(Luận án tiến sĩ) Nhà nước Việt Nam với việc bảo đảm quyền con người trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay

(Luận án tiến sĩ) Nhà nước Việt Nam với việc bảo đảm quyền con người trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay(Luận án tiến sĩ) Nhà nước Việt Nam với việc bảo đảm quyền con người trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay(Luận án tiến sĩ) Nhà nước Việt Nam với việc bảo đảm quyền con người trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay(Luận án tiến sĩ) Nhà nước Việt Nam với việc bảo đảm quyền con người trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay(Luận án tiến sĩ) Nhà nước Việt Nam với việc bảo đảm quyền con người trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay

TR NăTH ăHọE

QUY NăCONăNG IăTRONGă I UăKI Nă

H IăNH PăQU CăT ăHI NăNAY

Chuyên ngành :ăCh ăngh aăduyăv tăbi năch ng

vƠăCh ăngh aăduyăv tăl chăs

L U NăÁNăTI NăS ăTRI T H C

Ng i h ng d n khoa h c: P GS,ăTS.ăTR NăTHÀNH

HĨăN Iă- 2015

Tôiă xină camă đoană đâyă làă côngă trìnhă nghiênă c uă c aă riêngătôi;ăcácăs ăli u,ăt ăli uăđ căs ăd ngătrongălu năánălàă trungă th c,ă cóă xu tă x ă rõă ràng;ă nh ngă phátă hi nă đ aă raă trongălu năánălàăk tăqu ănghiênăc uăc aătácăgi ălu năán

Tácăgi ălu năán

Tr n Th Hòe

1.3 Nh ngăgiáătr ăc aăcácăcôngătrìnhăliênăquanăđ nălu năánăvàănh ngăv năđ ă

Ch ngă2:ă B Oă MăQUY NăCONăNG IăVĨăNHĨăN Că IăV Iă

2.2.ăNhàăn căđ iăv iăvi căb oăđ măquy năconăng iă- T măquanătr ngăvàă

Ch ngă3:ă NHĨăN CăVI TăNAMă IăV IăVI CăB Oă MăQUY Nă

3.1.ăH iănh păqu căt ăvàătácăđ ngăc aănóăđ nănhàăn cătrongăvi căb oăđ mă

3.2.ăTh cătr ngăNhàăn căVi tăNamăđ iăv iăvi căb oăđ măquy năconăng iă

3.3 Nhà n căVi tăNamăv iăvi căb oăđ măquy năconăng iătrongăđi uăki nă

Ch ngă4:ă NHĨăN CăVI TăNAMă IăV IăVI CăB Oă MăQUY Nă

HNQT :ăăăăăăăH iănh păqu căt

M ă U

1 T ínhăc păthi tăc aăđ ătƠiănghiênăc u

Quy năconăng iă(HumanăRights) (QCN) là giáătr ăcaoăquỦ,ălàăthànhăqu ăđ uă

tranhăchungăc aătoànănhânălo iăch ngăl iăápăb c,ăb tăcông.ăDoăđó,ăb oăđ măQCN tr ăthànhăkhátăv ngăc aăloàiăng i,ălàăgiáătr ăc ăb nămàăcácăch ăđ ăxưăh iăluônăh ngăt i.ă

Ngày nay, cùngăv iăs ăphátătri năc aăl chăs ,ăv năđ ăb oăđ măQCN c ngăđ cănh nă

th căvàăth căhi năt tăh năv iănh ngăgiáătr ,ăchu năm căv ăQCN ngàyăcàngăđ căm ă

r ng.ăTuyănhiên tùy theo m iăth iăk ăl chăs ,ăch ăđ ăkinhăt ,ăchínhătr ,ăquanăđi măgiaiă

c p khác nhau mà nh ngăchu năm c,ănguyênăt căb oăđ măQCNăkhácănhau Doăv y,ă

QCNăvàăb oăđ măQCN,ănh tălàătrongăđi uăki nătrênăth ăgi iăđangăt năt iăđaăd ngăcácănhàăn c v i cácăgiaiăc păv iănh ngăch ăđ ăchínhătr ăvìănh ngăm cătiêu,ăl i ích khác nhau.ă i u nàyăth ăhi năr tărõătrongăquanăđi măchínhătr ,ăcáchăt ăch c,ăth căthiăquy nă

l căc aăcácănhàăn căc ăth ă

Ngàyănay,ătoànăc uăhóaă(TCH)ăvàăh iănh păqu căt ă(HNQT)ălàăm tăxuăth ăt tăy uă

đ iăv iăcácăqu căgia.ăVi căthamăgiaăngàyăcàngăsâuăr ngăvàoăquáătrìnhăTCH và HNQT đưălàm cho các qu căgia "xích" l iăg nănhauăh n,ăt oăraăcácăđi uăki năvàăc ăh iăthu nă

l iăh năchoăs ăphátătri năvìăs ăti năb ăchungăc aănhânălo i,ăgópăph năquanătr ngăvàoă

vi căb oăđ măngàyăcàngăt tăh năcácăQCN.ăTuyănhiên,ăTCHăvàăHNQTăc ng n yăsinh

mâuăthu năgi aăcácădânăt cădoăs ăchênhăl ch,ăb tăcôngăv ăc ăh i,ăđi uăki nătrongăvi căchi măl nhăcácăngu năl căđ ăth căhi năvàăphânăchiaăh ăth ngăl iăíchăxưăh i; trong vi că

gi iăquy tăm iăquanăh ăgi aănhânăquy năvàăch ăquy năqu căgiaădânăt cătrongăh iănh p;ă

nh ngămâuăthu năl i ích gi aăcácăgiaiăc pătrongăm tănhàăn căc ăth ăđangăc nătr ăcu că

đ uătranhăvìănh ngăl i ích chungăchoăxưăh i,ăvìăti năb ăxưăh i d năt iăph măviăvàăm că

đ ăb oăđ m,ăth căhi năQCNă ăcácăqu căgiaăcóăkhácănhau Gi iăquy tăv năđ ănàyăm iănhàă

n căcóăquanăđi m,ănguyênăt căriêngăv b o đ m QCN vìăs ăphátătri năchungăc aăxưăh i vàăs ăphátătri năb năv ngăc aăqu căgia

Trongăb iăc nhăđó,ănhàăn căVi tăNamăđưănh năth căngàyăcàngăsâuăs căvàăthamăgiaătíchăc căvàoăquáătrìnhăđ uătranhăđ ăb oăv ăQCNătrênăph măviăqu căt ăvìăs ăphátătri năchungăc aănhânălo iăvàăb oăv ăl i ích qu căgia.ăS ăthamăgiaăngàyăcàngătíchăc căvàoăcácă

t ăch căqu căt ăb oăv ăvàăđ uătranhăcho QCN, quy năt ăquy tăc aăcácădânăt c,ăch ngă

phânăbi tăch ngăt c,ăđ măb oăphânăchiaăl iăíchăgi aăcácăqu căgia ăđưăchoăth yăvaiătròă

c aăVi tăNamătrongăth ăgi iăhi nănay

TheoăLu tănhânăquy năqu căt ,ăb oăđ măQCNălàătráchănhi măc aănhi uăch ăth ,ătrongăđó,ănhàăn căđóngăvaiătròăquanătr ng.ăB oăđ măQCNălàătráchănhi măc aănhàă

n căvàălàăv năđ ămangătínhănguyênăt cătrongăho tăđ ngăc aănhàăn c.ăNguyênăt c này

đưăđ căkh ngăđ nhătrongăL iănóiăđ uăTuyênăngônăđ căl păc aăH păch ngăqu căHoaă

K ă(1776),ăr ng:ă"quy năl căchínhăđángăc aăcácăchínhăph ăph iăxu tăphátăt ăs ănh tătríă

c aănhânădân" [124,ătr.15].ăChínhăph ăđóăph iă"d aătrênăn năt ngăc aănh ngănguyênăt căvàăt ăch căquy năl cătheoăcáchăth cămàănhânădânăth yăthíchăh pănh tăđ ăđ măb oăanăninhăvàăh nhăphúcăchoăh " [124,ătr.15]ăvàăn uăchínhăph ănàoă"đ iăngh ch" ho căkhôngăđápă ngăđ căyêuăc uătrênăthìănhânădână"cóăquy năthayăđ iăho căxóaăb ănó"đ ăthi tăl pă

m tăchínhăph ăm i"…

ăVi tăNam,ăt ăt ngăv ăm tăchínhăquy năc aădân,ăb oăv ăcácăquy năc aădânăđưă

đ căCh ăt chăH ăChíăMinhăkh ngăđ nhă"N uăđ ădânăđóiălàă ngăvàăChínhăph ăcóăl i;ă

N uăđ ădânărétălàă ngăvàăChínhăph ăcóăl i;ăN uăđ ădânăd tălàă ngăvàăChínhăph ăcóă

l i;ăN uăđ ădână mălàă ngăvàăChínhăph ăcóăl i" [85, tr.572] Doăđó,ăngayăt ăHi nă

pháp 1946,ăb năHi năphápăđ uătiênăc aăn căVi tăNamădânăch ăc ngăhòa,ăvi cătônă

tr ngăcácăquy năt ădoădânăch ăc aănhânădânăđưătr ăthànhăm tănguyênăt căc ăb nătrong

ho tăđ ngăc aăNhàăn c.ă

Quánătri tănguyênăt cănày,ăb oăđ măQCN đưătr ăthànhăm tătrongănh ngăm cătiêuă

đ uătiênăvàăquanătr ng hàngăđ u c aăs ăphátătri năxưăh iătheoăđ nhăh ngăxưăh iăc ăngh aă(XHCN) ăVi tăNam Chínhăvìăv y,ătrongăvi căho chăđ nhăcácăchínhăsáchăphátătri n kinhăt ,ăxưăh i,ăv năhóa,ăanăninh,ăđ iăngo i , ngăvàăNhàăn c ta luônăđ tăv nă

đ ăconăng iăvàăb oăđ măQCN vàoăv ătríătrungătâmăvàălàăm cătiêuăquanătr ngănh mă

h ngăt iăs ăphátătri nă năđ nh,ăb năv ngăc aăđ tăn c.ă

Nhi măv ă"Ch măloăchoăconăng i,ăb oăv ăquy năvàăl iăíchăh păphápăc aăm iă

ng i,ătônătr ngăvàăth căhi năcácăđi uă căqu căt ăv ăquy năcon ng iămàăVi tăNamăđưăthamăgiaăkỦăk t"ă[30, tr.76] đ căkh ngăđ nhăt iă iăh iă ngătoànăqu căl năth ăIXăvàă

"Nhàăn cătônătr ngăvàăb oăđ măcácăquy năconăng i,ăquy năcôngădân;ăch măloăh nhăphúc,ăs ăphátătri năt ădoăc aăm iăng iă[33, tr.85] ti păt căđ cănh năm nhăt iă iăh iăngătoànăqu căl năth ăXIăkh ngăđ nh ch ătr ngăđúngăđ năv ăđ nhăv ătrí,ăvaiătrò,ătráchănhi măc aăNhàăn cătrongăvi căb oăđ măQCN,ăxácăđ nhănguyênăt căb oăv ăcácăQCNă

c aăcôngădânătr căquy năl căchínhătr ăc aănhàăn c.ă

C ăth ăhóaăquan đi măc aă ng,ănh ngăn măqua,ăNhàăn căVi tăNamăđưăcóănhi uăn ăl cătrongăvi căth căhi năxâyăd ng,ăhoànăthi năh ăth ngăphápălu tăv ăQCN;ăt ă

ch căth căthiăchínhăsách,ăphápălu tăv ăQCN;ăhoànăthi năcácăc ăch ,ăthi tăch ăb oăđ măQCN;ăthamăgiaăh pătácăqu căt ă(HTQT)ătrênăl nhăv căQCN

c aăNhàăn c,ăth căhi nădânăch ăhóaăđ iăs ngăxưăh iăđưăđemăl iăchoăchúngătaănh ngăkinhănghi măquỦăbáuăv ăt ăch cănhàăn c,ăv ăphátăhuyătínhăhi uăqu ăc aănhàăn căđ iă

v iăvi căb oăđ măcácăQCN Tuyănhiên,ădoăhoànăc nhăl chăs ,ăvi căb oăđ măQCNăc aăNhàăn cătaăcònănhi uăh năch ăTrênăl nhăv căphápălu t,ănhi uăquyăđ nhăc aăphápălu tăcònăch ngăchéo,ăb tăc p,ăth măchíămâuăthu n,ăch aăphùăh păv iăHi năpháp,ăkhóătri năkhaiătrongăth căti n.ă

Côngătácătuyênătruy n,ăgiáoăd căv ăQCNăchoăng iădânăvàăđ iăng ăcánăb ăcôngă

ch cămangătínhăhìnhăth c,ăn ngăv ălỦăthuy t,ăthi uăs ăg năk tăv iăth căti n,ăbênăc nhăđó,ănh năth căvàăamăhi uăv ăQCNăc aăm tăs ăcánăb ,ăcôngăch căcònăh năch ,ăgâyătr ă

ng iăchoăvi căth căhi năQCNăc aăng iădân

T ăch căb ămáyănhàăn căcònăc ngăk nh,ăm tăs ăc ăquanăcònăch ngăchéoăv ă

ch căn ng,ănhi măv ăd năđ năho tăđ ngăkémăhi uăqu ,ăch aăđápă ngăđ căyêuăc uăc aă

đ iăm iăvàăh iănh p.ăBênăc nhăđó,ătìnhătr ngăthi uătráchănhi m,ăvôăc m,ăth măchíăviă

ph mănghiêmătr ngăcácăQCNăc aăng iădânăc aăm tăs ăcánăb ,ăcôngăch c,ăgâyăb căxúcătrongăxưăh i,ăt oăk ăh ăchoăm tăs ăth ăl căthùăđ chăcoiăđóălàălỦădoăđ ăvuăcáoăVi tăNamăviăph măQCN.ă

H iănh păqu căt ăm ăraăchoăNhàăn căVi tăNamănhi uăc ăh iătrongăvi c b oă

đ măQCN,ăsongăc ngălàmăn yăsinhănhi uăv năđ ăph căt păv ăQCN,ăgâyătr ăng iăcho

vi căb oăđ măQCNăc a nhàăn c B iăl ,ăvi cătuânăth ăcácăđ nhăch ,ăcácănguyênăt c,ăcácăcamăk tăc aăcácăt ăch căqu căt ăvàăkhuăv cătrongăquáătrìnhăh iănh pălàmăchoăvi că

ho chăđ nh,ăth căthiăchínhăsáchăphátătri năkinhăt ,ăxưăh iăg năv iăb oăđ măQCNăc aănhàă

n căđ ngătr cănhi uătháchăth c.ă

Ngoàiăra,ăvi căphânăb ăngu năl căch aăh pălỦ; quy trình ban hành chính sách, phápălu tăv ăQCNăcònănhi uăh năch ,ăb tăc p,ăch aă cóăs ăg năk tăch tăch ăv iăcác quy

đ nhăc aăđ nhăch ăqu căt c ngănh ănh ngăđòiăh iăc aăquá trình HNQT.ăCh t l ngă

c aăchínhăsáchăkinhăt ,ăchínhăsáchăxưăh i ch aăđápă ngăđ c yêuăc u vàăđòiăh iăc aă

th căti n.ăVi căt ăch căth c hi năchínhăsáchăphápălu tăv ăQCNăcònănhi uăb tăc p,ălúngă

túng ăTh căt ănày đòiăh iănhàăn căph iăcóăs ăđi uăti t,ăcanăthi pă ăm căđ ănh tăđ nhă

nh măđ tăđ căhi uăqu ăt tănh tăchoăm cătiêuăb oăđ măQCN

T ănh ngăh năch ,ăb tăc păk ătrên, vi cănghiênăc uăv năđ ălỦălu năv ănhàăn c

đ iăv i vi căb oăđ măQCN; phânătíchăth cătr ngăNhàăn căVi tăNamăđ iăv iăvi căb oă

đ măQCNătrongăđi uăki năHNQT, t ăđóăđ ăraănh ngăgi iăphápănh mănângăcaoătínhăhi uă

qu ăc aăNhàăn căđ iăv iăvi căb oăQCNă ăn cătaăth iăgianăt iălàăm tăyêuăc uăc năthi tăvàăc păthi tăc ăv ălỦălu năl năth căti n Xu tăphátăt ăcácălỦădoătrên, tácăgi ăch nă

v năđ ă"Nhà n c Vi t Nam v i vi c b o đ m quy n con ng i trong đi u ki n h i

nh p qu c t hi n nay" làmăđ ătàiănghiênăc uăc aămình

2.ăM căđích,ănhi măv ăph măviănghiênăc u

2.1 M c đích c a lu n án

Trênăc ăs ălàmărõănh ngăv năđ ălỦălu năv ănhàăn căđ iăv iăvi căb oăđ măQCNăvàăth căti năb oăđ măQCNăc aăNhàăn căVi tăNam,ălu năánăđ ăxu tăm tăs ăquanăđi măvàăgi iăphápăch ăy uănh mănângăcaoătínhăhi uăqu ăc aăNhàăn căVi tăNamăđ iăv iăvi că

b oăđ măQCN trongăđi uăki năHNQT hi nănay.ă

2.2 Nhi m v c a lu n án

D aătrênăquanăđi măc aăch ăngh aăMácăLênin,ăt ăt ngăH ăChíăMinhăvàă ngă

c ngăs năVi tăNamăv ăQCNăvàăb oăđ măQCN,ălu năánăt pătrung:

đ măQCNăvàănh ngăbi uăhi năc ăth ăc aănhàăn căđ iăv iăvi căb oăđ măQCN

vàănhàăn căđ iăv iăvi căb oăđ măQCNă ăVi tăNam

ki năHNQTăhi nănayăvàănh ngăv năđ ăđ tăra

n căđ iăv iăvi căb oăđ măQCN trongăđi uăki năHNQTă ăVi tăNamăhi nănay

2.3 Ph m vi nghiên c u c a lu n án

QCNămàăch ăt pătrungănghiênăc uăquanăđi măc aăch ăngh aăMác-Lêninăv ăv năđ ănàyăd iăgóc đ ătri tăh c

Namăđ iăv iăvi căb oăđ măQCN trongăđi uăki năHNQT (t ă1995ăđ nănay).ă

3 ăC ăs ălỦălu năvƠăph ngăphápănghiênăc u

Lu năánăd aătrênăquanăđi măc aăCh ăngh aăMácă- Lênin, t ăt ngăH ăChíăMinh, quanăđi măđ ngăl iăc aă ngăvàăNhàăn căVi tăNam b oăđ măQCN;ănh ngăv năđ lý

lu năvàăth căti năv ănhàăn căđ iăvi căb oăđ măQCN.ăLu năánăcóăk ăth aăm tăs ăk tă

qu ănghiênăc uăcóăgiáătr ăc aăcácăcôngătrìnhăkhoaăh căkhácăliênăquan

3.2 Ph ng pháp nghiên c u

Lu năánăđ căth căhi nătrênăc ăs ăv năd ngăph ngăphápălu năc aăch ăngh aăduyă

v tăbi năch ngăvàăch ăngh aăduyăv tăl chăs v iăcác ph ngăphápălô-gícăvàăl chăs ,ăphânătíchăvàăt ngăh p,ăquyăn păvàădi năd ch,ăth ngăkêăvàăsoăsánh, tr uăt ngăvàăc ăth

