(Luận án tiến sĩ) Những vấn đề lý luận và thực tiễn về Quốc hội cơ quan đại diện cao nhất của Nhân dân Việt Nam

(Luận án tiến sĩ) Những vấn đề lý luận và thực tiễn về Quốc hội cơ quan đại diện cao nhất của Nhân dân Việt Nam(Luận án tiến sĩ) Những vấn đề lý luận và thực tiễn về Quốc hội cơ quan đại diện cao nhất của Nhân dân Việt Nam(Luận án tiến sĩ) Những vấn đề lý luận và thực tiễn về Quốc hội cơ quan đại diện cao nhất của Nhân dân Việt Nam(Luận án tiến sĩ) Những vấn đề lý luận và thực tiễn về Quốc hội cơ quan đại diện cao nhất của Nhân dân Việt Nam(Luận án tiến sĩ) Những vấn đề lý luận và thực tiễn về Quốc hội cơ quan đại diện cao nhất của Nhân dân Việt Nam(Luận án tiến sĩ) Những vấn đề lý luận và thực tiễn về Quốc hội cơ quan đại diện cao nhất của Nhân dân Việt Nam

H C VI N CHệNH TR QU C GIA H CHệ MINH

NGUY N THÚY HOA

NH÷NG VÊN §Ò Lý LUËN Vµ THùC TIÔN

vÒ QUèC HéI - C¥ QUAN §¹I DIÖN CAO NHÊT

CñA NH¢N D¢N viÖt Nam

Trang

1.1 Cácăcôngătrìnhănghiênăc uăliênăquanăt iăQu căh iăv iătínhăch tălàă

1.2.ăNh năxétăv ăcácăcôngătrìnhănghiênăc uăliênăquanăđ nălu năánăvàă

2.1.ăKháiăni măvàăvaiătròăc aăQu căh iă- c ăquanăđ iădi năcaoănh tă

2.2 Cácăhìnhăth căth ăhi năQu căh iălàăc ăquanăđ iădi năcaoănh tăc aă

Nhânădânăvàăcácăđ măb oăđ ăQu căh iălàăc ăquanăđ iădi năcaoă

2.3.ăQu căh iă- c ăquanăđ iădi n c a Nhânădână ăcácăn căvàănh ngă

bàiă h că kinhă nghi mă trongă xâyă d ng,ă hoànă thi nă c ă quană đ iă

CH NG 3: TH C TR NG QU C H I - C QUAN I DI N CAO

3.1.ăS ăhìnhăthànhăvàăphátătri năthi tăch ăQu căh iă- c ăquanăđ iădi nă

3.2.ăTh cătr ngăth ăhi năQu căh iă- c ăquanăđ iădi năcaoănh tăc aă

3.3.ăTh cătr ngăcácăđ măb o Qu căh iă- c ăquanăđ iădi năcaoănh tă

CH NG 4: QUAN I M VÀ GI I PHÁP M B O QU C H I - C

4.1 Quanăđi măđ măb o Qu căh iă- c ăquanăđ iădi năcaoănh tăc aă

4.2 Cácăgi iăphápăđ măb oăQu căh iă- c ăquanăđ iădi năcaoănh tăc aă

BMNN B ămáyănhàăn c

KTTT

MTTQ

Kinhăt ăth ătr ng

M tătr năT ăqu c

NNPQ Nhàăn căphápăquy n

TAND Tòa án nhân dân

UBTVQH yăbanăTh ngăv ăQu căh i

Trang

B ngă3.1:ăT ngăs ăv năb nălu t,ăphápăl nhăđ căbanăhànhătrongăcácă

B ngă3.3: S ăl ngăđ iăbi u,ăỦăki năđ iăbi uăphátăbi uăt iăh iătr ngă

trongăcácăk ăh păc aăQu căh iăcóăliênăquanăđ năho tăđ ngă

M U

1 Tính c p thi t c a đ tƠi

Trong t ăch căb ămáyănhàăn c,ăQu căh iălàăthi tăch ăcóăv ătrí,ăvaiătròă

đ căbi tăquanătr ngătrongăvi căđ măb oăth căthiăquy năl căNhânădân.ă i uă6,ă

Hi năphápăn căC ngăhòaăxưăh iăch ăngh aăVi tăNamăn mă2013ăquyăđ nh:ă

“Nhânădânăth căhi năquy năl cănhàăn căb ngădânăch ătr căti p,ăb ngădână

ch ăđ iădi nă thôngăquaă Qu căh i,ăH iă đ ngă nhânădânăvàă thôngăquaă cácă c ăquanăkhácăc aăNhàăn c”.ă i uă69ăquyăđ nh:ă“Qu căh iălàăc ăquanăđ iăbi uăcaoănh tăc aăNhânădân,ăc ăquanăquy năl cănhàăn căcaoănh tăc aăn căC ngăhoàăxưăh iăch ăngh aăVi tăNamă ”

S ăhi năđ nhănàyăchoăth yă ăVi tăNam,ăthu tăng ă“c ăquanăđ iăbi uăcaoă

nh t” đ căhi uăđ ngănh tăv iăkháiăni măc ăquanăđ iădi năcaoănh tătrongăb ămáyănhàăn c.ă iădi nătr ăthànhăm tăthu cătínhăc aăQu căh iăxuyênăsu tăvàăchiăph iăv ătrí,ăvaiătrò,ăc ăch ăho tăđ ng,ăc ăc uăđ iăbi u,ăhi uăl căđ iădi năvàă

th ăhi năt pătrungănh tăquaăvi căth căhi năcácăch căn ng:ăl păhi n,ăl păpháp;ăquy tăđ nhănh ngăv năđ ăquanătr ngăc aăđ tăn căvàăgiámăsátăt iăcaoăđ iăv iă

ho tăđ ngăc aănhàăn c.ăNóiăm tăcáchăkhác,ătínhăđ iădi năcaoănh tăc aăQu că

h iăVi tăNamăb tăngu năt ăb năch tănhàăn cădânăch ănhânădânămàăchúngătaăđưăl aăch năt ăn mă1945.ă i uăđóăđ căquyăđ nhăb i:

M t là, Qu căh iălàăc ăquanăduyănh tădoăc ătriăc ăn căb uăraăd aătrênă

cácănguyênăt c:ăph ăthông,ăbìnhăđ ng,ătr căti păvàăb ăphi uăkín.ă âyălàănh ngăquyăđ nhăđ măb oăchoăm iăng iădânăt ădoăb uăc ,ăl aăch nănh ngănhàăđ iă

di nătheoăỦăchíăc aămình

Hai là, cácăđ iăbi uăQu căh iăkhôngăch ăđ iădi năchoăNhânădână ăđ năv ă

b uăc ăraămìnhămàăcònăđ iădi năchoăNhânădânăc ăn c.ăB iăv y,ăQu căh iăcóătráchănhi măcaoăc ălàăthayăm tăNhânădânăth căhi năđúngăvàăđ yăđ ăquy năl cănhàăn c,ătr ăthànhă“đ uădâyăth năkinh” k tăn iăcácăl iăíchătrongăxưăh i

Ba là, làăc ăquanăquy năl cănhàăn căcaoănh t,ăcóănh ngăquy năn ngăđ că

bi t,ăsongăQu căh iăch uăs ăgiámăsát,ăch uătráchănhi mătr căNhânădân,ăcóăth ă

b ăbưiănhi măb iăNhânădânăkhiăkhôngăth căhi nătr ngătráchăchínhătr ăđưăđ că

giao phó

Tuy nhiên hi nănay, vi cănghiênăc uăQu căh iăv iăt ăcách làăc ăquanăđ iă

di năcaoănh t c aăNhânădânăch aăđ călàm rõăc ăv lỦălu năvà th căti n ă

ph ngădi n lỦălu n,ăkháiăni măđ iădi năc aăQu căh iăch aăđ că lu năgi iă

th ngă nh tă làă tính ch tă hayă làă m tă ch că n ngă c aă Qu că h i.ă Nhi uă v nă đ mangătínhăh ăth ng v ăđ iădi năc aăQu căh iăch aăđ cănghiênăc u nh :ăn iădungăđ iădi n,ăhìnhăth căth căthi đ iădi n,ăt ăl ăđ iădi nă(chuyênătrách,ăkiêmănhi m),ăt ăcáchăđ iădi năkhiăx ălỦăm iăquanăh ăgi aăl iăíchăqu căgia,ădânăt că

v iăl iăíchănhómăc ătriăc aăđ năv ăb uăc ă…

ph ngădi năth căti n,ăho tăđ ngăc aăQu căh iăch aăt ngăx ngăv iă

v ătríăvàăvaiătròăhi năđ nh,ăQu căh iăch aăm nh,ăch aăth căquy nătrongăquy tă

đ nhăcácăv năđ quan tr ngăc aăđ tăn c,ătrongăgiámăsátăt iăcaoăho tăđ ngăc aănhàăn c

Trongăđi uăki năđ yăm nhăcôngăcu căxâyăd ngăvàăhoànăthi nănhàăn căphápăquy năxưăh iăch ăngh a; m ăr ngăvàăphát huyăquy nălàmăch ăc aăNhânădân;ăđ măb oănguyênăt căquy năl cănhàăn călàăth ngănh tăcóăs phân công,

ph iă h p,ă ki mă soátă gi aă cácă c ă quană nhàă n că trongă vi că th că hi nă cácăquy năl păpháp,ăhànhăpháp,ăt ăpháp thìăvi căti păt căđ iăm iăt ăch căvàăho tă

đ ngăc aăQu căh i, làmăsángăt ăc ăv ăph ngădi nălỦălu năl năth căti năv ăvaiătròăđ iădi n,ăcácăđi uăki năđ măb oăđ ăQu căh iăth căthiăho tăđ ngăđ iădi năNhânădânăcaoănh t cóăỦăngh aăđ căbi tăquanătr ng

V iănh năth cănói trên,ătácăgi ăl aăch n: “Nh ng v n đ lý lu n và th c

ti n v Qu c h i - c quan đ i di n cao nh t c a Nhân dân Vi t Nam” làm

đ ătàiălu năánăti năs ăLu tăh c v iămongămu nănghiênăc uăvàălàmărõătínhăđ iă

di năNhânădânăcaoănh tăc aăQu căh i,ăđóngăgópăthêmăvàoăkhoătàngălỦălu năv ă

Qu căh i ăn căta

2 M c đích vƠ nhi m v nghiên c u

2.1 M c đích nghiên c u

Nghiênăc uăc ăs ălỦălu năvàăphân tích, đánhăgiáăth căti n làmăsángăt cácăhìnhăth căth căthi đ iădi n,ăcácăđi uăki năđ măb o Qu căh i là c ăquanăđ iă

di năcaoănh t.ăTrênăc ăs ăđóăđ ăxu t các gi iăphápăđ Qu căh iăth căs ălàăc ă

quanăđ iădi năcaoănh t c a Nhân dân Vi tăNam

2.2 Nhi m v c a lu n án

ăth căhi năm căđíchănóiătrên,ălu năánăcóănhi măv :

ngoàiăn c.ăT ăđóărútăraănh ngăgiáătr ăthamăkh oăvàăh ngănghiênăc uăm iăchoălu năán

h i;ănghiênăc uătínhăđ iădi năc aăm tăs ăQu căh i/Ngh ăvi n cácăn cătrênă

th ăgi i đ ărútăraăcácăgiáătr ăcóăth ăk ăth aăvàăphátătri nătrongăxâyăd ngăQu că

h iă- c ăquanăđ iădi năcaoănh tă ăn căta

đ iădi năc aăQu căh iăVi tăNam.ă

nh tăc aăQu căh iăVi tăNam

3 i t ng vƠ ph m vi nghiên c u

Qu căh iăVi tăNamătrongăth iăk ăđ iăm i,ăđ căbi tălàăt ăHi năphápăn mă1992

đ nănay.ă

4 C s ph ng pháp lu n vƠ ph ng pháp nghiên c u

4.1 C s ph ng pháp lu n

ăđ tăđ căcácăm cătiêuănghiênăc uăvàănhi măv ăđ tăra,ălu năánăđ că

th căhi nătrênăc ăs ăph ngăphápălu năduyăv tăbi năch ng,ăduyăv tăl chăs ă

c aătri tăh că Mácă - Lênin;ăt ă t ngă H ăChíăMinhă vàă quană đi mă c aă ng

C ngă s nă Vi tă Namă v ă b nă ch t nhàă n c, v ă t ă ch că vàă ho tă đ ngă c aă

BMNN nóiăchung,ăc aăQu căh iănóiăriêng.ă

4.2 Ph ng pháp nghiên c u c th

Lu năánăs ăd ngănhi uăph ngăphápănghiênăc uăvàăcóăs ăph iăh păgi aăchúngăkhiănghiênăc u,ăđóălàăcácăph ngăphápăc ăb năsauăđây:

nghiênăc u đ ălàmărõ cácăv năđ ălỦălu năđ iădi năc aăQu căh iăc ngănh ăxácă

đ nhăcácăgi iăphápăđ măb oătínhăđ iădi năc aăQu căh iăVi tăNam

nghi măc aăm tăs ăn c,ăđánhăgiáăth cătr ng,ăcácăbi năphápăđ măb oătínhăđ iă

di năc aăQu căh i/Ngh ăvi nă ăm tăs ăn c

h ăth ngăhóaăcácăv năđ ; t ngăk tălỦălu n,ăl chăs ,ăth căti n,ăkinhănghi măphápălỦăc aăm tăs ăn cătrênăth ăgi i;ăđánhăgiáăth cătr ngăt ăch c,ăho tăđ ngăc aă

Qu căh iăVi tăNamăhi nănay.ă

tích,ăđánhăgiá,ăt ngăk tăcácăcôngătrìnhăđưănghiênăc u,ăkinhănghi măn căngoài

5 Nh ng đóng góp m i v m t khoa h c c a lu n án

Là lu năánăđ uătiênănghiênăc uăm tăcáchăcóăh ăth ngănh ngăv năđ ălỦă

lu năvàăth căti năv ăQu căh iă- c ăquanăđ iădi năcaoănh tăc aăNhânădân Vi tă

ch t đ căbi tăquanătr ngăth ăhi năxuyênăsu tătrong t ăch căvà ho tăđ ngăc aă

Qu căh i.ă ăgi ăv ng tính đ iădi nănày,ălu năánăđưăch ărõ cácăy uăt ăđ măb oă

phápălỦ,ăt ăch c,ănhânăs ; các hìnhăth căth ăhi năđ iădi năcaoănh tăc aăQu că

h iăVi tăNam.ă

- Phânătíchăsâuăs căvàătoànădi nănh ngăk tăqu ăđưăđ tăđ c,ăch ăraănh ngă

h năch ătrongăvi căth căthiăđ iădi n,ătrongăđ măb o Qu căh i th căs ălàăc ăquanăđ iădi năcaoănh tă Vi tăNam

quan đ iădi năcaoănh tăc aăNhânădân trong t ăch căvàăho tăđ ngăc aăQu că

h i, làăthi tăch ăđ ăNhânădânăth căhi năquy năl cănhàăn c c aămình

6 ụ ngh a lỦ lu n vƠ th c ti n c a lu n án

K tăqu ănghiênăc uăc aălu năánăcóăỦăngh aătoăl năv ălỦălu năvàăth căti n:

