(Tóm tắt luận án tiến sĩ) Chiến lược “trỗi dậy hòa bình” của Trung Quốc và tác động đến an ninh khu vực Đông Nam Á đầu thế kỉ XXI

Chiến lược “trỗi dậy hòa bình” của Trung Quốc và tác động đến an ninh khu vực Đông Nam Á đầu thế kỉ XXIChiến lược “trỗi dậy hòa bình” của Trung Quốc và tác động đến an ninh khu vực Đông Nam Á đầu thế kỉ XXIChiến lược “trỗi dậy hòa bình” của Trung Quốc và tác động đến an ninh khu vực Đông Nam Á đầu thế kỉ XXIChiến lược “trỗi dậy hòa bình” của Trung Quốc và tác động đến an ninh khu vực Đông Nam Á đầu thế kỉ XXIChiến lược “trỗi dậy hòa bình” của Trung Quốc và tác động đến an ninh khu vực Đông Nam Á đầu thế kỉ XXI

ỌCH HỌC VIỆN NGOẠI GIAO

-BỘ NGOẠI GIAO

LƯU VIỆT HÀ

CHIẾN LƯỢC “TRỖI DẬY HÒA BÌNH” CỦA TRUNG QUỐC

VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN AN NINH KHU VỰC ĐÔNG NAM Á

ông trình được hoàn thành tại: i Học vi n Ngoại giao

gười hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn hái n ương

GS.TS Nguyễn hái n ương

Vào hồi giờ ngày tháng 10 năm 2016

Có thể tìm hiểu luận án tại hư vi n Học vi n Ngoại gi o, hư

vi n Qu c gia hư vi n Học vi n Ngoại giao

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Luận án n y được hình thành và thực hi n với b n lý do chính

sau Thứ nhất, một trong những hi n tượng đượ nói đ n nhiều nhất ở

Châu Á – hái Bình Dương s u hi n tranh lạnh là sự trỗi dậy mạnh

mẽ và ngoạn mục của một nước Trung Qu đầy tham vọng Thứ hai,

lý luận về “trỗi dậy hò bình” đượ á nh l nh đạo Trung Qu đư

ra với mụ đí h mu n chứng tỏ với th giới rằng, Trung Qu c sẽ không theo on đường thách thức trật tự th giới, m đi theo on đường phát triển hợp tác, cùng có lợi, cùng thắng lợi, l đ i tác xây dựng chứ không phải là kẻ thách thức hoặc phá hoại đ i với h th ng

hi n hành Thứ ba, khác với những gì Trung Qu đ v đ ng tuy n

b về “trỗi dậy hò bình”, trước một loạt những h nh động leo thang trong tranh chấp ở Biển Đông với một s qu c gia trong khu vực, Trung Qu đ thường xuy n tăng ường chi phí qu phòng, đơn phương xây dựng trái phép đảo nhân tạo ở Biển Đông đ l m phức

tạp hóa tình hình an ninh của khu vực Thứ tư, vi c tìm hiểu, làm rõ

về mụ ti u v phương thức triển khai chi n lượ “trỗi dậy hò bình” của Trung Qu tá động như th n o đ n an ninh khu vự Đông Nam Á sẽ đem đ n những k t quả quan trong về lý luận lẫn thực tiễn

từ góc nhìn lợi ích của Vi t Nam

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Quá trình trỗi dậy hòa bình của Trung Qu v tá động đ n tình hình an ninh khu vự Đông m đầu th kỉ XXI là một trong những vấn đề đ ng thu hút sự quan tâm sâu sắc của các nhà nghiên cứu quan h

qu c t trong thời gian gần đây Khảo sát tư li u về các bài vi t và công trình nghiên cứu ở trong v ngo i nướ li n qu n đ n sự trỗi dậy của Trung Qu c có thể chia thành ba cách ti p cận khác nhau: Thứ nhất,

