Bài 3 tầm quan trọng của rừng (bài giảng quản lý tài nguyên rừng)

Tầm quan trọng của rừng• Rừng là nguồn gen quí giá • Rừng cung cấp lâm sản • Rừng bảo vệ mùa màng • Vai trò cây xanh với khu dân cư • Vai trò của rừng trong sinh quyển • Vai trò của rừng

Trang 1

TẦM QUAN TRỌNG CỦA RỪNG ĐỐI VỚI CON

NGƯỜI & MÔI TRƯỜNG

Trang 2

Tầm quan trọng của rừng

• Rừng là nguồn gen quí giá

• Rừng cung cấp lâm sản

• Rừng bảo vệ mùa màng

• Vai trò cây xanh với khu dân cư

• Vai trò của rừng trong sinh quyển

• Vai trò của rừng trong khí quyển

• Vai trò của rừng đối với thủy quyển

• Vai trò của rừng đối với thạch quyển

Trang 3

Rừng là nguồn gen quí giá

• Ngân hàng tài nguyên gen to lớn và quý giá của nhân loại

• Nhiều loại động thực vật hết sức quan trọng đối với môi

trường và cuộc sống con người

• Có khoảng 2-3 triệu loài

• Trong tổng số 250.000 loài động thực vật đã biết trong tự

nhiên, có 2/3 số loài (khoảng 170.000 loài) sống trong rừng mưa nhiệt đới ½ số đó phân bố ở vùng Nam Mỹ, 35.000 loài

ở vùng Châu Phi nhiệt đới và 40.000 loài ở Châu Á (trong đó riêng rừng nhiệt đới ở Malaysia có 25.000 loài)

Trang 4

Rừng là nguồn gen quí giá

Các nhà khoa học đã thống kê được:

• Khoảng 10.000 loài thực vật bậc cao (1.000 loài cây

gỗ lớn)

• 280 loài và phân loài thú

• Trên 1.020 loài và phân loài chim

Trang 5

• 259 loài bò sát

• 82 loài lưỡng cư

• Hàng vạn loài sâu bọ và các sinh vật khác.

• Riêng cây làm thuốc đã sơ bộ điều tra được khoảng 1.500 loài

Trang 6

• Muốn phát huy được những đặc tính di truyền quí giá của giới sinh vật và sử dụng những đặc tính đó vì cuộc sống con người, trước tiên loài người phải bảo vệ được các nguồn gen

• Nhiều nguồn gen đã và sẽ trở nên vô giá Hiện nay, do việc khai thác rừng quá mức, nhiều nguồn gen quí đã vĩnh viễn mất đi, nhiều loài sinh vật bị đe dọa tuyệt

chủng.

Trang 7

Rừng cung cấp lâm sản

• Rừng là nguồn cung cấp gỗ, củi.

• Năng suất rừng: khoảng 5 tấn/ha/năm

• Rừng nhiệt đới là loại rừng có năng suất sinh học cao nhất

Trang 8

Đầu thập kỷ 90, thế giới có 3,04 tỉ ha rừng, trong đó:

• Rừng nhiệt đới: 1,76 tỉ ha cung cấp 54,5% khối

lượng gỗ trên thế giới.

• Tổng sinh khối của rừng mưa nhiệt đới khoảng từ

Trang 9

• Giá trị khác cho công nghiệp như sợi, chất ta-nanh, thuốc nhuộm, dầu béo, chất bột…

• Nhiều nguyên liệu sản xuất thuốc chữa bệnh

• Thức ăn cho người và động vật

• Rừng còn là nơi sống của nhiều loài động thực vật,

là nơi bảo vệ các nguồn gen quí hiếm, có giá trị

sinh thái cao.

Trang 10

Rừng bảo vệ mùa màng

Vùng duyên hải phía Bắc thường chịu ảnh hưởng gió mạnh của hải dương hoặc đối với vùng khí hậu mùa hè, như khí hậu Địa Trung Hải hoặc đối với vùng khí hậu lục địa ít mưa,

người ta áp dụng trồng những dãy rừng chắn gió phòng hộ để:

• Tăng năng suất thu hoạch cho cây trồng

• Giảm cường độ gió

Trang 11

• Hạn chế xói mòn mặt đất

• Giữ nhiệt độ cho tầng đất mặt và lớp khí quyển sát mặt đất

• Giảm sự thất thoát ẩm độ và hơi nước của cây

• Chống gió mạnh, chống rét và băng giá

Trang 12

• ở Việt Nam, những dãy rừng phi lao ở huyện Lý Nhân (Nam Hà) bảo vệ đồng ruộng chống gió mùa Đông bắc giá rét, gió Tây nam khô nóng và tăng năng suất từ 10-15%