- V lý lu n: Lu năánăgópăph nălàmăphongăphúăthêmănh ngăv năđ ălỦă

lu năv ăđ iădi n,ăđ iădi năc aăQu căh i,ăvaiătròăđ iădi năNhânădânăcaoănh tă

c aăQu căh i

- V th c ti n: Lu năánăđ aăraănh ngăgi iăpháp,ănh ngăki năngh ălàmăc ă

s ăth căti năđ ăcácănhà l păpháp, cácăc ăquanăho chăđ nhăchínhăsáchăc ngănh ă

đ iăng cánăb ălàmăcôngătácănghiênăc u,ăgi ngăd yăcóăcáchănhìnăsâuăs c,ătoànă

di năh năv ăv ătrí,ăvaiătròăc aăQu căh iătrongăt ăch căBMNNăv iăt ăcáchălàăc ăquanăđ iădi năcaoănh tăc aăNhânădân;ătrênăc ăs ăđóăcóănh ngăđóngăgópătíchăc cătrongăhoànăthi năphápălu tăv t ăch căvàăho tăđ ngăc aăQu căh i Vi tăNam.ăK tă

qu ănghiênăc uăc aălu năánă c ngăcóăth ălàmătàiăli uăthamăkh oăchoă đ iăbi uă

Qu căh i,ănh ngăng iăquanătâmănghiênăc u,ălàmăcôngătácăv ă BQH

7 K t c u c a lu n án

Ngoàiăph năm ăđ u,ăk tălu năvà danhăm cătàiăli uăthamăkh o,ăn iădung

lu năánăg mă4 ch ng,ă10 ti t

Ch ng 1

Dână ch ,ă đ iă di nă vàă Qu că h iă làă nh ngă v nă đ ă liênă quan,ă g nă bóă

ch tăch ăv iănhauătrongăkhoaăh căchínhătr ,ăkhoaăh căphápălỦ.ă óăc ngălàă

đ ătàiăđ cănhi uăh căgi ănghiênăc uăxuyênăsu tăl chăs ănhàăn c và pháp

lu t.ăTuyănhiên,ătrongăph măviăđ ătàiălu năán,ătácăgi ăch ăkh oăsátănh ngăcôngătrìnhănghiênăc u cóăliênăquanătr căti păđ năv năđ Qu căh iăv iătínhă

nghiênăc u v ănh ng n iădung đ căxâyăd ngătrongăk tăc uălu năán:

i) Kháiăni măđ iădi n,ăđ iădi năc aăQu căh iăvàăvaiătròăc aăQu căh iă

v iătínhăch tălàăc ăquanăđ iădi năNhânădân;

ii) Cácăđ măb oăđ iădi năvàăcácăhìnhăth căth ăhi n đ iădi năc aăQu căh i; iii) Th cătr ngăđ măb oăđ iădi năvàăcácăhìnhăth căth ăhi n đ iădi năc aă

Qu căh i;

iv) Cácăgi iăphápăphátăhuyăvaiătròăc aăQu căh iăv iătínhăch tălàăc ăquană

đ iădi năcaoănh tăc aăNhân dân

1.1.1 Các công trình nghiên c u trong n c

Kh oăsátătrongăth iăgianăg năđâyăchoăth y,ăcácăcôngătrìnhănghiênăc uăv ă

Qu căh iăr tăđaăd ngăvàăphongăphú.ăTr cănh ngăyêuăc uăxâyăd ngăNNPQ,ăhoànăthi năt ăch căBMNN,ănhi uătácăgi ăt pătrungănghiênăc uăv ăv ătrí pháp lỦ,ăđ iăm iăt ăch căb ămáyăQu căh i.ă căbi tănhi uăcôngătrìnhănghiênăc uăchuyênăsâuăvàoăt ngăch căn ngăl păpháp,ăquy tăđ nhăvàăgiámăsátăt iăcaoăc aă

Qu căh iăc ngănh ănghiênăc uăm iăquanăh ăgi aăQu căh iăv iăChínhăph ăvàăTòaă ánă trongă phână công,ă ph iă h p,ă ki mă soátă quy nă l că nhàă n c.ă Riêngănghiênăc uăliênăquanătr căti păđ năn iădungăc aălu năánăcóăth ăk ăđ năm tăs ăcôngătrìnhătiêuăbi uăsauăđây:

1.1.1.1 V lý lu n đ i di n, đ i di n c a Qu c h i và vai trò c a

Qu c h i v i tính ch t là c quan đ i di n Nhân dân

đ ngăc aăQu căh iăvàăChínhăph ătrongăNNPQăxưăh iăch ăngh aăc aădân,ădoă

dân và vì dân” [30], đ ătàiănghiênăc uăn iădungăr ng,ăbaoăg măc ăs ălỦălu nă

c aăvi căđ iăm iămôăhìnhăt ăch căvàăph ngăth căho tăđ ngăc aăQu căh iăvàăChínhăph ătrongăNNPQăXHCNăVi tăNam;ăđánhăgiáăth cătr ngăvàăđ aăraăcácăyêuăc uăc ngănh ăxâyăd ngămôăhìnhăQu căh i,ăChínhăph ăđ năn mă2010ăvàăcácăn măti pătheo.ăTrongăph năI, ch ngă2ă(lỦălu n),ăđ ătàiădànhăm tăph nănghiênăc uăv ătríăvàăch ăraăthu cătínhăđ iădi năc aăQu căh i,ăvaiătròăđ iădi nă

Qu căh iătrongăh ăth ngăt ăch căquy năl căchínhătr ăvàăt ăch căquy năl cănhàă

Cu nă“Môăhìnhăt ăch căvàăho tăđ ngăc aănhàăn căphápăquy năxưăh iă

ch ăngh aăVi tăNam” c aătácăgi àoăTríăÚcă[105], côngătrìnhăt pătrungăvàoănghiênăc uăt ăch căvàăho tăđ ngăc aănhàăn căta,ătrongăđóăQu căh iăcóăm tăvaiătrò,ăv ătríăquanătr ngătrongăBMNN.ăTuyăkhôngănghiênăc uăsâuăv ăđ iădi nă

Qu căh iănh ngăđ ăQu căh iăho tăđ ngăhi uăqu ătrongăNNPQăXHCN,ănhómătácăgi ăđ tăv năđ ăph iăđ măb oătínhăch tăđ iădi năc aăQu căh i.ă âyălàăvi călàmăc păthi tăvàăquanătr ng,ălàăđi uăki năđ ăth căthiăquy năl căNhân dân qua hìnhăth cădânăch ăgiánăti p

Cu n “Ch căn ngăđ iădi năc aăQu căh iătrongănhàăn căphápăquy n”

c a V năphòngăQu căh iă[118] đư t păh pă11ăbàiăvi tăc aăcácătácăgi ătrongăvàăngoàiăn căthamăgiaăh iăth oăcùngătênăn mă2007.ăVìăv yăcu năsáchălàăcácăbàiă

vi tă nghiênă c uă t nă m nă v ă đ iă di nă Qu că h iă v iă nh nă th că làă m tă ch că

n ng,ăvi căhi năđ nhăhóaăch căn ng,ăđoăm căđ ăđ iădi n,ăđ măb oătínhăđ iă

di n,ă…ăCu năsáchăch aăhìnhăthànhăh ăth ngăquanăđi măv ăđ iădi năQu căh i,ă

đ căbi tăch aăxácăđ nhăđ iădi nălàătínhăch tăhayăch căn ngăc aăQu căh iănh ătiêuăđ ăc aăcu căh iăth o.ăTuyănhiên,ăđâyăc ngălàătàiăli uăcóăgiáătr ,ăb căđ uă

cungăc pănhi uăgócănhìnăv ăđ iădi năQu căh iă ăVi tăNamăvàăm tăs ăn cătrênăth ăgi i âyălàănh ngăk tăqu ăkh oăc uăv ăđ iădi năQu căh iă ăm tăs ă

n c,ălàmăc ăs ăchoătácăgi ănghiênăc u,ăsoăsánhăkhiăxâyăd ngălỦălu năv ăđ iă

di năQu căh iăt iăch ngă2ătrongălu năánăti năs ăc aămình

Cu nă“T ăch căvàăho tăđ ngăc aăNgh ăvi năm tăs ăn cătrênăth ăgi i”

c aăNguy năS ăD ngă[19]ălàăthànhăqu ănghiênăc uăchuyênăsâuăv ăNgh ăvi năcácăn cătrênăth ăgi i,ăt pătrungăvàoăch căn ng,ăth măquy n,ăc ăc uăt ăch c,ăquyătrìnhăth ăt căho tăđ ngăvàăb ămáyăgiúpăvi căNgh ăvi n.ăLiênăquanăđ năn iădungăđ iădi năQu căh i,ăNhómătácăgi ădànhăm tăph nănh ăkh oăsátăvàăđ aăraă

quanăni măđ iădi nălà m t ch c n ng bênăc nhăcácăch căn ngăkhácăc aăQu că

h iănh :ăl păpháp,ăgiámăsát,ătàiăchínhă- ngânăsách.ăC ngăt ăquanăni mănàyăcácănhi măv ăđ căđ tăraăt ngă ngăv iăch căn ngăđ iădi nălà:ăLàmăhàiălòngăc ătriăvàăb oăđ măl iăíchăqu căgia;ăph căv ăc ătriăt iăkhuăv căb uăc ;ăgi ăm iăliênă

h ăv iăc ătri,ă…ă âyălàănh ngăn iădungămangăt ăt ngăhi năđ iăv ăQu căh iă

c aăcácăn cătrênăth ăgi i

Lu năánăphó ti năs ăLu tăh c: “ iăm iăt ăch căvàăho tăđ ngăc aăcácăc ăquanăđ iădi nă ăn cătaăhi nănay” c aăChuăV năThànhă[91], khôngăch ănghiênă

c uăv ăc ăquanăđ iădi năcaoănh tălàăQu căh i,ălu năánăkh oăc uăh ăth ngăc ăquanăđ iădi nă (trungă ngă vàă đ aăph ng)ă ăn că taă đ că t ă ch căvàăho tă

đ ngăt ăn mă1946ă- 1992.ăQuaănghiênăc u,ăđánhăgiá,ălu năánăkh ngăđ nhădână

ch ă đ iă di nă làă ph ngă th că ch ă y uă vàă quană tr ngă đ ă th că hi nă dână ch ăXHCNă ăVi tăNam.ăLu năánăđư:

Phân tích m tăcáchăh ăth ngăc uătrúcăc aăkháiăni mădânăch ă(v iătínhăcáchălàăm tăhìnhăth cănhàăn c).ăXácăđ nhăvàălu năch ngănh ngăkhíaăc nhă

b căxúcănh tătrongăđ iăm iăc ăc uăvàătiêuăchu năc aăđ iăbi uăn cătaăhi nănay.ăV ăc ăc u,ălu năánăxácăđ nhăt ăl ăđ ngăviên,ănh ngăng iăgi ăc ngăv ă

ch ăch tătrongăb ămáyăhànhăpháp,ăcácăchuyênăgiaătrênăcácăl nhăv c.ăV ătiêuăchu n,ăkh ngăđ nhăy uăt ătríătu ălàăph măch tăhàngăđ uăc aăng iăđ iăbi u

Xácăđ nhăb căđ iăm iăc ăquanăđ iădi nă(Qu căh i)ăhi nănayălàăb căquáăđ ănh măchuy năQu căh iăsangăho tăđ ngăth ngăxuyên.ă i uăđóăđ căth ă

hi nătrongăvi căđ iăm iăcácăc ăquanăc aăQu căh i;ă ă “li uăl ng” ho tăđ ngă

th ngăxuyênăc aăcácă yăban,ăc aă BQH,ă ăth iăgianălàmăvi căm iăk ăh p

C ngătheoăl pălu năc aătácăgi ,ăch ăđ ădânăch ăđ i di năXHCNăraăđ iă

g nă li nă v iă nguyênă t că th ngă nh tă quy nă l c.ă Th ngă nh tă quy nă l că làănguyênăt căt ăch cănhàăn căph ăđ nhăbi năch ngănguyênăt căphânăquy n,ădoă

v yăm tăm tăkh căph cănh ngănh căđi măc aănguyênăt căphânăquy n,ăm tăkhácăk ăth aănh ngăy uăt ăh pălỦăc aănguyênăt cănày.ăTrênătinhăth năđó,ătácă

gi ănh năth căv ăv ătríăc aăc ăquanăđ iădi nă(Qu căh i)ănh ăsau:

M t là, trongăch ăngh aăxưăh i,ăt tăc ăquy năl căthu căv ăNhânădân,ă ă

đâyăcóăs ăth ngănh tăgi aăquy năl căchínhătr ă(quy năl căc aăgiaiăc p công nhân)ăv iăquy năl cănhàăn că(quy năl căchungăc aăc ăc ngăđ ng)

Hai là, quy năl căNhânădânăđ căth căhi năb ngăch ăđ ăđ iădi n,ăc ăquană đ iă di nă caoă nh tă c aă Nhână dână (Qu că h i),ă đ că Nhână dână yă thácăquy năl c,ădoăđóăcóăv ătríătoànăquy năđ iăv iăcácăc ăquanănhàăn căkhácăvàă

đ iădi năt iăcaoăc aăxưăh i.ăCácăquy năl păpháp,ăhànhăpháp,ăt ăphápăđ căcoiălàăbaăb ăph năc aăm tăquy năl căth ngănh tăthu căv ăQu căh i

Ba là, doăđ căđi măv ăc uăt oăt ăch căvàăph ngăth căho tăđ ng,ăQu că

h iăkhôngătr căti păth căhi năđ căcácăquy năhànhăpháp,ăt ăphápă(cácăquy nănàyădoăChínhăph ăvàăc ăquanăki măsát,ăxétăx ăth căhi n).ă ăb oăđ măđ căv ătríătoànăquy n,ăQu căh iăđ nhăchoănóăcácăth măquy năchiăph iăcácăc ăquanăhànhăpháp,ăt ăphápătrongăHi năpháp

V iăvi căch ăraăv ătríătoànăquy năc aăQu căh iăvàălỦăgi iăngu năg căv ătríă y,ălu năánăc aăChuăV năThànhăđưăkh ngăđ nhăquy năl căt iăcaoăc aăQu că

h i.ăTuyănhiên,ălu năánăd ngăl iă ăđây,ăkhôngăđiăvàoănghiênăc uăcácăđi uăki nă

đ măb oăchoăQu căh iăgi ăđ căv ătríăđó.ă căbi t khôngăch ăraăcácăc ăch ă

ki măsoátăquy năl c,ăđi uănàyăcóăkh ăn ngăd năt iătínhă“siêuăquy n” c aăch ă

th ăQu căh iătrongăBMNN.ă âyălàăđi mămàăcácătácăgi ăsauănàyăc năphátătri năvàălàmărõăkhiănghiênăc uăv ăQu căh iă- c ăquanăăđ iădi năcaoănh tăc aăNhână

dân nh ngăkhôngăph iălàăthi tăch ăđ ngătrênăNhânădân.ăCùngăv iăquy năl păpháp,ăcácăquy nă hànhăpháp,ăt ăphápălàăb ăph năc uă thànhă quy nă l că Nhânădân,ăkhôngăquy nănàoăpháiăsinhăraăquy nănào