4 óngăgópăkhoaăh căc aălu năán

nhàăn căđ iăv iăvi c b oăđ măQCN

v iăvi căb oăđ măQCNă ăVi tăNam,ălu năánăphânătíchăvàălàmărõăth cătr ngăNhàăn că

Vi tă Namă đ iăv iă vi căb oăđ mă QCNă (nh ngăthànhăt u,ă h năch ,ănguyênănhân)ă vàă

nh ngăv năđ ăđ tăraăđ iăv iăNhàăn căVi tăNamăđ iăv iăvi căb oăđ măQCNătrongăđi uă

ki n HNQT hi nănay

5 ăụăngh aăth căti năc aălu năán

nh ngăng iăho chăđ nhăchínhăsáchăvàăqu nălỦăxưăh iăkhiăđ ăxu t, đánhăgiá, xem xét và

gi iăquy tăcácăv năđ ăcóăliênăquanăđ năQCN,ăb oăđ măQCN,ănângăcaoătínhăhi uăqu ă

c aănhàăn căđ iăv iăvi căb oăđ măQCNătrongăđi uăki năHNQT hi nănay

vàăcácăv năđ ăkhác có liên quan

6 ăK tăc uăc aălu năán

Ngoàiăph năm ăđ u,ăk tălu n, danhăm căcôngătrìnhăc aătácăgi ăđưăcôngăb ăliênăquanăđ năđ ătàiălu năán, danhăm cătàiăli uăthamăkh o vàăph ăl c,ălu n án đ căk tăc uă

g mă4ăch ng, 10 ti t

Ch ngă1

T NG QUANăTỊNHăHỊNHăNGHIểNăC U

Th iăgianăg năđây,ăvi cănghiênăc uăv ăQCN,ănh ngăv năđ ălỦălu năvàăth căti nă

b oăđ măQCN,ăv ănhàăn căđ iăv iăvi căb oăđ măQCNăđưăvàăđangălàăđ ătàiăthuăhútăs ăquanătâmăc aănhi uăc ăquan,ăt ăch c,ăcácănhàălưnhăđ oăvàăcácănhàăkhoaăh cătrongăvàăngoàiăn c.ăVìăv y,ănhi uăcôngătrìnhănghiênăc uăđưăđ căxu tăb n,ăth ăhi năt pătrungă ăcácăn iădungăsau:

1.1.1 Cácăcôngătrìnhănghiênăc uăv ăquy năconăng i

Cóăr tănhi uăcôngătrìnhănghiênăc uăxoay quanh nh ngăv năđ ălỦălu năv ăQCNăc aănhi uăh căgi ătrongăvàăngoàiăn c,ătiêuăbi uălàăcu năsáchăQuy năconăng i c aăJacquesăMourgon,ăgiáoăs ătr ngăđ iăh căkhoaăh căxưăh iăToulouseă(Pháp)ă[60].ăB ngăvi căphânătíchăb năch tăc aăconăng iăvàăQCN,ătácăgi ăkh ngăđ nhăQCNălàătrungătâmăc aăchínhătr ăvàătrungătâmăc aăcácăm iăquanăh ăgi aăquy năl căvàăconăng i,ănh ngăQCNă

c ngăkhôngăph iălàănh ngăcáiăgìăquáăxaăl ăv iăconăng i.ăQuy năconăng iălàă"nh ngă

đ căquy n" đ căcácăquyăt căđi uăkhi nămàăconăng iă"gi ăriêng" l yătrongăcácăquană

h ăc aămìnhăv iănh ngăcáănhânăvàăv iăchínhăquy n" Nh ăv y,ăQCNătr căh tălàăcácăquy năc ăh u,ăt ănhiênăconăng iăsinhăraăđưăcóă(c ăth ăxácăvàăt ăt ng)ăvàăcácăquy nănàyă đ că s ă d ngă trongă cácă quană h ă gi aă cáă nhână v iă cáă nhân,ă cáă nhână v iă chínhăquy n.ăTrênăc ăs ăkháiăni măQCN,ătácăgi ăt pătrungăphânătíchăcácăđi uăki năc năthi tăđ ă

b oăđ m,ăth căhi năQCNănh :ăs ăcôngănh năquy nătrongăcácăđi uă căqu căt ăv ăQCN;ă

s ăghiănh năquy nătrongăphápălu tăqu căt ăvàăqu căgia;ăthi tăch ăki măsoátăcácăquy nă

nh măng năch năs ăl măquy năt ăpháiăcácăcáănhân,ăt ăch căth căthiăquy năl cănhàăn că

b oăđ măQCNăvàăs ăph ăthu căc aăcácăquy năvàoăc ngăđ ngăqu căt ăvàăcácănhàăn c Giáoăs ăHoàngăNamăSâm,ătr ngăđ iăh căT ngăh păB căKinh,ăTrungăQu cătrongă

bài "Kháiăni măquy năconăng iătrongătruy năth ngăv năhóaăTrungăQu c" (2002) cho

r ng:ă"Quy năconăng iălàănh ngăquy năc ăb nămàăconăng iăsinhăraăđưăđ căh ng,ăbaoăg mătr căh tălàăquy năđ căs ngăvàăquy năđ căphátătri n;ăsauăđóălàăcácăquy nă

khác" [98,ătr.40],ăch ngăh nănh ă"quy năđ căthamăgiaăcácăho tăđ ngăchínhătr ,ăxưăh i,ătrongăđóăquy năbìnhăđ ngălàăquanătr ngănh t.ăQuy nănàyăth ăhi nă ăch ăt tăc ăm iă

ng iăcóăth ăs ngănh ăm tăcáănhână đ căl păvàăquanăh ăgi aăconăng iăv iăconăng iălàăbìnhăđ ng,ăxétătrênăph ngădi nănhânăph m" [98,ătr.40].ă ăcóăđ căm tăh căthuy tă

v ăQCN,ătácăgi ăchoăr ngăph iăđ căthi tăl păquaă5ăgiaiăđo n:ăth ănh tălàăỦăth căv ăQCN;ăth ăhaiălàăt ăt ng v ăQCN;ăth ăbaălàăQCNăd iăgócăđ ăphápălỦ;ăth ăt ălàăkháiă

ni măQCNăvàăth ăn mălàăh căthuy tăv ăQCN.ăTácăgi ăc ngăkh ngăđ nhăvi căTrungă

Qu căth căhi năc iăcách,ăm ăc aăđưăđ aăs ăphátătri năv ăQCNăsangăm tăgiaiăđo năm i.ă

B ngăvi căth căthiădânăch ăvàăxâyăd ngănhàăn căphápăquy n,ăcácăQCNăc aăng iădânăTrungăQu căkhôngăng ngăm ăr ng,ăquy năcáănhânăvàăquy năt păth ăk tăh păhòaăquy nă

v iănhau,ăt oăđ ngăl căthúcăđ yăl căl ngăs năxu t,ăc iăthi năm căs ngăc aăng iădân Bàiăvi tă"Th căt ăquy năconăng iătrongăch ngh aăxưăh iăvàăcu căđ uătranhăvìăquy năconăng iătrênăth ăgi i", (2002), tác gi ăLangăNgh ăHoàiăkh ngăđ nh:ă"Quy năconăng iălàăm tăph mătrùăxưăh iămangătínhăt ngăh p,ălàăs ăgi iăđ nhăvàăth aănh năxưă

h iămàăconăng iăgiànhăđ căv iăt ăcáchălàăs ăv tăt năt iătrongăxưăh i.ăS ăth aănh năvàă

gi iăđ nhănàyăbi uăhi nă ăt ăcáchălàăng iăthamăd ăgiaoăl uăxưăh i" [48, tr.231] Theo tácăgi ,ăQCNăn măsâuătrongăm iăquanăh ăgi aăng iăv iăng iătrongăxưăh i,ădoăđó,ăQCNătr căh tălàăquy năc aăm tăgiaiăc pănh tăđ nh,ăcóătínhăgiaiăc părõăr t.ăS ăphátătri năQCN,ăs ăc iăthi năm iăquanăh ăQCNălàăquáătrìnhălâuădàiătrongăl chăs ,ăt ădoăvàăbìnhă

đ ngătr uăt ngăkhôngăph iălàăth căđoăthôngăd ngăđ iăv iăQCNămàăch ălàătiêuăchíăđ ăđánhăgiáăm căđ ăphátătri năc aăQCNămàăthôi.ă căbi t,ătrongăth ăgi iăhi nănay,ăvi că

b oăđ m QCNăvàăb oăv ăgi ăv ngăch ăquy năqu căgiaăcóăm iăquanăh ăm tăthi tăvàă

bi năch ngăv iănhau,ădoăđó,ăc năcóăcáiănhìnătoànădi năvàăkhoaăh căv ăQCNăc ngănh ăcácăc ăch ,ăthi tăch ăb oăv ăQCN

ăn căta,ăvi cănghiênăc uăQCNăđ căb tăđ uăt ăcu iăth păk ă80ăc aăth ăk ăXX.ăTuyănhiên,ăth iăgianănày,ăcácăcôngătrìnhănghiênăc uăm iăch ălàăb căđ uăvàăch aăđ căxưăh iăhóaăm tăcáchăcóăh ăth ng.ăNh ngăn mă1990ălàăth iăgianăđánhăd uăs ă"bùngăn "

v ăho tăđ ngănghiênăc uăQCNă ăVi tăNam Haiăs ăki năcóăth ăcoiălàăđ ngăl căthúcăđ yă

ho tăđ ngănghiênăc uăQCNă ăVi tăNamănh ngăn măđ uăc aăth păk ănàyălàăvi căs aăđ iă

b ăsungăHi năphápă1992ăvàăvi căbanăhànhăCh ăth ă12-CT/TWăc aăBanăBíăth ăv ăV năđ ăquy năconăng iăvàăquanăđi măch ătr ngăc aă ngăta.ăHi năphápă1992,ăHi năphápă

c aăcôngăcu că iăm i,ăl năđ uătiên,ăkháiăni măQCNăđ căquyăđ nhăt iăđi uă50,ăth ă

hi năăs ăthayăđ iămangătínhăb căngo tătrongănh năth căv ăv năđ ănàyă ăVi tăNam.ăS ă

ki nănàyăkh ngăđ nhăvi căđánhăgiáăm tăcáchăchínhăth căc aă ng,ăNhàăn căVi tăNamă

v iăv năđ ăQCN,ăt oăn năt ngăchínhătr ăvàăphápălỦăchoăcácăho tăđ ngănghiênăc u,ăgi ngă

d yăvàăt ăch căth căhi năb oăđ măcácăQCNă ăVi tăNam

TrongăCh ngătrìnhă"Con ng i,ăm cătiêuăvàăđ ngăl căc aăs ăphátătri năkinhăt ă-

nhàăn c.ă óălàăđ ătàiă"Cácăđi uăki năđ m b oăquy năconăng i,ăquy năcôngădânătrongă

s ănghi păđ iăm iăđ tăn c", doăHoàngăV năH oăch ănhi m.ă ătàiăđưăt pătrungăphânătíchănh ngăv năđ ălỦălu năv ăQCNănh :ăkháiăni măQCN,ăl chăs ăphátătri năc aăQCN,ă

nh ngăn iădungăc ăb năc aăQCN;ăth cătr ngăvi căviăph măQCNătrênăth ăgi iăc ngănh ăcácăđi uăki năđ măb oăQCNă[43].ăT đóăđ nănay,ăv năđ ăQCN đ cănhi uăh căgi ăt pă

trung nghiênăc u v iănhi uăcông trìnhăkhoaăh căđ căcôngăb ăcóăgiáătr ăc ăv ăm tălỦă

lu năvàăth căti nătrênăh uăh tăl nhăv căc aăQCN,ănh ăđ ătàiăkhoaăh căc păb ă"Quan

đi mă C.Mác-Ph ngghenă v ă quy nă conă ng i",ă Hoàngă v nă H oă ch ă nhi mă (1997)

[46]; đ ătàiă"T ăt ngăH ăChíăMinhăv ăQuy năcon ng i",ăCaoă căTháiăch ănhi mă(1998)ă[104];ăđ ătàiă"Nh ngăquanăđi măc ăb năc aăch ăngh aăMác-Lêninăv ăquy năconă

ng i vàăỦăngh aăv iăVi tăNamăhi nănay" (2007),ăNguy nă căThùyăch ănhi mă[119],ă

đ ătàiă"T ăt ngăV.I.Lêninăv ăquy năconăng i",ăHoàngăMaiăH ngăch ănhi mă(2009)ă[58];ăđ ătàiă"T ăt ngănhânăquy nătrongăm tăs ăh căthuy tăchínhătr ,ăphápălỦăc ăb n", Nguy năDuyăS năch ănhi mă(2013)ă[101].ăCácăcôngătrìnhătrênăđưăt pătrungăphânătíchă

nh ngăv năđ ălỦălu năc ăb năv ăQCN:ăngu năg căc aăQCN,ăkháiăni măQCN, các quan

đi m,ă lu nă đi mă khácă nhauă v ă QCNă trongă l chă s ,ă quană đi mă c aă Ch ă ngh aă Lêninăv ăQCN;ăt ăt ngăH ăChíăMinhăv ăQCNăc ngănh ăcácăđi uăki năc năthi tăđ ăb oă

Mác-đ măQCNăvàăkh ngăMác-đ nh:ăQCNălàăm tăph mătrùăl chăs ;ămangătínhănhânălo iăvàătínhăgiaiăc p;ănóălàăs năph măc aăph ngăth căs năxu tăv tăch t;ăg năli năv iănhàăn căvàăphápălu t,ăđ căb oăv ăb ngăphápălu t;ăđ căth căhi nătri tăđ ănh tătrongăch ăngh aăxưă

h iăvàăch ăngh aăc ngăs n.ă âyălàănh ngăcôngătrìnhăđ tăc ăs ăph ngăphápălu năchoă

vi cătri năkhaiănghiênăc uăcácăch ăđ ăkhácănhauăv ăQCN

Cùngăv iăcácăđ ătàiăkhoaăh c,ănhi uăsáchăchuyênăkh oăcóăgiáătr ăv ăQCNăđưăđ căcôngăb ănh :ă"Quy năconăng iătrongăth ăgi iăhi năđ i",ătácăgi ăPh măKhiêmăÍchăvàăHoàngăV năH oăch ăbiênă(1995)ă[59],ăsáchă"Tìm hi uăv năđ ănhânăquy nătrongăth ăgi iă

hi năđ i" (1996),ăChuăH ngăThanhăch ăbiênă[111];ăsáchăthamăkh oă"Gópăph nătìmăhi uăquy năconăng i" (2006)ăc aătácăgi ăPh măV năKhánhă[61];ăsáchă"Tri tăh căchínhătr ă

v ăquy năconăng i" (2006)ăc aătácăgi ăNguy năV năV nh; "Quy năconăng i,ăti păc năđaăngànhăvàăliênăngànhăkhoaăh căxưăh i" (2009),ăVõăKhánhăVinhăch ăbiên,ă"T ăt ngă

v ăquy năconăng i,ăTuy năt păt ăli uăth ăgi iăvàăVi tăNam" (2011)ăc aăKhoaăLu t,ăiăh căqu căgiaăHàăN iă[64],ă"Dânăch ănhânăquy năgiáătr ătoàn c uăvàăđ căthùăqu că

gia" (2011)ăc aăH iăđ ngăLỦăLu năTrungă ngă[55],ă "Quy năconăng i,ălỦălu năvàă

th căti n" (2014)ăc aăVi năNCăquy năconăng iă[139], ăM cădùăcáchăti păc năvàăphânătíchăcóăkhácănhau,ăsongăcácăcôngătrìnhătrênăđ uăt pătrungănghiênăc u,ălu năgi iăkháiă

ni măQCN,ăb năch tăđ cătr ngăc aăQCN,ăn iădungăcácăquy năc ăb năc aăconăng iă

c ngănh ăcácăđi uăki n,ăc ăch ăb oăđ măQCN ă

Trênăc ăs ăcácăcôngătrìnhănghiênăc u,ăm tăs ăc ăs ăđàoăt oăđưăbiênăso nă giáo trìnhăgi ngăd yăv ăQCN Tiêuăbi uălàăgiáo trình "LỦălu năv ăquy năconăng i" doăVi nănghiênăc uăquy năconăng i,ăH căvi năChínhătr ăqu căgiaăH ăChíăMinhă(2010)ăbiênă

so năvàă"GiáoătrìnhălỦălu năvàăphápălu tăv ăquy năconăng i" c aăKhoaălu t,ă iăh că

qu căgiaă(2009)ă[63] M cădùăcáchăti păc n,ăphân tích khác nhau, song nhìn chung, cácăgiáoătrìnhănàyăđ uăt pătrungăgi iăthi uăv ănh ngăv năđ ălỦălu năc aăQCNănh :ăkháiă

ni măQCN;ăđ cătr ngăc ăb năc aăQCN;ăn iădungăc ăb năc aăQCN;ăs ăphátătri năQCNătrongăl chăs ănhânălo i;ălu tăqu căt ăv ăQCN;ăHi năpháp,ăphápălu tăVi tăNamăv ăQCN;ăquanăđi măc aă ng,ăchínhăsáchăphápălu tăc aăNhàăn căVi tăNamăv ăQCN;ăphânătíchăcácăđi uăki năvàăc ăch ăqu căgiaăvàăqu căt ăb oăđ măQCN,ătrongăđóănh năm nhă"Ngày nay,ăquy năconăng iăđưăđ căqu căt ăhóaăv ănhi uăm t.ă óălàăvi căxácăl păcácănguyênă

t căvàăchu năm cănhânăquy n.ă óălàăs ăhìnhăthànhăc ăch ăqu căt ăb oăv ăquy năconă

ng i.ăTuyănhiên,ăvi căb oăđ măcácăquy năconăng iăhi nănayăch ăy uăv năn mătrongăkhuônăkh ăqu căgia,ătrongăth măquy năphápălỦăc aăcácănhàăn c" [138, tr.126].ăVìăv y,ăcácăqu căgiaăđ uăcóăngh aăv ăghiănh n,ătônătr ng,ăb oăv ,ăth căthiăQCNătheoăquyăđ nhă

c aăLu tănhânăquy năqu căt ,ăđ ngăth iăcóătráchănhi mătônătr ngăc ăch ăgiámăsátăqu că

t ăvàăph iătuânăth ăcácăcôngă cămàăqu căgiaăđưăkỦăk t,ăgiaănh p

1 1.2.ăCácăcôngătrìnhănghiênăc uăv ăb oăđ măquy năconăng i

tuyănhiênăph năl năcácăcôngătrìnhăt pătrungăphânătíchănh ngăk tăqu ăvàăth cătr ngăvi că

b oăđ măQCN,ăcònăv năđ ălỦălu năb o đ măQCNăch aăcóănhi uăcôngătrìnhăđ ăc p.ăTácă

gi ăLêăH ngăS nătrongăbàiă"Cácănhânăt ăphápălỦătácăđ ngăđ năvi căhìnhăthànhăvàăho tă

đ ngăc aăcácăc ăch ăb oăđ măquy năconăng i" choăr ng:ă"B oăđ măquy năconăng iălàăm tăquáătrình.ăNóăph ăthu căvàoăt ngăth ănhi uăđi uăki năkhácănhauănh ăkinhăt ,ăchínhătr ,ăv năhóa,ăphápălu tătrongăđóăphápălu tăcóăv ătrí,ăvaiătròăvàătâmăquanătr ngăhàngă

đ u" [99,ătr.123].ă i uăđóăcóăngh aăb oăđ măQCNăkhôngăth căhi năm tăcáchăđ năl ămàă

ph ăthu căvàoănhi uăđi uăki n,ănhi uăy uăt ăkhácănhau,ăv năđ ălàăph iăt oăraăcácăđi uă

ki năđ ăvi căb oăđ măQCNăđ căth căhi n

Kháiăni măb oăđ măQCNăcònăđ căđ ăc păđ nătrongăm tăs ăbàiăvi tănh :ă"B oă

đ măquy năconăng iăb ngăcácăhìnhăth căphápălỦăhànhăchính" (2009)ăc aătácăgi ăLêă

Th ă H ngă Nhung,ă [90]; "Vaiă tròă c aă toànă ánă trongă vi că b oă đ mă quy nă conă ng i,ăquy năcôngădân" (2014)ăc aăHoàngăHùngăH iă[41].ăTácăgi ăHoàngăHùngăH iăchoăr ng:ă

"B oăđ măquy năconăng iălàăho tăđ ngăc aăcácăch ăth ăth căhi năm tăh ăth ngăcácă

đi uăki năvàăbi năphápăv ăkinhăt , chínhătr ,ăv năhóa,ăxưăh i,ăphápălu tăh ngăt iăvi că

b oăv ăquy năvàăl iăíchăh păphápăc aăcáănhân,ăt ăch c" [41,ătr.1].ăNh ăv y,ăb oăđ măQCNătheoătácăgi ălàăho tăđ ngăcóăm căđíchăc aăcácăch ăth ănh măt oăraăcácăđi uăki nă

c năthi tăchoăvi căth căhi năQCN

Ngoàiăraăcóăcôngătrìnhăkhôngăđ ăc pătr căti păv ăăkháiăni măb oăđ m QCNămàăt pătrungăbànăv ăcácăđi uăki năb oăđ măQCN.ăCh ngăh n,ănhómătácăgi ăđ ătàiă"Cácăđi uă

ki năđ m b oăquy năconăng i,ăquy năcôngădânătrongăs ănghi păđ iăm iăđ tăn c"