• Rừng rút khói bụi và khí độc do các nhà máy công nghiệp thải ra

• Rừng ngăn cản ảnh hưởng của chất phóng xạ và giảm tiếng ồn

• Màu xanh của cây đem lại sự thanh thản cho tâm trí sau

những giờ làm việc căng thẳng

Trang 13

Vai trò cây xanh với khu dân cư

Cây xanh có nhiều chức năng, riêng ở góc độ môi trường cây xanh có những đặc tính quý giá như sau :

• Chống bụi: Một cây to mỗi ngày có thể giữ được 10 kg bụi

• Chống ồn: Vòm tán cây trung bình thu nhận 25% tiếng ồn

và phản xạ lại là 75%

• Diệt vi khuẩn: Theo một số kết quả nghiên cứu cho thấy cây có khả năng tiết ra phitonxit có khả năng diệt vi khuẩn gây bệnh

Trang 14

• Cung cấp oxy: Cây xanh là sinh vật duy nhất sản sinh ra oxy trả lại khí quyển 1 hecta thông có thể cho 30 tấn

oxy/năm, ngoài ra còn cho một lượng ozon (O3) có khả năng diệt vi trùng lao cho nên người mắc bệnh lao thường được điều trị và an dưỡng tại rừng thông

• Cây xanh cản gió, nhưng nếu bố cục tạo thành hành lang cây theo hướng gió tốt thì không khí khu đông người được trong lành thoáng mát

Trang 15

• Cây xanh là cái ‘‘máy lọc không khí tự nhiên’’ Cây xanh hút khí CO2 góp phần làm giảm lượng CO2 trong khí

quyển

• Một số cây xanh và hoa có khả năng hấp thụ những chất

ô nhiễm do các nhà máy thải ra như cây thông, cây hội bách; cây phi lao hấp thu khí sunfurơ va clo, cây ráy

thơm khử được 86% formaldehyde ; cây vạn thiên thanh khử benzen và toluen ; Hoa cúc trắng vẫn nở trong môi trường có khí SO2

Trang 16

• Tổ tiên ta ngày xưa đã biết giá trị cây xanh đối với môi trường

• Ở các làng bản có hàng rào dâm bụt, cây cau, cây chanh, cây mít, lũy tre xanh

• Các khu công trình văn hóa, đình đền, miếu mạo đều được xây dựng dưới một quần thể cây xanh, vừa tạo được một cảnh quan đẹp, mát vừa tạo được không gian xanh cho

một khu dân cư hay đô thị

Trang 17

• Ở các đô thị hay thành phố lớn, việc thiết kế và xây dựng một không gian xanh là vấn đế tối cần thiết

• Ở Châu Âu có 12m2 cây xanh/đầu người Ở các nước

trong khu vực 6m2 cây xanh/đầu người

Trang 18

Vai trò của rừng trong sinh quyển

• Phòng hộ, bảo đảm nguồn nước, khống chế lũ lụt, giảm cường độ xói mòn

• Rừng giữ vai trò điều hòa khí hậu

• Rừng điều hoà dòng chảy, giảm cường độ lũ

Trang 19

• Rừng giữ được nước mưa, hạn chế tốc độ dòng chảy bề mặt, tăng độ thấm, chuyển nước mặt thành nước ngầm, nhờ vậy tăng dòng chảy trong mùa khô

• Đất rừng ngấm thấm lớp gấp 4 – 5 lần so với đất trồng trọt

• Hàng năm hấp thụ khoảng 400 tỉ tấn CO2, đưa ra 300 tỉ tấn

O2, giữ cân bằng oxy cho khí quyển

Trang 20

• Rừng còn đóng góp vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân của mỗi nước

• Rừng cung cấp gỗ, vật liệu xây dựng, dược liệu năng lượng, lương thực, động vật hoang dã

• Rừng còn tạo những cảnh quan đẹp, những khu rừng quốc gia, những rừng nguyên thủy để con người tham quan nghiên cứu.