đ ó một s học giả trong nước và qu c t nghiên cứu về sự trỗi dậy của Trung Qu c, trong đó ó thể kể đ n các tác phẩm đ được nghiên cứu tại Trung Qu c như là: Nguyễn Tông Trạch (2007), Sự trỗi dậy của Trung Qu c và sự th y đổi trật tự qu c t ở Đông , XB Đại học Bắ Kinh; Dương hủ Minh (2008), Thuy t trỗi dậy hòa bình

của Trung Qu c, NXB Nhân dân An Huy; Dương hí ường, Cát

Ki n Hùng (2001), với “ ự thịnh suy củ á vương triều Trung

Qu ”; ồ n ương (2007), với “ on đường trỗi dậy của Trung

Qu ”; ôn ồng Hoa (2005), với “Khuôn khổ hình th nh Đại chi n lược Trung Qu ”; Vương Ph m (2010), hi n lượ nước lớn hòa

bình của Trung Qu c, Tạp hí Đương Đại… Ở Phương ây, ũng đ

có nhiều học giả nghiên cứu về sự trỗi dậy của Trung Qu , trong đó

có một s công trình sách nghiên cứu về sự trỗi dậy của Trung Qu c bằng ti ng Anh có thể kể đ n như l : hin ’s rise: h llenges nd Oppunities của các tác giả C Fried Bergsten, Charles Freeman, Nicholas R.Lardy, Derek J Mitchell; The rise of China and the logic

of strategy của tác giả Edw rd ottw k; hin ’s “pe eful rise” in the 21th century: domestic and international của tác giả Sujian Guo hay tác phẩm hin ’s pe eful rise in glob l ontext, domesti spe t of hin ’s ro d ủa tác giả Jinghao Zhou

Bên cạnh đó ở Vi t Nam, có một s ông trình đáng hú ý nghiên cứu về quá trình trỗi dậy của Trung Qu như: Tuyển tập một

s công trình nghiên cứu về sự trỗi dậy của Trung Qu c và những vấn đề đặt ra cho Vi t m được nghiên cứu bởi Vi n nghiên cứu

Trung Qu c; Phạm Sao Mai, Nội hàm chiến lược phát triển hòa bình

của Trung Quốc, Tạp chí nghiên cứu qu c t s 84 năm 2011 Ngoài

ra hi n tại ở Vi t m ũng ó 02 u n sách dịch có tự đề là:

“ rung Qu c trỗi dậy hò bình” ủa hai tác giả Giang Tây Nguyên và

Hạ Lập Bình v được Nhà xuất bản Quân đội nhân dân xuất bản năm

2007 và 2008 do dịch giả Dương D nh Dy biên dịch

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của Luận án là tập trung nghiên cứu, phân

tích quá trình hình thành và triển khai chi n lượ “trỗi dậy hò bình” của Trung Qu c và làm rõ những tá động của chi n lượ đó đ i với

an ninh khu vự Đông m Để đạt được mục tiêu này, nhi m vụ nghiên cứu của Luận án bao gồm: (i) Làm rõ về mụ ti u, phương thức triển khai chi n lượ “trỗi dậy hòa bình của Trung Qu c; (ii) Đánh giá về những tá động trong quá trình triển khai chi n lượ “trỗi dậy hò bình” ủa Trung Qu đ n an ninh khu vự Đông m và từ

đó thấy được những mâu thuẫn trong lời nói v h nh động trong hính sá h đ i ngoại của Trung Qu c; (iii) Đư r những dự báo về chiều hướng tá động của chi n lượ “trỗi dậy hò bình” ủa Trung

Qu đ i với khu vực trong thời gian tới và ki n nghị chính sách cho

Vi t Nam

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Đ i tượng nghiên cứu chính của Luận án là chi n lượ “trỗi dậy hò bình” ủa Trung Qu v tá động đ n an ninh khu vực Đông m

Về phạm vi nghiên cứu, Luận án chủ y u nghiên cứu chi n

lượ “trỗi dậy hò bình” ủa Trung Qu đ i với á nướ Đông Nam Á trong khoảng thời gian từ đầu th kỉ XX đ n n y, trong đó

có thời điểm mà Trung Qu đư r khái ni m “trỗi dậy hò bình”

go i r để l m rõ hơn về quá trình trỗi dậy của Trung Qu c, trong

đề t i ũng sẽ đề cập đ n những tiền đề lịch sử, tư tưởng của các nhà

l nh đạo, nh tư tưởng của Trung Qu trướ đó khi đề cập đ n vấn

đề “trỗi dậy hòa bình”

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận án chủ y u sử dụng phương pháp nghi n ứu quan h

qu c t v phương pháp ti p cận lịch sử và logic Ngoài ra các phương pháp khá như dự báo, phân tích, tổng hợp v so sánh được

sử dụng để bổ trợ cần thi t ho b phương pháp tr n

6 Những đóng góp của luận án

(i) Luận án góp phần l m rõ ơ sở lý luận và mụ ti u, phương thức thực hi n của chi n lượ “trỗi dậy hò bình” ủa Trung Qu c; (ii) Luận án đ hỉ r được những tá động của sự trỗi dậy của Trung