[43] choăr ng,ăb oăđ măQCNăg năli năv iădânăch ,ănhàăn căphápăquy n,ăphápălu t,ădânătrí,ăthôngătin,ăkinhăt ,ă trongăđóă nh nă m nh:ă dânăch ăg nă bóăh uăc ă v iă nhânăquy năvàălàăcôngăc ,ăph ngăti năb oăđ măvàăphátătri năQCN.ăM iăn căthangăc aădână

ch ăl iăm ăr ngăthêmăph măvi,ălàmăsâuăs căthêmăch tăl ngăc aăQCN.ăPhápălu tălàă

ph ngăti năđ ăghiănh năcácăQCN,ălàăm tătrongănh ngăđi uăki năquanătr ngănh tăđ ăQCNăđ căth căhi n

Tácăgi ăNguy năTh ăBáoătrongăbàiăvi tă"M tăs ăsuyăngh ăv ăc ăch ăb oăđ măvàă

b oăv ăquy năconăng iă ăVi tăNamăhi nănay" (2009)ăchoăr ng,ă"cácăquy năconăng iă

ch ăđ căb oăđ măvàăth căhi năkhiăb oăđ măđ căcácăđi uăki năb oăđ măv ăchínhătr ;ă

v ăm tăth ăch ;ăv ăngu năl căkinhăt ăvàăv ăv năhóa" [6,ătr.121].ăTrênăc ăs ăphânătíchăcácăđi uăki năb oăđ măQCN,ătácăgi ănh năm nh:ă"s ăhi nădi nă ăt tăc ăcácăđi uăki nă

b oăđ măquy năconăng iătrênăch ăcóăth ăđ căb oăđ măkhiăcóăs ăv năhànhăc aăcácăc ăquanătrongăt ăch că ngăvàăcácăc ăquanănhàăn cătrênăcácăl nhăv căl păpháp,ăhànhăphápăvàăt ăpháp" [6,ătr.121].ăNh ăv y,ătheoătácăgi ,ăb oăb oăđ măQCNăc năcóăhaiăy uă

t ,ăth ănh tălàăcácăđi uăki năđ ăb oăđ măQCN;ăth ăhai,ăc ăch ăb oăđ măQCN

k ăđ năcôngătrìnhănghiênăc uă"Hi năpháp,ăphápălu tăvàăquy năconăng i- Kinhănghi mă

Vi tăNamăvàăTh yă i n", doăTrungătâmăNCăquy năconăng iăVi tăNamăvàăVi năRaoulăWallenbergăTh yă i năth căhi nă(2001).ăCu năsáchălàăt păh păcácăbàiăvi tăc aăcácăh că

gi ăhaiăn căv ăc ăch ăb oăđ măQCN,ăvaiătròăc aăcácăc ăquanănhàăn cătrongăvi căb oă

đ măQCN,ănh ngăthànhăt uăb oăđ măQCNă ăVi tăNamăvàăTh yă i n.ăB ngănh ngăl pă

lu năkhoaăh căvàăcácăd năch ngăsinhăđ ngăv ăth căti năb oăđ măQCNă ăVi tăNamă

nh ngăn măqua,ătácăgi ăHoàngăV năH oănh năm nhă"Vi tăNamăđưăđ tăđ cănh ngăthànhăt uăr tătoăl n,ăr tăc ăb nătrongăl nhăv căquy năconăng i,ăquy năcôngădân.ă óălàăquy năs ngătrongăđ căl p,ăt ădo.ăPh măviăquy năngàyăcàngăđ căm ăr ngătheoăti nătrìnhăphátătri năc aăđ tăn c,ăđ căbi tălà,ăchúngătaăđưăgi iăquy tăthànhăcôngăm tăkh iă

l ngăl năcácăv năđ ăxưăh i" [125, tr.153-154]

Bàiăvi tăă"Th căti năb oăđ măquy năconăng iă ăVi tăNamăvàănh ngăv năđ ăđ tăraăhi nănay" c aătácăgi ă ngăD ngăChíă(2014)ăt pătrungăphânătíchăth căti năvi căb oă

đ măQCNăc aăVi tăNamănh ăquy năb uăc ă ngăc ;ăquy năt ădoăl păh i;ăquy năt ădoăngônălu n,ăbáoăchí,ăthôngătin;ăquy năt ădoătônăgiáo,ătínăng ng;ăquy năgiáoăd c;ăquy nă

ch măsócăs căkh e;ăquy năph ăn ,ătr ăem Tácăgi ăkh ngăđ nhă"Nh ngăthànhăt uăđ tă

đ cătrênăl nhăv căquy năconăng iătrongăth iăgianăquaăt oăn năt ng v ngăch căđ ăchúngătaăgi iăquy tăthànhăcôngănh ngănhi măv ăđ tăraătrênăl nhăv cănhânăquy nătrongăgiaiăđo năđ yăm nhăcôngănghi păhóa,ăhi năđ iăhóaăvàăh iănh păqu căt " [19, tr.270] Bàiăvi tă"Thànhăt uăphátătri nălỦălu năc aă ngăv ăquy năconăng iătrongăth iă

k ăđ iăm i",ătácăgi ăT ăNg căT nă(2014)ăđưăphânătíchănh ngăthànhăt uăv ăQCNămàă

Vi tăNamăđ tăđ cănh :ă(1)ăKh ngăđ nhăQCNălàăb năch tăc aăch ăđ ăXHCN,ălàăm cătiêuăc aăNhàăn căvàălàăđ ngăl căc aăs ăphátătri năđ tăn c;ă(2)ăHìnhăthànhăđ că

nh ngăquanăđi măc ăb năv ăQCNălàmăc ăs ăchoăvi căxemăxét,ăth căhi năQCNă ăVi tăNam;ă(3)ăXácăđ nhăđ cănh ngănhi măv ă uătiênătrongăvi căth căthiăQCNă ăVi tăNam ánhă giáă v ă nh ngă thànhă t uă b oă đ mă QCNă c aă Vi tă Nam,ă tácă gi ă nh nă

m nh:ă" ngăvàăNhàăn căVi tăNamăđưăvàăđangăgi iăquy tăthànhăcôngănh ngănhi mă

v ăđ tăraătrênăl nhăv căquy năconăng iătrongăgiaiăđo năđ yăm nhăh iănh păqu căt ,ă

v aăb oăđ măngàyăcàngăt tăh năcácăquy năconăng iăchoăm iăng iădânăVi tăNam,ă

v aăgópăph nătíchăc căvàoăvi căthúcăđ yănhânăquy năqu căt " [103,ătr.10].ăNh ngăthànhăt uăđóăcóăỦăngh aătoăl n,ăkhôngăch ăth ăhi năs ăkiênăđ nhăl aăch năconăđ ngăXHCNăc aă ngăta,ămàăcònăgópăph năvàoăkhoătàngălỦălu năc aăcácăl căl ngăti năb ăvàăcáchăm ngătrênăth ăgi i.ă

Ngoàiăcácăcôngătrìnhătrên,ănhi uăcôngătrìnhănghiênăc uăth căti năb oăđ măQCNă

c aăcácănhómăc ăth ăCh ngăh n,ătrênăl nhăv cădânăs ,ăchínhătr ,ăcôngătrình: "M tăs ă

v năđ ăv ăquy nădânăs ,ăchínhătr " (1999)ădoăHoàngăV năH oăvàăChuăH ngăThanhăch ă

biên [45], đ ătàiă"B oăđ măcácăquy nădânăs ,ăchínhătr ătrongăphápălu tăvàăth căti nă ă

Vi tăNam" (2010),ăT ngăDuyăKiênăch ănhi mă[68],ăsáchă"Nh ngăv năđ ălỦălu năvàă

th că ti nă c aă nhómă quy nă dână s ă vàă chínhă tr " (2009),ă Võă Khánhă Vinhă ch ă biên [143]…Cácăcôngătrìnhănàyăđư t pătrungăphânătích c ăch ăb oăđ măQCN, quanăđi măc aăng,ăchínhăsáchăc aăNhàăn căta v ăquy nădânăs ,ăchínhătr ; phân tích các quyăđ nhă

c aăphápălu tăqu căt ăvàăqu căgiaăv ăcácăquy nădânăs ,ăchínhătr ăvàăth căti năth căhi năquy nădânăs ,ăchínhătr trênăcácăl nhăv c: khi uăn i,ăt ăcáo,ăt ădoăngônălu n,ăt ădoătínă

ng ng,ătônăgiáo,ăt ădoăbáoăchí,ăthôngătin,ăb uăc ă ngăc ,ăquy năbìnhăđ ngătr căphápă

lu t c ngănh ăc ăch ăb oăđ măquy nădânăs ,ăchínhătr t ăđó đ ăxu tăm tăs ăgi iăpháp,ă

ki năngh ănh măb oăđ măt tăh năcácăquy nădânăs ,ăchínhătr ăn căta.ă

Trênăl nhăv căkinhăt ,ăxưăh i,ăv năhóa,ăsáchă"M tăs ăv năđ ăv ăquy năkinhăt ,ăxưă

h i", do HoàngăV năH oăvà ChuăH ngăThanhăch ăbiênă(1996)ă[44];ăđ ătàiăkhoaăh că

c păb ă"Thànhăt uăv ăth căhi năquy năkinhăt ,ăxưăh i,ăv năhóaă ăVi tăNam" (2001) do

xưăh i,ăv năhóaătrongăphápălu tăvàăth căti nă ăVi tăNam", Nhàăxu tăb năLaoăđ ngăxưă

h iă năhành (2011)ă[52]…ăCácăcôngătrìnhănàyăt pătrungăphânătíchănh ngăquyăđ nhăphápă

lu tăqu căt vàăqu căgiaăv ăkinhăt ,ăxưăh i,ăv năhóa;ăđánhăgiáăth cătr ngănh ngăthànhă

t u,ăh năch ătrongăvi căth căhi năcácăquy năkinhăt ,ăxưăh i,ăv năhóaă(quy năgiáoăd c;ăquy nălaoăđ ng,ăvi călàm;ăquy năanăsinhăxưăh i;ăquy năch măsócăs căkh e…).ăT ăđó

đ ăxu tăcácăgi iăpháp,ăki năngh ăb oăđ m t tăh năcácăquy nătrên nh :ăhoànăthi năphápă

lu tăv ăquy năkinhăt ,ăxưăh i,ăv năhóa;ăt ngăc ngăcácăchínhăsách,ăch ngătrìnhăvàăhànhă

đ ngăh ătr ănângăcaoăđ iăs ngăv tăch t,ătinhăth năchoăng iădân,ănh tălàăcácănhómăxưă

h iăd ăt năth ng,huyăđ ngăs ăthamăgiaăc aăcácăt ăch căchínhătr ,ăxưăh iăvàăc ngăđ ng;ă

c nătíchăc căch ăđ ngătrongăvi cătuyênătruy n,ăgiáoăd căv ăcácăkinhăt ,ăxưăh i,ăv năhóaălàmăchoăt tăc ăcácăc ăquan,ăviênăch cănhàăn căvàătoànăth ănhânădân

V ăquy năc aăcácănhómăd ăb ăt năth ng,ăđưăcóănhi uăcôngătrìnhăđ cătri năkhaiănghiênăc uănh :ăsách "Phápălu tăqu căgiaăvàăqu căt ăv ăb oăv ăquy năc aăcácănhómăxưă

h iă d ă b ă t nă th ng" (2007)ă c aă nhómă tácă gi ă Chuă H ngă Thanh,ă V ă Côngă Giao,ă

T ngăDuyăKiênăbiênăso nă[112];ăđ ătài nghiênăc u "Nh ngăc nătr ătrongăvi căb oă

đ măquy năc aănhómăng iăd ăb ăt năth ng" (2011)ădoăTr năTh ăHòeăch ănhi mă[53];

"D ăánăđi uătraăc ăb năvi căth căhi năquy năcôngădânăc aănhómăy uăth ăt iăcácăt nhă

mi nănúiăPhíaăB c" (2014)ădoăNguy năDuyăS năch ănhi mă[102]…ăCácăcôngătrìnhătrênă

t pătrungăphânătíchănh ngăthànhăt u,ăh năch ătrongăvi căb oăv ăquy năc aănhómăxưăh iă

d ăt năth ngă(ph ăn ,ătr ăem,ăng iăcóăHIV,ăng iăkhuy tăt t,ăng iăcaoătu i,ăng iănghèo,ăng iădânăt căthi uăs …),ăphânătíchănguyênănhânăc aănh ngăthànhăt uăvàăh nă

ch ,ăt ăđóăđ ăxu tăm tăs ăph ngăh ngăvàăgi iăphápăb oăđ măt tăh năquy năc aăcácănhómă xưă h iătrênănh : (1) Hoànăthi nă quyă trìnhă xâyă d ngă phápă lu t,ăchínhăsáchă v ăquy năc aănhómăd ăt năth ng,ă(2)ă iăm iăb ămáy,ăc ăch ăho tăđ ng c aăc ăquană

qu nălỦănhàăn căv ăb oăv ăvàăth căhi năquy n c aăcácănhómăd ăt năth ng,ă(3)ăChú

tr ngăđàoăt oăcánăb ,ănângăcaoăn ngăl c,ăph măch tăđ oăđ căc aăcánăb ăqu nălỦ,ăth că

thôngăvàăgiáoăd cănh măthayăđ iăhànhăviătrongăvi căth căhi năcôngătácăb oăđ măquy nă

c aănhómăd ăt năth ng

1.1.3 Cácăcôngătrìnhănghiênăc uăv ăb oăđ măquy năconăng iătrongăđi uă

ki năh iănh păqu căt

H iănh păqu căt ălàăm tăxuăth ăt tăy uăc aăt tăc cácăqu căgiaătrênăth ăgi i.ăV yăHNQTăđưăvàăđangătácăđ ngăđ năQCNăvàăvaiătròăc aănhàăn cătrongăvi căb oăđ măQCNă

nh ăth ănào?ăTr ăl iăcâuăh iănày,ătácăgi ăKierenăPitzpatrick,ătr ngăbanăth ăkỦăc aăAsiaăPacificăForumăcóăbàiăvi tă"Toànăc uăhóa,ăth ngăm iăvà nhânăquy n" (2004).ăB ngă

nh ngăs ăli uăkh oăsátăt ănhi uăqu căgia,ătácăgi ăkh ngăđ nhăTCHăđưăvàăđangălàă"thách

th căđ iăv iăvi cătuânăth ăquy năconăng i".ăB iăl ,ăTCHă đưălàmăchoăkho ngă400ătri uă

ng iătrênăth ăgi iăph iăđ iăm tăv iăn năthi uăl ngăth c, th tănghi păvàăphânăhóaăgiàuănghèoăngàyăcàngăgiaăt ngă(20%ădânăs ăth ăgi iălàănh ngăng iănghèoănh tănh ngăch ăchi mă1,3%ăm cătiêuăth ăcáănhân).ăNóăgiúpăcácăn căgiàuăđ căgiàuăh n,ăcònăcôngă

b ngăxưăh iăb ăch iăb ănhi uăh n,ăquy năđ călàmăvi c,ăquy năch măsócăs căkh e,ăquy năđ căh ngăanăsinhăxưăh i,ăquy năđ căgiáoăd căluônăb ăđeăd aăb iănh ngătácă

đ ngăc aăTCH.ăVìăv y,ă"toànăc uăhóaăgâyănênăph nă ngăm nhăm ătrongăxưăh iăcôngădână c ngă nh ă cácă cáă nhână trênă toànă th ă gi i.ă H ă nh nă th yă nh ngă quy tă đ nhă nhă

h ngăđ năđ iăs ngăc aăh căđ căđ aăraăb iănh ngăt păđoànăhùngăm nhănh ngăthi uătráchănhi m" [69, tr.215-216].ăDoăđó,ăcácăqu căgiaăc năph iăcóănh ngă"quyăt căm iăchoăcácăcu căch i" toànăc uănh măb oăđ mănh ngănhuăc uăc năb năc aănhânădânănh :ăs că

kh e,ăgiáoăd c,ăvi călàm

Nghiênăc uăv ăQCN trong TCH và HNQT, tác gi ăL uăKi tăăcóăcáchănhìnătoànă

di năh năv ătácăđ ngăc aăHNQT,ătrongăbàiăvi tă"Vi căgiaănh păT ăch căth ngăm iăth ă

gi iăvàăs ănghi păquy năconăng iăc aăTrungăQu c" (2002).ăTheoătácăgi ,ăgiaănh p T ă

ch căth ngăm iăth ăgi iă(WTO) đưăm ăraănhi uăc ăh iăđ ăTrungăQu căc iăthi năvàăthúcăđ yăQCN.ăCh ngăh n,ăgiaănh păWTO,ăTrungăQu căs ăcóăđi uăki năđ ăm ăr ngăvàă

b oăđ măcácăQCNăc aăng iădânătheoăm tăcáchăth căhi uăqu ăh n,ăkinhăt ăt ngătr ng,ă

cácăquy nălaoăđ ng,ăvi călàm,ăquy năcóăm căs ngăth aăđángăc aăng iădânăđ căc iăthi năvàăb oăđ măvàăđi uăquanătr ngălàăvi căthamăgiaăWTOăđưătácăđ ngăđ năvi căxâyă

d ngăvàăhoànăthi năh ăth ngăphápălu tăb oăđ măQCNătrênăl nhăv căkinhăt ,ăxưăh iăc aăTrungăQu c,ăthúcăđ yăgiaoăl uăh pătácăv ăQCN…ăTuyănhiên,ăgiaănh păWTOăc ngăđ aă

đ năchoăTrungăQu cănhi uătháchăth căm i,ăđóălàăs ăcanăthi păc aăcácăt ăch căphiăchínhă

ph ăvàoăvi căb oăv ăQCNăc ngănh ăvi căđ tăraăhàngălo tăcácăQCNăm iăđòiăh iăchínhă

ph ă ph iă gi iă quy tă nh :ă b oă v ă quy nă c aă ki uă dână n că ngoàiă đ nhă c ă t iă Trungă

Qu c;ăb oăv ăquy năcóăvi călàmăc aăng iădânătrongăcácăcôngătyăđaăqu căgia;ăv năđ ă

v ătiêuăchu nălaoăđ ngăt iăthi u;ăb oăh ăquy năs ăh uătríătu ;ăquy năthànhăl păcôngăđoànăc aăng iălaoăđ ng… Doăđó,ăgiaănh păWTO,ăc ăh iăb oăđ măvàăthúcăđ yăQCN,ă

nh ngătháchăth căc ngăkhôngănh ,ăvìăv y,ăchínhăph ăTrungăQu căph iăcóănh ngăchínhăsách,ăb căđiăphùăh păđ ă"bi năcáiătiêuăc căthànhăcáiătíchăc c,ăt călàăchuy năv năđ ănàyăthànhăđ ngăl căphátătri năs ănghi păquy năconăng i" [70, tr.479]

ăVi tăNam,ăv năđ ăTCHăv iăquy năconăng i và quy năcôngădână(QCD) đưă

đ cănhi uăh căgi ănghiênăc u,ătrongăđó, cu năsáchă"Toànăc uăhóaăvàăquy năcôngădânăăVi tăNamă(nhìnăt ăkhíaăc nhăv năhóa)" (1999),ădoăTr năV năBínhăch ăbiên,ăđưăkh iă

đ uăchoăcácăcôngătrìnhănghiênăc uăđ căxu tăb năti pătheo.ăTrênăc ăs ăphânătíchăv ătínhă

t tăy uăc aăTCHăc ngănh ăcácătácăđ ngăc aăTCHăđ năvi căth căhi năQCNăvàăQCD, cácătácăgi ăkh ngăđ nh,ăTCHăbênăc nhăm tătíchăc căc aănóăthìăc ngăb căl ăkhôngăítătiêuă

c căđ năQCN,ăđóălàăs ăphânăhóaăgiàuănghèoăngàyăcàngăsâuăs c,ălàănh ngăt ăn năxưăh iă

n yăsinhătrànălan,ălàăs ăduănh păc aăv năhóaăvàăl iăs ngăv ăk ăc aăPh ngăTây…Theoănhómătácăgi ,ă"đ ăhòaănh păv iăxuăth ătoànăc uăhóaăđ ăkh căph cănh ngăy uăkémătr căđây,ăNhàăn căti păt căxâyăd ngăh ăth ngăphápălu tăphùăh păv iăc ăch ăth ătr ngătheoă