Trang 21

• Rừng là nơi ở của 300 triệu người trên thế giới

Trang 22

• Cứ 25 triệu ha rừng cung cấp:

- 50 triệu tấn oxy

- Bảo đảm 20 triệu tấn nước mưa

- Giữ cho 5,7 tỉ m3 đất khỏi bị xói mòn và sạt lở

- Che chở cho 80 loài chim thú,

- Thức ăn cho khoảng 4.000 triệu gia súc gia cầm

- Cung cấp gỗ quý và dược liệu cho người

Trang 23

• Theo số liệu mới đây, mỗi năm thế giới mất từ 5 – 7 triệu ha đất trồng trọt bị suy thoái là do hơn 17 triệu

ha rừng bị phá hoại Hiện nay trái đất chỉ còn

khoảng 9 triệu km2 rừng nhiệt đới.

Trang 24

Vai trò của rừng trong sinh quyển

• Nhân tố chủ yếu tham gia vào việc giữ cân bằng nồng độ oxy cho khí quyển

• Hàng năm thông qua quang hợp cây rừng đã đưa vào khí quyển trung bình 16 tấn oxy/ha rừng, trong đó rừng thông thoát ra lượng oxy còn nhiều hơn (30 tấn/ha)

• Cây trồng trên đồng ruộng chỉ thoát khoảng 3 – 10 tấn/ha

• Rừng còn ảnh hưởng đến cường độ bốc hơi nước của môi trường xung quanh điều hoà khí hậu, có lợi cho cây trồng

Trang 25

• Ở nhiều nơi, rừng được trồng quanh các khu dân cư và các khu công nghiệp Vai trò của rừng ở đây không chỉ là cung cấp oxy mà còn giữ vai trò màng lọc cho không khí trong lành, cản khói bụi Môi trường không khí trong lành sẽ hạn chế nhiều loại vi khuẩn và virus gây bệnh phát triển

Trang 26

• Khí hậu trong rừng dễ chịu hơn nơi không có rừng

• Ở rừng ôn đới mùa hè mát, mùa đông ấm

• Rừng mưa nhiệt đới có cấu trúc nhiều tầng có tác dụng ngăn chặn ánh sáng mặt trời vào ban ngày; còn ban đêm thì hiện tượng tỏa nhiệt lại xảy ra

Trang 27

• Đối với các luồng đối lưu không khí thì các lớp gây

ra trở lực mạnh mẽ theo hướng ngang sườn

• Rừng có tác dụng ngăn cách ảnh hưởng của các

luồng gió nóng như gió lào, hay giá rét như gió mùa Đông bắc ở Việt Nam làm cho khí hậu điều hoà

hơn.

Trang 28

• Khi rừng bị khai phá, khí hậu thay đổi Mùa hè

nóng gắt, mùa đông lạnh, gió bão, lũ lụt thường xuyên gây ảnh hưởng đến mùa màng và sức khỏe

• Nếu rừng chồi, cây phục hồi dần dần hay trồng lại được rừng non thì cũng phải hàng chục năm sau khí hậu mới bình thường trở lại.

Trang 29

Vai trò của rừng đối với thủy quyển

• Lượng nước bốc hơi từ đất rừng thấp hơn ở nơi

trống trải hoặc các savan

• Trong rừng nhiệt độ thấp, độ ẩm cao, gió yếu Lớp thảm mục dưới tán rừng có vai trò như một lớp xốp cách nhiệt, che phủ mặt đất rừng, làm giảm lượng nước bốc hơi và làm tăng độ ẩm đất.

Trang 30

• Nước một phần được tán cây giữ lại, một phần chảy theo cành, thân xuống đất nên tốc độ nước chảy

• Đây là nguồn nước quan trọng cung cấp cho đồng ruộng và cho sinh hoạt.

Trang 31

• Ở vùng nhiệt đới, lượng mưa trung bình dưới 2.500 mm/năm, nếu rừng còn nguyên vẹn dòng chảy trên mặt đất chỉ chiếm 10 – 30 % lượng nước mưa, ít khi tới 40%.

• Rừng có vai trò hạn chế được lũ lụt, thường xảy ra khi có mưa lớn

Trang 32

Nhiều nhà khoa học có kết luận sau:

• Các cây gỗ và những chướng ngại vật bất kỳ loại nào đều

ngăn giữ một phần nước mưa

• Tỉ lệ nước lọt qua các tán lá so với tỉ lệ nước mưa chảy dọc

theo thân cây tùy theo cường độ mưa mạnh hay yếu

• Khi mưa rất nhỏ thì có 50% nước mưa lọt qua tán lá cây,

khi mưa to thì có 60% lọt qua tán lá cây và 10% chảy dọc theo thân cây Đó là trong trường hợp ở rừng ôn đới thường chỉ có một tầng cây gỗ lớn