Nhóm bàiăvi tăv ătínhăđ iădi năc aăQu căh iăVi tăNamăđ ngătrênăcácă

t păchí nh : “Qu căh iăVi tăNamă- nh ngăv năđ ăchuy năsangăNgh ăvi n” c a

Nguy năC nhăH pă[43]; “Bànăv ătínhăđ iădi nănhânădânăc aăQu căh i” c aă

c aănhânădân” c aăNguy năV năAnă[1]; “CácămôăhìnhăQu căh i” c a Nguy năngă Dungă [12]; “Phátă huyă vaiă tròă đ iă di nă nhânădână c aă đ iă bi uă Qu căh iă

đ măhi uăqu ătínhăđ iădi năc aăQu căh i” c aăV ăV năNhiêm [70], “Dânăch ăđ iă

di năvàăv năđ ăb uăc ” c aăTr năNhoăThìn [95] …

đ ăđ iădi năc aăQu căh iătrênăm tăs khíaăc nhăc ăth ,ănh ngăch aămang tính

h ăth ng.ăTuyănhiênăđ uălàănh ngăt ăli uăthamăkh oăcóăgiáătr choălu năán

1.1.1.2 Các đ m b o đ i di n và các hình th c th hi n đ i di n c a

Qu c h i

Nh ăđ ăd nă ăđ uăch ng,ăQu căh iălàăđ ătàiăđ cănghiênăc uăsâuăr ngă

c ă ătrongăvàăngoàiăn c.ăBênăc nh vi cănghiênăc uăv ătrí,ăvaiătròăc aăQu că

h iătrongăt ăch căBMNNăthìăvi cănghiênăc uăcácăb oăđ m,ăcácăhìnhăth căth căthiăđ iădi năc aăQu căh iăc ngăđ căcácătácăgi ăđ ăc păđ năquaăm tăs ăcôngătrìnhănghiênăc u tiêuăbi uănh :

Lu năánăti năs “Nhàăn căxưăh iăch ăngh aăv iăvi căxâyăd ngăn nădână

ch ă ăVi tăNamăhi nănay” c aă ăTrungăHi uă[42] đư nghiênăc uăm iăquană

h ăgi aănhàăn căv iădânăch ;ănh ngăy uăt ăquyăđ nhăhi uăqu ătácăđ ngăc aănhàăn cătaăđ iăv iăquáătrìnhăxâyăd ngăn nădânăch ăhi nănay.ăKhông nghiên

c uătr căti păv ăQu căh i,ănh ngătrongăch ngă1,ălu năánănghiênăc uăv ălỦă

lu nădânăch ,ăvi căxâyăd ngăn nădânăch ăgiánăti pă ăVi tăNamăv iăvaiătròăc aă

l căthúcăđ yăquáătrìnhădânăch ; iii)ăD iătácăđ ngăc aăxuăh ngădânăch ătrênăth ăgi i,ăápăl căc aătoànăc uăhóa,ăđ iădi năgiánăti păc aăn nădânăch ătruy nă th ngă d nă d nă b ă thayă th ă b iă tínhă tr că ti pă trongă vi că th că hi năquy năl căNhânădân

Tuyămưăngànhănghiênăc uălàătri tăh c,ănh ngăđâyălàăcôngătrìnhăgiúpăchoă

lu năánăthamăkh oăcácăquanăđi măv ăvaiătròăc aăNNPQăXHCNăđ iăv iăti nătrìnhădânăch ăhóaă ăVi tăNam,ăc ngănh ăxuăh ngăm ăr ngădânăch ătr căti pătrongăm tăs ăn iădungăqu nălỦănhàăn căc ăth ăT ăđóăxâyăd ngăỦăt ngăv ă

m tătrongăcácăđi uăki năđ măb oăQu căh iă- c ăquanăđ iădi năcaoănh tăc aăNhânădân,ăđóălà:ădânăch ,ăphápăquy năvàăxưăh iăcôngădân

Lu năánăti năs “Hoàn thi năc ăch ăphápălỦăb oăđ măch căn ngăgiámăsátă

c aăQu căh iăn căC ngăhòaăxưăh iăch ăngh aăVi tăNam” c aăTr ngăTh ă

H ngăHàă[36] đư t pătrungănghiênăc uăchuyênăsâuăv ăch căn ngăgiámăsátăc aă

Qu căh iăv iăbaăn iădung: i) C ăs lý lu n v c ăch phápălỦăđ m b o ch c

n ngăgiámăsátăc a Qu c h i; ii) Th c tr ng c aăc ăch phápălỦăđ m b o ch c

n ngăgiámăsátăc a Qu c h i;ăiii)ăPh ngăh ng và các gi i pháp hoàn thi n

c ăch phápălỦăđ m b o ch căn ngăgiámăsátăc a Qu c h i

Lu n án ph n ánh m t cách toàn di n v ho tăđ ng giám sát c a Qu c

h i Vi t Nam trong nh ngăn măqua,ăcóăsoăsánhăđ i chi u v i ho tăđ ng giám

sát c a Qu c h i m t s n c trên th gi i Trong ph măviăđ tài “Qu c h i -

c ăquanăđ i di n cao nh t c a Nhân dână…” c a mình, có th thamăkh oăk tă

qu ă nghiên c u haiă n iă dung:ă cácă bi uă hi nă c aă tínhă đ iă di nă Qu că h iă(trongăph nălỦălu n),ăvàăth cătr ngă c aăc ăch phápălỦăđ m b o ch căn ngă

t ngăđ ngăgi aăcácă BQHăv iăc ătri; iii) Cácăy uăt ăđ măb oăn ngăl căđ iă

di nă c aă BQHă nh ă ch tă l ngă đ iă bi u,ă m iă quană h ă gi aă c ă triă v iă cácăBQH; iv) Cácăy uăt ăđ măb oăn iădungăđ iădi n:ăs ăl ngăngheăc aă BQH,ă

vi că đ mă b oă quy nă t ă doă xétă đoánă c aă đ iă bi u,ăb oă đ mă ph nă ánhă Ủă chíăchungăc aăxưăh i

âyălàănh ngăquanăđi măkhoaăh căcóăỦăngh aăkhiănghiênăc uăc uătrúcă

c aătínhăđ iădi năc aăQu căh i.ă ngăth iălu năánăc ngălàăcôngătrìnhădàyăcôngănghiênăc u,ăphongăphúăv ăs ăli uăho tăđ ngăth căti năc aăQu căh iăVi tăNam,ăcóăngh aăg iăm ăchoăcácănhàănghiênăc uăsauănày.ăTuyănhiên,ăbênăc nhăcác

đi uăki năđ măb oătínhăđ iădi năc aăQu căh iăv ăc uătrúcăbênătrongănh ă ătrênăđưădi năgi i,ălu năánăch aăđ ăc păđ năcácăđi uăki năb oăđ mă(bênăngoài)ănh :ă

s ă năđ nhăchínhătr ă( ngăc măquy n),ăđi uăki nădânătrí,ădânăsinhă…ăvàăch aă

ch ăraăđ căcácăhìnhăth căth ăhi năđ iădi năc aăQu căh iăVi tăNam.ă âyălàă

h ngăđiăm iăc aălu năánă

Liênăquanăđ năvi căxâyăd ngăch ăđ ăb uăc ,ăcóănhi uăđ uăsáchăchuyênă

kh oănh :ă“Ch ăđ ăb uăc ăc aăm tăs ăn cătrênăth ăgi i” c aăNguy năH ngă

Anh [2]; “H ăth ngăb uăc ă ăAnh,ăM và Pháp - LỦăthuy tăvàăhi năđ i” c aă

L uăV năQu ngă[74]; “M tăs ăv năđ ăv ăhoànăthi năch ăđ ăb uăc ăđ iăbi uă

H iă đ ngă nhână dână ă Vi tă Namă hi nă nay” c aă V ă Th ă Loan [54].ă âyă làă

nh ngătàiăli uăkhôngătr căti pănghiênăc uăv ăđ iădi năc aăQu căh i,ăsongăđ uăgiánăti păkh ngăđ nhăthi tăch ăb uăc ăkhoaăh c,ăminhăb chălàăm tătrongăcácă

đi uăki năđ măb oătínhăch tăđ iădi n,ădânăch ăc a Qu căh i

gi aănhàăn căvàă ngăc măquy n,ăkh căph cănguyăc ă ngăbaoăbi n,ălàmă

t ăđóă nhăh ngăđ năs ă yăquy năc aăNhânădânătrongăđi uăki năl chăs ăc aă

n căta.ă

Lu năánăti năs ăLu tăh c “Ch ăđ ăb uăc ă ăn căta:ănh ngăv năđ ălỦă

lu năvàăth căti n” c aăV ăV năNhiêm [69], cóăth ănóiăđâyălàăm tăcôngătrìnhănghiênăc uăkháăsâuăv ălỦălu n,ăphongăphúăv ăth căti năc aăho tăđ ngăb uăc ă

t iăVi tăNamăhi nănay.ăTrongăvi căphânătíchăth cătr ng,ătácăgi ăkh oăsátăvàă

ch ăraănh ngăb tăc p c aăch ăđ ăb uăc ăhi nănayănh :ăs ăch aăbìnhăđ ngătrongăcáchăphânăchiaăđ năv ăb uăc /s ădânăgi aăcácăđôăth ăl n;ăquyătrìnhă

hi păth ngăcònămangătínhăhìnhăth c;ănh ngăràoăc năđ iăv iăng iăt ă ngă

c ,ănh ngăng iăthu cădi nătrungă ngăgi iăthi uăv ăđ aăph ngă ngăc

Trênăc ăs ăđó,ătácăgi ăV ăV năNhiêmăđ aăraăcácăgi iăphápănh măđ iă

m iăch ăđ ăb uăc ,ăphátăhuyădânăch ă ăVi tăNam.ăCóăth ănh năđ nh,ăđâyălàă

m tăcôngătrìnhănghiênăc uăv ăđ măb oătínhăđ iădi năc aăQu căh iăthôngăquaă

vi căxâyăd ngăch ăđ ăb uăc ădânăch ,ăkhoaăh c.ăTuyănhiên,ăvìăgi iăh nănghiênă

c uă ăth ăch ăb uăc ,ălu năánăkhôngăbànăđ năcácăđi uăki năđ măb oăkhácăchoătínhăđ iădi năcaoănh tăc aăQu căh iănh :ăc ăc uăt ăch căc aăQu căh i,ăc ăch ăgiámăsátăquy năl căcaoănh tăc aăQu căh iăhayăcácăđi uăki năđ măb oăv ăchínhă

tr ,ăv ăc ăs ăv tăch t.ă âyăchínhălàăm tăn iădungănghiênăc uăm iămàălu năán:ă

Qu căh iă- c ăquanăđ iădi năcaoănh tăc aăNhânădână- nh ngăv năđ ălỦălu năvàă

th căti năc nălàmărõ

1.1.1.4 Các gi i pháp phát huy vai trò c a Qu c h i v i tính ch t là

c quan đ i di n cao nh t c a Nhân dân

Cu n “Qu căh iăVi tăNamătrongănhàăn căphápăquy n” c aăNguy năngăDungă[14], tácăgi ăt pătrungăphânătíchănh ngăyêuăc uăc aăQu căh iătheoătiêuăchíăc aămôăhìnhăNNPQ.ăTrongăph nălỦălu năvàănh ngăgi iăpháp,ătácăgi ă

l pălu năvàăđ aăraănh ngăgi iăphápăđ ăQu căh iăth căhi năđ cătínhăđ iădi năthôngăquaăc ăch ă yăthácăt ăNhânădân

Lu năv năth căs “Nângăcaoăhi uăqu ăho tăđ ngăvàăn ngăl căđ iădi nă

c aăđ i bi uăQu căh iă ăn cătaăhi nănay” c aăNguy năQuangăH ngă[48], tácăgi ăch ăt pătrungăđánhăgiáăth cătr ngăho tăđ ngăvàăn ngăl căđ iădi năc aă

đ iăbi uăquaăcácăs ăli uăho tăđ ngăc aăQu căh iăkhóaăX,ăXI.ăNh ngăv năđ ălỦă lu nă đ iă di n,ă c ă s ă phápă lỦă c aă nângă caoă n ngă l că đ iă di n,ă tiêuă chíăđánhăgiáăn ngăl căđ iăbi uădânăc ăcònăchungăchung,ămangătínhăkháiăl c.ă

Tuyăv y,ăđâyălàăcôngătrìnhăcóăỦăngh aăchoăvi cănghiênăc uăv ăQu căh iăkhiăđưăđ aăraăgi iăphápănângăcaoăn ngăl căđ iădi năc aă BQHă (l aăch năđ iă

bi uăx ngăđáng,ăđ yă m nhăho tăđ ngăb iăd ngăđ iăbi uădână c ,ăcóăph ă

c păphùăh p,ăt ngăx ng, …)

1.1.2 Các công trình nghiên c u n c ngoƠi

Trênăth ăgi i,ăcóăkhôngăítăcôngătrìnhănghiênăc uăv ădânăch ăđ iădi n,ă

đ iădi năchínhătr ăhayălu n sâuăv ăChínhăph ăđ iădi n.ăNh ngă ăgócăđ ătr că

ti păbànăv ăđ iădi năQu căh iăcóăph năh năch ăh n.ăTuyănhiênăcóăm tăs ătácă

ph mătiêuăbi uăsau:

Cu n “The Concept of Representation” (Kháiăni măđ iădi n) c aăh că

gi ăHanaăPitkin [135],ăđâyălàăcôngătrìnhănghiênăc uătoànădi nănh tăv ăkháiă

quaă b nă gócă nhìnăv ă đ iă di nă đóă là:ă đ iă di nă hìnhă th c,ă đ iă di nă bi uă

t ng,ăđ iădi năđ ngăd ngăvàăđ iădi n n iădung.ăM iăm tăgócănhìnăcungă

c păm tăcáchăti pănh năkhácănhauăv ăđ iădi n,ănh ngătiêuăchu năkhácă

kháiă ni mă đ iă di nă làă m tă trongă nh ngă nghiênă c uă cóă s că nhă h ngă vàă

th ngăđ cătrích d nătrongălỦălu năv ăđ iădi năQu căh i sauănày.ăNg iăđ căcóăth ătìmăth yăkháiăni măđ iădi năchínhătr ăc aăHanaăPitkinăđ cătríchăd nă

ph ăbi nătrongănhi uăbàiăvi tăkhác,ăc ngănh ăsoiălỦăthuy tăđ iădi năc aăBàăvàoă

th căt ăQu căh iăc aăm iăn c,ătrongăđóăcó Vi tăNam

Cu n “Parliaments and Citizens in Western Europe” (CácăNgh ăvi năvàăcôngădână ăTâyăÂu) c aăPhilipăNortonă[138], cu năsáchăbànătr căti păc ăch ă