Qu đ n tình hình an ninh khu vự Đông m để từ đó thấy được

sự mâu thuẫn giữa lời nói v h nh động trong hính sá h đ i ngoại của Trung Qu c; (iii) Luận án là tài li u tham khảo cho nghiên cứu và giảng dạy về hính sá h đ i ngoại của Trung Qu c nói chung và quan h Trung Qu c – ASEAN nói riêng

7 Bố cục của luận án

Luận án gồm ó 3 hương: i) “ ơ sở và nội dung của chi n

lượ “trỗi dậy hò bình” ủa Trung Qu ”, ii) “ hững thách thứ đ i với an ninh khu vự Đông m trước chi n lượ “trỗi dậy hòa bình” ủa Trung Qu ”, iii) “ hiều hướng tá động của chi n lược

“trỗi dậy hò bình” đ i với khu vực và Vi t Nam trong tương l i”

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ VÀ NỘI DUNG CỦA CHIẾN LƯỢC “TRỖI DẬY

HÒA BÌNH” CỦA TRUNG QUỐC 1.1 Cơ sở lịch sử

Chủ đề "trỗi dậy hòa bình" mà hi n nay, vì nhiều lý do nên thường được gọi th nh “phát triển hòa bình" tuy gần đây mới được Trung Qu đề cập nhiều song trên thực t không phải là vấn đề mới Trong các học thuy t, tư tưởng tri t học cổ đại và các triều đại phong

ki n Trung Qu s u n y đều đề cập tới nội dung phát triển và hòa bình Trung Qu c là một trong những nước có bề dày lịch sử từ xa

xư , ó truyền th ng văn hi n lâu đời Lịch sử Trung Qu c cho thấy,

vi th y đổi triều đại phần lớn đều được thực hi n bằng vũ lự Vũ

lự đem lại th ng nhất đất nước, từ đó phát triển ường thịnh Đây l quy luật tất y u Nhà Tần tiêu di t 6 nước, lần đầu tiên th ng nhất đất nước, củng c ý thứ đo n k t của dân tộ rung o h Đông Hán và Tây Hán mở rộng bờ cõi, thần phục một s đông á nước lân bang trở thành kẻ "c ng nộp" củ mình h Đường ph truất nhà Tuỳ, đư rường An trở thành một đô thị phồn thịnh, thu hút đông đảo người nước ngoài tới đây gi o lưu, buôn bán… uy nhi n, sử dụng vũ lự để thành lập đất nướ đ khó, nhưng dùng vũ lự để giữ được sự ường thịnh lâu d i thì ng khó khăn ơn nữa, những triều đại đ từng hưng thịnh một thời, theo quy luật của lịch sử, đều đi đ n suy vong Do vậy, để tìm r on đường t i ưu để đư đất nước nhanh hóng ường thịnh và phồn vinh lâu dài, các nhà hoạ h định chi n lược của Trung Qu đ không l ng quên các bài học lịch sử củ đất nước mình

1.2 Cơ sở thực tiễn hình thành chiến lƣợc “trỗi dậy hòa bình”

Chủ đề “trỗi dậy hò bình” tuy gần đây mới được Trung Qu đề cập nhiều song trên thực t không phải là vấn đề mới Tháng 10/2003, tại Diễn đ n Bá g o, iáo sư Trịnh Tất Kiên (Zheng Bijian) nguyên Phó Hi u trưởng thường trự rường Đảng Trung Qu , đại

di n cho giới học giả Trung Qu đ phát biểu công khai về lý luận

"trỗi dậy hòa bình", nhấn mạnh "sự trỗi dậy hò bình” ủa Trung

Qu c là bộ phận của sự trỗi dậy hòa bình của Châu Á với mụ đí h chính là nhằm giải tỏa các nghi ngờ của Mỹ v phương ây về "m i

