổi Khả năng chuyển hóa của amoxycillin yếu nên phần lớn bị thận thải qua đường tiểu dưới dạng còn hoạt tính Tác động vào giai đoạn rất sớm của tiến trình nhân lên của vi khuẩn, vì thế amoxycillin thường

được sử dụng trong các trường hợp cấp tính như một giải pháp điều trị hàng đầu

+ Công dụng: Điều trị các bệnh

Nhiễm trùng đường tiêu hóa

Nhiễm trùng đường hô hấp

Nhiễm trùng da và các mô mềm

Nhiễm trùng đường sinh dục – tiết niệu ( Viêm bàng quang, viêm vú, viêm tử cung )

Nhiễm trùng sau khi giải phẫu

+ Cách dùng và liều dùng: Tiêm bắp hoặc tiêm dưới da 1ml/10kgTT

- Genta- Tylosin: Dung dịch tiêm vô trùng

khuẩn đường ruột như E.coli Penicilin chủ yếu dùng tiêm bắp, tiêm tĩnh

mạch bởi nó thải trừ rất nhanh và ít gây tác dụng phụ, gần đây người ta đã

điều chế ra loại penicilin tổng hợp, loại này có thể dùng cho đường tiêu hóa rất tốt

Khi dùng penicilin tiêm cần phải thử phản ứng vì nó hay xảy ra phản ứng thuốc Khi xảy ra phản ứng cần có thuốc chống phản ứng histamin tiêm kịp thời

- Penicilin có tác dụng chủ yếu với các bệnh

Nhiệt thán trâu bò - dùng liều cao - tiêm nhiều ngày

Actiromy cosis ở bò

Bệnh đóng dấu lợn

Bệnh viêm vú truyền nhiễm

Nhiễm trùng khi đẻ, viêm tử cung, sót nhau, và nhiều bệnh khác

- Streptomycine

Nó gồm 3 phần chính: Stcotobiosamin, streptoz, streptidin Trong đó Streptidin quyết định tính kháng khuẩn của streptomycin Nó là một vòng benzen đã mất đi các nối kép của vòng Trong đó có 4 nhóm OH và 2 nhóm guanidin Streptomycin bột màu trắng hoặc hơi hồng nhẹ, tính kiềm, tan nhiều trong nước, không tan trong ete và cồn, bột khô để trong lọ kín có thể để được lâu, dung dịch vô trùng để nơi mát có thể được vài tuần, phạm vi tác dụng tốt nhất ở pH = 7,8 - 9 Streptomycin được sử dụng trong lâm sàng rộng rãi trên thị trường thuốc thường được đóng 1g/1 lọ là 1 triệu UI Thuốc chủ yếu tác dụng với vi khuẩn gram âm, tác dụng trên cầu khuẩn gram dương kháng penicilin

* Thuốc thường được sử dụng trong các bệnh

Điều trị bệnh tụ huyết trùng ở gia súc, gia cầm

Viêm âm đạo tử cung trâu bò, kết hợp với penicilin

Viêm vú do staphylococcus

Trộn vào môi trường pha chế tinh dịch

Điều trị viêm ruột ỉa chảy của bê nghé, lợn con

Actinomycosis: Phải điều trị lâu kết hợp với các thuốc khác

Leptospirosis: Dùng phối hợp với penicilin

Viêm dạ dày, viêm ruột của mèo

Nếu có uống qua đường tiêu hóa thì streptomycin được hấp thụ rất ít chừng 5 - 10% Đại bộ phận được thải qua phân do đó nó có tác dụng chống vi trùng ở đường ruột chủ yếu dùng streptomycin để tiêm bắp, dưới

da và thụt rửa

2.3 Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước

2.3.1 Tình hình nghiên cứu trong nước

Theo tác giả Nguyễn Xuân Bình (2005) [2], Phùng Thị Vân (2004) [20] cho biết: Ở những nái bị viêm tử cung thường biểu hiện sốt theo quy luật sáng chiều (sáng sốt nhẹ, chiều sốt nặng )

Theo tác giả Trần Tiến Dũng và cs (2002) [4], khi gia súc bị bệnh viêm

tử cung ở thể viêm cơ, viêm tương mạc thì không nên tiến hành thụt rửa bằng các chất sát trùng với thể tích lớn Vì khi bị tổn thương nặng, cơ tử cung co bóp yếu, các chất bẩn không được đẩy ra ngoài, lưu trong đó làm cho bệnh nặng thêm Các tác giả đề nghị nên dùng oxytoxin kết hợp PGF2α hoặc kết hợp với kháng sinh điều trị toàn thân và cục bộ