đ iădi n,ăph măviăđ iădi năthôngăquaăm iăquanăh ăgi aăNgh ăvi năvàăcôngădână

t iăcácăn căTâyăÂu.ăT ăvi căphânătíchăb năch t,ăm căđ ăm iăquanăh ăgi aăngh ăs ăvàăc ătri,ăcu năsáchăđ ăc păđ năđ măb oăđ ăNgh ăvi năđ iădi năt tănh tăchoăng iădână ăcácăn căTâyăÂu.ăH căgi ăVi tăNamăcóăth ăđ căvàăliênăh ă

đ năth cătr ngăgi ăm iăliênăh ăgi aă BQHăvàăc ătriăt iăcácăđ năv ăb uăc ăđưă

b uăraăđ iădi năc aăh ,ăt ăđóăđ aăraăcácăgi iăphápăg năk tăm iăquanăh ănày,ă

đ măb oăchoăti ngănóiăc aănhàăđ iădi nălàăti ngănóiăc aăc ătri

Cu n “Political Representation” ( iădi năchínhătr )ăc a Ian Shapiro [137], đâyălàăt păh păcácăcôngătrìnhănghiênăc uăv ăti nătrìnhăphátătri năđ iădi năchínhătr ăquaăbaăc păđ :ătr căkhiăhìnhăthànhăn nădânăch ăđ iădi n,ălỦălu nădânăch ăđ iădi năvàăth căti năđ iădi năchínhătr ăhi nănay.ăCu năsáchăcungăc păchoăng iăđ căm tăgócănhìnăv ăquáătrìnhăphátătri năđiălênăc aăđ iădi năchínhătr ătrênăth ăgi i

Cu n “Representation And Institutional Design” ( iădi năvàăthi tăk ă

th ăch )ăc a Rebekah L Herrick [140], gi iăh nătrongăph măviăNgh ăvi năliênăbangăHoaăk ăvàăm tăs ăNgh ăvi năti uăbang,ătácăgi ăphânătíchănh ngătácăđ ng,ăvaiătròă c aă vi căxâyă d ngă thi tă ch ăđ iă di nă đ iă v iă Ngh ă vi n.ăCôngă trìnhă

c ngă điă sâuă phână tíchă cácă quyă đ nhă th că đ nhă v ă b uă c ,ă c ă c u,ă t ă ch c,ănhi măk ăc aăNgh ăvi năvàăm iăquanăh ăc aăchúngătrongăvi căb oăđ mătínhă

đ iădi năc aăNgh ăvi năHoaăK

1.2.1 Nh n xét v các công trình nghiên c u có liên quan đ n lu n án 1.2.1.1 Xét trên ph ng di n lý lu n đ i di n, đ i di n Qu c h i

D aătrênănghiênăc u c aăcácăđ iăbi uătiêuăbi uăth iăk ăc năhi năđ iănh ă

T.Hobbes (1588 - 1679), Jlock (1632 - 1704), Motespueau (1689 - 1755), JJ Rousseaus (1712 - 1778) …ăv ăngu năg căquy năl c,ăv ăc ăch ăđ iădi năchoăquy năl căNhânădână(hayăcònăg iălàăgi iăh năc aăs ă yăquy n, ph măvi đ iă

di n,ăhìnhăth căđ iădi n),ăcácăcôngătrìnhănghiênăc uăc aăcácătácăgi ăt pătrung

lu năgi iănh ngăv năđ ăsau:

i)ăKh ngăđ nhăQu căh iălàăthi tăch ăđ iădi năc năthi tăđ ăth căthiăquy nă

l căNhânădânătrongăqu nălỦăxưăh i.ăPhânătích,ălu năgi iăđ iădi nălàăch căn ngăhayăthu cătínhăv năcóăc aăQu căh i;

ii)ăCácăy uăt ăđ măb o,ăcácăhìnhăth c th ăhi n đ iădi năQu căh i

Trênăc ăs ă cácăquyăđ nhăphápălỦătrongăHi năphápăvàălu tăv ăt ăch că

ch ăth căthiăđ iădi năh uăhi u,ăđ măb oăquy năl căNhânădânătrongăđi uăhànhă

qu nălỦăxưăh i.ăKh ngăđ nhăvaiătròăc aăQu căh iătrongăh ăth ngăt ăch căquy nă

l căchínhătr ăvàăt ăch căquy năl cănhàăn c,ălàăc ăquanăđ iăbi uăcaoănh t,ăc ăquanăquy năl cănhàăn căcaoănh t.ă i uăđóălàădoăcácăy uăt ăsauăquy tăđ nh:

M t là, doăcáchăth căthànhăl p:ăQu căh iălàăc ăquanănhàăn căduyănh tă

doăc ătriăc ăn căb uăra,ătheoănguyênăt căph ăth ng,ăbìnhăđ ng,ătr căti p,ăb ăphi uă kín.ă Thôngă quaă b uă c ,ă “Nhână dână yă thácă quy nă l că nhàă n că c aămìnhăchoăQu căh i.ăQu căh iăđ iădi năchoăỦăchíăvàănguy năv ngăc aăNhânădânăc n c,ăthayăm tăNhânădânăc ăn căquy tăđ nhăcácăcôngăvi cătr ngăđ iă

c aăđ tăn căvàăch uătráchănhi mătr căNhânădânăc ăn c” [32, tr.30]

Hai là, v ăc ăc uăt ăch c,ăQu căh iăbaoăg măcácăđ iăbi uăđ iădi năchoă

toànădân,ăđ iădi năchoătríătu ăc aăđ tăn c.ă ăgócăđ ăphânătíchănày,ăr tănhi uătácăgi ăđ ngătìnhăr ng,ăkhôngănênămáyămóc, x ăc ngăv ăc ăc uăthànhăph n,ă

t c,ăvùngămi n trong trongăxưăh iăvàătrong c ăquanăđ iădi n.ă i uăđóăs ăc nă

tr ă quáă trìnhă nângă caoă ch tă l ngă c ă quană đ iă di nă trongă đi uă ki nă ă Vi tăNam,ăkhiăt ăl ădânăc ăho tăđ ngătrongăl nhăv cănôngănghi păchi măs ăl ngă

l năsoăv iăcácăngànhăngh ăkhác

Ba là, v ăch căn ngănhi măv :ăch ăQu căh iăm iăđ căhi năđ nhăcácăquy năn ngăc ăb nănh ăl păpháp,ăquy tăđ nhănh ngăv năđ ăquanătr ngăc aăđ tă

n c,ăgiámăsátăt iăcaoăđ iăv iăho tăđ ngăc aănhàăn c.ăNh ngăho tăđ ngănày

nh măph căv ăchoăl iăíchăchungăc aăNhânădân,ănóiăti ngănóiăc aăNhânădân

B n là, v iănguyênăt căho tăđ ngăt păth ,ăbi uăquy tătheoăđaăs ,ăcácă

quy tăđ nhăc aăQu căh iălàăỦăchíăvàăhànhăđ ngăc aăs ăđông.ăM iăđ iăbi uăkhôngăch ăđ iădi năc ătriăb uăraămình,ă màăcònăđ iădi năchoăc ătriăc ăn c.ă

i uănàyăkh ngăđ nhătínhăch tăđ iădi năcaoănh tăc aăQu căh i trong BMNN soăv iăcácăc ăquanăđ iădi năkhácăc aăVi tăNam

V khái ni m đ i di n, đ i di n Qu c h i: iăv iăcácănhàănghiênăc uă

n că ngoài,ă lỦă lu nă đ iă di nă đ că th aă nh n,ă k ă th aă t ă lỦă thuy tă v ă ch ăquy năNhânădânăc aăJacquesăRousseauătrongătácăph măBànăv ăKh ă căxưă

h i.ăTuyănhiênăkhôngăph iălúcănào,ăNhânădânăc ngăcóăth ăt ămìnhăth căhànhădânăch ătr căti pădoănhi uăy uăt ănh :ăn ngăl c,ănhuăc u,ăth iăgian, …ăVìăv yă

lỦăthuy tăv ădânăch ăđ iădi nălàăgi iăphápăh uăhi uăkh căph cănh ngăh năch ă

c aăhìnhăth cădânăch ătr căti p.ăB tăđ uăt ăth ăk ăXVIII,ăXIX,ăđ căbi tălàăsauăcácăcu căcáchăm ngăt ăs n,ănhi uăh căgi ăn iăti ngăđưănghiênăc uăsâuăv ăđ iă

di năQu căh iănh ălàăcáchăth cătìmăraăm tăthi tăch ădânăch ,ăminhăb chănh tătrongăb oăv ăvàăth căthiăquy năl căNhânădân,ătiêuăbi uănh ăEmmanuelăSieyes,ă

John Stuart Mill, James Madison

B căvàoăth iăk ăhi năđ i,ăđ iădi năQu căh iănghiênăc uăđ căl pătrongă

m tăs ătácăph mănh : “The Concept of Representation” (Kháiăni măđ iădi n),

c a Hana Pitkin; “Parliaments and Citizens in Western Europe” (Cácă Ngh ă

vi nă vàă côngă dână ă Tâyă Âu) c aă Philipă Norton; “Political Representation” ( iă di nă chínhă tr ) c aă Iană Shapiro, hay “Representation And Institutional

Design” ( iădi năvàăthi tăk ăth ăch ) c a RebekahăL.ăHerrick…ăCácătácăgi ăđưăcóăs ănh nădi năv ăđ iădi năchínhătr ănh ălàăcácăho tăđ ngălàmăchoăti ngănói,ăcácăỦăki năvàăcácăquanăđi măc aăng iădânăđ căth ăhi nătrongăquyătrìnhăxâyăd ng chính sách

i năhìnhănh ăHana Pitkinăđưănghiênăc uăđ iădi n d iăcácăgócăđ : iădi năhìnhăth căliênăquanănhi uăđ năvi căs păx păcácăthi tăch ăđ ăt ăđóăt oăraătínhăđ iădi năvàăth ăb căđ iădi n.ăHìnhăth cănàyăbaoăg măvi cătraoăquy năhayăh păphápăhóaă(làăc ăch ătheoăđóăng iăđ iădi nănh năđ căv ătríă

ho căquy năl căc aămình)ăvàătínhăch uătráchănhi mă(làăkh ăn ngăc aăng iătraoăquy năcóăth ătr ngăph tăng iăđ iădi nădoăkhôngăth căhi năđ cănh ngămongămu năc aăng iătraoăquy năho căkhôngătíchăc căth căhi nănhi măv ăđ iă

di năđ căgiao)

iădi năbi uăt ngăhìnhăthànhăd aăvàoăcáchăth cămàăcácănhàăđ iădi nă

“thayăm t” choănh ngăng iătraoăquy n,ădoăv yăcóăỦăngh aăđ căbi tăđ iăv iă

ng iăđ căđ iădi n.ăTiêuăchíăđánhăgiáătínhăch tăđ iădi năbi uăt ngălàăm că

đ ăch pănh năc aănh ngăng iăđ căđ iădi n (c ătri) đ iăv iăng iăđ iădi n (Ngh ăs )

iădi năđ ngăd ngăliênăquanăđ năm căđ ăt ngăđ ngăgi aăng iăđ iă

di năvàăng i đ căđ iădi n.ăVíăd ănh ăcácăđi măchungăv ăn ngăl căvàăkinhănghi m.ăNh ngăng iăđ iădi năđ ngăd ng th ngăxu tăhi nătrongăm tăs ăl nhă

v căriêngăbi tăvàăth ngăđ cătrôngăch ălàăng iăđ iădi năchoăc ăl nhăv căđó

iădi năn iădungăliênăquanăđ năcácăho tăđ ngădoăng iăđ iădi năth căhi nătrênăth căt ăthayăm tăchoăng iăđ căđ iădi n.ăQuanăđi mănàyăcóăỦăngh aăquană

tr ngă nh tă đ iă v iă m că đíchă c aă vi că nghiênă c uă b iă nóă h ngă s ă chúă Ủă đ nă

nh ngăn iădungămàăng iălưnhăđ oăph iăth căhi năsauăkhiătrúngăc ă iădi năn iădungăliênăquanănhi uăh năđ năcácăho tăđ ngăv ăchínhăsáchăvàăk tăq aăc aăchínhăsáchăv i nh ngătácăđ ngăr tăl năđ nănh ngăng iăđưă yăquy n [118, tr.20-21]

ăm tăgócănhìnăkhácăkhiănghiênăc uăgi iăh năđ iădi n,ătrongătácăph m

“The Federalist with the Letter of Brutus” (Ng iăliênăbangăv iăb căth ăc aă

Brutus), JameăMadisonăđ aăraăquanăni măng iăđ iădi nălàăđ iădi năthayăm t,ă

h ă ch ă đ nă gi nă tuână th ă nh ngă uă tiênă màă c ă triă đưă s pă x p [127] Còn EdmundăBurkeăthìăl pălu nănh ngăng iăđ iăbi uăNhânădânălàănh ngăng i

đ iădi nă yăthác,ăh ăđ aăraăcácăquy tăđ nhăd aătrênăki năth căvàăs ăphánăxétăriêngăc aămình.ăDoăv y,ăgi aăhaiăđ iăbi uătrên,ălỦălu năv ăđ iădi năcóăs ămâuăthu nănh tăđ nh

Tuy nhiên, theo HanaăPitkin,ăc năph iăduyătrìănh ngăđi mătráiăng că

làmărõăgócănhìnănàoăv ăđ iădi năđangăđ căvi năd n.ăPitkinăxácăđ nhăraăb năgócănhìnăv ăđ iădi nă ătrênăchínhălàăcungăc pănh ngăcáchăti pănh năkhácănhauă

v ăđ iădi n,ănh ngătiêuăchu năkhácănhauăv ăvi căđánhăgiáănh ngăng iăđ iă

di n.ăBàăc ngăchoăr ngănh ngăb tăđ ngăv ăvi cănh ngăng iăđ iădi năph iălàmăgìăb ălàmătr mătr ngăh năb iăm tăth căt ămàăconăng iăch pănh năgócănhìnăsaiăv ăđ iădi năhayăápăd ngăsaiănh ngătiêuăchu năv ăđ iădi n

Cóăth ănói,ăh ăth ngănh ngăquanăđi măc aăHanaăPitkinăv aămangătínhă

k ăth aăcácăquanăđi măc aăcácănhàătri tăh c, chínhătr , phápălỦăn iăti ng,ăv aăcóăcáiănhìnăm i,ăsâuăs căvàătoànădi năv ăđ iădi năchínhătr ă âyălàănh ngăc ăs ălỦăthuy tă(ch aăđ căHanaăPitkinăki mănghi mătrênăth căt )ăv ăđ iădi n,ăđ iă

di nă Qu că h iă choă cácă h că gi ă phátă tri nă tùyă thu că vàoă đ că đi mă v nă hóaăchínhătr ,ăth ăch ăphápălỦăc aăm iăqu căgiaăkhiănghiênăc uăv ătínhăđ iădi năc aă

