Bai giang XA TRI UNG THU

Bức xạ hủy diệt tế bào ung thư • Ngăn cản phân chia tế bào • Sai sót của nhiễm sắc thể... Ứng dụng trên lâm sàng của phân liều xạ trị trên cơ sở các yếu tố sinh học phóng xạ 5Rtế bào ung

XẠ TRỊ UNG THƯ

TS.BS PHẠM NGUYÊN TƯỜNG

Phó GĐ TT Ung Bướu- Trưởng khoa Xạ trị- Bệnh viện TW Huế Phó trưởng Bộ môn Ung Bướu- Trường Đại học Y Dược Huế

ĐẠI CƯƠNG

điều trị các khối ung thư

proton, neutron

VÀI NÉT LỊCH SỬ

• 1899: bệnh nhân đầu tiên được xạ trị

• 1913: Coolidge điều trị bằng tia X năng lượng 140kV

• 1922: Xạ trị được nhìn nhận như một chuyên ngành y học (tại Hội nghị quốc tế về ung thư ở Paris- Coutard và Hautant báo cáo ca ung thư thanh quản được xạ trị)

• 1936: Paterson công bố những kết quả điều trị ung thư bằng tia X

• Nhiều tiến bộ vượt bậc

Tác động của bức xạ ion hóa với vật chất sống

• Bức xạ tương tác với vật chất sống gây ra

CƠ CHẾ TÁC DỤNG CỦA XẠ TRỊ

Bức xạ hủy diệt tế bào ung thư

• Ngăn cản phân chia tế bào

• Sai sót của nhiễm sắc thể

CƠ CHẾ TÁC DỤNG CỦA XẠ TRỊ

nhiều tế bào

- Việc cung cấp oxy

- Thể mô bệnh học

- Độ biệt hóa tế bào

- Tổng liều, phân liều, thời gian xạ

- Chu kỳ tế bào

- Nhiệt độ

Ứng dụng trên lâm sàng của phân liều xạ trị trên cơ sở các yếu tố sinh học phóng xạ (5R)

tế bào ung thư và tế bào bình thường

Có thể đánh giá các mức độ đáp ứng của ung thư

chữa hư hại DNA khác nhau, đặc biệt sau các liều xạ nhỏ.

Sự hồi phục tốt hơn ở những tế bào không phân chia, mất ít nhất 6 giờ

để hoàn tất.

-Sự sửa chữa đạt hiệu quả tối đa ở những mô đáp ứng muộn với các phân liều nhỏ -Ưu thế của đa phân liều.

Chia nhỏ liều để các tế bào lành hồi phục hoàn toàn.

lành đáp ứng sớm thường sinh sản nhanh hơn.

Ưu thế của phác đồ gia tốc, điều trị ngắn ngày

Tính toán giảm tổng liều để hạn chế độc tính sớm

ung thư) tương đối kháng xạ Việc cung cấp oxy sẽ làm cho tế bào trở nên nhạy cảm với xạ hơn

Kéo dài thời gian xạ trị với nhiều phân liều để tái cung cấp oxy cho tế bào.

Tăng cường cung cấp máu.

chu kỳ sinh sản (ví dụ: pha S muộn) tương đối kháng xạ Khoảng thời gian giữa các phân liều sẽ giúp tái phân bố tế bào ở các pha nhạy cảm

xạ (như pha G2 hay pha M)

Chia nhỏ liều xạ để bảo đảm tất cả các tế bào sẽ ở trong pha nhạy cảm

sẽ có ít nhất cùng thời gian với một hoặc hai lần chiếu xạ

NGUYÊN TẮC ĐIỀU TRỊ

• Có chỉ định

• Bệnh được chẩn đoán xác định, chẩn đoán giai đoạn

• Xác định tổng thể phương án điều trị, vai trò, vị trí của mỗi phương pháp trong đó có xạ trị

• Xác định chiến lược điều trị

• Xác định tổng liều, phương thức trải liều, loại năng

lượng, mức năng lượng phù hợp, chùm tia

• Xác định các thể tích bia, các cơ quan nguy cấp

• Cố định bệnh nhân, theo dõi bệnh nhân và bảo đảm quy trình QA-QC

• Chăm sóc bệnh nhân

Sự khác biệt của xạ trị triệt để và xạ trị tạm bợ

Kiểm soát triệu chứng, nâng cao chất lượng sống

NHỮNG VẤN ĐỀ LƯU Ý

photon/electron

CÁC VÙNG THỂ TÍCH

Dụng cụ bất động bệnh nhân

HẬU QUẢ CỦA VIỆC CỐ ĐỊNH BỆNH NHÂN KHÔNG CHÍNH XÁC

Bảo đảm quy trình QA-QC

Scotland 2006: Bệnh nhân 16 tuổi Lisa Norris tử vong 8 tháng sau khi nhận một liều xạ vượt hơn 58% liều dự kiến,

do sai sót trong lập kế hoạch xạ trị

Bảo đảm quy trình QA-QC

America 2007- NEW YORK TIMES Bệnh nhân Scott Jerome-Parks 43 tuổi chết do sai sót lập kế hoạch IMRT

CÁC CHỈ ĐỊNH XẠ TRỊ

cổ tử cung.

u, sau hóa trị, ví dụ như H&N, vú, trực tràng, dạ dày

chảy máu, chống tắc nghẽn, điều trị vớt vát các khối u không thể cắt bỏ (ví dụ như phổi), tái

phát tại chỗ (ví dụ ung thư trực tràng), di căn (ví

dụ xương, não)…

CÁC PHƯƠNG THỨC XẠ TRỊ

năng lượng kilo-voltage (kV), các photon năng lượng cao (MV)

CÁC PHƯƠNG THỨC XẠ TRỊ

trong kẽ, suất liều cao/ suất liều thấp

(HDR/LDR)

LIỀU VÀ PHÂN LIỀU

trị

radioactive absober dose

LIỀU VÀ PHÂN LIỀU

do hiện tượng tái oxy hóa dẫn tới tới tăng

độ nhạy xạ

quần thể tế bào tốt hơn, phục hồi tốt hơn

Các phương thức phân liều:

• Đa phân liều:

1Gy × 2 lần/ngày × 5 ngày/tuần × 6-8 tuần

- Áp dụng cho các ung thư ít nhạy xạ

- Có thể tăng tổng liều

• Phân liều gia tốc:

• Đa phân liều liên tục và gia tốc:

1,5Gy × 3 lần/ngày × 12 ngày liên tục

ĐỘ NHẠY XẠ

KỸ THUẬT TIÊN TIẾN

- Xạ trị điều biến cường độ (IMRT)

- Xạ trị theo hướng dẫn hình ảnh (IGRT)

- Xạ trị cắt lớp xoắn ốc (HT)

- Xạ trị trong mổ (IORT)

-