Trang 33

Theo quan trắc tính toán thì ở rừng mưa nhiệt đới có:

• 20% nước bốc hơi từ tán cây

• Chỉ có 34% rơi qua lá rừng xuống đất,

• 46% chảy dọc theo thân cây, trong đó có 9% bị bốc

hơi ở bề mặt thân cây, 92% bị vỏ cây hấp thụ, còn 7,1% ngấm xuống đất qua các kẽ nứt

• Tổng cộng có khoảng 40% lượng mưa rơi xuống

đến mặt đất, ít hơn 10 – 20% so với rừng ôn đới

Trang 34

• Lượng mưa một phần ngấm qua các lớp thảm mục

gồm tạo thành một lớp xốp như giấy thấm, do đó mà nước ngầm rỉ ra dần dần và liên tục vào các dòng

sông

• Các quần thể cây gỗ đã có tác dụng điều tiết mực

nước trên sông ngòi khe suối Đặc biệt là nguồn nước

rỉ ra bao giờ cũng trong, không mang theo những chất hữu cơ đông đặc

Trang 35

• Khi lớp phủ cây cối bị phá hủy thì lượng nước mưa rơi

xuống mặt đất trống sẽ là 100% và tốc độ rơi rất nhanh nên không kịp thấm xuống tầng sâu hơn

• Do đó, lượng mưa rơi xuống trên đất dốc sẽ phát sinh

dòng chảy cuốn theo lớp chất hữu cơ của lớp mùn và lớp đất mặt tơi xốp, trở thành dòng nước đục

• Khi đất đã no nước, tất cả lượng nước rơi xuống sẽ chảy

trên mặt đất và nhanh chóng trút vào khe suối sông ngòi

để trở thành cơn lũ và gây ra lụt lội ở vùng thấp

Trang 36

Vai trò của rừng đối với thạch quyển

• Rừng có vai trò quan trọng trong việc hình thành và bảo vệ đất

• Đất được hình thành lại là nguyên liệu để duy trì và phát triển rừng Hệ thống “rừng - đất” trong sinh

quyển đảm nhiệm chức năng quan trọng.

Trang 37

• Khác với đất nông nghiệp, đất rừng dường như được tự cung cấp chất dinh dưỡng

• Cây rừng lấy khoáng, nước trong đất để nuôi cây Hàng năm có một lượng lớn cành lá rụng xuống đất được vi sinh vật, nấm và động vật phân hủy,

bổ sung thêm một lượng khoáng chất cho đất

Trang 38

• Rừng ôn đới thuần loại 5 – 6 tuổi, lượng cành lá rơi trung bình 5 – 10 tấn/ha/năm, chứa khoảng 80 – 90 kgN, 8 kgP2O5, 8 kgK2O

• Rừng nhiệt đới do có nhiều loại cây, cấu trúc nhiều tầng nên có sinh khối lớn

Trang 39

• Ở rừng nhiệt đới Kerigomma, Papua New Guinea là 331 tấn khối lượng khô/ha Sinh khối này khi phân hủy sẽ cung cấp một lượng khoáng chất cho đất là 853kg/ha N, 49kg/ha P, 1.490 kg/ha Ca, 212kg/ha Mg và 699 kg/ha

K

• Tuần hoàn sinh học của hệ thống rừng - đất sẽ tạo ra cần bằng bền vững sinh thái, nếu như không có sự can thiệp

từ bên ngoài.

Trang 40

• Nước mưa khi đi qua tán lá rừng đã rửa một lượng khoáng chất đọng trên mặt lá, làm cho lượng

khoáng chất hòa tán vào nước ngấm xuống đất cao hơn nhiều lần so với nước mưa.

Trang 41

• Hạn chế xói mòn đất:Ở vùng đất cày cuốc trồng cây lương thực có lượng mưa trung bình 1.500 – 2.000 mm/năm, độ dốc 10 – 15o, hàng năm nước cuốn trôi 3 – 5 mm lớp đất mặt

• Nếu vùng đồi núi còn rừng che phủ kín thì sau những trận mưa lớn, rừng hút nước vào đất, vào lớp thảm mục

• Khi chảy trên mặt đất, nước luôn va vào gốc cây nên chảy chậm lại, tốc độ dòng nước chảy ra khỏi rừng giảm, do đó hạn chế xói mòn đất đến mức tối thiểu Qua đó, lớp đất bề mặt được bảo vệ, đồng thời chống bồi lắp lòng sông, lòng

hồ, các công trình thủy điện

Định dạng
Số trang	41
Dung lượng	213,5 KB