Qu căh i

Cácăđ iăbi uănh ăPhilipăNorton,ăIanăShapiro, Rebekah L Herrick b t

nh păxuăh ngăm iăc aăth iăđ i,ătrongăđi uăki năcácăgiáătr ădânăch ăngàyăcàngă

nângăcaoăvàăđ măb oăth căhi năđưăth ăhi nătrongătrongăcácătácăph măc aămìnhă

m tăcáchăsâuăs cănh ngăv năđ ăm iănh ăc ăch ăđ iădi n,ăph măvi,ăm iăquană

h ăgi aăngh ăs ăvàăc ătri,ănh ngătácăđ ngăc aăthi tăch ăb uăc ăđ iăv iăđ iădi nă

Qu căh i,ăm iă quană h ă gi aă ngă c mă quy nă vàă Qu căh i Tuy nhiên các nghiênăc uănàyăch ăd ngăl iăph măviăc aăm tăn căhayăkhuăv cămàătácăgi ă

kh oăc uăch aămangătínhălỦăthuy tătoànăc u

Ngoài các công trình,ăbàiăvi tăk ătrên,ăcònăr tănhi uă năph măc aăcácă

h căgi ăn căngoàiăt ăc ăđ iăt iăđ ngăđ iăbànăđ nădânăch ăđ iădi n.ăKhôngă

vi tătr căti păv ăđ iădi năQu căh i,ănh ngătrongăcácătácăph mănàyăkhiăbànăv ălỦălu nănhàăn c,ăngu năg căquy năl c,ăch ăquy năNhânădân,ăt ăch căBMNNăhayăc ăch ăphânăquy n,ăng iăđ căcóăth ăti păthuăcácălỦălu năv ăch ăquy năt iăcaoăc aăNhânădân,ăv ătríăQu căh i,ăc ăch ătraoăquy n.ă i uănàyăgiúpătácăgi ăcóă

th ăthamăkh o,ăk ăth a,ăti păthuăcácăgiáătr ăphùăh păv iăquanăđi măchínhătr ă ă

Vi tăNamăhi nănayăvàăth ăhi năthôngăquaăph năđánhăgiáăchungăk tăqu ăcácăcôngătrìnhănghiênăc uătrongă1.3

i v i các nhà khoa h c trong n c,ăv năđ ăđ iădi năđ cănghiênăc uă

vaiătròăvàăc ăc uăt ăch c,ăph ngăth căho tăđ ngăc aăQu căh iăchoăphùăh p

theoăh ngănghiênăc uăkhaiăthácăvàăl pălu năchoăr ng,ăđ iădi nălàăm tăch că

n ngăho căc năph iăquyăđ nhălàăm tăch căn ngăc aăQu căh i.ă

Trongă bàiă vi tă “Nh nă th că v ă ch că n ngă đ iă di nă vàă th că hi nă ch că

n ngăđ iădi năc aăQu căh iăVi tăNam”, tácăgi BùiăXuână căđưălu năgi i:ăC ătrongăb năb năHi năphápăc aăVi tăNamăđ uăkhôngănóiăđ năch căn ngăđ iădi nă

c aăQu căh i.ăSongă“s th ăhi năỦăchí,ănguy năv ngăc aăc ătri,ătheoă yănhi mă

c aăh ” thì “đ iădi nălàăch căn ngăcóăỦăngh aătr cădi năc aăQu căh iătr căc ătriăđưăb uăraămình” [35]

Tuyănhiênăkhiăphânătíchăs ăth ăhi năvàăth căhi năch căn ngăđ iădi năc aă

Qu căh iăVi tăNam,ătácăgi ăch ăraăc ăc uăđ iăbi uăr ngărưi,ătínhăquy năl căcaoă

nh tăc aăQu căh i,ăđ ngăth iăchoăr ngăch căn ngăđ iădi năth ăhi năquaăcácă

m tăho tăđ ngănh : i) S ăph năánh,ăth ăhi năỦăchíăvàănguy năv ngăc aăc ătriă

trong ho tăđ ngăc aăQu căh i; ii) Quaăho tăđ ngăti păxúcăc ătri,ăl ngăngheăỦă

ki năc aădân,ăph năánhătâmăt ănguy năv ngăc aădân,ăgópăph n gi iăquy tăcácă

b căxúcăc a dânăt iăđ aăph ng; iii) Ch uătráchănhi măvàăs ăgiámăsátăc a dân

Tácăgi ăNguy nă ngăDung trong bàiăvi t: “Suyăngh ăv ănh ngătiêuăchíă

Qu că h iă Vi tă Namă làă đ iă di nă c aă nhână dână Vi tă Nam” [118, tr.311] cho

r ng:ă“ch căn ngăđ iădi nănh ălàăm tătrongănh ngăch căn ngăquy tăđ nhăs ă

t năt iăvàăphátătri năc aăQu căh i.ăM iăc ăc u,ăm iănhi măv ăc aăQu căh iă

đ uăcóăđi măxu tăphátăt ăch căn ngăđ iădi năc aămình”

Theoăchi uăh ngănghiênăc u đ iădi nălàăm tăthu cătínhăc aăQu căh iăcóăcácănhàăkhoaăh cănh :ăTácăgi LêăMinhăThông,ăL ngăMinhăTuân.ăNhómăcácătácăgi ănàyăkh ngăđ nhăr ng,ăđ iădi nălàăm tăthu cătínhăchiăph iăt ăch căvàă

nghiênăc uăc aămìnhăc ng choăr ng,ăđâyălàăb năch tăc aăQu căh iăxu tăphátă

t ă b nă ch tă nhàă n că ta;ă t tă c ă quy nă l că nhàăn că thu căv ă Nhână dână vàă

Qu căh iălàăc ăquanăđ iădi năcaoănh tăc aăNhânădân.ăB năch tă yăđ căth ă

hi nărõăràng,ăc ăth ăquaăbaăch căn ngăl păpháp, giámăsátăvàăquy tăđ nhăcácă

v năđ ăc ăb n.ăDoăv y,ăc ngătheoătácăgi ănàyătrongăm tăch ngăm căđó,ătínhă

đ iădi nătrùngăv iătínhăđ iăbi uăc aăNhân dân

Tuyăgócăđ ănghiênăc uăcònăkhácăbi t,ăsongăcácătácăgi ăđ uăth ngănh tă

nh ngăv năđ ăc ăb năsau: M t là,ăkh ngăđ nhăt măquanătr ng,ăỦăngh aăvàăs ă

c năthi tăph iăhi năđ nhătínhăđ iădi năc aăQu căh i Hai là,ădùănh năđ nhălàă

chiăph iăt iăt ăch c,ăc ăch ăho tăđ ngăc aăQu căh i,ălàăv năđ ăc năđ căb oă

đ măth căhi nătrênăth căt ăđ ănângăcaoăhi uăl c,ăhi uăqu ăho tăđ ngăc aăQu că

h iătrongăgiaiăđo năhi nănay Ba là,ătùyăthu căvàoăgócăđ ănghiênăc uăc aăt ngă

ng i,ăcácătácăgi ăb căđ uăđ aăraăcácăquanăđi m,ănh năđ nhăv m t s v n đ

riêng l nh :ăHi năđ nhănguyênăt căt ădoăb uăc ,ănh nădi năm căđ ăđ iădi n,ă

xâyăd ngăcácătiêuăchíăđánhăgiáăQu căh iăVi tăNamălàăđ iădi năc aăNhânădână

Vi tăNam,ăxácăl păcácăy uăt ăđ măb oătínhăđ iădi năc aăQu căh i.ă âyăth că

s ălàănh ngăt ăt ngăđ nhăh ngăchoăxuăh ngănghiênăc uăđ ătàiăc aătácăgi

Bênăc nhăcácănhàănghiênăc uăVi tăNam, trongăH iăth o: “Ch căn ngă

đ iădi n c aă Qu că h i trong nhàăn căphápăquy n” [118, tr.311], h ă th ngăthamălu n,ăbàiăvi tăc aăcácătácăgi ăn căngoài đưăđóngăgópănhi uăquanăđi m,ăsoăsánhă nh ngăđi mă t ngăđ ng,ănh ngănétă riêngătrongănh nă th căvàă phápă

lu tăv ăch căn ngăđ iădi năc aăQu căh i/Ngh ăvi nă ăm tăs ăn c.ăM tăs ăthamă lu nă chuyênă sâuă nh ă “Measuring the degrees of representation in

Indonesia” ( oăm căđ ăđ iădi nă ăIn-đô-nê-xi-a)ăc aăBàăBivitriăSusanti cho

r ng:ăđ iădi nălàăm tătrongăbaăvai trò c aăNgh ăvi năvàăth tăkhóăcóăth ăxácă

đ nhăvaiătròăđ iădi năc aăNgh ăvi năvìăcácăNgh ăvi năth ngăđ căxemăxétăthôngăquaăcácăs năph măh uăhìnhăđ căt oăraăt ăvaiătròăl păphápăvàăgiámăsát.ăChoăđ nănayăc ngăch aăcóăm tăkhuônăkh ăho cătiêuăchu nănàoăđ căđ aăraăđ ăghiănh năch căn ngăđ iădi năc aăQu căh iăIn-đô-nê-xi-a

Thamălu n c aăđ iăbi uăđ năt Phi-lip-pin l iăkh ngăđ nh,ăch căn ngăđ iă

di năc aăNgh ăvi năđ căđ ăc păđ nătrongăHi năphápăvàăđ căth ăhi nătrênăbaă

n iădung:ăđ iădi nătrongăquyătrìnhăl păpháp;ătrongăquyătrình giám sát và trong

ho chăđ nhăchínhăsáchă ăc păđ ăqu căgia

M tăs ăbàiăvi tăc aăcácăđ iăbi uăTháiăLan,ă nă ,ă căl iăch ăraăr ng,ădùă Hi nă phápă khôngă tr că ti pă quyă đ nhă Qu că h iă cóă ch că n ngă đ iă di n,ă

nh ngăđâyăth căs ălàănh ngăc ăquanămangăb năch tăđ iădi năNhânădânăthôngăquaăvi căhi năđ nhănguyênăt c:ăquy năl cănhàăn căb tăngu năt ăNhânădână

Th ngăvi n,ăH ăvi nălàăđ iădi năc aăng iăTháiăvàăth căhi năm tăcáchătrungă

th căcácăb năph năvìă l iăíchă chungă c aăng iă Thái” ( i uă149,ăHi năphápă

Thái Lan n mă1997) [118,ătr.126]ă…ă

Nh ăv y,ătùyăthu căvào đ căthùăth ăch ăchínhătr c aăm iăn c mà các

tham lu nătrìnhăbày,ăsoăsánhăđ iăchi uăquanăđi măv đ iădi nălàăch căn ng, vai

c năthi tăhi năđ nhăc ngănh ăcácăđi uăki năb oăđ m ch căn ng đ iădi năc aă

Qu căh i trênăth căt Theo tác gi ,ăđâyălàănh ngăquanăđi mălàmăc ăs ăchoă

vi căsoăsánh,ăđ iăchi u,ăvàăthamăkh oăh căt păkinhănghi măkhiăxácăl pătínhăđ iă

di năc aăm tăs ămôăhìnhăQu căh i trênăth ăgi i

1.2.1.2 V các y u t b o đ m, các hình th c th hi n đ i di n c a

Qu c h i

Trong bài vi t: “Nh ngăy uăt ă nhăh ngăđ năch căn ngăđ iădi năc aă

Qu căh i”c a Tr năTh ăH nhăDung [15], đưăli tăkêăcác y uăt ă nhăh ngăđ nă

ch că n ngă đ iă di nă nh : Cácă đ iă bi uă ph iă đ că b uă tr că ti p,ăt ă do,ăbìnhă

đ ngăthôngăquaăb uăc ăph ăthôngăvàăb ăphi uăkín; Nhi măk ăc aăcácăđ iădi nă

không nên quá dài; T năsu tăho tăđ ngăc aăQu căh i; Cácăđ iăbi uăho tăđ ngăchuyênătráchăvàăgi ăm iăquanăh ăv iăc ătri; S ătrungăthànhăc aăđ iăbi uăđ iă

v iăc ătriătr căcácănhómăl iăíchăkhác nhau; Ngu năl căđ măb oăchoăcácăđ iă

bi uăho tăđ ng; Tínhăđ iădi năđaăd ngătrongăQu căh i; C ăch ădânăch ătr că

ti p; S ăki măsoát,ăch ăng ăquy năl căc aăc ăquanăđ iădi n

Nghiênăc uăsâuă ăgócăđ ăxâyăd ngăthi tăch ăb uăc ,ăđ măb oătínhăđ iădi nă

c aăQu căh i,ătácăgi ăV ăV năNhiêmătrongălu năánăti năs ăvàătrênăm tăs ăbàiăvi tă

c aămìnhăđ aăraăcác y uăt ăđ măb oătínhăđ iădi năQu căh iăbaoăg m:ăi)ă iădi nătheoăđ ngăphái;ăii)ă măb oăs ăbìnhăđ ngăvàăc ăh iănh ănhauăchoăcácăđ iăbi u;ăiii)ă măb oăt ăl ăđ iădi n choăcácăt ngăl păth ăy uătrongăxưăh i [70, tr.22]

Tácăgi ăLê Minh Thông trong nghiênăc uăc aămình c ngăch ăraăb năy uăt

đ măb oăđ iădi năQu căh iălà:ăc ăc uăđ iăbi uătrongăm iăkhóa;ămôăhìnhăm tăvi n;ă

ch tăl ngăđ iăbi u;ătráchănhi măc aăđ iăbi uătr căc ătriă[118, tr.226-238]

M tăs ătácăgi ăkhôngătr cădi nănghiênăc uăv ăđi uăki năđ măb oătínhă

đ iă di nă c aă Qu căh i,ănh ngă ch ă raă cácă y uă t ă tácăđ ngăt iăhi uăqu ăho t

đ ngăc aăQu căh iămàăvi cănghiênăc uănóăcóătácăd ngăđ măb o,ănângăcaoă

hi uăqu ăho tăđ ngăc aăc ăquanăđ iădi n.ăTácăgi ăBùi Ng căThanh,ăkhiănghiênă

c uăv ăđi uăki năho tăđ ngăc aă BQH c ngăch ăraăr ng:ă “…ăđ ăth căhi nă

đ cătr ngătráchăđó,ă BQH r tăc năph iăcóănh ngăđi uăki nănh tăđ nhătrongăquáătrìnhăho tăđ ng”,ăđóălà:ă“Nhómăđi uăki nădoălu tăđ nh”; “Nhómăđi uăki nă

c aăb năthânăđ iăbi u”; “Nhómăđi uăki năv ăcácăph ngăti năho tăđ ngăhàngă

là:ăi)ăN ngăl c,ătrìnhăđ ăc aăđ iăbi u;ăii)ăCácăquyăđ nhăv ănhi măv ,ăquy năh nă

c aă BQH;ăiii)ă iăbi uăthamăgiaăcácăho tăđ ngăc aăQu căh i,ăcácăc ăquană

Qu căh i;ăiv)ăS ăquanătâm,ăđánhăgiáăc aăc ătri;ăv) Các đi uăki năđ măb oăho tă

đ ngă(chuyênătrách,ăl ng,ăph ăc p) [56]