đ nhăh ngăXHCN" [12, tr.25];ăxâyăd ngăvàăhoànăthi năcácăchínhăsáchăxưăh i;ăkhôngă

ng ngăphátăhuyăquy nălàmăch ăc aănhânădân…

Cùngănghiênăc uăv ătácăđ ngăc aăTCHăđ năQCN,ăcácăbàiăvi t:ă"Toànăc uăhóa,ăkinhăt ăth ătr ngăvàănhânăquy n",ătácăgi Caoă căTháiă[106];ă"Toànăc uăhóaăv iăvi că

b oăđ măquy năconăng iă ăVi tăNam" (2009),ătácăgi HoàngăHùngăH iă[40];ă"Quy năconăng iătrongăb iăc nhătoànăc uăhóa",ătácăgi ăNguy năM nhăHùng,ăsách "Nh ngăv nă

đ ălỦălu năvàăth căti năc aănhómăquy nădânăs ,ăchínhătr " (2009)ă[57] ăCácăbàiăvi tănàyăt pătrungăđ ăc păđ nătácăđ ngăc aăTCHăđ năQCN.ăTheoătácăgi Caoă căThái,ă

TCH là "c ăh iăhi măcóăđ ăconăng iănângăcaoănhânăph m",ănh ngăđ ngăth iăc ng

"làmăhoenă ăl ngătâm,ădanhăd ,ălòngăt ătr ng,ăs ăkhoanădung,ălòngănhânăái" c aăconă

ng i.ăToànăc uăhóaăbênăc nhăvi căm ăraăc ăh iăđ ăconăng iănângăcaoăch tăl ngă

cu căs ngănh ngăc ngăt oăraănh ngăv năđ ăb căxúcăđ iăv iăQCN,ăđóălàă"s ăb tăbìnhă

đ ng,ăb t côngăgi aăkhuăv căv iăkhuăv c,ăqu căgiaăv iăqu căgiaăvàăcáănhânăv iăcáă

nhân" [106, tr.191].ăTácăgi ăNguy năM nhăHùngănh năm nh: TCHăkhôngăch ălàmăthayă

đ iăv ăb cătranhăkinhăt ămàăcònălàăs ăthayăđ iăv ăv năhóaătrongăđóăcóăQCNăb iăl ,ăth că

ti năquáătrìnhăTCHălàmăchoăgiáătr ăph ăbi năc aăQCNăđangăl năátăcácăgiáătr ăđ căthù.ăToànăc uăhóaă"đ tăcácăchínhăph ,ănh tălàă ăcácăn căđangăphátătri nătr căm tătìnhăth ăkhóăx ăkhiăph iăđápă ngăcùngăm tălúcăhaiăth aăthu n;ăm tălàăth aăthu năv ăb oăđ măvàă

th căthiăQCNănói trên;ăvàăhaiălàăth aăthu năv ătoànăc uăhóa,ăyêuăc uănhàăn căph iărútă

kh iănh ngăho tăđ ngăcanăthi păvàoăcácăl nhăv căkinhăt - xưăh i" [57, tr.48] i uănàyăđòiăh iăcácăqu căgiaăph iăcóăs ăđi uăch nhăchínhăsáchăvàălu tăphápăchoăphùăh păđ ăv aăthamăgiaăh iănh p,ăl iăv aăgi ăđ căch ăquy năc aămình.ă

Bànăv ătácăđ ngăc aăTCHăđ năQCN,ătácăgi ăHoàngăHùngăH iănh năm nh: "toàn

c uăhóaălàăth iăc ăđiăliênătháchăth cătrongăvi căb oăđ măquy năconăng i" [40, tr.148],

b iăthamăgiaăTCH,ăcácăqu căgiaăcóăc ăh iăm ăr ngăvàăhi năth căhóaăcácăQCN,ătrongăđóăcóănhi uăquy năm i,ăsongănóăc ngăt oăraănhi uătháchăth căvàătr ăng iătrongăvi căb oă

đ măQCN.ăDoăđó,ăVi tăNamăthamăgiaăvàoăquáătrìnhăTCHăc năph iăt năd ngăđ căth iă

c ,ăv tăquaătháchăth c,ăb oăđ măt tăh năcácăQCNăb ngăcách:ăxâyăd ngăvàăhoànăthi nă

h ăth ngăphápălu t,ăđ căbi tălàăphápălu tăkinhăt ;ăđ yăm nhăc iăcáchăhànhăchính,ăc iăcáchăt ăpháp;ăm ăr ngăh pătácăqu căt ătrênăc ăs ătônătr ngăch ăquy năc aăcácăqu căgiaătheoănguyênăt căđôiăbênăcùngăcóăl i…

1.2 CÁC CÔNG TRÌNH NG HIểNăC UăV ăNHĨăN Că IăV IăVI CăB Oă

1.2.1.ăCácăcôngătrìnhănghiênăc uăv ănhƠăn căđ iăv iăvi căb oăđ măquy nă conăng iă ăVi tăNam

Sách "Quy năl cănhàăn căvàăquy năcôngădân" (2003)ăc aăătácăgi inhăV nă

M u ti păc năQCNăt ăgócăđ ăt ăch cănhàăn c.ăTheoătácăgi , quy năl cănhàăn căth că

ch tălàăquy năl căc aănhânădân,ănh ngănhânădânăkhôngăth ăth căhi năđ căquy năl că

c aămình,ămàăph iă yăquy năchoănhà n c Doăđó,ăquy năl cănhàăn cădoănhânădânăthi tăl păvàătraoăquy n.ăQuy năl căđóăth ăhi năỦăchíăc aănhânădânăvàăđ căb oăđ mă

th căhi năb ngăs căm nhăc aăb ămáyănhàăn c.ăDoăv y,ă"nhàăn căcóăngh aăv ăb oă

đ măvàăth căhi năcácăquy năvàăngh aăv ăphápălỦăc aăcôngădân" [83, tr.88] và "quy năconăng iăđ căb oăđ măvàăth căhi năthôngăquaăh ăth ngăcácăc ăquanăquy năl cănhàă

n cănh ăc ăquanăl păphápă(Qu căh i),ăc ăquanăhànhăphápă(Chínhăph ăvàă yăbanănhânădânăcácăc p),ăc ăquanăt ăphápă(Tòaăán,ăVi năki măsát)" [83, tr.88],ătrongăđóăQu căh iălàă

c ăquanăcóăv ătríăcaoănh t,ălàă"trungătâmăc aăc ăch ăb oăđ măvàăth căhi năm iăquanăh ă

gi aănhàăn căvàăcáănhânăcôngădân".ăChínhăph ăvàă yăbanănhânădânăcácăc pătr căti păt ă

ch căth căhi năm iăquanăh ăgi aănhàăn căvàăcácăcáănhânăcôngădân.ăToànăánăvàăVi nă

ki măsátănhânădânălàănh ngăb ăph nă"chuy năt iăquy năl cănhàăn căch aăđ ngătrongăphápălu tăvàoăđ iăs ngăxưăh iăquaăvi căgi iăquy tăcácăv ăvi căc ăth ".ăChínhăvìăv y,ăđ ă

ng năch nătìnhătr ngăl măd ngăquy năl cănhàăn cătrongăvi căb oăđ măQCNăvàăQCD,ătheoătácăgi ăc năhoànăthi năt ăch căNhàăn c,ătrongăđóăchúătr ng:ăđ iăm iăt ăch căth că

hi năth măquy năQu căh i,ăc iăcáchăn năhànhăchínhăNhàăn c,ăc iăcáchăt ăphápăvàănângăcaoătráchănhi măc aăNhàăn cătrongăvi căb oăđ m,ăb oăv ăcácăquy n,ăl iăíchăh păphápăc aăcôngădânătrongăc ăch ăth ătr ngăvàădânăch ăhóaăxưăh i.ă

Sách thamăkh oă"Quy năconăng i,ăquy năcôngădânătrongăNhàăn căphápăquy nă

tròăc aăNhàăn căphápăquy năXHCNăVi tăNamătrongăvi căb oăđ măQCN.ăTácăgi ănh nă

m nh:ănh ngăb oăđ măphápălỦătrongăvi căth căhi năQCNăbaoăg măh ăth ngăth ngănh tă

v ăm tăphápălỦăcácăy uăt ăsau:ăa/ăC ăch ăphápălỦăb oăđ măth căhi năquy năvàăngh aăv ăphápălỦăthôngăquaăh ăth ngăc ăquanăquy năl căNhàăn c,ăthôngăquaăh ăth ngăc ăquanăhànhăpháp,ăthôngăquaăh ăth ngăc ăquanăt ăpháp,ăthôngăquaăm tătr năT ăqu căVi tăNam;ăb/ăThôngăquaăm iăquanăh ăgi aăNhàăn căvàăcáănhân;ăc/ăThôngăquaăhànhăviăh păphápăvàătrìnhăđ ăv năhóaăphápălỦăc aăm iăcáănhânăcôngădân.ăTácăgi ănh năm nhătráchănhi mă

c aă"c ngăđ ngăqu căt ăvàăNhàăn căthànhăviênăph iăghiănh năvàăb oăv ăcácăgiáătr ăc aăquy năconăng i" [35, tr.139] và "mu năđ tăđ căđi uăđó,ăbênăc nhăh ăth ngăcácăquy năvàăngh aăv ăc aăcôngădân,ăph iăthi tăl păm tăh ăth ngăcácăquy năvàăngh aăv ăc aăNhàă

n c.ă óăchínhălàăthi tăl pătráchănhi măc aăcácăviênăch căcóăch c,ăcóăquy nătrongăb ămáyăNhàăn c" [35, tr.138]

ăc păđ năvaiătròăc aăNhàăn cătrongăvi căb oăđ măQCNănh ngătrongăph măviă

m tăquy năc ăth ăc aăconăng i,ăLu năánăTi năs ă"Vaiătròăc aăNhàăn căđ iăvi căth că

hi năquy nădânăch ăc aănhânădână ăVi tăNamă ăVi tăNamăhi nănay" (2002),ătácăgi ă

Tr năTh ăB ngăThanh,ăđưăphânătíchăvaiătròăc aănhàăn căđ iăv iăvi căth căhi năquy nădânăch ,ăth cătr ngăvaiătròăNhàăn căVi tăNamătrongăvi căth căhi năquy nădânăch ăc aănhânădân,ăt ăđóăđ ăraăph ngăh ngăvàănh ngăgi iăphápăch ăy uănh mănângăcaoăhi uă

qu ătácăđ ngăc aăNhàăn căVi tăNamătrongăvi căth căhi năquy nădânăch ăc aănhânădână

ăn cătaăhi nănay [113]

Ngoàiăra,ăcònăr tănhi uăbàiăbáo,ăbàiăt păchíăvi tăv ăvaiătròăc aăNhàăn cătrongăvi că

b oăđ măQCN: bài "Nhàăn c,ăc ăch ăb oăđ măquy năconăng i" (T păchíăNghiênăc uă

L păpháp,ăs ă2/2003), tácăgi ăT ngăDuyăKiên.ăBàiăvi tăđưăt pătrungălàmăsángărõăvaiătròăc aăNhàăn căc ngănh ăc ăch ăc aăNhàăn cătrongăvi căb oăđ măQCN vàăkh ngă

đ nh: "vi căb oăv ăquy năcon ng i,ăcácăquy năt ădoăc aăcôngădânălàătráchănhi mătr cătiênăthu căv ăNhàăn c,ăthôngăquaăh atăđ ngăth căhi năch căn ngăc aăcácăc ăquanătrongăb ămáyăNhàăn c" [65, tr.28].ă i uăđóăcóăngh aălàăc ăch ăb oăđ măcácăQCNă ă

n cătaătrongăgiaiăđo năhi nănayăchínhălàăt ngăc ngăhi uăl căvàăhi uăqu ăho tăđ ngă

c aăc aăcácăc ăquanătrongăb ămáyănhàăn c.ăTácăgi ănh năm nh,ătrongăc ăch ăb oăđ măQCNă ă Vi tăNam,ă Nhàăn căđóngă vaiă tròă tr ăc tătrongăđó,ăcácă c ă quană ch uătráchănhi măchínhătrongăvi căb oăđ măQCNăg m:ăQu căh i;ăChínhăph ;ăcácăc ăquanăT ăphápă(Tòaăán,ăVi năki măsát…).ăTuyănhiên,ă"Nhàăn căm iăch ălàăm tăphânăh ătrongă

h ăth ngăchínhătr ",ădoăđó,ăc ăch ăb oăđ măQCNă ăn cătaăc năxácăđ nhăr ngăh n,ăt călàăc ăh ăth ngăchínhătr ă

Cùngăch ăđ ănày,ăt păchíăNgh ălu t, s ă8/2004,ătácăgi ăT ngăDuyăKiênăcóăbàiă

vi tă"Nhàăn căphápăquy năxưăh iăch ăngh a Vi tăNamăv iăvi căb oăđ măquy năconă

ng i".ăTheoătácăgi ,ănhàăn căđóngăvaiătròăquanătr ng,ăgi ăv ătríătr ăc tătrongăvi căb oă

đ măQCNăvàăQCD.ă ăQCN,ăquy năvàăngh aăv ăc ăb năc aăcôngădânăđ cătônătr ngăvàăb oăv ăthìăc năph i:ăa/ăXâyăd ngăvàăhoànăthi năphápălu t,ătrongăđóăchúătr ngăphápă

lu tăv ăquy năconăng i,ăquy năcôngădân;ăb/ăXâyăd ngăch ăđ ătráchănhi măc aăc ăquanăNhàăn c,ăcánăb ăcôngăch cătrongăquáătrìnhăth căthiăcôngăv ;ăc/ă măb oătínhăđ căl pă

c aăc ăquanăt ăphápătrongăvi căb oăv ăcácăquy năvàăl iăíchăh păphápăc aăcôngădân;ăd/ă

T ngăc ngăs ălưnhăđ oăc aă ngăC ngăs năVi tăNam;ăe/ă ăcaoăvaiătròăc aăcácăt ă

ch căxưăh iădânăs

Nh năđ nhăv ăvaiătròăquanătr ngăc aănhà n cătrongăvi cătônătr ngăvàăb oăđ măQCN,ăbàiăvi tă"Quy năconăng iăvàăNhàăn căphápăquy n" (2009),ătácăgi ăNguy năTrungăTínăkh ngăđ nh:ă" đ ăb oăv ăquy năconăng iănóiăchungăvàăth căhi năcácăcamă

k tăqu căt ăv ăquy năconăng iănóiăriêng,ăqu căgiaăph iăth căhi năm tăs ăngh aăv ănh tă

đ nhănh :ăngh aăv ătônătr ng,ăngh aăv ăb oăv ăvàăngh aăv ăth căhi n" [121, tr.112] Ngh aăv ătônătr ngăQCNăc aăqu căgiaălàăđ tăraătráchănhi măc aănhàăn căph iăki mă

ch ăkhôngăcanăthi pă(tr căti păho căgiánăti p)ăvàoăvi căh ng th ăcácăQCNăc aăcáă

nhân.ăNgh aăv ănàyăth ngăliênăquanăđ năcácăquy nădânăs ,ăchínhătr ăNgh aăv ăth că

hi năc aăqu căgiaăđ tăraătráchănhi măc aănhàăn căph iăcóănh ngăhànhăđ ngătíchăc că

nh măb oăđ măQCNăđ căth căhi nătrênăth căt ,ăt călàăđ aăcácăquyăđ nhăphápălu tăv ăQCNăphùăh păv iăcácătiêuăchu năqu căt ăvàoăcu căs ng.ăNgh aăv ăb oăv ăđ tăraătráchănhi măc aănhàăn căph iăng năch năcácăhànhăviăviăph măcácăQCNăt ăphíaăcácăch ăth ăkhácă(cóăth ălàăcáănhân,ăt ăch căho căchínhăcácăc ăquanănhàăn c)ătrênăt tăc ăcácăl nhă

v c:ădânăs ,ăchínhătr ;ăkinhăt ,ăxưăh i,ăv năhóaăvàăquy năc aănhómăd ăb ăt năth ng.ă Bàiăvi tă" ngăvàăNhàăn cătaăv iăquy năconăng i", tácăgi ăCaoă căTháiă(T păchíăqu căphòngătoànădân) (2012)ăđưăkh ngăđ nhăvaiătròăquanătr ngăc aăNhàăn cătrong

vi căb oăđ măcácăQCNăc aăcôngădân.ăNhàăn căcóătráchănhi măbanăhànhăcácăchínhăsách,ăđ oălu tăt oăc ăs phápălỦăchoăvi căb oăđ măQCN;ăthamăgiaăkỦăk tăcácăV năki nă

qu căt ăv ăQCNăvàăn iălu tăhóaăcácăquyăđ nhăđóăvàoăh ăth ngăphápălu tăVi tăNam.ăPhânătíchăv vaiătròăc aăNhàăn c,ănhânăt ătr ăc tătrongăvi căb oăđ măvàăth căhi năQCN,ătácăgi ăvi tă"…Ch đ ta là ch đ do nhân dân làm ch ; Nhà n c ta là Nhà

n c pháp quy n XHCN c a dân, do dân và vì dân Các quy n c b n c a m i ng i

đ c Nhà n c tôn tr ng, b o v " [108] n nay, Vi t Nam đư tham gia h u h t các

Công c qu c t v QCN và lu t hóa nh ng công c đó trong h th ng pháp lu t

qu c gia H th ng pháp lu t Vi t Nam đư t ng thích v i lu t qu c t v QCN; các quy n v dân s , chính tr và kinh t , xã h i, v n hóa c a nhân dân ta đư đ c b o đ m

ngày càng t t h n trong th c t

Bàiăvi tă"B oăđ măquy năconăng iăthu căb năch tăc aăNhàăn căta" c aătácăgi ă

L ăChiă(2012)ăđưăt pătrungăphânătíchănh ngăquanăđi m,ăch ătr ngăvàăcácăbi năphápă

nh măb oăđ măQCNăc aăNhàăn căta,ăphânătíchănh ngăthànhăt uăv ăQCNămàăNhàă

n căVi tăNamăđ tăđ căt ăkhiă iăm iăđ nănayăvàăkh ngăđ nh,ă"v iăb năch tă uăvi tă

c aănhàăn căXHCN,ăb oăv ăQCN,ăch măloăchoăconăng iălàăm cătiêuăcaoănh tăc aăNhàăn căVi tăNam" [17]

Kh ngăđ nh vaiătròănhàăn cătrongăvi căb oăđ măQCN,ăbàiăvi tă"B oăđ măth că

hi năquy năconăng iă ăVi tăNam" c aătácăgi ăVõăV năNinhă(Báoăđi năt ă ngăc ngă

s năVi tăNam)ăt pătrungăphânătíchănh ngăthànhăt uăv ăQCNămàăVi tăNamăđ tăđ cătrênăcácăl nhăv cădânăs ,ăchínhătr ,ăkinhăt ,ăxưăh i,ăv năhóa,ăđ ngăth iăkh ngăđ nhăNhàă

n căVi tăNamăđóngăvaiătròăquanătr ng vàălàăch ăth ăchính trongăvi căb oăđ măvàăth că

thi QCN: " ngă vàăNhàăn căta kh ngăđ nhăquy năconăng iălàăthànhăqu ăvàăkhátă

v ngăchungăc aănhânălo i Nhàăn căVi tăNamăluônăcoiăconăng iălàăm cătiêuăvàăđ ngă

l căc aăm iăchínhăsáchăphátătri năkinhăt ,ăxưăh iăvàăluônănh tăquánătrongăvi căđ măb oăvàăthúcăđ yăcácăquy năconăng i" [91] Doăđó,ăđ ăphátăhuyăhi uăqu ăc a Nhàăn cătrongăvi căb oăđ măQCN,ăNhàăn căc nătíchăc căbanăhànhăcácăđ oălu tăv ăQCN.ăVìă

v y,ăbênăc nhăcácălu tăv ăkinhăt ,ăNhàăn căc nă uătiênăxâyăd ngăcácălu tăv ăQCD;ăxâyă

d ng,ăhoànăthi năch ăđ ătráchănhi mă c aăcánăb ,ăcôngăch c,ăxâyăd ng c ăch ăki mătra,ăgiámăsátăc aănhânădânăđ iăv iăcánăb ,ăcôngăch căvàăc ăquanănhàăn c;ăkhôngăng ngănângăcaoăm căs ngăc aănhânădân,ăđ yăm nhăxóaăđói,ăgi mănghèo,ăth căhi năcôngăb ngăxưăh i,ăt oăn năt ngăchoăphátătri năb năv ng,ăb oăđ măngàyăcàngăt tăh năcácăQCN…