Theo Đặng Đình Tín và Nguyễn Hùng Nguyệt (1986) [18] , sót nhau trên lợn nái ít xảy ra, nhưng nếu lợn nái bị sót nhau sẽ đưa đến nhiễm trùng và gây viêm tử cung Điều kiện môi trường thay đổi đột ngột như: Thời tiết môi trường quá nóng hay quá lạnh trong thời gian đẻ cũng dễ đưa đến viêm tử cung

Theo Lê Xuân Cường (1986) [3], lợn nái chậm sinh sản do nhiều nguyên nhân, trong đó tổn thương bệnh lý sinh dục chiếm tỷ lệ đáng kể Cùng với nhận định trên, Lê Minh Chí và Nguyễn Như Pho (1984, 1992) cho rằng: Khi lợn nái đẻ khó cần áp dụng kỹ thuật ngoại khoa, khi thực

hiện không đúng kỹ thuật sẽ gây viêm niêm mạc đường sinh dục, có thể

bị tổn thương gây viêm tử cung

Theo Hồ Văn Nam và Nguyễn Văn Thanh (1997) [11], bệnh viêm tử cung ở gia súc là một quá trình bệnh lý phức tạp được thể hiện dưới nhiều thể khác nhau Đây là nguyên nhân gây rối loạn sinh sản, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản của gia súc cái

Viêm tử cung là một trong những tổn thương đường sinh dục trên lợn nái sau khi sinh Sau khi sinh có dịch tiết và dịch lẫn mủ là biểu hiện của viêm

tử cung (Nguyễn Văn Thanh 2002) [15]

Theo Nguyễn Xuân Bình (2005) [2], bệnh viêm tử cung xảy ra ở những thời gian khác nhau Nhưng thường xảy ra nhiều nhất vào thời gian sau khi đẻ

Theo Nguyễn Hùng Nguyệt (2007) [11] điều trị viêm vú bằng phương pháp châm cứu cho kết quả tốt

Châm cứu:

Đơn huyệt: Bách Hội, Dương Minh, Vĩ Căn, Hội Âm, Túc Tam Lý, Hải Môn, Khai Phong Châm theo phương pháp tả Thời gian điều trị 7 - 10 ngày liên tục, nghỉ 2 -3 ngày sau đó tiếp tục điều trị

Thủy châm:

Đơn huyệt: Bách Hội, Dương Minh, Hội Âm, Túc Tam Lý, Khai Phong Đơn thuốc: Vitamin B1 2,5% 20ml, Cafein natribenzoat 20% 10 - 20ml Novocain 0,5% 10 - 30ml, Natriclorua 0,9% 20 - 30ml Thủy châm vào các huyệt ngày 1 lần, điều trị trong 5 - 7 ngày liên tục nghỉ 2 - 3 ngày sau đó điều trị tiếp

Theo Trần Tiến Dũng (2004) [5], bệnh viêm đường sinh dục ở lợn chiếm tỷ lệ cao từ 30 - 50%, trong đó viêm cơ quan bên ngoài ít, chiếm tỷ lệ 20%, còn lại 80% là viêm tử cung

2.3.2 Tình hình nghiên cứu ngoài nước

Chăn nuôi lợn là một nghề chiếm tỷ lệ khá cao trong ngành chăn nuôi ở nhiều nước trên thế giới Để khai thác hiệu quả hơn giá trị dinh dưỡng và sinh khối của loài, các nước phát triển trên thế giới không ngừng đầu tư cải tạo đàn giống lợn và áp dụng khoa học kỹ thuật nhằm nâng cao khả năng sinh sản của chúng Trong lĩnh vực thú y đặc biệt quan tâm đến các vấn đề về bệnh sinh sản

Theo Xobko và Gia Denko (1987) [23], nguyên nhân của bệnh viêm tử cung là do tử cung bị tổn thương, sót nhau Bệnh phát triển do chăm sóc nuôi dưỡng không tốt, không đủ chất dinh dưỡng, đưa vào đường sinh dục những chất kích thích đẻ khác nhau, chúng phá hủy hoặc làm kết tủa các chất nhầy ở

bộ máy sinh dục Hai ông cũng đưa ra phương pháp chẩn đoán và biện pháp điều trị

Theo Madec (1985) [21] khi điều tra 147 lợn nái 1 - 6 tuổi trong vòng

1 - 2 năm không chửa thấy 50% trường hợp bị viêm trong tử cung và những biến đổi có u ở ống dẫn trứng, buồng trứng và tử cung

Theo Vtrekaxova (1985) [22], trong các nguyên nhân gây đẻ ít con trong một lứa đẻ, vô sinh, của lợn nái thì các bệnh ở cơ quan sinh dục chiếm

từ 5 - 15%