Trongăm tănghiênăc uămangătínhăh ăth ngăg năđây,ăd aătrênăquanăđi mălỦăthuy tă c aă HanaăPitkinăkhiănghiênă c uă đ iădi nă chínhă tr ,ătácăgi ă Hoàngă

c uăxâyăd ngăNNPQăXHCN g m: i) Cácăy uăt ăb oăđ mătínhăđ iădi nătrongăcáchăth căhìnhăthànhăm iăquanăh ăđ iădi n; ii) Cácăy uăt ăb oăđ mătínhăt ngă

đ ngăgi aă BQH vàăc ătri; iii) Các y uăt ăb oăđ măn ngăl căđ iădi năc aăBQH; iv) Các y uăt ăb oăđ măn iădungăđ iădi nă[41]

iăv iăcácănhàănghiênăc uăn căngoài,ătrongăcácăcôngătrìnhăkh oăc uătrênăc ngăđ ăc păđ năcácăđi uăki năđ măb oătínhăđ iădi năQu căh i nh ătínhă

đ ngăpháiăchínhătr ;ăngh ăs ăb uăc ătr căti p,ăt ădo,ăbìnhăđ ng,ăph ăthôngăvàă

kín; m iăquanăh ăth ngăxuyênăgi aăngh ăs ăvàăc ătri;ăngh ăs ălàăchuyênătrách; trongătr ngă h pă cóă xungăđ tă v iă đ ngăpháiă c aă mình,ă các ngh ăs ă ph iăcóă

Nh ăv y,ăcácăđi uăki năb oăđ mătínhăđ iădi năc aăQu căh iăđưăđ cănhi uătácăgi ăđ ăc p,ăxemăxétăđ năkhi bànăv ăhi uăqu ăho tăđ ngăc aăQu că

h i,ăsongăch aămangătínhăh ăth ng,ătri tălỦ.ăTh ngălàăs ăli tăkê,ănhi uăkhiăcóă

s ătrùngăl păngayătrongăm tăquanăđi m,ăch aăphânăbi tăđ căcác nhómăđi uă

ki nătrênăcácăgócăđ phápălỦ,ăchínhătr ăvàăth căti n

V các hình th c th hi n đ i di n, hi năch aăcóăcôngătrìnhănàoănghiênă

c aăQu căh i,ăm tăs ătácăgi ă đ aăra cácăhìnhăth căho tăđ ngănh :ă k ăh p,ăphiênăh păc aăQu căh i; ho tăđ ngăti păxúc c ătriătr căvàăsauăm iăk ăh p;

ho tăđ ngăti pănh năđ năth ăkhi uăn iăt ăcáoăc aăng iădân.ăNhi uăquanăđi măcùngăth ngănh t, đ ă“nângăcaoăhi uăqu ho tăđ ngăc aăc ăquanădânăc ” ph iă

đ ăcaoăvàănângăcaoăch tăl ngăc aăcácăho tăđ ngăti pădân,ăti pănh năđ năth ,ăgiámăsátăvi căgi iăquy tăkhi uăn iăt ăcáoăc aăcôngădân [6, tr.67] Tácăgi Bùi

thôngăquaăho tăđ ngăđ iădi năc aăQu căh iăvàăcácă BQH nh : i)ăS ăph nă

ánh, th ăhi năỦăchíăvàănguy năv ngăc aăc ătriătrongăho tăđ ngăc aăQu căh i;ăii)ăTrongăho tăđ ngăti păxúcăc ătri,ăg năg i,ăl ngăngheăỦăki n,ăph năánhătâmăt ănguy năv ng,ăgópăph năgi iăquy tăcácăb căxúcăc aăNhânădânăt iăđ aăph ng,ă

c ăs ;ăiii)ăCh uăs ăgiámăsát,ăch uătráchănhi mătr căNhânădân [35, tr.62]

Nhânădânăxuyênăsu tăquáătrìnhăth căhi năcácăch căn ngăl păpháp,ăquy tăđ nhă

nh ngăv năđ ătr ngăđ iăc aăđ tăn căvàăgiámăsátăt iăcao toànăb ăho tăđ ng

c aănhàăn căhayă th căđoăđánhăgiáăQu căh iăth căquy năhayăkhôngăth căquy năđóăchínhălàăkhiăth căhi năcácăch căn ngăc aămình [33]

Cùngăquanăđi mătrênătácăgi MaiăH ngăQu ăkhiăbànăđ nănângăcaoăhi uă

qu ăho tăđ ngăc aăQu căh iăc ngănghiênăc uă ăcácăgócăđ :ăho tăđ ngăl păpháp;ăho tăđ ngăquy tăđ nhăngânăsáchănhàăn căvàăquy năgiámăsátăt iăcaoăc aă

Qu căh i [78]

Tómăl i,ăkhiănghiênăc uăv ăcácăhìnhăth căth ăhi n đ iădi năc aăQu că

h i,ăch aăcóăcôngătrìnhănàoănghiênăc uătr cădi nămàăth ăhi năquanăđi măgiánă

ti păquaăvi cănghiênăc uăt ăch căvàăho tăđ ngăc aăQu căh i,ăt ăđóăcóăỦăngh aătrongăvi cănângăcaoăhi uăqu ăc aăc ăquanădânăc ăt iăVi tăNam

1.2.1.3 Xét trên góc đ đánh giá th c tr ng đ i di n c a Qu c h i

Vi t Nam

ă n iă dungă này,ă h uă h tă cácă tácă gi ă đ uă ch aă điă sâuă phână tíchă th că

tr ngăđ iădi năc aăQu căh iămàăch ăy uăđánhăgiáăth cătr ngăth căhi năt ngă

ch căn ng,ănhi măv ăc ăth ăc aăQu căh iătheoălu tăđ nhănh :ăth cătr ngăho tă

đ ngăl păpháp,ăth cătr ngăho tăđ ngăquy tăđ nh,ăth cătr ngăho tăđ ngăgiámăsátă

c aă Qu că h i.ă Cácă côngă trình,ă bàiă vi tă tuyă đaă d ng,ă phongă phúă nh ngă t uătrungăcácătácăgi ăđ uăth ngănh tănh ngăv năđ ăsau:

i)ăTrongăth iăgianăqua,ăth căti năcácăho tăđ ngăl păpháp,ăquy tăđ nh,ăgiámăsátăt iăcaoăc aăQu căh iăcònăch aăhi uăqu ,ăch aăt ngăx ngăv iăv ătríă

hi năđ nhăc aăQu căh iătrongăBMNN c ngănh ăs ămongăch ăc aăc ătri.ăNhi uălúc,ănhi uăn i,ăho tăđ ng c aăQu căh i,ăcácă yăban,ăcácăBan,ăc aă BQH còn

mang tính hình th c

ii) Tuy nhiên, vi că nh nă th că đúngă đ nă v ă vaiă trò,ă v ă tríă c aă Qu că

h i;ăs ăth căt nhăcácăgiáătr ădânăch ăvàăl năm nhăn ngăl căth căhànhădână

ch ăc aăcôngădân;ăs ăđ iăm iătrongăt ăch căvàăho tăđ ngăc aăQu căh i đưăkhi nă choă ho tă đ ngă l pă phápă cóă nh ngă b că phátă tri nă v tă b că soă v iă

tr căv ăc ăs ăl ngăvàăch tăl ng; ho tăđ ngăquy tăđ nh đemăl iănh ngăgiáătr ăkinhăt ă- xưăh iătoăl năchoăđ tăn c;ăho tăđ ngăgiámăsátăh năch ătínhăhìnhăth c,ăch ngăchéo,ăđ măb oănguyênăt căquy n l cănhàăn căthu căv ă

Nhân dân

iii)ă i v iăcácăđi uăki năđ măb oăđ iădi n Qu căh i: th ăch ăb uăc ă

còn có nh ngăquyăđ nhăch aăđ măb oătínhă đ iădi năc aăQu căh i;ăcácăquyă

đ nhăv ăph ăc p,ăch ăđ ăđưiăng ăch aăt ngăx ngăv iătínhăch tăcôngăvi căđaă

d ng,ăph căt păc aăđ iăbi u;ăb ămáyăgiúpăvi căc aăQu căh iăm iăth căhi năt tă

ch căn ngăph căv ,ăch căn ngăthamăm u cònăcóănh ngăh năch ănh tăđ nh

âyălàănh ngăkh oăsát,ănh năđ nh cóăỦăngh aăth căti năđ ătácăgi ălu nă

th ăhi n đ iădi năc aăQu căh iăt iăCh ngă3

1.2.1.4 Xét trên n i dung gi i pháp nâng cao vai trò đ i di n c a

Qu c h i

Th căhi năch ătr ngăc aă ngăv ăxâyăd ngăNNPQăXHCN c aăNhânădân,ădoăNhânădân,ăvìăNhânădânăt ăđ iăh iă ngătoànăqu căl năth ăIXăđ nănay, cóăr tănhi uăcôngătrìnhănghiênăc u,ăsáchăchuyênăkh o,ăbàiăvi tănghiênăc uăv ă

đ iăm iăt ăch căBMNN,ăđ căbi tălàăQu căh iăđápă ngăyêuăc uăc aăth iăk ă

m i.ăNhi uătácăgi ăkh ngăđ nhăvìăQu căh iălàăc ăquanăđ iădi năNhânădânănênă

ph iăđ măb o,ăt ngăc ng,ăphátăhuyătínhăđ iădi nătrênăt tăc ăcácăph ngădi nă

ho tăđ ngăc aăQu căh i

Trongăho tăđ ngăl păpháp,ă“ph iăphátăhuyăvaiătròăđ iădi năNhânădânăc aăBQH” [33]; “ph iăb oăđ mătínhăNhânădân,ătínhădânăch ătrongăho tăđ ngăl pă

dânăđ iăv iăcácăd ăánălu t,ăphápăl nhă[126] …ă

Trongă ho tă đ ngă quy tă đ nh,ă ph iă b oă đ mă quy nă quy tă đ nh,ă phêăchu năd ătoánăngânăsáchănhàăn căcóăỦăngh aăth căquy n,ănângăcao kh ăn ngă

ki măsoátăth căt ăc aăQu căh i,ă BQH trongăth căthiăquy năquy tăđ nhăcácă

v năđ ăquanătr ngăc aăđ tăn c [96, tr.95]

Trongăho tăđ ngăgiámăsátăt iăcao,ăcóănhà nghiênăc uăl pălu n,ă“Qu că

h iătrongăquanăh ăphânăcôngăquy năl călàăc ăquanăth căhi năquy năl păpháp,ă

nh ngăv ăv ătríăl iălàăc ăquanăquy năl cănhàăn căcaoănh tăvàălàăc ăquanăđ iă

di năcaoănh tăc aăNhânădân.ăDoăv y,ăQu căh iăcóăquy năki măsoátătoànăb ă

x ” [96, tr.95-96].ăQu căh iăth căhi năquy năgiámăsátăt iăcaoăthôngăquaăvi căyăquy năchoăcácăc ăquan,ăt ăch căth căhi năquy nănàyănh ăUBTVQH, các yăbanăc aăQu căh i,ăcácăc ăquanăb oăhi n,ătòaăHànhăchính [78]

Nhi uăcôngătrìnhăđ aăraăcácăgi iăphápăđ măb oăđ iădi năvàăth căthiăđ iă

di nănh :

- Ti pă t că đ iă m iă làmă choă ho tă đ ngă c aă Qu că h iă ngàyă càngă thi tă

th c,ăhi uăqu ,ăđápă ngămongăm i c aăc ătriăvàăNhânădânăc ăn c [1]

- S aăđ i,ăb ăsungăLu tăB uăc ă BQH,ăđ măb oăcácănguyênăt căb uăc ă

đưăđ căhi năđ nhă[70, tr.22-31]

- aăd ngăhóaăvàăđ iăm iăcácăhìnhăth căti păxúcăc ătri,ăgi ăm iăliênăh ă

ch tăch ăv iăc ătriăđ măb oăchoăti ngănóiăc aăđ iăbi uăt iăngh ătr ngălàăỦăchíăvàănguy năv ngăc aăcông dân [4]

- Nângăcaoăch tăl ngă BQH đ ălàmăt tăch căn ngăđ iădi n [35, tr.77]

- Hoànăthi năt ăch căvàăđ iăm iăn iădungăho tăđ ngăc aăcácăc ă quan

chuyênămônăc aăQu căh i [87, tr.36], đ măb oăcácăđi uăki năc ăs ăv tăch t,ă

ch ăđ ăđưiăng ăv iăđ iăbi uăvàăcóăc ăch ăki mătra,ăgiámăsátăđ iăbi uătrong khi

th căhi nănhi măv ădânăc

- T ngăc ngăs ălưnhăđ oăc aă CS đ iăv iănhàăn cănóiăchung,ăđ iăv iă

Qu căh iănóiăriêngătrongăb oăđ măquy năl căthu căv ăNhânădână[80], đ căbi tă

đ iăm iăs ălưnhăđ oăc aă ngăđ iăv iăcôngătácăb uăc [82, tr.30-35]

1.2.2 Nh ng n i dung đ c ti p t c nghiên c u trong lu n án

Nh ăđưăđ ăc pă ătrên,ăcácăcôngătrìnhănghiênăc uăhi năcóă ătrongăvàăngoàiă

n căđưăcungăc păm tăl ngătriăth c,ăthôngătinăl năvàăkháătoànădi năv ă đ iă

di năc aăQu căh iă ăVi tăNam c ngănh trênăth ăgi i.ăNh ngătriăth c,ăthôngătinăđóălàăti năđ ăquanătr ngăđ ătácăgi ăti păt cătìmăhi u,ăphânătíchănh ngăv nă

đ ăđ tăraătrongălu năán.ăT ănh ngăđánhăgiáă ătrên,ănh ngăn iădungăsauăđâyăs ă

đ călu năánăti păt călàmărõ:

M t là, lu năánăti păt cănghiênăc uănh ngăv năđ ălỦălu năđ iădi n Trong

đó,ălu năánăs ănghiênăc uăđ ăch ăraăcácăkháiăni mănh :ăđ iădi n,ăđ iădi năchínhă

tr ,ăđ iădi năc aăQu căh i… âyălàănh ngăkháiăni măn năt ng,ăn uăn iăhàmă

ch aăđ călàmărõăs ăkhóăxácăđ nh v ătrí,ăvaiătròăđ iădi năcaoănh tăc aăQu că

h iătrongăBMNN.ăVìăv y,ătrongălu năánănàyăs ăphânătíchăvàăxácăđ nhăn iăhàmă

c aănh ngăkháiăni măquanătr ngăđưănêu

Hai là, lu năánăch ăraăcácăhìnhăth căth ăhi năđ iădi năcaoănh tăc aăQu căh i.ă

Ba là,ătrênăc ăs ăcácănghiênăc uăt năm n,ăch aăđ yăđ ăv ăđi uăki năđ mă

b oătínhăđ iădi năc aăQu căh i,ălu năánăch ăraăh ăth ngăcácăđi uăki năđ măb oămangătínhăđ ngăb ,ăt ngăh ăl nănhauătrongăvi căđ măb oătínhăđ iădi năNhânădânăcaoănh tăc aăQu căh iăđ căxácăl pătrênăcácăph ngădi n:ăchínhătr ,ăphápălỦ,ăt ăch c,ănhânăs