C ngăđ ăc păđ năvaiătròănhàăn cătrongăb oăđ măQCN,ăbàiăvi t "C ăch ăvàăcácă

đi uăki nănh măb oăđ măquy năkinhăt ,ăxưăh iă ăn cătaăhi nănay", trong sách "M tăs ă

v năđ ăv ăquy năkinhăt ,ăxưăh i" (1996) [44], tácăgi ăT ngăDuyăKiênăđưăt pătrungăphânătíchăc ăch ,ăvaiătròăc aănhàăn cătrongăvi căb oăđ măquy năkinhăt ,ăxưăh i Tác

gi ănh năm nh:ăC ăch ăb oăđ mălàănh ngăbi năpháp,ăcáchăth cătácăđ ngăc aăNhàăn căthôngăquaăvi căbanăhànhăcácăchínhăsách,ăphápălu tăv ăQCN;ăhoànăthi năb ămáy,ăcácăc ăquanăchuyênătráchăth căhi năch căn ngăgiámăsátăđ iăv iăt tăc ăcácăc ăquanănhàăn c,ăt ă

ch căxưăh iătrongănh ngăl nhăv căcóăliênăquanănh măthúcăđ y,ăb oăđ măquy năkinhăt ,ăxưă h i c aă côngădână đ că thiăhànhă trongăth căti năcu căs ng…Chínhă vìă v y,ă tráchănhi măc aănhàăn călàăph iăt oăraăm tăc ăch ăthíchăh păđ ăb oăv ăcácăquy năkinhăt , xã

h i c aăng iădânăm tăcáchăcaoănh tătrongăkh ăn ngăc aămình

1.2.2.ăCácăcôngătrìnhănghiênăc uăv ănhƠăn căđ iăv iăvi căb oăđ măquy nă conăng iătrongăđi uăki năh iănh păqu căt

ătàiăc păb ă"B oăđ măquy năconăng iă ăVi tăNamătrongăb iăc nhătoànăc uă

T ăl ngăkínhănhânăquy n,ănhómătácăgi ăchoăr ng, TCHăvàăHNQTălàăc ăh iăđ ăcácăqu căgiaăxóaăb ăkho ngăcáchăv ăđ aălỦ,ăv năhóa,ăt ngăc ngăhi uăbi tăl nănhau,ăgiúpăng iădânăti p c năthôngătin,ănângăcaoătrìnhăđ ădânătrí,ătìmăki măvi călàm,ăc iăthi năthuănh pă

đ ăthoátăkh iăđóiănghèo,ăt oăđi uăki năđ ăcácăqu căgiaăb oăđ măt tăh năcácăquy năkinhă

t ,ăxưăh i,ăv năhóa,ăđ ngăth iăc ngăđ tăcácăqu căgiaătr cănhi uătháchăth c,ăđóălàăv nă

đ đóiănghèo,ăth tănghi p,ăb nhăd ch,ăkh ngăb ,ăchi nătranhănhânădanhănhânăquy n.ăVì

v y, phátăhuyăvaiătròănhàăn cătrongăvi căb oăđ măQCNălàăv năđ ăquanătr ngăh năbaoă

gi ăh tăb iăch ănhàăn căv iăvaiătrò,ăv ătrí,ăch căn ngăc aămìnhăm iăcóăth ăđ măđ ngă

đ c nhi măv ănày.ăTrongăđi uăki năHNQT,ăNhàăn căVi tăNamăc n:ă(a)ăth căhi năngh aăv ăđ iăv iăcácăđi uă căqu căt ăv ăQCNămàăVi tăNamălàăthànhăviên;ă(b)ăth căthiă

t tăc ăcácăbi năphápăl păpháp,ăhànhăphápăvàăt ăphápăđ ăb oăđ măQCN,ătrongăđóăchúă

tr ngăc iăcáchăho tăđ ngăl păpháp,ăxâyăd ngăvàăhoànăthi năb ămáyăth căhi năquy năhànhăpháp,ăhoànăthi năh ăth ngăt ăpháp ;ă(c)ăt ăch cătuyênătruy n,ăph ăbi năgiáoăd că

n iădungăcácăcôngă căqu căt ăv ăQCN;ă(d)ăso năth oăvàăđ ătrìnhăcácăbáoăcáoăqu căgiaă

v ăQCN;ă(e)ăh pătácăqu căt ă(HTQT) trênăl nhăv căth căhi năcôngă căv ăQCNă[18] Nhàăn căđ iăv iăvi căb oăđ măQCNătrongăđi uăki năHNQTăcònăđ căđ ăc păkhiăphânătíchăv ăngh aăv ăc aăcácăqu căgiaăthànhăviênăkhiăthamăgiaăcácăđi uă căqu căt ăv ăQCNăc aăđ ătàiăc păb ă "T ăch c vàăho tăđ ngăc aăc ăquanănhânăquy năqu căgiaăm tă

s ăn căASEANăvàăTrungăQu că- Kinhănghi măđ iăv iăVi tăNam" doăNguy nă căThùyăch ănhi mă(2011).ăCác tácăgi ăkh ngăđ nh:ăNgh aăv ăc aăcácăqu căgiaăthànhăviênătrongăvi căb oăđ măQCNăđi uăki năHNQTăg m:ă(a)ăN iălu tăhóaăcácăquyăđ nhăc aăcácă

đi uă căqu căt ăv ăQCNăvàoătrongăh ăth ngăphápălu tăqu căgia,ăthôngăquaăvi căápă

d ngătr căti păho căgiánăti p;ă(b)ăTônătr ng,ăb oăv ăvàăth căthiă ăm căcaoănh tăcóăth ă

nh ngăquyăđ nh,ăchu năm căQCNăqu căt ă(thôngăquaăho chăđ nhăchínhăsách,ăch ngătrìnhăhànhăđ ng);ă(c)ăThúcăđ yăvi cătuyênătruy n,ăph ăbi n,ăgiáoăd căv ăQCNăchoăcácăcánăb ăcôngăch căc ngănh ăng iădânănh măh năch ăs ăviăph măv ăQCNăt ăcácăc ăquanăvàăđ iădi năcôngăquy n;ă(d)ăH pătácăch tăch ăv iăcácăt ăch căliênăchínhăph ,ăt ă

ch căchínhăph ăvàăcácăt ăch căqu căt ănh măthúcăđ yăvàăb oăđ măQCN;ă(e)ăTi năhànhă

so năth o,ăđ ătrìnhăvàăbáoăcáoăqu căgiaăđ nhăk ăki măđi măv ăth căthiănh ngăđi uă că

qu căt ăv ăQCN,ăgi iătrìnhăcácăv năđ ămàăcácă yăbanăcôngă căcóăliênăquanăđ tăra,ătr ă

l iăkhángăth ,ăti păthuăcácănh năxét,ăbìnhălu năc aăcácă yăbanăcôngă cătrongăvi căb oă

đ m,ăth căthiăcácăngh aăv ăcamăk tăqu căt ă[120]

Bàiăvi tă"B oăđ măvàăth căhi năquy năconăng iă ăVi tăNamătrongăđi uăki năh iă

nh păqu căt ", tácăgi ăV ăHoàng Công (2014) M cădùăkhôngăbànătr căti păv ăvaiătròănhàăn cătrongăvi căb oăđ măQCN,ăsongăb ngăvi căphânătíchănh ngăthànhăt uămàăVi tăNamăđưăđ tăđ căc ngănh ănh ngăkhóăkh n,ătháchăth cămàăVi tăNamăg păph iăđ iăv iă

vi căb oăđ măQCNătrongăđi uăki năHNQT,ătácăgi ănh năm nhăđ ăb oăđ măt tăh năcácăQCN,ăNhàăn căVi tăNamăc n:ă(1)ăCh ăđ ng,ătíchăc căthamăgiaăcácăcôngă căvàădi năđànăqu căt ăv ăQCNătrongăph măviătoànăc uăvàăkhuăv c;ă(2)ăTi păt căhoànăthi năth ă

ch ăphápălỦătheoăm cătiêuă"dânăgiàu,ăn căm nh,ădânăch ,ăcôngăb ng,ăv năminh";ă(3)ă

T ngăc ngăphápăch ătrongăb oăv ăQCN;ă(4)ăT ngăc ngăh pătácăqu căt ,ăs năsàngăđ iătho iăv ăQCN,ăđ ngăth iăđ uătranhăv iănh ngăđòiăh iăvàălu năđi uăphiălỦăt ăbênăngoài;ă(5)ăTíchăc căHNQT,ăl yăs căm nhăkinhăt ălàmăn năt ngălâuădàiăc iăthi năQCN,ăđ ngă

th iălàmăs căhútăv iăqu căt ăvàăng năc năcácăth ăl cămu năl iăd ngăv năđ ăQCNăđ ăcanăthi păvàoăn cătaă[22]

Ti păt căch ăđ ătrên,ătácăgi ălu năánăcóăbàiăvi tă"Tácăđ ngăc aăh iănh păqu căt ă

đ năvi căb oăđ măcácăquy năconăng iă ăVi tăNamăhi nănay", (T păchíăNhânăl căkhoaă

h căxưăh iăthángă10/2014).ăBàiăvi tăphânătíchănh ngăc ăh iăvàătháchăth căđ iăv iăvi că

b oăđ măQCNătrongăđi uăki năHNQTăvàăkh ngăđ nh,ăHNQTălàăm tăxuăth ăt tăy u,ăkháchăquanăc aăcácăqu căgia.ă iăv iăVi tăNam, HNQT đưăt oăraănh ngăc ăh iăthu nă

l iăcho Vi tăNamăphátătri năkinhăt ăb oăđ măQCN,ăthayăđ iăt ăduyăphápălỦăv ăQCN, songă nóă c ngă cóă nhi u tácă đ ngă tiêuă c că đ nă QCNă nh :ă quy nă laoă đ ngă vi că làm,ăquy năs ngătrongămôiătr ngătrongăs ch,ăquy năđ căh ngăanăsinhăxưăh i ă ăt năt iăvàăphátătri n,ăcácănhàăn căc nă"t năd ngănh ngătácăđ ngătíchăc c,ăh năch ă nhăh ngătiêuăc căc aăh iănh păqu căt ăđ năcácăquy năconăng i", trongăđó,ăt pătrungăth căhi n:ăxâyăd ngăvàăhoànăthi năh ăth ngăphápălu tăv ăQCN, s aăđ i,ăbanăhànhăcácăv năb năquyă

ph măphápălu t,ănângăcaoăn ngăl căchoăcácăch ăth ,ăt oăđi uăki năchoăconăng iăth că

hi năđ yăđ ăcácăQCNătrênăcácăl nhăv c; hoànăthi năt ăch căb ămáyăb oăđ măQCN,ăt ngă

c ngăc ăch ăki mătraăgiámăsátăvi căb oăđ măvàăth căthiăQCN,ăm ăr ngăHTQT trên

l nhăv căQCN,ă"cóănh ăv y,ăvaiătròăvàăv ăth ăc aăn cătaăm iăkhôngăng ngăđ cănângăcaoătrênătr ngăqu căt " [54, tr.33]

Bànăv ăph ngăh ng,ăgi iăphápănângăcaoătínhăhi uăqu ăc aănhàăn căđ iăv iă

vi căb oăđ măQCN,ăsáchăchuyênăkh oă"Ch ăngh aăxưăh i vàăquy năconăng i" c aătácă

gi ă ngăD ngăChíăvàăHoàngăV năNgh aă(2014)ăt pătrungăphânătíchănh ngăv năđ ălỦă

lu năvàăth căti năb oăđ măQCNă ăn căXHCN,ătrongăđóăcóăVi tăNam.ăTrênăc ăs ăphânătích,ăđánhăgiáăs ăphátătri năv ăm tălỦălu năvàănh ngăthànhăt uăb o đ măQCNămàăVi tăNamăđ tăđ cătrênăcácăl nhăv cădânăs ,ăchínhătr ,ăkinhăt ,ăxưăh i,ăv năhóa th iăk ăđ iă

m iăvàăh iănh p,ănhómătácăgi ălàmărõănh ngăyêuăc uăđ tăraătrongăvi căb oăđ măQCNătrongăđi uăki năHNQTă ăVi tăNamăhi nănay,ăđóălà:ă(1)ăHoànăthi năh ăth ng chính sách, phápălu tăv ăQCN;ă(2)ăT ngăc ngăs ălưnhăđ oăc aă ngăđ iăv iăho tăđ ngăđ iăm iăt ă

ch căb ămáyăc aăcácăc ăquanănhàăn c;ă(3)ăKi nătoànăb ămáy,ăt ăch căvàăho tăđ ngă

c aăcácăc ăquanăNhàăn că(Qu căh i,ăChínhăph ăvàăcácăc ăquanăT ăpháp);ă(4)ă y

m nhăc iăcáchăhànhăchínhăNhàăn c;ă(5)ă yăm nhăc iăcáchăt ăpháp;ă(6)ăxâyăd ngăvàăhoànăthi năcácăthi tăch ,ăc ăch ăb oăđ măQCN;ă(7)ăT ngăc ngănângăcaoănh năth căphápălu tăv ăQCN;ă(8)ăThúcăđ yăt ngătr ngăkinhăt ăg năv iăcôngăb ngăxưăh i,ăb oăv ămôiătr ng,ăphátătri năv năhóa,ăch măloăđ năconăng iăvàăs ăphátătri năQCNă[20].ă

Cùngă chungă ch ă đ ă này,ă bàiă vi tă "Nângă caoă tráchă nhi mă b oă đ mă quy nă conă

ng iăc aăNhàăn căhi nănay", tácăgi ăNguy năThanhăTu năvàăTr năTh ăHòeă(T păchíăLỦălu năchínhătr ăs ă1/2015)ă[126].ăBàiăvi tăđưăt pătrungăphânătíchăngh aăv ăc aănhàă

n căđ iăv iăvi căb oăđ măQCNătrongăđi uăki năHNQT.ăTheoătácăgi ,ăđ ăb oăđ măcóă

hi uăqu ăcácăQCNătrongăđi uăki năHNQTăhi nănay,ăcácăch ăth ăc aăNhàăn căc năápă

d ngăm tăs ăbi năphápăch ăy uănh :ăH ngăd n,ăt ăch căvàăth căhi năcácăch ăth ,ăngh ăquy tăcóăỦăngh aăchi năl căv ăb oăđ măQCN;ăH ngăd n,ăt ăch căvàăki mătraăvi că

th căhi năphápălu tănh măb oăđ măQCN;ăL ngăghépăQCNăvàoăquáătrìnhăxâyăd ng,ăt ă

ch c,ăth căhi năcácăch ngătrình,ăchínhăsáchăphátătri n;ăt pătrungăxâyăd ngăvàăc ngăc ăcácăthi tăch ăb oăđ măQCN;ăTuyênătruy nănângăcaoănh năth căv ăQCN

Cùngăđ ăc păđ năh ngăh ngăb oăđ măQCNăc aănhàăn c,ăchuyênăđ ă"Quan

đi m,ă ch ă tr ngă c aă ngă vàă Nhàă n că Vi tă Namă v ă quy nă conă ng i", (trong

ngăl iăc aă ngăc ngăs năVi tăNamăv ăm tăs ăl nhăv căch ăy uăc aăđ iăs ngăxụă

h i, Giáo trình Caoăc pălỦălu năchínhătr ,ăt pă8), H căvi năChínhătr ăqu căgiaăH ăChíă

Minh (2014)ă[51].ăTrênăc ăs ăphânătíchăquanăđi măc aă ngăvàăNhàăn căVi tăNamăv ăQCN,ăchuyênăđ ăđưăđ aăraănh ngăđ nhăh ngăc aă ngăNhàăn căv ăb oăđ măQCN.ăóălà:ă(1)ăGi ăv ngăđ căl pădânăt c,ăch ăquy năqu căgiaăvàătoànăv nălưnhăth ;ă(2)ăXâyă

d ngănhàăn căphápăquy năXHCN,ăki nătoànăcácăthi tăch ăb oăv ăvàăthúcăđ yăQCN;ă(3)ă Phátă tri năkinhăt ,ă v nă hóa,ă xưă h iăb oă đ măvàănângăcaoăs ă h ngăth ăc aăconă

ng i;ă(4)ă yăm nhădânăch ,ăgi ăv ngă năđ nhăxưăh i,ăb oăđ măQCN;ă(5)ăGiáoăd căv ăQCN;ă(6)ăM ăr ngăHTQTăv ăQCN.ă âyălàănh ngăđ nhăh ngăquanătr ngănângăcaoă

hi uăqu ăc aăNhàăn cătrongăvi căb oăđ măQCN.ă

nhìnăchung,ăcácăcôngătrìnhăk ătrênăítănhi uăđ uăđ ăc păt iănhàăn căđ iăv iăvi căb oă

đ măQCNăth iăk ăHNQT,ăphânătíchăv ănh ngăyêuăc u,ănhi măv ăc aănhàăn căđ iăv iă

vi căb oăđ măQC,ăt ăđóăkhuy năngh ăv ăph ngăh ng,ăgi iăphápănh mănângăcaoăhi uă

qu ăc aănhàăn căđ iăv iăvi căb oăđ măQCN.ă âyălàănh ngătàiăli uăthamăkh oăcóăgiáă

tr ăđ ătácăgi ălu năánăk ăth a,ăti păthuăvàăti păt căphânătíchătrongălu năán

Ngoài ra, còn có nhi uăcôngătrình,ăbàiăvi t v ăQCN,ăb oăv ăQCN,ăv ătácăđ ngăc aăHNQTăđ năQCN,ăv ănhàăn căđ iăv iăvi căb oăđ măQCNăc aănhi uăh căgi ătrongăvàăngoàiăn căkhác,ănh ngădoăgi iăh năc aăLu năán,ătácăgi ăch ănêuăm tăs ăcôngătrìnhăkhoaăh căliênăquan,ăm cădùăv yătrongăm cătàiăli uăthamăkh oăcóăđ ăc păvàătríchăd n

1.3 NH NGăGIÁăTR ăC AăCÁCăCỌNGăTRỊNHăLIểNăQUANă NăLU NăÁNă

1.3 1.ăNh ngăgiáătr ăc năthamăkh oăc aăcácăcôngătrìnhăliênăquan

Nhìnăchungăcácăcôngătrìnhănghiênăc u trênăđ uălu năgi iăcácăv năđ ăv QCN, b oă

đ măvàăth căhi năQCN,ătácăđ ngăc aăHNQTăđ năQCN,ăv ănhàăn căđ iăv i vi căb oă

đ măQCN,ăcácăgi iăpháp,ăki năngh ăv ăphátăhuyănhàăn căđ iăv iăvi căb oăđ măQCN,ă

nh tălàătrongăth iăk ăHNQT Cácăcôngătrìnhăkhoaăh cătrên cóăỦăngh aăv ăm tălỦălu năvàăth căti n, g iăm ănhi uăv năđ ăđ ătácăgi ălu năánătri năkhaiăk tăqu ănghiênăc uătheoă

h ngăm i

Cácăgiáătr ăkhoaăh căc aăcácăcôngătrìnhăđ călu năánăti păthu,ăk ăth aăcóăch năl că

nh măth căhi năđ căm cătiêuăchínhăc aălu năán Sauăkhiănghiênăc uăcácăcôngătrình

M tălà,ăd aătrênăk tăqu ănghiênăc uănh ngăv năđ ălỦălu năvàăth căti năb oăđ mă

QCN, cácăcôngătrìnhăkhoaăh căđưăđ aăraăb cătranhăchungăv ăs ăhìnhăthànhăvàăphátătri nă

nh ng v năđ ălỦălu năv ăQCNăvàăth căti năb oăđ măQCN.ăM cădùăcáchăti păc năvàă

lu năgi iăkhácănhau,ănh ngăcácătácăgi ăđ uăcóăchungăquanăđi m:

Th ănh t, v ăkháiăni măQCN,ădùăcáchăđ nhăngh aăcóăkhácănhau,ăsongăđ uăkh ngă

đ nhăQCNălàănh ngănhuăc uăt ănhiên,ăb măsinh,ăv năcóăc aăconăng iăđ ăt năt iăv iăt ăcáchălàăm tă"th căth ăt ănhiên" vàăv iăt ăcáchălàăm tăth căth ăxưăh i,ăđ cănhàăn că

th aănh năvàăb oăđ măb ngăphápălu tă[58],ă[59],ă[61],ă[101],ă[138],ă[144] ă

Th ăhai,ăv ăb oăđ măQCN,ăcóănhi uăcôngătrìnhănghiênăc uăv ăb oăđ măQCN,ătuyă

nhiênă ph nă l nă đ uă t pă trungă phână tíchă nh ngă k tă qu ă vàă th că tr ngă vi că b oă đ măQCN,ăcònăvi căđ nhăngh aăth ănàoălàăb oăđ măQCNăch aăcóănhi uăcôngătrìnhăđ ăc p.ăTrongăcácătàiăli uămàătácăgi ăcóăđi uăki năthamăkh o,ăm tăvàiăcôngătrìnhăcóăđ ăc păđ năkháiăni măb oăđ măQCN,ăsongăch ăy uănh năm nhăt iăch ăth ăcóăngh aăv ălàănhàăn căcònăcácăch ăth ăkhácăch aăđ căđ ăc păđ nă[41],ă[99],ă[90],ăcònăphânăl năcácăcôngătrìnhăkhácăđ uăđ ăc păđ năb oăđ măQCNăt ăgócăđ ăphânătích v ăcácăc ăch ăvàăđi uăki nă

đ măb oăQCNă ăVi tăNamănh ăb oăđ măv ăm tăphápălu t,ăb oăđ măv ăm tăchínhăsách,ăhoànăthi năt ăch căb ămáyăb oăđ măQCN ă[17],ă[43],ă[52],ă[59],ă[91],ă[6], ăNhi uăcôngătrìnhăđ ăc păđ năb oăđ măQCNăthôngăquaăvi căphânătích,ăkháiăquátănh ngăthànhă

t uăvàăh năch ăv ăQCNămàăVi tăNamăđ tăđ că[17],ă[19],ă[42],ă[91],ă[103] ă âyălàă

nh ngă t ă li uă quană tr ngă đ ă chúngă tôiă ti pă thuă vàă ti pă t că làmă sâuă s că h nă trongă

Ch ngă2ăvàăCh ngă3ăc aăLu năán

Hai là, nhi uăcôngătrìnhăt pătrungăphânătíchătácăđ ngăc aăTCHăvàăHNQTăđ năQCNăvàănhàăn căđ iăv iăvi căb oăđ măQCN,ătrongăđóănh năm nh:ăTCHăvàăHNQTă

m ăraănhi uăc ăh iăchoăm ăr ngăvàăth căthiăQCN,ăsongăc ngăđ tănhàăn cătr cănhi uătháchăth căb iăvi cătuânăth ăcácăđ nhăch ăqu căt ăcùngăv iăs ăcanăthi păc aăcácăt ăch că

qu căth ,ăcácăt ăch cătàiăchính,ăcácăt ăch căxưăh iădânăs vaiătròăc aănhàăn căd ngă

nh ăb ăthuăh p.ă i uănàyăđưăvàăđangălàătr ăng iăchoăvi cănângăcaoătínhăhi uăqu ăc aănhàă

n căđ iăv iăvi căb oăđ măQCN.ăK tăqu ănghiênăc u c aăcácăcôngătrìnhănàyălà t ăli uăquanătr ngăvàăh uăíchăđ ălu năánăđ ăxu tăcáchăti păc năm iăc ăch ăb oăđ măQCNătrongă

đi uăki năHNQTă[12],ă[22],ă[40],ă[54],ă[57],ă[70],ă[106]

Ba là, nhi uăcôngătrìnhăđưăđiăsâu phânătích,ălàmărõăvaiătròăquanătr ngăc aăNhà

n căVi tăNamătrong vi c b oăđ măQCN.ăCácănghiênăc uăđiăsâuălỦăgi iăt măquanătr ngă

c aănhàăn căv iăt ăcáchălàăch ăth ăquy năl căcaoănh tăvàăduyănh tăcóăkh ăn ngăb oă

đ măQCN

Doăđó,ăNhàăn căph iăđ căcoiălàăch ăth ăcóătráchănhi măchínhătrongăvi c tôn

tr ng,ăb oăv ăvàăth căhi năQCN,ăki măch ,ăkhôngăcanăthi pă(c ătr căti păvàăgiánăti p)ăvàoăvi căh ngăth ăcácăQCNăđưăđ căghiănh nătrongăphápălu t;ăxâyăd ngăcácăk ăho ch,ă

ch ngătrìnhăc ăth ăđ ăb oăđ măm iăcôngădânăđ căh ngăth ăcácăQCNă ăm căcaoă

nh tăcóăth ;ăt ăch căth căhi nătrênăth căt ăcácăbi năphápăc ăth ăb oăđ măQCNăchoă

ng iădân.ă ăth căhi năt tăcácăngh aăv ătrên,ănhàăn căph iăxâyăd ngăh ăth ngăphápă

lu tăb oăđ măQCN,ăxâyăd ngăc ăch ăb oăđ măQCN;ăxâyăd ngăđ iăng ăcánăb ălàmăcôngătácăb oăv ăQCN;ăth căhi năcácăchínhăsáchăanăsinhăxưăh i;ăthamăgiaăh pătácăqu că

t ătrênăl nhăv căQCN

Nh ngăgiáătr ăkhoaăh cănàyăcóăỦăngh aăph ngăphápălu năquanătr ng,ălàăti năđ ăđ ă

lu năánăphânătíchăsâuăs căh năc ăs ătri tăh căc aăvaiătròănhàăn căđ iăv iăvi căb oăđ mă

QCN trong HNQT [20], [22], [36], [63], [65], [91], [120], [121]

B nălà, cácăcôngătrìnhănghiênăc uăđưăđ ăxu tăph ngăh ng,ăki năngh ,ăgi iăphápă

quanătr ngămàăNhàăn c ta c năph iălàmăđ ăth căhi năt tăngh aăv ăb oăđ măQCN c aă

mình Nhi u ki năngh cóăgiáătr ăkhoaăh căvàăthi tăth căcho cácănhàăho chăđ nhăchínhăsách,ăth căthiăchínhăsách,ăcácăc ăquanătrongăt ăch căb ămáyănhàăn c,ăc ăquanănghiênă

c u,ăgi ngăd yăvàăcácănhàăkhoaăh cănh ăki năngh ăv ăxâyăd ngăvàăhoànăthi năh ăth ngăchínhăsách,ăphápălu tămang tính đ ngăb v ăQCN;ăc ngăc ,ăhoàn thi năt ăch căb ămáyăNhàăn căđ ăb oăv ăQCN;ăt ngăc ngăs ălưnhăđ oăc aă ngăđ iăv iăNhàăn cătrênă

l nhăv căQCN;ăth căhi năc iăcáchăt ăpháp;ăc iăcáchăhànhăchính;ăphátătri năkinhăt ăg nă

v iă b oă đ mă QCN;ă tuyênă truy nă giáoă d că QCN;ă t ngă c ngă HTQTă trênă l nhă v că

QCN âyălàănh ngăh ngăg iăm ăquanătr ngăđ ălu năánăđ ăxu tănh ngăgi iăphápăc ă

b năgópăph nănângăcaoăvaiătròăc aăNhàăn căđ iăv iăvi căb oăđ măQCNătrongăđi uă

ki năHNQTă[18],ă[20],ă[22],ă[54],ă[120],ă[126],ă[138]

1.3 2.ăNh ngăv năđ ăđ tăra mà lu n ánăti păt cănghiênăc u

Cácăcôngătrìnhănghiênăc uănêuătrênăđưăcóănhi uăđóngăgópăkhoaăh căquanătr ngăkhiănghiênăc uănh ngăv năđ ălỦălu năv ăQCN,ăb oăđ măQCN,ăth căti năb oăđ măQCN,ătácăđ ngăc aăTCHăvàăHNQTăđ năQCNăvàăNhàăn căVi tăNamăđ iăv iăvi căb oăđ mă

QCN Tuy nhiên, vi cănghiênăc uăv ănhàăn căđ iăv iăvi căb oăđ măQCNătrongăđi uă

ki năHNQT,ănh tălàăti păc năd iăgócăđ ătri tăh căthìăh uănh ăch aăcó

Doăđó, h ngănghiênăc uăvàăcáchăti păc năv năđ ănàyătrongălu năánălàăhoànătoànă

m i.ăK th aănh ngăgiáătr ămàăcácăcôngătrìnhătr c, lu năánăti păt căđiăsâuăphânătíchă

nh ngăv năđ ăsau:

Th ănh t,ălu năánăgópăph nălàmărõăkháiăni măQCN,ăb oăđ măQCN,ăphânătíchăđ că

tr ngăb năch tăc aăQCN,ăcácăđi uăki năb oăđ măQCN

Th ăhai, lu năánăphânătíchăvàălu năgi iăv ăt măquanătr ngăc aănhàăn căđ iăv iă

vi căb oăđ măQCN;ăphânătíchănh ngăbi uăhi năc ăth ăc aăvaiătròănhàăn căđ iăv iăvi că

b oăđ măQCN;ăđ aăraăkinhănghi măc aăm tăs ăqu căgiaătrênăth ăgi iăvàăkhuăv cătrongă

vi căphátăhuyătínhăhi uăqu ăc aănhàăn căđ iăv iăvi căb oăđ măQCNălàmăc ăs ăđ ăsoăsánhăv iăvi căb oăđ măQCNăc aăNhàăn căVi tăNam

Th ăba,ălu năán gópăph n làmărõăkháiăni măHNQT,ăquáătrìnhăHNQTăc aăVi tă

Th ăt ,ălu năánăđánhăgiáăth cătr ngăvi căphátăhuyăvaiătròăc aăNhàăn căVi tăNamă

đ iăv iăvi căb oăđ măQCN,ăđánhăgiáănh ngăthànhăt uăđ tăđ c,ănh ngăh năch ăt năt iăvàănguyênănhân,ăc ngănh ănh ngăv năđ ăđ tăraăđ iăv iăNhàăn căVi tăNamăđ iăv iă

vi căb oăđ măQCNătrongăđi uăki năHNQT

Th ăn m,ăđ ăxu t m tăs ăquanăđi măvà gi iăphápăch ăy uănh mănângăcaoătínhă

hi uăqu ăc aăNhàăn c đ iăv i vi căb oăđ măQCNătrongăđi uăki năHNQTă ăVi tăNamă

hi nănay

Tuyănhiên,ăchúngătôiăc ngăxácăđ nhăr ng,ăđâyălàăv năđ ăr tăm iăvàăkhó,ănênă

nh ngăk tăqu ănghiênăc uătrongălu năánăch ălàăb căđ u,ăv năđ ănàyăv năc năti păt cănghiênăc uăsâuăh nătrongănh ngăcôngătrìnhăti pătheo.ă

Ch ngă2

B Oă MăQUY NăCONăNG I VĨăNHĨăN Că IăV IăVI CăB Oă MăQUY NăCONăNG I

2.1.1 Quy năconăng iă- m tăs ăv năđ ălỦălu năc ăb n

2.1.1.1 Khái ni m quy n con ng i

ălàmărõăkháiăni măb oăđ măQCN,ătr cătiênăc nătìmăhi uăQCNălàăgì?ăChoăđ nă

nay, có hàngătr măđ nhăngh aăkhác nhau v ăQCNăd iănhi uăcáchăti păc năkhácănhau,ă

đi năhìnhălà:

T ăph ngădi năphápălỦ,ăV năphòngăCaoă yăLHQăđ nhăngh a:ă"Quy năconăng i làănh ngăb oăđ măphápălỦătoànăc uă(universalălegalăguarantees)ăcóătácăd ngăb oăv ăcácăcáănhânăvàăcácănhómăch ngăl iănh ngăhànhăđ ngăho căs ăb ăm călàmăt năh iăđ nănhână

ph m,ăs ăđ căphépăvàăt ădoăc ăb năc aăconăng iă[151,ătr.8].ă

nhăngh aănàyăđ căcácănhàănghiênăc uătríchăd năkháăph ăbi nătrongănhi uăth pă

k ăqua.ăC ăs ăc aăđ nhăngh aănàyăb tăng năt ăThuy tănhânăquy năphápălỦă(legalărights).ăTheoăThuy tănhânăquy năphápălỦ,ăQCNăkhôngăph iălàănh ngăgìăb măsinh,ăv năcóăm tăcáchăt ănhiênămàăph iădoăcácănhàăn căxácăđ nhăvàăphápăđi năhóaăthànhăcácăquyăph măphápălu t.ăCh ngăh n,ăJeremyăBenthamătrongătácăph mă"Phêăphánăh căthuy tăv ăcácăquy năt ănhiên,ăkhôngăth ăchuy nănh ng" (1843),ăkh ngăđ nh:ăỦăt ngăv ăquy năt ănhiênălàăvôăngh aăvàăch ngăcóăquy nănàoăkhôngăth ăchuy nănh ngăđ c.ăQuy năconă

ng i làăt tăc ănh ngăgìămàănhàăn căthôngăquaăphápălu tăđ ăquyăđ nhăchoăcáănhân.ăCh ă

nh ngăgìăphápălu tăchoăphépăt ădoălàmăhayăkhôngălàmăthìăm iălàăQCN

Xétăv b năch tăQCN,ăThuy tănhânăquy năphápălỦăcóăđi măh pălỦălàăg năQCNă

v iăphápălu t,ăv iănhàăn căvàăth yăđ căvaiătròăquanătr ng,ăt măquanătr ngăc aăphápă

lu tătrongăvi căb oăv ăQCNă"khôngăcóăphápălu tăthìăkhôngăcóăquy n".ăTuyănhiên,ăn uă

ch ăcoiăỦăchíănhàăn călàăngu năg căc aăQCN,ăcoiătr ngătínhăh păphápăc aăquy nămàăkhôngăquanătâmăđ nătínhăh pălỦăc aăQCNă(đóălàănh ngăđòiăh i,ănhuăc uăb măsinh,ăt ănhiên,ăh pălỦăc aăcu căs ngăconăng i,ăcoiănh ăc ăs ăgiáătr ăc aăđ oăđ c,ăv năhóa…)ăs ă

r iăvàoăch ăquan,ăsiêuăhình,ăbi năQCNătr ăthànhăcôngăc ăph căv ăgi iăc măquy n,ăc ă

v ătínhăquanăliêuăc aăb ămáyănhàăn c

T ăph ngădi nă "Phápăquy năt ănhiên"(Natural rights), "nhânăquy nălàănh ngăquy năb măsinh,ăv năcóăc aăconăng i" [140,ătr.1239].ă óălàă"quy năt ănhiênăvàăc ăh u

c aăconăng i" [150, tr.6], là "nh ngăđ căquy năđ căcácăquyăt căđi uăkhi nămàăconă

ng iăgi ăriêngăl yătrongăcácăquanăh ăc aămìnhăv iănh ngăcáănhânăvàăchínhăquy n"

[60, tr.12] Cácăđ nhăngh aăv ăQCNănàyăb tăngu năt Thuy tăphápăquy năt ănhiênăth iă

k ăPh c H ng.ăTheoăh căthuy tănày,ă ătr ngătháiăt ănhiên,ăconăng iăcóăcácăquy năt ădo,ăbìnhăđ ngăvàăt ăh u.ă óălàăcácăquy n b m sinh, v n có đ căb tăngu năt ă"b nă

ch tămuônăđ iăvàăb tăbi năc aăconăng i" [82, tr.80].ăTráchănhi măc aănhàăn călàăph iă

b oăđ măcác quy năt ănhiênăchoăcácăcôngădânăc aăh ăB ngăvi căkh ngăđ nhăcácăQCNălàăt ănhiên,ăb măsinh,ăThuy tăphápăquy năt ănhiênăth ăhi năkhátăv ngăc aăcácăth ăl că

ti năb ăch ngăl iănh ngăb tăcôngătrongăxưăh i,ăđòiăQCN.ăTuyănhiên,ăn uăquáănh nă

m nhătínhăt ănhiênăc aăQCNăd ăd năđ năxemănh ăngu năg căxưăh iăc aăQCN,ăkhôngă

th yăđ cătínhăl chăs ,ătínhăgiaiăc păc aăQCN

T ăph ngădi năchínhătr - xưăh i,ăh căgi ăTrungăQu c,ăLangăNgh ăHoàiăchoăr ng:

"quy năconăng iălàăm tăph mătrùăxưăh iămangătínhăt ngăh p,ălàăs ăgi iăđ nhăvàăth aă

nh năxưăh iămàăconăng iăgiànhăđ căv iăt ăcáchălàăm tăt năt iăxưăh i" [49, tr.231]

V năđ ă"thenăch tălàă ăch ăph iăg nătiêuăchu năquy năconăng iăv iănh ngălỦăgi iăkhácănhauăvàătínhăđ căthùăc aăm iăqu căgia,ăm iăgiaiăc p" [49, tr.232].ăV iăcáchăti păc nănày,ăQCNăkhôngăph iăxu tăphátăt ăb năn ngămàăch uăs ăchiăph iăc aăch ăđ ăxưăh i.ă

i măh pălỦăc aăquanăni mănhânăquy nănàyălàănh năm nhăs ăth aănh năc aăxưăh iăvàă

l chăs ăđ uătranhăc aăconăng iăgiànhăl yăquy năc aămình,ăsong n u quáănh năm nhă

đ nătínhăxưăh iăc aăQCN, d ăd năđ năph ănh năho căcoiăth ngăQCN v iăt ăcáchălàăconăng i cáănhân,ăhòaătanăgiáătr ăcáănhânăvàoătrongăxưăh i

T ăph ngădi năđ oăđ c, nhânăquy năđ căđ nhăngh aă"làăquy năl iăđ căth aă

nh n,ăb oăđ mărõăràngăv ăm tăphápălỦăđ ăm iăcáănhânăcóăth ăđ căh ngăm tăcáchăđ că

l p,ăđ yăđ ,ăt ădoănh tăv ăcácăl nhăv căcáătính,ătinhăth n,ăđ oăđ c" [142, tr.606]

T ăcácăcáchăti păc nătrênăchoăth y,ăQCNălàăv năđ ăchínhătr - xưăh iăph căt p.ă

Nh năth căv ăQCNăkhôngăch ăph ăthu căvàoăquanăđi măchínhătr ,ămàăcònă nhăh ngăsâuăs cătruy năth ngăl chăs ,ăv năhóaăc aăm iăqu căgia.ăTh iăgianăqua,ăkhiăcácăn că

Ph ngăTâyăluônăcóăxuăh ngăđ ăcaoăquy năcáănhân,ăcoiătr ngătínhăt ănhiênăc aăQCN,ăxemăquy nădânăs ,ăchínhătr ălàăn iădungăquanătr ng,ăc tălõiăc a QCNăthìă ăPh ngăôngăl iăđ ăcaoăquy năl iăc aăc ngăđ ng,ănh năm nhăđ nătínhăl chăs ,ăxưăh iăc aăQCN,ăcoiătr ngăcácăquy năkinhăt ,ăxưăh i,ăv năhóaăc aăconăng iăc ngănh ăđi uăki năđ ăth că

hi năcácăquy năđó.ăTrongăb iăc nhăch aăcóăquanăđi măth ngănh tăv ăQCN,ăcóăth ăd nă

đ nănh ngălỦăgi iătùyăti năv ăngu năg c,ăb năch tăc aăQCN.ăVìăv y,ăđ ătránhăl măd ngă

v năđ ăQCN,ăc năph iăcóăm tăquanăni măth ngănh t.ă ăđ tăđ căđi uăđó,ătheoăchúngătôi,ătr căh tăph iăd aăvàoăch ăngh aăMácă- Lênin

Theoăquanăđi măc aăch ăngh aăMác- Lênin,ăconăng iăt ăphânăbi tăv iăconăv tă

nh ăcóălaoăđ ng,ăngônăng ătrongăcácăquanăh ăv iăt ănhiênăvàăxưăh i.ăTrongătácăph mă