đe dọa Trung Qu c" Trịnh Tất Kiên tuyên b Trung Qu c sẽ nắm lấy on đường mới “trỗi dậy hò bình” ho n to n khá với Đức, Nhật

và Liên Xô

Song trước phản ứng củ dư luận qu c t v trong nước, Trung

Qu c có sự điều chỉnh, tránh đề cập đ n khái ni m "trỗi dậy hòa bình" và thay bằng "phát triển hòa bình" Nhìn chung, lý luận “phát triển ho bình” v lý luận “trỗi dậy ho bình” không ó sự khác bi t nhiều, nó vẫn k thừa lý luận trỗi dậy nước lớn, nhưng sự th y đổi từ

“trỗi dậy ho bình” s ng “phát triển ho bình” m ng ý nghĩ l rung

Qu c mu n kéo dài thời gian phát triển và mu n có phát triển liên tục; Đảm bảo không để á nước lo ngại Trung Qu c sẽ phá vỡ sự cân bằng qu c t , nhất là trong chính trị qu c t ; Trung Qu c có thể sánh

v i ùng á ường qu c hi n nay; Khẳng định địa vị và trách nhi m

qu c t của Trung Qu c

1.3 Mục tiêu của “trỗi dậy hòa bình” của Trung Quốc

1.3.1 Xóa bỏ “thuyết đe đe dọa” nhằm vào Trung Quốc

Trong lịch sử phát triển của các qu c gia từ thời cận đại đ n nay, thông thường sự trỗi dậy của một qu c gia sẽ dẫn đ n sự xáo trộn, thậm chí dẫn tới sự th y đổi trật tự th giới Bài học lịch sử cho thấy,

các qu c gia trỗi dậy thường thông qu on đường quân sự, hay dùng sức mạnh cứng để đạt được lợi ích của mình

Nhiều học giả phương ây, đặc bi t là những học giả theo trường phái chủ nghĩ hi n thực cho rằng sự trỗi dậy của Trung Qu c

sẽ dẫn tới sự thách thức của Trung Qu đ i với hi n trạng chính trị

qu c t , Mỹ và lợi ích củ á nước khác và trật tự qu c t , tạo ra

m i đe dọ đ n ổn định khu vự hâu hái Bình Dương v th giới, dẫn đ n những xung đột trong trật tự giữa Trung Qu c với qu c t

m đặc bi t là Mỹ Chính vì vậy, khi đề cập tới “phát triển hò bình”, Trung Qu c mu n nhấn mạnh quá trình trỗi dậy trong tương l i ủa mình sẽ không như á nướ phương ây, đi n thi p vào công vi c nội chính củ á nước khác, mà mu n xây dựng hình tượng hòa bình trong quá trình trỗi dậy

1.3.2 Kiến tạo hình ảnh một cường quốc mới nổi thân thiện, có trách nhiệm

Thực t vi c Trung Qu c tuyên b khẩu hi u "trỗi dậy hòa bình",

"phát triển hòa bình" là nhằm giảm thiểu m i lo ngại và nghi kỵ từ các qu gi khá Đó được xem là một bi n pháp ngoại giao khôn ngoan củ á nh l nh đạo Trung Qu để thực hi n các mục tiêu lâu dài củ mình Đ i với th giới bên ngoài, Trung Qu c dùng "mỹ từ" như xây dựng "th giới hò bình" m theo á nh l nh đạo Trung

Qu , đó l một th giới trong đó không một qu c gia hay một nền văn minh n o ó v i trò hi ph i, khuy n khích sự cạnh tranh tích cực

và bổ trợ lẫn nh u trong điều ki n công bằng, đồng thời tôn trọng các chuẩn mự ơ bản trong quan h qu c t và luật pháp qu c t theo nguyên tắc: "Th giới hài hòa" là th giới hòa bình lâu dài và phồn vinh chung, là th giới t t đẹp mà giữ on người chung s ng hài hòa với tự nhiên và là th giới dân chủ, hòa thuận, công bằng và bao dung

1.3.3 “Phục hưng” Trung Quốc

Mục tiêu củaTrung Qu c khi thực hi n chi n lượ “trỗi dậy hòa bình” l nhằm chấn hưng dân tộc Trung Hoa Trung Qu c mu n khôi phục vị th một “si u ường” ở phương Đông trong quá khứ mà chỉ

ó thông qu on đường “trỗi dậy”, “phát triển” rung Qu c mới có thể thực hi n được Trung Qu c nhấn mạnh vi năm 2049 l thời gian hạn định để hoàn thành vi c chấn hưng to n di n dân tộc Trung Hoa, vừa vặn 100 năm th nh lập nước CHND Trung Hoa