B n là,ălu năánăkh oăsátăvàăđánhăgiáăth cătr ngăth ăhi năđ iădi n,ăcácă

đ măb oăđ iădi năcaoănh tăđ iăv iăQu căh iăVi tăNamăd aătrênăph nălỦălu năđưăđ căh ăth ng,ăxâyăd ng.ă

N m là, ch aăcóăm tănghiênăc uănàoăch ăraăt ngăth ăcácăquanăđi măvàă

gi iăphápăđ măb oăQu căh iă- c ăquanăđ iădi năcaoănh tăc aăNhânădânăVi tă

đ ănày.ăVìăv y,ălu năánăphânătích,ăxâyăd ngăh ăth ngăquanăđi m,ăđ ăxu tăcácă

gi iăpháp theoăh ngăxâyăd ngăQu căh iăth căquy n,ălàăthi tăch ăh uăhi uăđ ă

hi năth căhóaăquy năl căNhânădân

TI U K T CH NG 1

Quaă kh oă sátă tácă gi ă nh nă th y,ă cácă nghiênă c uă v ă Qu că h iă r tă đaă

d ng,ăphongăphú,ăch ăy uăđ căkhaiăthácăsâuă ăgócăđ ăt ngăch că n ng c aă

Qu căh i.ăNhi uăcôngătrìnhătrongăkhiălu năbànăv ăho tăđ ngăc aăQu căh iăđ uă

th ng nh tă ăcácăquanăđi măph iăđ măb oănguyênăt căNhânădânălàăch ăth ăt iăcaoăc aăquy năl cănhàăn căvàăt tăc ăquy năl cănhàăn căxu tăphátăt ăch ăquy nă Nhână dân.ă T ă vi că th ngă nh tă tínhă đ iă di nă caoă nh tă c aă Qu că h iătrongăt ăch căBMNN Vi tăNam,ănhi uăcôngătrìnhănghiênăc u th cătr ng đ iă

di năQu căh i thông qua các ch căn ng c aăQu căh i.ă ngăth iăcácătácăgi ă

đ uăcóăxuăh ngăđ aăraăcácăgi iăphápăđ măb oătínhăđ iădi n,ătínhăth căquy nă

c aăQu căh iătrongăth căthiăquy năl cănhàăn c

Tuyănhiên,ădoăch aăth ngănh tăv ănh năth călỦălu n,ănênăkhiăbànăđ nă

đ iădi n,ăđ iădi năQu căh i,ăcácătácăgi ăcònăcóăs ătranhălu năch aăth ngănh t

T ngă t ă nh ă v y,ă khiă phână tíchă cácă đi uă ki nă đ mă b oă tínhă đ iă di nă c aă

Qu căh i,ăth ngăcóăs ăli tăkê,ătrùngăl păho căch aăđ yăđ T ăđó,ăkhiăphânătíchăđánhăgiáăth cătr ngăđ iădi năhi nănayă ăVi tăNam,ănh ngăphânătíchăcònă

t năm n,ăch aăh ăth ng,ăch aărõăràngăv ăph ngădi năho tăđ ngă(l păpháp,ăquy tăđ nh,ăgiámăsát)ăhayănh ngăhànhăđ ngăc ăth ă(ch tăv n,ăgi iătrình,ăti păxúcăc ătri,ăti pădân,ăchuy năđ năth ăkhi uăn i,ăt ăcáo)ăth căthiănhi măv ăc aă

Qu căh i,ă BQH

Tuyănhiên,ăcácăcôngătrìnhănghiênăc uătrongăvàăngoàiăn cănóiătrênălà

nh ngătriăth călỦălu năquỦă đưăđ căch tăl c,ălàmăti năđ ,ăc ăs ăchoănh ngănghiênăc uăm iămangătínhăt ngăquát,ăh ăth ng.ă ngăth iăcóăgiáătr ăth căti năkhiăti năhànhăđ iăm i,ăhoànăthi năBMNN,ăđ căbi tălà t ăch căvàăho tăđ ngă

c a Qu căh i Vi tăNamăhi nănay

ălàmărõăkháiăni măQu căh iă- c ăquanăđ iădi năcaoănh tăc aăNhânădân

Vi tăNam, c năph i tìmăhi uăthu tăng ăđ iădi n.ăTrongăcu căs ngăhàng ngày,

di năđ căhi uălàăs ă“thayăm tăchoăcáănhânăho căt păth ” [125, tr.279] Ng iă

đ iădi nănhânădanhăcáănhân,ăt păth ăđóăti năhànhăcácăho tăđ ngăvà ho t đ ngănàyă

Trong dână s ă đ iă di nă th ngă đ că hi uă làă vi că m tă ng iă (g iă làă

ng iăđ iădi n)ănhânădanhăvàăvìăl iăíchăc aăng iăkhácă(g iălàăng iăđ căđ iă

di n)ăxácăl p,ăth căhi năgiaoăd chădânăs ătrongăph măviăth măquy năđ iădi n

Ng iăđ iădi nălàăng iănhânădanhăng iăđ căđ iădi năxácăl păquanăh ăv iă

ng iă th ă ba,ă vìă l iă íchă c aă ng iă đ că đ iă di n.ă Ng iă đ că đ iă di nă làă

ng iăti pănh năcácăh uăqu ăphápălỦăt ăquan h ădoăng iăđ iădi năxácăl p,ă

th căhi năđúngăth măquy năđ iădi n

iădi nădânăs ăth ngăđ căphânăchiaăthànhăhaiălo i:ăđ iădi nătheoăphápălu tăvàăđ iădi nă yăquy n Dùăxácăl păquanăh ăđ iădi n theoălo iănào

c ngăc năph iăđápă ngăcácătiêuăchí: i) Xácăđ nh t ăcách,ăn ngăl c,ăđi uăki n

c a ch ăth ăđ iădi n; ii) Xácăđ nhăn iădung, gi iăh n,ăph ngăth c,ăth iăgiană

đ iădi n,ăcácăl iăíchăđ tăđ căđ iăv iăhaiăbênăch ăth ; iii) Cácăch ătàiăhayătráchănhi măđ iăv iăhaiăbênătrongătr ngăh păcóăviăph m th aăthu n,ăviăph măphápă

lu t,ăc ngănh ătrìnhăt ,ăth ăt căgi iăquy t tranhăch păn uăcó

T ăkháiăni măđ iădi n kháăph ăbi n trongădânăs ,ă ăcácăl nhăv căchuyênă

ngành, m iăqu căgiaăcóăth ăđ aăthêmănh ngăquyăđ nhăv ăch ăth ăđ iădi n,ăl iăíchăđ iădi n,ăth iăh năđ iădi n đ b o h ăphápălỦ,ăđ măb oătínhăkinhăt ,ătính

chínhătr ăchoăcácăquanăh ăđóănh ăđ iădi năth ngăm i,ăđ iădi năngo iăgiao,ăđ iă

di năqu căgia,ăkhuăv c

Tómăl i:ăđ iădi năhi uătheoăngh aăthôngăth ngălà vi căng iăđ iădi năthôngăquaăhànhăviăc aămình, nhân danh và vìăl iăíchăc a ng iăđ căđ iădi n xácăl p, th căhi năgiaoăd chătrongăph măviăđ iădi n

Cùngăv iăđ iădi nădânăs ,ătrongăđ iăs ngăxưăh iăcònăraăđ iăkháiăni mă

“đ iădi năchínhătr ” Tuy nhiên, lo iăđ iădi nănàyăcóănh ngăđi măkhácăbi tăv iă

nh ngăh păđ ng,ăgiaoăd chăcóătínhăch tăhàngăhóaă- ti năt ă óălàăquanăh ăgi aă

m tăc ngăđ ngăv iănh ngăng iăthayăth ămìnhăth căhi năquy năl cănhàăn c

ph măphápălu tăđ iăv iăng iăđ căđ iădi n.ă iădi năchínhătr ăluônăg năv iă

ph m trù “Nhân dân”, “quy năl c”, “dânăch ”;ănóăg năv iăm iăquanăh ăl iăíchă

c aăcácăc ătriătrongăđ năv ăb uăc ăvàăc ătriătrênătoànăqu căgia; nóăđanăxenăgi a

“tráchă nhi m” ph nă ánhă nhuă c u,ă nguy nă v ngă c aă c ă triă hayă baoă g mă c ă

nh ngă t ă duy,ă l pă lu n,ă nh nă đ nhă riêngă c aă ng iă đ iă di nă khiă th că hi nănhi măv

Trongă n nă dână ch ă đ uă tiênă c aă loàiă ng i,ă thu tă ng đ iă di nă ch aă

đ cănh căđ năvà quy năl cănhàăn c th căthi tr căti păthôngăquaăho tăđ ngăbànăb c,ăth oălu n,ăquy tăđ nhă c aă côngă dân (Nhân dân hay công dân theo quanăđi măc aănhàăn căHyăL păc ăđ iălàăkháiăni mădùngăđ ăch ăm tănhóm

ng iăh năch ătrongăxưăh iănh : namăgi iătr ng thành, ng iăt ădo,ăng i có tàiăs n,ă…).ăQuy năl cănhàăn căkhiănàyăđ căquanăni mălàăs ăhìnhăthànhă

m tăcáchăt ănhiên,ădoăconăng iăs ng thànhăxưăh iăt oănên.ăVìăv y,ăNhân dân làăch ăth ăc aăquy năl c vàătr căti p đi uăhành, th căthiăm iăcôngăvi căc aănhàăn c

năth iăk ăc năhi năđ i,ăv năđ ăquy năl căc aăNhânădânăđ căđ ăc pă

m tăcáchărõăràngăv ăy uăt ăch ăth ăvàăph ngăth căth căhi năquy năch ăth

làăquy năl căc aăcácăcáănhânătrongăxưăh iăt ănguy nătríchăm tăph năquy năt ănhiênăc aămìnhăthôngăquaăm tăth aăthu năxưăh i.ăS ătrao l iăchoănhàăn căquy nă yănh măduyătrìătr tăt ăchungăc aăxưăh iăvàăb oăv ăcácăquy năt ănhiênă

c aăcôngădânătrongăxưăh iăcóănhàăn c.ăNh ăv y,ănhàăn călàăch ăth ăđ iă

di n,ăti pănh n quy năl căNhân dân S ăđ iădi nănàyăraăđ iăb iănh ngălỦăl

c năb năsauăđây:

M t là, trên ph măviălưnhăth ăqu căgia,ăs ăkhácăbi tăv ăđ aălỦ,ăv năhóa,ă

t păquán, thànhăph nădânăc khi năt păh păNhân dân cùngăth oălu n,ăquy tă

đ nh,ăđi uăhànhănh ngăvi căchungăc aăđ tăn călàăr tăkhó th căhi n

Hai là, dânăc ălàăm tăt păh păđámăđôngăv iăs ăkhácăbi tăv ănh n th c,ătríătu ,ăc măxúc.ăTrongăkhiăđó, ho tăđ ngăqu nălỦăđòiăh iănh ngăcáănhânăph iă

h iăt ănhi uăy uăt ănh :ăn ngăl c,ătrìnhăđ ,ăuyătín,ăđ oăđ căcáănhân … Có nh ă

v yăm iăđápă ngăđ căyêuăc uăc aănhàăqu nălỦătrongăvi căgi iăquy tăcácămâuăthu n,ăxungăđ tăl iăíchăc aăđámăđông

Chínhăvìăv y,ăthôngăquaăc ăch ă yăquy n, Nhânădânăcóăth ăl aăch năraă

nh ngăng iăthayăm t,ăđóălà nh ngăconăng iă uătú trongăxưăh i,ăcóătrìnhăđ ă

qu nălỦăđ ăđ iădi năchoăỦăchíăvàăl iăíchăc aămình.ă

ụăngh aăm iăc aăt ă“đ iădi n” xu tăhi năvàoăkho ngăth ăk XIII - XIV

Ng iă“đ iăbi u” đ cădùngăđ ăch ăng iăthamăgiaăvàăH iăđ ngănhàăth ăhayăNgh ăvi năAnhă[135] T iăth ăk XVII, khi vi căb uăcácăthànhăviên c aăNgh ă

vi nătr ănênăph ăbi năthì đ iădi nătr ăthànhăm tăquy năchínhătr ăthiêng liêng vàămangătínhătruy năth ngăc aăng iăAnh,ăg năli năv iăChínhăph ăđ iădi n

Cóăth ănói,ăn căAnhălàă“chaăđ ” c aăhìnhăth cădânăch ăđ iădi n Ngay

t ăth ăk ăXIII,ă ăAnhăđưăhìnhăthànhăth ăch ădânăch ăđ iădi n Vàoăn mă1254,

vua Henry ti năhànhăcu căchi nătranhăv iăn căPhápăvàăc năr tănhi uăti năđ ăduyătrìăcu căchi n Ôngăđưătri uăt păcácăhi păs ăt ăcácăh tăđ năd ăcu căh păbànă

v ăv năđ ănày.ăN mă1265,ăNgh ăvi năđ uătiênăc aăn căAnhăđ căthànhăl p,ă

g măđ iăbi uălàăcácăquỦăt c,ăt ngăl ,ăhi păs ăvàăc ăcácăth ădân.ăN mă1295,ăNgh ăvi năđ că chiaă táchăthànhă haiăvi n:ă Vi nă QuỦăt că (Th ngăvi n)ă baoă

g măcácăgiámăm c,ăbáăt c,ăcôngăt căvàăcácănhàăquỦăt căcaoăh năt ăcácăh t;ă

Vi năbìnhădână(H ăvi n)ăbaoăg măcácăhi păs , m iăkhuădânăc ăc ăhaiăđ iădi n

V iăthànhăph nănh ăv y,ăNgh ăvi năAnhăho tăđ ngăvàăquy tăđ nhăm iăv năđ ătrênădanhăngh aăc aănh ngăng iămàăh ăđ iădi n Sauăcu căcáchăm ngăVinhă

quang (1688-1689),ăNgh ăvi năh uănh ătr ăthànhăch ăđ nhătrungătâmătrongăh ă

th ngăchínhătr ăAnh qu c.ăHìnhăth căc ăđ iădi năvàoăc ăquanăl păphápălàăm tă

ph năquanătr ngătrongăti nătrìnhăchínhătr ,ăđ cănhi uăn căbi tăđ n,ănghiênă

c uăvàăv năd ngănh ngăh tănhânăh pălỦătrongăvi cătìmăki măcáchăth căxâyă

d ngăm tăthi tăch ăđ iădi năđ ăth căhi năquy năl căNhân dân

B căvàoăth iăk ăhi năđ i,ăr tănhi uănhàănghiênăc u,ăcácăchínhăkhách

c ngălu năđàmăv ăv năđ ăđ iădi năvàăcoiăđ iădi nălàăv năđ ăt tăy uăc aăs ăt nă

t iăth ăch ăNgh ăvi n:

Edmund Burke (1729-1797), m tăchínhăkhách, ng iăđưăph căv ănhi uă

n mătrongăVi năTh ădânăV ngăqu căAnhăkhiăxâyăd ngălu năđi măc aămìnhăđưănh năm nh,ăđ ăcaoăquy năcáănhânătrongăxưăh i.ăÔngă ngăh ăm tăn nădână

ch ăt ădoăcóăb uăc ăcôngăb ng, côngăkhaiămàăm iăcôngădânăđ uăđ căh ngăquy năbìnhăđ ngătr căphápălu tăvàăcóăc ăh iăthànhăcôngănh ănhau.ăK tăqu ă

c aăho tăđ ngăb uăc ălà s ăraăđ iăc aăc ăquanăđ iădi n, đâyălàăc ăch ăt tăy uătrongăvi căthi tăl p m tăc ăquanăquy năl căv i nh ngăgi iăh nănh tăđ nhăđ ă

đ măb oăquy năt ădoăcáănhân,ăquy năcôngădânăđ căphápălu tăcôngănh n

Khiă bànă v ă hìnhă th că đ iă di n, Edmund Burke [135] l pă lu nă r ng,ă

nh ngăng iăđ iăbi uăc aăNhânădânălàănh ngăng iăđ iădi nă y thác;ăh ăđ aă

raăcácăquy tăđ nhăkhôngăch ph ăthu c vào đòiăh i,ămongămu năc aăc ătriăb uăraăh ămàăcònăph iăd aătrênănh ngăki năth căvàăphánăxétăc aămình,ăđ ăth că

hi nănh ngăgìăt tănh tătheoăquanăđi m,ănh năth călỦătríăc aăng iăđ iădi n

James Madison (1751-1836), T ngă th ngă th ă 4ă c aă Hoaă K ă c ng là

m tănhàălỦălu nănghiênăc u,ă ngăh ăs ăđ iădi năchoăr ng ng iădânălàănh ngă

ng iăcóăquy năquy tăđ nhăthamăgiaăhayăkhôngăthamăgiaăvào chínhătr ăTrong

m tăs ăbàiăvi t,ătácăph măc aămình, J Madison đưănóiăv ăvi căxâyăd ngăn nă

c ngăhòaăd aătrênăcácăth ăch ăđ iădi n,ăxâyăd ngăm tăh ăth ngăChínhăph ăđ iă

di năvàăcóătráchănhi m.ăNh ngăng iăđ iădi năch ălàăđ iădi năthay m t,ăh ăch ă

đ năgi nătuânăth ănh ngă uătiênămàăc ătriăc aămìnhăđưăbi uăhi n [127]

Hanna Pitkin, giáoăs t iătr ngăđ iăh c California, Berkeley; ng iăđưătíchăc cătranhălu nătrongănhi uăh iăth oăv ăv năđ ăđ iădi năchínhătr ăluônăxemă

v ăđ iădi năchínhătr ăph ăthu căvàoănh ngăth căti năchínhătr ăv ăđ iădi năđangă

t năt i.ăHi uăbi tăc aăchúngătaăv ăđ iădi năđ căđ nhăhìnhăm tăcáchăkhôngăth ătháoăg ătheoăl iămàă ăđó conăng iăhi năt iăđangăđ căđ iădi n” [135]

Trongăcu năsáchă“The Concept of Reprentation” (Kháiăni măđ iădi n), HannaăPitkinăkhôngăt pătrungăđ aăraăm tăkháiăni mă“đ iădi n” riêngăbi t,ămà phânătíchăm tăcáchăkháătoànădi năcácăv năđ ăliênăquanăđ năđ iădi năchínhătr ă

l pălu n,ădi năgi i,ăphânălo iăđ iădi năthànhăb nălo iăc ăb n:ăđ iădi năhìnhă

th c,ăđ iădi năđ ngăd ngăvàăđ iădi năn iădungă[135]

LỦălu năv ăvaiătròăđ iădi năthayăm tăvàăđ iădi nă y thác cóănh ngăđi mămâuăthu nănh tăđ nhăv i cách phân chia c aăHannaăPikin Tuy nhiên, Bà cho

r ng,ăc năph iăduyătrìănh ngăquanăđi mănày,ăcácăcôngădânăph iăđ măb oăchoă

ng iăđ iădi năcóăquy n t quy t nh t đ nh trongăquáătrìnhăth căhi nănhi măv

M cădùăm iăquanăni măđ aăraănh ngăcáchăti păc năkhácănhauăv ăđ iă

di n chínhătr ,ănh ngăđ uăcóănh ngăđi măchungăth ngănh t.ăChúngăđ uăcóăth ă

s ăd ngă ănh ngăgócăđ ăkhácănhauăđ ăgi iăthíchăv ăti nătrìnhăcôngădânăti năhànhăl a ch năcácănhàălưnhăđ oăc aămình Cácăcu căb uăc ălàăc ăch ăchính

th ngăđ ăc ătriătraoăquy năc aămìnhăchoănh ngăng iăđ iădi n.ăN uăng iăđ iă

di năkhôngăth căhi nă t tănhi mă v ă đ că giao,ăthìăphátăsinhă tínhă ch uă tráchănhi măc aăh ,ăđ ngăth iăc ătriăcóăl aăch năđúngăđ nătrongăcácăcu căb uăc ă

ti pătheo.ăM tăđi măchungămàăcácănhàănghiênăc uăg pănhauăchínhălàăkhiăh ă

l pălu năgi iăh năđ iădi năchoăỦăchí,ăl iăíchăhayăc ăhaiăy uăt ăđó

N uăđ iădi năchoăỦăchíăc aăc ătri, ng iăđ iădi năph iătruy năđ tăđúngăỦăchíăc aăng iăb uăraămình.ăKhiăđóăc ăỦăchíăvàăl iăíchăch aăđúng,ăch aăphùă

h păc ngăph iăđ căph năánhătrungăth c.ăN uălàăđ iădi năchoăl iăíchăthìătrênă

c ăs ăch căn ng, nhi măv ,ăđi uăki n,ăhoànăc nh,ăng iăđ iădi năv năd ngătríă

tu ăc aămìnhăđ ăl aăch năvàăđ aăraăcácăquy tăđ nhăt iă uănh t,ăb oăv ăt tănh tăchoăl iăíchăc aăc tri (hayănóiăcáchăkhác,ăng iăđ iădi năch ăth căhi năcácăho tă

đ ngăvìăl iăích,ănhuăc uăchínhăđáng,ăh păphápăc aăc ătri).ă ăkhíaăc nhănày,ăquanăđi măđ iădi năl iăíchăđ cănhi uăh căgi ătánăthànhăb iălỦădoăc ătriăb uănênăng iăđ iădi nălàămongămu nătìmăraăm tănhàăchínhătr ăthôngătháiăvàăcóă

đ oăđ căđ ăcóăth phánăđoán vàăth căhi năcácăho tăđ ngăqu nălỦăxưăh iăt tă

h nănhi uăsoăv iăng iăđ căđ iădi năt ămìnhăth căhi n

Tuy nhiên, quanăni măv ăđ iădi n choăl iăíchănàyăcóăth ăgâyăkhóăkh nă

v ăgi iăh năđ iădi nătrongătr ngăh păng iăđ iădi n vi nănhi uălỦădoă(t ă

chínhăcáiăđ uăthôngăminhăvàăl pălu năkhônăngoan c aăh ),ăđ ăkhôngăph nă

ánh đúng, đ hayăl iăích,ănguy năv ngăchínhăđángăc aăNhân dân trong các

s ,ăbi uăquy tăkín, …).ăTrongătr ngăh pănày,ănhi uăkhiăng iăđ căđ iă

di năl iăb ăph ăthu c,ătrôngăch ăvàoăchínhăng iămàămìnhăđưă yăquy năchoă

h ă Choă dùă phápă lu tă nhi uă qu că giaă (trongă đóă cóă Vi tă Nam)ă cóă c ă ch ă

mi nă nhi m,ă bưiă nhi mă đ iă bi uă khôngă cònă x ngă đángă v iă s ă tínă nhi m,ăsongăđ ălàmăđ căđi uăđó,ăkhôngăph iănhómăc ătriănàoă(đ căbi tăcácănhómă

th ăy u:ăph ăn ,ăng iădânăt căthi uăs ,ăng iăkhuy tăt t)ăc ngăcóăđ ăđi uă

ki nă yêuă c uă vàă th că hi nă trênă th că t ă màă thôngă th ngă ch pă nh nă h tănhi măk ăđ ăcóăs ăl aăch năm i

Trênăth căt ,ădùăđ căb uăc ătheoăph ngăphápăđaăs ăt ngăđ iăhayăđaă

s ătuy tăđ i,ăng iăđ iădi năđ u ph iăđ iădi năchoăc ătriăb uăra mình c ngănh

c ătriăc ăn c.ăDoăđó, nghiêng v ăb oăv ăbênănàoălàăcôngăvi căđòiăh iănhàăđ iă

di năph iă“cân não” saoăchoăhàiăhòaăl i ích, tránh cácăxungăđ tăhayăn uăcóăthìă

ph iăgi iăthích,ădànăx p th a đángăchoănh ngăng iăđưă yăquy năchoămình

Chínhăvìăv y,ăhi nănayăcácăquanăđi măv ăđ iădi năchínhătr ăđ uăchungă

th ngănh tăv ăgi iăh năđ iădi n,ăđóălàăđ iădi năchoăỦăchíăvàăquy năl iă(chínhăđáng)ăc aăc ătriătrênăc ăs ăho tăđ ngăth căti nă(g năli năv iătríătu ăm năthi păvàăph măch tăđ oăđ căchínhătr )ăc aăđ iăbi uădânăc ă ăhàiăhòaăl iăích c ătriă

hayăvùngălưnhăth ,ăđ aăgi iăhànhăchính, h ăth ngăl ng vi n raăđ iăcùngăc ă

ch ăph iăh păho tăđ ng,ăđ căphátătri năr ngăkh pălàăbàiătoánăgi iăđáp cho

nhi uăn c.ă ănh ngăn căcóăhìnhăth căđ n vi n,ăng iăđ iădi năs ăth căhi nă

chungăchoăc ătriăc ăn c.ăM iăhìnhăth căđ uăcóătínhă uăvi tăvàănh ngăh năch ăriêngăc aănó.ăVi căcácăqu căgiaăl aăch năhìnhăth căđ năvi n,ăl ngăvi năho căcùngăm tăqu c gia,ăquaăcácăth iăk ăl chăs ăcóăth ăt năt iăcácălo iăhìnhăth căkhácănhauăph thu căvàoăcácăy uăt ăriêngănh ăchínhătr ,ăl chăs ,ăphápălỦ c aădânăt c đó

“ iădi n” c aăQu căh i làăđ iădi năchínhătr Nóălàăm tăthu cătínhăph ă

bi n c aăQu căh i,ănh ăthu c tínhăv năcóănày mà Qu căh iăt năt iăvàătr ăl iăchoăcâuăh i:ăQu căh i làăgì,ăvìăsaoăph iăcóăQu căh i?

N uăđ iădi nătrongădânăs ăth ngăthi tăl păgi aăcácăbênăch ăth ăthôngăquaăm tăh păđ ng,ăkh ă c v iănh ngăthôngăs ăc ăth ăv ăth iăgian,ăngh aăv ,ă

l iăích,ăs ăcamăk t,ăph tăviăph m … thìăđ iădi n c aăQu căh iăđ căthi tăl pă

trên c ăs ăphápălu tăqu căgiaă(Hi năpháp,ăLu tăt ăch căBMNN,ăLu tăb uăc ) mangătínhăbi uăt ngăquy năl c,ădanhăd ăqu căgia v iăcácătiêuăchíăr tăkhóă

đ nhătính,ăđ nhăl ngăkhiăcácăbênă yăquy năchoănhau Cácăc ătriăkhiăb uăc ă

đ iădi năchoămìnhălàăl aăch n: (i) Ng iăcóătàiăđ c,ăcóăđi uăki năh nămìnhăđ ă

tham gia các côngă vi căxưă h i,ăgi iăquy tă côngă vi căxưăh iă ; (ii) Ng iăcóă

đ ngăl iăchínhătr ăđúngăđ n,ăphùăh păv iăth iăđi măl chăs đ ăcácăquy tăsáchă(sauătrúngăc )ăđemăl iăhi uăqu ăkinhăt ăvàăxưăh i choăc ătri; (iii) Ng iăs ătrungăthànhăvàăd ngăc măb oăv ăl iăíchăc ătri (cóăth ăphátăsinhăsauăkhiăb uă

c ) Nh ăv y,ăđ iăt ngăl iăíchămàăc ătriăh ngăt iăkhiătraoăquy năchoănhàăđ iă

di nănhi uăkhiăch aăphátăsinh,ăch aăđ nhăhìnhăt iăth iăđi măb uăc ,ănóăn mă ă

d ngă“mongăch ” và “tinăt ng”.ăM t khác hi nănay,ăQu căh iăcácăn cătrênă

th ăgi iăth ngătheoăxuăh ngăđ iădi n yăthác nênăhi uăqu ăho tăđ ngăc aă

Qu căh i ph ăthu căm tăph năr tăl năvàoăn ngăl căvàăđ oăđ căcáănhânăng iă

đ iădi n Chínhăvìăv y,ăkháiăni măđ iădi năQu căh iăkhôngăth ăch ăhi uăphiênă

sang t ăkháiăni măđ iădi nătrongădânăs , b i nó không ph năánhăm iăquanăh ăvàăỦăngh aăchínhătr ăgi aăng iăđ iădi năvàăng iăđ căđ iădi n

iădi năc aăQu căh iăcóănh ngăđ c đi m khác đ iădi nă yăquy n/th aă

l nhătrongăhànhăphápăhayănhânădanhăquy năl c nhàăn cătrongăt ăpháp khi

tuyên án óălà,ăđ iădi năc aăQu căh iălàăđ iădi năcaoănh t, hay nói cách khác,

Qu căh iălàăc ăquanăđ iădi năcaoănh tăc aăNhân dân Vi tăNam Tính cao nh t

đ căquyăđ nhăb iăchínhăcáchăth căhìnhăthành,ăt ăch căvàăho tăđ ngăc aăQu că

h iăkhácăv iăcácăthi tăch ăkhácăc aăBMNN

Th nh t,ăQu căh iălàăt ăch c duyănh tădoăNhân dân c n c tr căti pă

b uăra theoănguyênăt căph ăthông,ăbìnhăđ ng,ăb ăphi uăkín iăv iăcácăqu că

đ iăc ătriă(đ ănh ngăng iănàyătr căti păb uăđ iăbi uăQu căh i), h ăl aăch nă

đ iăc ătriăd aătrênăquanăđi măc aăđ ngăchínhătr ămàăđ iăc ătriăđóălàăthànhăviênă

ho că ngăh ăVìăv yăcóăth ănói, s ăhìnhăthành,ăt năt iăc aăQu căh iălà ý chí

th ngănh tăc a Nhân dân c ăn c