"H ăt ăt ngă c",ăC.Mácăvi t:ă"Cóăth ăphânăbi tăconăng iăv iăconăv tăb ngăỦăth c,ă

b ngătônăgiáo,ănóiăchungăb ngăb tăc cáiăgìăc ngăđ c.ăB năthânăconăng iăb tăđ uăt ăphânăbi tăv iăconăv tăngayăkhiăb tăđ uăs năxu tăraăt ăli uăsinhăho tăc aămìnhă- m tă

khôngăth aămưnănhuăc uăc aăconăng i, nênăconăng iăquy tăđ nhăb ngăhànhăđ ngăc aămìnhăsángăt oăraăthiênănhiênăth ăhaiănh ăm tăt năt iăxưăh iăchoăconăng i,ăt ăđó,ăconă

ng iăsángăt oăraăl chăs ăvàăv năhóa,ăhìnhăthànhăcácăquy năvàăngh aăv ătrongăđ iăs ngă

c ngăđ ng.ă ătr ngătháiăbanăđ u,ăcácăquy nălàătháiăđ ăc aăconăng iăcoiănh ngăđi uă

ki năt ănhiênăc aăs năxu tăc aămìnhănh ăm tăcáiăgìăthu căv ămình,ăđưăcóăt ătr căcùngă

v iăs ăt năt iăc aăb năthânămìnhă[78,ătr.145],ădoăđó,ăc ăs ăphátăsinhăquy nă ăđâyăkhôngă

ph iăb tăngu năt ăkháiăni măn yăsinhăraătrongăđ uăócăconăng iănh ăcácănhàătri tăh căduyătâmăquanăni mămàătheoăC.Mác,ăchúngă"b tăngu năt ăquanăh ăv tăch tăgi aăng iă

v iăng iăvàăt ăs ăđ uătranhăgi aăng iăv iăng iădoăquanăh ăđóăgâyăra" [78, tr.458] Trongăxưăh iănguyênăthu ,ăch aăcóăs ăphânăhóaăgiàuănghèo,ăgiaiăc p,ăquy năvàăngh aă

v ăconăng iălàăngangăb ngăvàăth ngănh tăm tăcáchăt ănhiên.ăV iăt ăcáchălàăch ăth ă

c aăs năxu t,ăconăng iăcóănh ngăquy nănh tăđ nhăđ căxưăh iămàănóăđangăt năt iăcôngă

nh n,ăm tăkhác,ăv iăt ăcáchălàăthànhăviênăc aăxưăh i,ăconăng iăph iăth căhi năcácăngh aăv ăc aămìnhănh măduyătrìăs ăt năt iăvàăc ăk tăc ngăđ ng.ăChínhăs ăth ngănh tăt ănhiênănàyăgiúpăconăng iăt năd ngăcácăn ngăl căc aămình,ăh păthànhăcácăy uăt ăc ăb nătrongănhânăcáchăconăng iăcùngăcácăgiáătr ăchân,ăthi n,ăm ăđưăphátătri nătrongăl chăs ă

Nh ăv y,ăconăng iăcóăquanăh ăv iăquy năc aămìnhălàănh măxácăl pănh ngăhànhăđ ngă

tri năvàălàăy uăt ăc năthi tăđ ăxácăl păv ătríăvàăđ cătínhăcácăh iăc aăconăng i.ăTuyănhiên,ătrongăđi uăki năc aăxưăh iăđóăthìă"nhi uăl măc ngăch ăcóăth ănóiăv ăquy năbìnhă

đ ngăgi aănh ngăthànhăviênăc aăc ngăđ ng,ăl ăd ănhiênăph ăn ,ănôăl ,ăng iăngo iălaiă

đ uăkhôngăcóăquy năđó"ă[80, tr.149]

Sau này, khi xưăh iăcóăs ăphânăchiaăgiaiăc p,ăkhiăl căl ngăs năxu tăđưăv tăraă

kh iăkhuônăkh ăc aăxưăh iăc ngăs nănguyênăth y,ăphânăcôngălaoăđ ngăphátătri n,ănh ngămâyăthu năvàăxungăđ tăxưăh iăxu tăhi nălàăc ăs ăchoăvi căhìnhăthànhănh ngăhìnhătháiăxưă

h iăápăđ tăvàănôăd chăng iălaoăđ ng.ăB căti năv năminhăđ uătiênăv ăt ăch căxưăh iă

đ căđánhăd uăb ngăs ăraăđ iăc aănhàăn căvàăcùngăv iăquáătrìnhănàyălàăthi tăl păquy nă

c aăch ănôăth ngătr ăvàăt căđo tăquy năc aăng iănôăl ăGiaiăc păch ănôăđ căquy nă

l aăch năm căđíchăvàăph ngăti năs năxu t,ătráiăl i,ăng iănôăl ăluônăph iăth căhi năỦăchíăc aăgiaiăc păth ngătr Th iăk ănàyăm ăđ uăs ăthaăhóaăv ăquy n và ngh aăv con

ng i.ăTrongătácăph mă"H ăt ăt ngă c",ăC.Mácăđưăphânătíchăsâuăs căv ăs ăthaăhóaăvàăxemănóănh ăm tăt tăy uăl chăs ,ăđ cădi năraătrongăt tăc ăcácăgiaiăđo năphátătri năc aăxưăh iăloàiăng iăk ăt ăkhiăxưăh iăcóăs ăphânăchiaăgiaiăc păvàăđ tăt iăgiaiăđo năphátătri nătoànădi nătrongăxưăh iăt ăb n.ăTrongăthaăhóa,ăcácăquáătrìnhăs năxu tăraăc aăc iăv tă

ch t,ăk tăqu ăc aălaoăđ ng,ăcácăthi tăch ăxưăh i,ăc ănhàăn căvàăth ătr ng " đưătr ăthànhăm tăl căl ngăxaăl ,ăđ iăl păv iăconăng iăvàănôăd chăconăng i,ăch ăkhôngăph iăconăng iăth ngătr " [78,ătr.47].ăS ăd ăcóătìnhătr ngătrênăvìăconăng iăkhôngăph iălàăm tă

cá nhânătr uăt ngăhayăcôăl p,ămàălàăm tăđ ngăv tăxưăh iăluônăg năbóăv iăm tăh ăth ngăxưăh iăđangăt năt i,ăv iăm tăgiaiăc p,ăm tădânăt c,ăm tănhómăng iăhayăm tăngànhăngh ăxácăđ nhăđangăv năhànhătheoănh ngăquyălu tăriêngăc aănó.ăDoăv y,ăconăng i luôn

b ăgi iăh năvàăl ăthu căvàoăxưăh i.ăTrongăhoànăc nhăđó,ănhi uăth ăl căxưăh iănh ăch ăđ ă

t ăh u,ănhàăn căc aăgiaiăc păbócăl tăvàăcácăl căl ngăch aăđ căki măsoátăđ căluônăápăđ tăconăng iătrênăc ăph ngădi năkinhăt ăl năph ngădi năchínhătr ă-xưăh i.ăTrongă

đ iăs ng, "ho tăđ ngăc aăchúngăch ngănh ngăđ iăl păv iăỦăchíăloàiăng i,ămàătráiăl iăcònăđi uăkhi năỦăchíă yăvàăhànhăđ ngă y" [78, tr.49] óălàănh ngăth iăk ăl chăs ăconă

ng iăb ăt căđo tăcácăquy năt ădoăvàălàăngu năg c xưăh iăch ăy uăđ ăcácăgiaiăc păb ăápă

b c,ăcácăl căl ngăti năb ăđ uătranhăđòiăQCN,ăgiànhăl yăđ aăv ăx ngăđángălàăconăng i

Tuy nhiên, trong s ăphátătri năc aăl chăs ,ăconăng iăkhôngăch pănh năs ăl ăthu c vàăs thaăhóaănh ăm tăđ nhăm nh,ămàăconăng iăluônăc ăg ng v tăquaănh ngătr ăng iă

nh ăho tăđ ngăth căti năc aămình.ăNgayătrongăcácătr ngăh păconăng iăb ăt căđo tănhi uă nh tă v ă cácă ph ngă ti nă ho tă đ ng,ă thìănóăv nă ch aăđ ngă kh ă n ngă c aă m tă

‘đ ngăv tăchínhătr " nh ăAristotle quanăni măhayăkh ăn ngălàmăthayăđ iăhoànăc nhăc aăchínhămìnhănh ăC.Mácăđưăkh ngăđ nhătrongă"Lu năc ngăv ăFeuerbach" và nh ngăkh ă

n ngănàyăcàngăđ căgiaăt ngăcùngăv iăs ăphátătri năc aăl căl ngăs năxu t vàăs ătr ngăthànhăc aăgiaiăc păcôngănhân,ăc aătriăth căvàăv năhóa,ănóăgiúpăconăng iăv tăquaăgi iă

h năc aăs ăl ăthu căvàăthaăhóa.ăTrongăquáătrìnhănày,ănh ngăyêuăsáchăv ăQCN b tăngu nă

t ăph măgiáăconăng iăvàănh ngăgiáătr ăbìnhăđ ng,ăt ădoăđưăs năsinhăraătrongăl chăs ătìmă

đ căkh ăn ngăhi năth căhóaăcácăquy năc aămìnhătrongănh ngăhànhăđ ngăt păth ăc aă

cácănhómăxưăh i,ăcácăgiaiăc p,ăcácăđ ngăpháiăchínhătr ,ănh măv tăquaănh ngăhìnhăth căépăbu căvàăb tăcông,ăt ăch căxưăh iătheoăđóăm iăng iăđ uăcóăđ căc ăh iăđ ăphátătri nă

n ngăl căc aămình,ăđ căl aăch nănh ngăhànhăđ ngăcóăỦăngh aăchoăchínhăh ăvàăchoăxưă

h i.ăVìăv y,ătrongăquanăni măc aăch ăngh aăMácă- Lênin,ăkháiăni mănhânăquy năluônă

g năv iăcácăhànhăđ ngăt ăgi iăphóngăc aăcácăgiaiăc păb ăápăb c,ănóălàăs ăxácănh năcácă

kh ăn ngăđ ăconăng iăkh căph căs ăt căđo tăvàătìnhătr ngăm tăt ădoătrongăti nătrìnhă

l chăs Vìăv y,ăC.Mácăkh ngăđ nhă"quy năconăng iăv iăt ăcáchălàăhi năthânăc aăt ădo"

[76, tr.183],ăhi năthânăc aăỦăth căvàăhànhăđ ngăđưăgiúpăchoăconăng iăv tăquaăs ăl ăthu c,ăth căhi năs ăphátătri nătoànădi năconăng i

T ăphânătíchătrên,ăcóăth ăkh ngăđ nh, QCN không có ngu năg c thu nătúyăt t ă

nhiên "v ănhânăquy n,ăs ăphêăphánăkhôngănóiăraăđi uănàoăcóătínhăphêăphánăh năđi uămàăHêghenănói,ănhânăquy năkhôngăph iălàăb măsinh,ămàălàăs năsinhăraătrongăl chăs "

[77, tr.173] và khôngăph iăđ căsuy ra t ă"Ủăni m" mangătínhăch ăquan,ătr uăt ngămà

xu tăphátăt ăb năch tăxưăh iăc aăconăng i Nóălàăm tăgiáătr ăxưăh i,ămàăconăng iăgiànhăđ căđ ăđiăđ năs ăphátătri năt ădo,ănóăkhôngăch liên quan đ n kinhăt ,ămàăcònăcó quanăh ăm tăthi tăv iăv năhóa,ăv năminh,ăthúcăđ yăs ăphátătri năc a xưăh iăphùăh păv iăquyălu tăkháchăquanăc aăl chăs

Trongăđ iăs ngăhi năth c,ăQCNăluônăt năt iăd iăhìnhăth căcácăquy năt ădo,ăbìnhă

đ ngă trênă nhi uă l nhă v că liênă quană đ nă s ă m ă r ngă cácă kh ă n ngă đaă d ngă c aă conă

ng i,ănóălàăs ăth ngănh tăbi năch ngăgi aăkh ăn ngăxưăh iăvàăkh ăn ngăcáănhânătrongă

s ăphátătri năl chăs ,ăb iă"ch ăcóătrongăc ngăđ ngăcáănhânăm iăcóăđ căph ngăti năđ ăcóăth ăphátătri nătoànădi nănh ngăn ngăkhi uăc aămìnhăvàădoăđó,ăch ăcóănh ngăc ngă

đ ngăm iăcóăth ăcóăt ădoăcáănhân" [76, tr.108] Quy năt ădoătheoăquanăđi măMác-xít khôngăph iălàă"m tăth ăt ădoătuy tăđ iăc aăỦămu n" màănóăbaoăhàmăm tăs ăl aăch năcóă

lý do - "s ăphátătri năt ădo" óălàăs ăphátătri năphùăh păv iăph măgiáăconăng i,ălàăs ăphátătri nătuânătheoăquyălu tăkháchăquanăc aăl chăs

Ti nătrìnhăphátătri năc aăl chăs ,ăk ăt ăkhiăxu tăhi nănhàăn căvàăphápălu t, QCN khôngăch ăt năt iătrongăhìnhăth căcácăt păquánăxưăh i,ămàăcònăđ căxácăl pătrongăcácăhìnhăth căphápălỦ,ătr căti păph năánhăm iăquanăh ăgi aăconăng iăv iăquy năl căchính

tr ăc aănhàăn c.ăV iăt ăcáchălàăm tăquanăh ăphápălỦ,ăQCNăchínhălàăs ăth aănh năxưă

h iă d iăhìnhă th căphápă lu tăcácă quy nă t ădoăđ că hìnhăthànhă trongăquáă trìnhă conă

ng iăt ăch căxưăh iăvàăphátătri năn ngăl căc aămình.ăTrongăm iăquanăh ănày,ăphápălu tăđóngăvaiătròăh păphápăhoáăỦăngh aăquanătr ngăv ăm tăđ oăđ căvàăl ăph iăcácăquy năt ă

doăđ căápăd ngăph ăbi năchoăm iăng i M tăkhác,ăthôngăquaăphápălu t,ăQCNăxácăl pă

v ătríăđ căl păc aănóătrongăquanăh ăv iăquy năl cănhàăn c vàăcácăt ăch căkinhăt ,ăxưă

h iăkhác.ăC.Mácăvi t:ă"T ădoălàăcáiăv năcóăc aăconăng iăđ năm căngayăc ăk ăthùăc aă

t ădoăc ngăth căhi năt ădo ăLu tăphápăkhôngăph iălàănh ngăbi năphápăđànăápăt ădo,ă

ng căl iălu tăphápălàătiêuăchu nărõăràng,ăph ăbi n,ătrongăđóăt ădoăcóăm tăs ăt năt iăvôă

ngã, mangătínhălỦălu n,ăkhôngăph ăthu căvàoăs ătùyăti năc aăcáănhânăriêngăl " [81,

tr.133-134] âyălàăd uăhi uăđ cătr ngăc aăkháiăni măQCN,ăphânăbi tăv iăcácăkháiăni măkhácăcóăliênăquanăđ năđ iăs ngăxưăh iăc aăconăng iănh ăđ oăđ c,ălòngăt ăthi n,ănhuă

c u,ăl iăích…Trongătácăph mă"Ch ăngh aăxưăh iăphápălỦ" (1886),ăPh ngghenăphânătíchăv ăb năch tăvàăđ cătr ngăc aănhânăquy n.ăTheoăPh ngghen,ăxétăv ăb năch t,ăQCNălàăhi năthânăc aăt ădo,ăxu tăphátăt ăconăng iăhi năth c.ăV ăđ cătr ng,ănhânăquy năt nă

t iătrongăcác hìnhăth c,ăcácăchu năm căkháchăquanănh măxácăl pănh ngăhànhăđ ngăcóăỦă

th căc aăxưăh iăh ngăđ năvi căđápă ngănhuăc uăvàăph măgiáăc aăconăng i.ă âyălàăs ă

th ngănh tăgi aăkháchăquanăvàăch ăquan,ăgi aăm căđíchăvàăph ngăti n;ăgi aăkh ăn ngăvàăhi năth c,ăthúcăđ yăs ăphátătri năc aăcáănhânăvàăxưăh i.ăCáchălu năgi iănàyăchoăchúngătaăth yăvaiătròăphápălu tătrongăvi căghiănh năcácăquy năc ăb năc aăconăng i

T ăs ătrìnhăbàyătrên,ăcóăth ănh năxét,ăkháiăni măQCNătrongăquanăni măc aăch ăngh aăMác-Lêninălàăs ăth ngănh tăbi năch ngăgi aănhuăc u,ăn ngăl căv năcóăc aăconă

ng iăv iăcácăho tăđ ngăchínhătr ă- th căti năc aăconăng i,ăkh ngăđ nhănh ngăph măgiáăc aăconăng iăvàăthúcăđ yăs ăphátătri năxưăh iăphùăh păv iăph măgiáăconăng i.ă

i uăđóălàmăchoăQCNăđóngăvaiătròăquan tr ngătrongăs ănghi păgi iăphóngăgiaiăc păcôngănhânăvàănhânădânălaoăđ ng,ănóăh păthànhăn iădungăc ăb năc aăs ăphátătri nătoànă

di n,ăs ăphátătri năl yăconăng iălàmătrungătâm âyălàămôăhìnhănhânăquy năt ngăquát,ă

kh ăthiăđ ătri năkhaiăvàăđánhăgiáăcácăQCNăc aăcácăcáănhânăc ngănh ăxưăh i.ăDoăđó,ă

chúng tôi choăr ng,ăquy năconăng iălà m tăph mătrùăchínhătr - xụăh iă- l chăs ,ăph nă

ánhănhuăc u,ăl iăích,ăn ngăl căv năcó,ăch ăcóă ăconăng iăd iăhìnhăth căcácăchu nă

m căkháchăquan,ăđ c xụăh iăth aănh năvàăb oăđ m b ngăcácăquyăđ nhăphápălu t

Kháiăni măQCNămàăchúngătôiăđ aăraăth ăhi nănh ngăn iădungăc ăb năsau:

Th ănh t, QCNălàănh ngănhuăc u,ăl iăíchăv năcóăvàăc năph iăcóăc aăconăng iă

đ ăt năt iăv iăt ăcáchălàăm tă"th căth ăt ănhiên" (nhuăc uăđ ăs ng,ăđ ăsinhăt n) và

v iăt ăcáchălàăm tă"nhânătínhăt ădo" (nhuăc uăv ăs ăphátătri năn ngăl căv năcóăc aă

b năthân,ăv ăs ăhoànăthi nănhânăcách).ăCácănhuăc uăv năcóănàyăápăd ngăchungăchoă

t tăc ăm iăng iă màăkhôngăcóăs ăphânăbi tănàoăv ăch ngăt c,ămàuăda,ăgi iătính,ă

ngônă ng ,ă tônă giáo,ă chínhă ki n,ă quană đi mă khác,ă ngu nă g că dână t că ho că xưă h iă

v.v "S ăhi nădi năcácăquy năconăng iăph ăthu căvàoăconăng iăch ăkhôngăph iă

ph ăthu căvàoăđ aăv ăc aăh ătrongăn năv năhóa,ăhoànăc nhăho căh ăth ngăxưăh iămàă

h ăđangăsinhăs ng" [129, tr.16]

Th ăhai, cácănhuăc u,ăl iăíchăc aăconăng iămangătínhăthi tăy uăvàăcóăm iăquană

h ăth ngănh t,ăkhôngăth ătáchăr i.ăM căđ ăb oăđ măcácănhuăc u,ăl iăíchănàyăkhôngăph iă

đ uănh ănhauămàăph iăcóăth ăt ă uătiên,ăngh aălàăcóănh ngănhuăc uăc năph iăb oăđ mă

nhuăc uăsinhăt nălàănhuăc uăđ uătiênăvàăthi tăy uăc aăconăng i.ă ăb oăđ măđ cănhuă

c uăsinhăt nă(quy năs ng),ăconăng iăc năcóăth că n,ăn cău ng,ămôiătr ngăs ng Vìă

th , cácăQCNă(v iătínhăcáchălàănh ngănhuăc uăđ căxưăh iăth aănh n)ăcóăm iăquanăh ă

bi năch ng,ăquyăđ nhăl nănhau,ătrongăđó,ăcóănh ngăquy nălàăti năđ ,ălàăh tănhân,ălàăchu năm căc aăvi căth căhi năcácăquy năkhác

Th ăba,ănh ngănhuăc u,ăn ngăl c,ăl iăíchănàyăph iăđ căxưăh iăth aănh năvàăb oă

đ măthôngăquaăcácăch ăđ nhăphápălu t.ăPhápălu tălàăph ngăti năchínhăth căhóaăcácăgiáă

tr ăxưăh iăc aăQCN.ăN uăkhôngăcóăs ăth aănh năc aăxưăh iăthôngăquaăphápălu tăthìă

nh ngănhuăc u,ăl iăíchăv năcóăc aăconăng iăch aătr ăthành quy nămàăch ăd ngăl iă ămongămu n,ăkhátăv ngămàăthôi.ăDoăđó,ăs ăghiănh năc aăphápălu tăđưă"khuôn" các nhu

c u,ăl iăíchăc aăconăng iăvàoăđi uăki năth căt ăH năn a,ăvi căghiănh năc aăphápălu tă

v ăcácăQCNăcònăth ăhi năm iăquanăh ăgi aăphápălu tăvàăcácăđi u ki năb oăđ măkhácă(chínhătr ,ăkinhăt ,ăv năhóa ).ăCácăđi uăki nătrênăđ uăph iăthôngăquaăphápălu t,ăth ăhi nă

d iăhìnhăth căphápălu tăm iătr ăthànhăgiáătr ăxưăh iă năđ nh,ăđ căhi năth căhóaătrênăquiămôătoànăxưăh i.ăCh ăcóănh ăv yăthìăcácăđi uăki năđóăm iăphátăhuyăđ căvaiătròăc aămìnhătrongăvi căb oăđ măQCN