1.3.4 Tìm kiếm nguồn tài nguyên bổ sung cho phát triển của Trung Quốc

Quá trình công nghi p hó v đô thị hóa bi n Trung Qu c trở

th nh nướ ti u dùng h ng đầu th giới về nhôm, đồng, chì, nikel, kẽm, thi c và quặng sắt Về n ninh năng lượng, do được m nh danh

l ông xưởng của th giới, nhu cầu về dầu lửa Trung Qu c trong thời gian qua và sắp tới đây ng y ng trở nên gay gắt trong b i cảnh trữ lượng năng lượng tính theo đầu người như dầu thô, th n, khí đ t thi n nhi n đ ng ng y ng giảm Bắt đầu từ năm 1993, rung Qu c

đ phải nhập khẩu dầu khí Để giải quy t vấn đề này, Trung Qu đ tập trung thú đẩy hợp tác với á nướ , ũng như tìm nhiều bi n pháp

để giảm bớt ăng thẳng và thực hi n đ dạng hóa thị trường nhập khẩu năng lượng để phục vụ cho mục tiêu trỗi dậy của Trung Qu c

1.4 Các phương thức thực hiện chiến lược “trỗi dậy hòa bình”

1.4.1.Mở rộng quan hệ ngoại giao

Trong b i cảnh tình hình qu c t và khu vực có nhiều th y đổi, Trung Qu đ ó sự th y đổi trong chính sách ngoại giao láng giềng Trung Qu đ nhận thứ được vi c phát triển quan h hữu nghị hợp tác với á nước láng giềng l điều ki n cần thi t cho hi n đại hóa và thực hi n chi n lượ “trỗi dậy hò bình” ủa mình Chính sách cụ thể

của Trung Qu được ti n hành khôn khéo và uyển chuyển với phương hâm “ n ây, dựa Bắ , tr nh Đông m” Đồng thời, Trung Qu đ khéo léo khi luôn thể hi n là một nước tham gia tích

cự , hăng hái ủng hộ vi c tham gia hợp tác khu vực, né tránh trở thành lự lượng chủ đạo khi hợp tác, luôn nhấn mạnh địa vị chủ đạo của ASEAN trong hợp tác khu vực, ủng hộ chủ nghĩ khu vực và chủ nghĩ đ phương theo “phương thức A E ”, mặc dù trên thực t , Trung Qu c mu n kh ng ch định hướng tổ chức này phục vụ cho lợi ích của Trung Qu c Trung Qu c ti n hành xác lập quan h đ i tác với á ường qu như g , ỹ, Nhật, Ấn Độ, E để tranh thủ

á nước này cho sự phát triển kinh t trong nước và tận dụng những điều ki n thuận lợi cho sự trỗi dậy của Trung Qu c

1.4.2 Tăng cường hợp tác kinh tế

Từ khi ti n hành cải cách mở cử năm 1978, rung Qu c luôn coi vi c phát triển kinh t là nhi m vụ quan trọng h ng đầu để giải quy t các vấn đề trong nước và qu c t Để th m gi sâu hơn v o nền kinh t th giới, Trung Qu tăng ường các hình thứ tr o đổi kinh

t thương mại với b n ngo i như OD , đầu tư, v th m dự sâu hơn vào các tổ chức kinh t toàn cầu Về đầu tư r b n ngo i, với nguồn

v n khá dồi dào và kinh nghi m đ tí h lũy được trong sản xuất để xuất khẩu, Trung Qu đ ng xú ti n đầu tư r nước ngoài khá rầm

rộ Đầu tư r nướ ngo i được Chính phủ Trung Qu điều hành một cách có tổ chứ , ó bướ đi để thú đẩy các doanh nghi p Trung

Qu đư những thi t bị, kỹ thuật đ n những nước châu Á, châu Phi

để xây dựng nhà máy Với hính sá h đầu tư ụ thể vào các khu vực quan trọng, Trung Qu đ ng l m th y đổi nhận thức của nhiều nước

đ i với Trung Qu c, tranh thủ được sự tín nhi m của những nước này,

dẫn đ n ảnh hưởng quyền lực của Trung Qu c trên th giới ngày

ng tăng, phù hợp với những lợi ích qu c gia của Trung Qu c

1.4.3 Đẩy mạnh triển khai sức mạnh mềm trên thế giới

Có thể nói, vận dụng sức mạnh mềm là một trong những phương thức thực hi n chi n lượ “trỗi dậy hò bình” rất quan trọng v được triển khai có thể coi là khá thành công, tạo ấn tượng Trung Qu c và nền văn hó ủ nước này ngày càng trở nên hấp dẫn hơn đ i với ông húng nước ngoài Một s nhà nghiên cứu chỉ ra rằng bên cạnh

vi gi tăng quyền lực kinh t và quân sự, củng c quyền lực mềm là nhân t quan trọng tăng ảnh hưởng củ nước này tại khu vực.Trong

ti n trình đư văn hó r b n ngo i, rung Qu đ gắng cụ thể hóa ở hai vai trò chính: thứ nhất, ở gó độ chính sách, các hoạt động ngoại gi o văn hó được áp dụng như ông ụ quảng bá v đảm bảo với th giới rằng “mô hình phát triển Trung Qu ” được thực hi n thông qu on đường hò bình, qu đó l m “giảm đi sự lo ngại đ i với sự trỗi dậy Trung Qu c và giảm bớt lo ngại từ b n ngo i”; thứ hai, các hoạt động ngoại gi o văn hó được sử dụng nhằm tạo dựng và nâng cao vị th Trung Qu như l một nước lớn gần gũi, thân thi n

1.4.4 Thúc đẩy hợp tác về an ninh

Sự k t thúc của chi n tranh lạnh đ dẫn tới th y đổi mạnh mẽ của môi trường qu c t , ũng như á h nhìn nhận, đánh giá về cục di n th giới, xu th , tr o lưu phát triển và các chính sách ngoại giao, an ninh của Trung Qu c Do đó, rung Qu đ ó sự điều chỉnh chính sách về

an ninh, cụ thể là: Thứ nhất, chuyển bi n từ quan ni m an ninh quân sự truyền th ng sang quan ni m tăng ường hợp tác an ninh tổng hợp

Thứ hai, quan ni m an ninh mới ũng đề cập tới vi c trong hợp tác

giữ á nước với nhau cần tôn trọng nguyên tắc quan h qu c t về chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, không xâm phạm lẫn nhau, không can

thi p vào công vi c nội bộ, bình đẳng, cùng có lợi, 5 nguyên tắc cùng

chung s ng hòa bình Thứ ba, khái ni m an ninh mới của Trung Qu c

có thể được hiểu như l một tuyên b mu n làm ch ng lại ơ h an ninh được thực hi n do Mỹ chủ đạo tại khu vự ũng như phản đ i

h nh vi “bá quyền Thứ tư, trong các m i quan h song phương, rung

Qu c nhấn mạnh đ n quan h song phương giữa các qu c gia cần dùng phương thứ hò bình để giải quy t các tranh chấp

CHƯƠNG 2 NHỮNG THÁCH THỨC ĐỐI VỚI AN NINH

KHU VỰC ĐÔNG NAM Á TRƯỚC CHIẾN LƯỢC “TRỖI

DẬY HÒA BÌNH” CỦA TRUNG QUỐC

2.1 Một số vấn đề an ninh tại khu vực Đông Nam Á đầu thế kỉ XXI

2.1.1 Cạnh tranh năng lượng và biến đổi khí hậu

Đ i với á nướ Đông m , sức ép về n ninh năng lượng không phải là vấn đề bứ xú như ở Trung Qu c, Ấn Độ hay Nhật Bản, nhưng đây ũng l một vấn đề nhạy cảm bởi cuộc chi n về năng lượng, nhất là về dầu mỏ đ ng leo th ng tr n quy mô to n ầu Sự bùng nổ của các nền kinh t , nhất là ở Trung Qu c và Ấn Độ, ũng như sự cạn ki t các nguồn tài nguyên thiên nhiên, nhất là các nhiên

li u như dầu mỏ, khí đ t, th n đá v nguồn nước ngọt dùng cho thuỷ

đi n ũng như tham vọng kiểm soát địa chính trị dầu mỏ của các nước lớn, trong đó ó ỹ đ v đ ng mu n hút Đông m v o vòng xoáy cạnh tr nh năng lượng, kể cả năng lượng hạt nhân Thêm

v o đó, nhu ầu gi tăng nguồn năng lượng bổ sung cho quả trình công nghi p hóa, hi n đại hó đất nước và ti n nghi củ người dân Đông m đ ng l n o ũng nảy sinh những vấn đề mới trong cạnh tr nh năng lượng