ăhi uărõăh năv ăQCN,ăchúngătaăphânăbi t:ăquy năconăng iăvàăquy năcôngădân.ăâyălàăhaiăph mătrùăg nănh ngăkhôngăhoànătoànăđ ngănh t

Quy năcôngădână(citizen’ăringhts)ăch ăg năli năv iăs ăxu tăhi n c aăcáchăm ngăt ă

s n.ăCóăth ăkh ngăđ nh,ăcáchăm ngăt ăs năđưăc ngăhi năchoănhânălo iăm tăgiáătr ănhână

v nătoăl nălàăđ aăconăng iăt ănh ngăđ aăv ăth nădân tr ăthànhănh ngăcôngădână(v iăt ăcáchălàănh ngăthànhăviênăbìnhăđ ngăc aăm tănhàăn c)ăvàăphápăđi năhóaăcácăquy năt ănhiênăc aăconăng iăd iăhìnhăth căcácăQCDătrongăphápălu t.ăXétăv ăb năch t,ă"quy năcôngădânăchínhălàăquy năconăng iăđ căcácănhàăn căth aănh năvàăápăd ngăchoăcôngădânăc aăn cămình" [37, tr.21]

Quy năcôngădânălàăQCNătrongăm tăxưăh iăc ăth ,ăđ ngătrongăm tăch ăđ ăchínhă

tr ,ăxưăh iănh tăđ nhăv iăh ăth ngăphápălu tăc ăth ădoănhàăn căth aănh năvàăquyăđ nh.ăC.Mácăkh ngăđ nh:ă"DroitsădeăI’hommeă- nhânăquy năkhácăv iădroitsăduăcitoyenă- quy năcôngădânănhàăn c" [76, tr.549]ăvàăs ăkhácăbi tăc a "cáiăg iălàănhânăquy n,ădroitsădeăI’homme" v iă"droitsăduăcitoyen,ăch ngăquaăch ălàănh ngăquy năc aăthànhăviênăxưăh iăcôngădân" [76, tr.549].ăDoăđó,ăQCDălàăQCNăv iăt ăcáchălàăthànhăviênăc aă

c ngăđ ngăchínhătr ,ăc ngăđ ngănhàăn c.ăNóiăcáchăkhác,ăđóălàănh ngăquy năchínhă

tr ,ănh ngăquy năcáănhânăconăng iăv iăt ăcáchălàăthànhăviênă"xưăh iăcôngădân", còn

"quy năconăng iălàănh ngăđ căquy năch ăcóă ăconăng iăv iăt ăcáchălàăconăng i,ălàăthànhăviênăc aăxưăh iăloàiăng i" [123, tr.14]

N uănh ăquy năcôngădânălàăs ăth ăch ăhóaăv ăm tănhàăn căb ngăphápălu tăđ aăv ăconăng iătrongăkhuônăkh ănhàăn c,ălàăs ăth aănh n,ătrongăch ngăm cămàănhàăn că

ch pănh n,ăđ aăv ăconăng iăc aăcáănhânătrongănhàăn c,ăthìăQCNă ăđâyăđ căbi uăhi năraănh ăm tăquanăh ăxưăh i,ăquanăh ăgi aăconăng iăv iăxưăh iă(t călàăconăng iăđ că

hi uălàăm tăth căth ăxưăh i)ăv iămôiătr ngăxưăh iă(baoăg măc ăl chăs ,ăv năhóa,ăcácăquanăh ădânăt c,ătônăgiáo,ăqu căgia,ănhânălo i ).ăTrongăm iăquanăh ăgi aăcáănhânăvàăxưă

h i,ăQCNăbaoăhàmăc ănh ngăquy năt ănhiênăđ căxácăđ nhăkhiăh ăsinhăraăvàătheoăh ătrongăsu tăcu căđ iă(quy năs ng,ăquy năb tăkh ăxâmăph măv ăthânăth ,ăquy năt ădo ).ăCácăquy năđóăđóngăvaiătròă"làăc ăs ăđ ăxácăđ nhătínhăđi uăch nh,ăt ăđ nhăđo tăc aăconă

ng i,ăkh ăn ngăđ căl păc aăconăng iătrongăvi căgi iăquy tăcácănhuăc uăcáănhân" [141, tr.22].ăTrongăm iăquanăh ăv iăc ngăđ ngănhânălo i,ăQCNăkhôngăch ăbaoăg mănh ngănhuăc u,ăl iăíchăc aăconăng iăđ căghiănh năvàăb oăđ măb ngăphápălu tăqu căgiaămàăcònălàănh ngănhuăc u,ăl iăíchăđ căghiănh n vàăb oăđ mătrongăphápălu tăqu căt ăDoăđó,ăph măviăápăd ngăc aăQCNăkhôngăb ăgi iăh năb iăch ăđ nhăqu căt chămàăch ăth ăc aăQCNălàăt tăc ăcácăthànhăviênăc aăloàiăng i,ăb tăk ăv ăth ,ăhoànăc nh,ăqu căt ch ăNóiăcáchăkhác,ăQCNăđ căápăd ngăm tăcáchăbìnhăđ ngăv iăt tăc ăm iăng iăthu căm iădână

t căđangăsinhăs ngătrênăph măviătoànăc u,ăkhôngăph ăthu căvàoăbiênăgi iăqu căgia,ăt ăcáchăcáănhânăhayămôiătr ngăs ngăc aăch ăth ăquy n

M tăcáănhânăconăng iă(ngo iătr ănh ngăng iăkhôngăcóăqu căt ch),ăv ăhìnhăth că

đ ngăth iălàăch ăth ăc aăc ăhaiălo iăQCNăvàăQCD.ăS ăphânăbi tătrongăvi căh ngăth ăhaiălo iăquy nănàyăch ăđ căth ăhi nătrongăm tăs ăhoànăc nhăđ căbi t.ăCh ngăh n,ăm tă

ng iăn căngoàiăs ăkhôngăđ căh ngăm tăs ăQCDă(vàăc ngălàăQCN)ăđ căthùănh ăquy năb uăc , ngăc ănh ăcôngădânăc aăn cămàăng iăđóăsinhăs ng,ălàmăvi c,ănh ngă

ng iăđóăv năđ căh ngăcácăQCNăph ăbi nă(màăđ ngăth iăc ngălàăcácăquy năcôngădân)ăápăd ngăchoăm iăthànhăviênăc aănhânălo iănh :ăquy năs ng,ăquy năt ădoăvàăană

ninh cá nhân

Theoănh năth căchungăc aăc ngăđ ngăqu căt ,ăQCNăcóăđ cătr ngăc ăb năsau:ă

M tălà, QCNălàăquy năb măsinh,ăv năcóăc aăconăng i.ăQuy năconăng iăv aă

ph năánhănhuăc uăt ănhiên,ăkháchăquanăv aăth ăhi năỦăchíăch ăquanăc aăt ngăconăng iăvàăxưăh iătrongăm iăquanăh ăgi aăcáănhânăv iăcáănhân,ăcáănhânăv iăc ngăđ ngăvàăcáănhânăv iănhàăn c.ăV iăt ăcáchălàăthànhăviênăcáănhânătrongăxưăh i,ăconăng iăcóăkh ă

n ngăt ăquy tăđ nhăvi căth căhi năquy năvàăngh aăv ăc aămìnhămàăkhôngăxâmăph mă

đ năquy năvàăl iăíchăc aăng iăkhác.ă i uănàyăcóăngh aăr ng,ăm iăng iăđ uăcóăcácăquy năb măsinh,ăthu căs ăh uăv năcóăc aăconăng iămàăđưălàăt ănhiên,ăb măsinh,ăv năcóăthìăkhôngăth ăb ăxâmăph m,ăkhôngăth ăđ căbanăphát,ăchuy nănh ng,ăt căđo tăhayă

h năch ăm tăcáchătùyăti năb iăb tăc ăch ăth ănào,ăk ăc ăcácăc ăquanăvàăquanăch cănhàă

n c,ătr ăm tăs ătr ngăh păđ căbi tă(nh ăkhiăm tăng iăph măm tăt iăácăthìăcóăth ăb ă

t căđo tăquy năt ădo)ăvàăcàngăkhôngăth ăbanăphát,ăchuy nănh ngăquy năs ngăc aă

ng iă nàyă choă ng iă khác,ă ho că chuy nă nh ngă nh ngă danhă d ,ă nhână ph mă c aă

ng iănàyăchoăng iăkhác

Hai là, QCNămangăgiáătr ă"ph bi n,ăkhôngăchiaăc tăvàăph ăthu căl nănhau" [134,ătr.441].ăQuy năconăng iălàăthànhăqu ăphátătri nălâuădàiămangăgiáătr ăph ăbi n,ălàăm tătrong nh ngăgiáătr ătinhăth năquỦăbáuănh t,ăcaoăc ănh tăk tătinhănh ngăgiáătr ănhânăv năc aănhânălo i.ă óălàănh ngăgiáătr ăđ căb tăngu năt ăph măgiáăv năcóăc aăconă ng iă vàă đ că ápă d ngă choă t tă c ă cácă thànhă viênă trongă giaă đìnhă nhână lo i,ăkhôngăcóăs ăphânăbi tă đ iăx ăv ăch ngăt c,ămàuăda,ăgi iătính,ăđ ă tu i,ăđ aăv ăxưă

h i Doăđó,ă"cácăquy năconăng i,ăkhôngăcònănghiăng ăgìăn a,ălàăph ăbi n" [149,

tr.1] và "B năch tăph ăc păc aăcácăquy năvàăt ădoăkhôngăcóăgìăph iătranhăcưi" [124,

tr.93] Tínhăph ăbi năc aăQCN đòiăh iăcácănhàăn cătuânăth ănghiêmătúcăcácătiêuăchu nănhânăquy nătrongăcácăCôngă căqu căt ămàăh ălàăthànhăviên Các chínhăph ăkhôngăđ cătùyăti năl aăch năQCN nàoăthìăth căhi n,ăQCN nàoăthìăkhông,ăvìănh ă

v y, s ăcoiălàăkhôngăhoànăthànhăngh aăv ăqu căgia

Ba là, QCNămangătínhăl chăs ă- c ăth ăTheoăC.Mác,ănhânăquy năkhôngăph iălàă

b măsinhămàălàăs năph mămangătínhăl chăs ăTínhăl chăs ă- c ăth ăc aăQCNătr căh tă

ph ăthu căvàoătruy năth ngăv năhóaăc aăm iăqu căgia,ădânăt că ăm iăgiaiăđo năl chăs ă

nh tăđ nh.ăTrênăth căt ,ăs ăkhácăbi tăv ăv năhóaăgi aăph ngă ôngăvàăph ngăTâyăđưăhìnhăthànhănênănh ngăquanăđi măkhácănhauăv ăQCN.ăN uănh ăv năhóaăph ngă ôngăthiênăv ăxuăh ngăl yăc ngăđ ngălàmăb năv ,ă"mìnhăvìăm iăng i,ăm iăng iăvìămình", đưăgópăph năquanătr ngăchoăvi căhìnhăthànhăcácăquy năt păth ,ăkh ngăđ nhăquy năđ cătônătr ngăvàăb oăđ măcácăl iăíchăchungăc aăqu căgia,ădânăt c,ăc ngăđ ngăthìăv năhóaă

ph ngăTâyăthiênăv ăxuăh ngăl yăcáănhânăconăng iălàmătrungătâmăvàăcoiăđâyălàăđ ngă

l căc ăb năđ ăkh ngăđ nhăvà thúcăđ yăcácăquy năvàăt ădoăcáănhânănh ăquy năs ăh u,ăquy năt ădoăthôngătin,ăt ădoăngônălu n

Tínhăl chăs ăc ă- th ăc aăQCNăph ăthu căvàoătrìnhăđ ăphátătri năkinhăt ,ăxưăh iă

c aăm iăqu căgia.ăQuy năconăng iălàănhuăc uăv năcóăc aăconăng iănh ngătr ngăthái vàăm căđ ăth aămưnăquy năl iăph ăthu căvàoătrìnhăđ ăphátătri năkinhăt ,ăxưăh i,ăv năhóaă

c aăm iăqu căgia.ăCh ăngh aăMácăchoăr ng:ăQCNăph ăthu căvàoăcácăquanăh ăkinhăt ăvàă

ch ăđ ăchínhătr ,ăv năhóa,ăxưăh iănh tăđ nh,ăđ căbi tălàăc ăs ăkinhăt ăvàăph ngăth căth ă

hi năquy năs ăh uăđ iăv iăt ăli uăs năxu t.ăS ăphátătri năkinhăt ălàăc ăs ăphátătri năchínhătr ,ălu tăh c,ătri tăh c,ătônăgiáo,ăv năhóa ăd năđ năh uăqu ăt tăy uălà:ă"Quy năkhôngăbaoăgi ăcóăth ăcaoăh năch ăđ ăkinhăt ăvàăs ăphátătri năv năhóaăc aăxưăh iădoăch ă

đ ăkinhăt ăđóăquy tăđ nh" [79,ătr.36].ăS ăs năsinh,ăphátătri năvàăm căđ ăb oăđ măQCNă

đ uăd aăvàoănh ngăđi uăki năkinhăt ,ăxưăh iănh tăđ nhălàmăc ăs ăvàăph ăthu căvàoătrìnhă

đ ăphátătri năkinhăt ,ăxưăh iăđó.ăChínhătrìnhăđ ăphátătri năkinhăt ,ăxưăh iăquy tăđ nhă

th căđoăv ăl ngăđ căh ngăc aănhânăquy n.ă

Tínhăl chăs ă- c ăth ăc aăQCNăkhôngăch ăph ăthu căvàoătrìnhăđ ăphátătri năkinhăt ămàăcònăph ăthu căvàoăch ăđ ăchínhătr ănhàăn căđóătheoăđu i.ăCh ngăh n,ătrongăxưăh iă

T ăb n,ăxu tăphátăt ăb năch tăgiaiăc p,ănhàăn căt ăs năquáăđ ăcaoăquy năs ăh uă(đ ngăngh aăv iăvi căth aănh năvàăb oăh ăchoăch ăđ ăng iăbócăl tăng i),ădoăđó,ăkhôngăth ăcóăbìnhăđ ngăth tăs ăv ăquy nămàăquy năbìnhăđ ngă ăđâyăxétăv ăth căch t,ăch ălàă"bình

đ ng" hìnhăth cămàăthôi Cònătrongăăch ăngh aăxưăh i,ăv iăb năch tăquy năl căchínhătr ăquy năl căc aănhàăn căthu căv ăs ăđông,ănênănhàăn căXHCNăđưătíchăc căđ uătranhăđòiăquy năđ căl pădânăt c,ăquy nădânăt căt ăquy tăchoăhàngătr mădânăt căb ăápăb cătrênă

th ăgi iăvàăphápăđi năhóa cácăquy năt păth ,ăcácăquy năkinhăt ,ăxưăh i,ăv năhóa vào trongălu tăphápăqu căt ăNh ăv y,ăl năđ uătiênăd iăăch ăngh aăxưăh i,ăm tăh ăth ngăc ă

ch ăvàăc ăs ăv tăch tăđ ngăb ănh măb oăđ măcácăquy năkinhăt ,ăxưăh i,ăv năhóaăchoă

đôngăđ oăqu năchúngănhânădânăđưăđ căxâyăd ngăvàăhìnhăthành,ăcungăc pănh ngăkinhănghi măquỦăbáuăv ăvi căb oăđ măcácăkinhăt ,ăxưăh i,ăv năhóaăchoăt tăc ăm iăng i

B nălà, QCNăv aăc năđ nănhàăn c,ăxácănh năvaiătròăc aănhàăn cătrongăvi căt ă

ch căxưăh i,ăqu nălỦăđ tăn c,ăv aăđ tăraăcácăyêuăc uăh năch ăvàăng năng aăl măd ngăquy năl căt ăphíaănhàăn c.ăM tănhàăn căđ căl păcóăch ăquy n,ăth căthiăch ăđ ădână

ch ăvàăcóăthi tăch ăb oăđ mădânăch ăth căs ăchoăcôngădân,ăcóăk ălu t,ăk ăc ngăđ ă

m nhăvàăcóăhi uăl c,ăđ măb oăanăninhăcáănhânăvà tr tăt ăanătoànăxưăh i,ăđóălàăm tănhàă

n cătônătr ngăQCN.ăNg căl i,ăm tănhàăn căthi uădânăch ,ăkhôngătônătr ngăk ă

c ng,ăphápălu t,ăl măd ngăquy năl cănhàăn căviăph m,ăh năch ,ăkìmăhưmăs ăphátătri năt ădoăvàăv năminhăthìăđóălàăm tănhàăn căđ cătài,ăquan liêu Ngày nay, không

th ăt năt iăm tănhàăn c,ăm tăxưăh iădânăch ămàăviăph m,ăh năch ,ăth măchíăbópăngh tănhânăquy năvàăng căl i,ăkhôngăth ăcoiălàăm tăqu căgia,ăm tăxưăh iăv năminhăkhiăcácăquy năvàăt ădoăc ăb năc aăconăng iătrongăxưăh iăkhôngăđ cătôn tr ngăvàă

b oăđ m.ăDoăđó,ănhàăn căgi aăvaiătròănòngăc tătrongăvi căch măloăchoăconăng i,ă

b oăđ măcácăquy năvàăt ădoăc ăb năc aăconăng iăvàă"làăcôngăc ăth căhi năquy năl că

c aănhânădân" [28, tr.44]

N mălà, QCNăph iăđ căb oăđ măb ngăphápălu t.ăTh căt ăchoăth y,ăb oăđ mă

b ngăphápălu tălàăm tătrongănh ngăđi uăki năquanătr ngănh tăđ ăcácăQCNăđ căth că

hi n.ăTrongăquanăh ăgi aănhàăn că- phápălu tăvàăquy năconăng iăthìănhàăn căvàăphápălu tălàăcôngăc ,ăph ngăti năđ ăb oăđ măvàăth căhi năQCN.ăNh ngăt ăt ng,

nh ngăkhámăpháăv ăQCNăch ălàămongămu n,ăkhátăv ngăn uăkhôngăđ căphápălu tăghiă

nh năvàăđ căphápălu tăb oăv ăPhápălu tălàăchu năm căkháchăquanăđ ăghiănh năvàăb oă

đ măQCN.ăKhiătr ăthànhăquy năphápăđ nh,ăQCNălàăỦăchíăchungăc aătoànăxưăh i,ăđ căxưăh iăph cătùng,ăđ căquy năl cănhàăn căb oăv ăQuy năconăng iăkhiăđ căphápă

lu tăghiănh năs ătr ăthànhăđ căl păđ iăv iăb tăk ăquy năuyănào,ăk ăc ăcácăc ăquan,ăviênă

ch cănhàăn căcaoănh t.ăPhápălu tăb oăv ăQCNăcònăcóăph ngădi năth ăhai,ăđóălàăs ă

ph iăh păc aăc ngăđ ngăqu căt ătrongăvi căxâyăd ngăc ăch ăphápălỦăb oăv ăQCN.ă

"Quy năconăng iăph iăđ căb oăv ăb ngăm tăch ăđ ăphápălu t" [124,ătr.61]ăđưătr ăthànhăm tănguyênăt cătrongăLu tănhânăquy năqu căt ăHi nănay,ă ăcácănhàăn cătrênăth ă

gi i,ătuyăm căđ ăvàăhìnhăth căghiănh năkhácănhau,ănh ngăHi năphápăcácăn căđ uăcóă

ch ăđ nhăv ăđ aăv ăphápălỦăc aăcôngădân.ăD iăhi năpháp,ăcóăcácăv năb năphápălu tăkhácănhauăquyăđ nhăQCNătrênăcácăl nhăv căc ăth ă i uănàyăchoăth yăvaiătròăc aăphápălu tătrongăvi căb oăđ măQCN