NẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAM

NẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAMNẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAM

HỌ VÀ TÊN : NGUYỄN THỊ XUÂN KIỀU

ĐỀ TÀI : NẠN CHẢY MÁU CHẤT XÁM Ở DU HỌC SINH CỦA VIỆT NAM

A LỜI MỞ ĐẦU

Mỗi quốc gia trên thế giới đều có một nền giáo dục đặc biệt riêng để đào tạo ra nguồn nhân tài, những con người sẽ làm chủ và đem lại sự vinh quang cho đất nước Ở Việt Nam cũng thế, xây dựng một hệ thống giáo dục phù hợp để phục

vụ cho công tác giáo dục là công việc hàng đầu và cấp thiết

Từ xưa đến nay, nhân dân ta đã có truyền thống hiếu học và hiền tài không thiếu ở nước ta Nhưng giữ chân được hiền tài là một điều đáng nói Thực tế hiện nay, nhân tài của chúng ta được phát hiện ngày càng nhiều nhưng không được phát triển ở trong nước mà phải qua đào tạo ở các nước phát triển

Đáng buồn hơn nữa, phần lớn nhân tài của đất nước, qua thời gian học tập ở nước ngoài ít ai trở về quê hương để phục vụ cho sự phát triển của đất nước Điều

đó làm dấy lên tình trạng đang báo động đó là hiện tượng “chảy máu chất xám” Đặc biệt là “chảy máu chất xám” ở các du học sinh của Việt Nam hiện nay

“Chảy máu chất xám” là một hiện tượng xã hội đang diễn ra không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều quốc gia khác trên thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển Hiện tượng này có cả những ảnh hưởng tốt và cả những ảnh hướng xấu Tuy nhiên để tận dụng được những mặt tích cực cũng như hạn chế tối đa ảnh hưởng xấu mà “Chảy máu chất xám” đem lại cần phải có những giải pháp và hành động phù hợp Vì vậy, với đề bài này em xin đưa ra thực trạng, phân tích những nguyên nhân dẫn đến hiện tượng chảy máu chất xám và giải pháp khắc phục tình trạng trên

B.NỘI DUNG

I KHÁI NIỆM

“ Chất xám” được hiểu là đội ngũ những nhà trí thức có trình độ cao ( như các

Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ, Kĩ sư Sinh viên tài năng Trong tất cả các chuyên nghành KHKT - cũng như KHXH)

“ Chảy máu chất xám” có thể hiểu như sau:

 Xét ở phạm vi nhỏ: chảy máu chất xám là hiện tượng nhân viên giỏi đã được đào

tạo ở một công ty này quyết định chuyển sang một doanh nghiệp khác để làm việc

 Xét ở phạm vi rộng hơn: chảy máu chất xám là hiện tượng các nhân tài từ quốc

gia này qua quốc gia khác làm việc, đặc biệt là các du học sinh, họ thường có mong muốn ở lại quốc gia mà họ đã học tập hơn là quay về quê nhà

II THỰC TRẠNG

Ở hầu hết mọi nơi trên thế giới, hiện tượng “chảy máu chất xám” là hiện tượng được nhiều người trong chính quyền cũng như ngoài xã hội đặc biệt quan tâm

Hiện nay nước ta có khoảng 50.000 sinh viên Việt Nam đang du học ở các nước trên thế giới Trong đó có 70 - 75 % trường hợp du học sinh tự túc, khoảng 20% đi theo học bổng của các nước kí với Việt Nam thông qua các hiệp định song phương hoặc do các trường đại học cấp thông qua đăng kí tự do trên mạng Số sinh viên được cử đi học bằng 100% tiền từ ngân sách nhà nước, chỉ chiếm khoảng 5% Các sinh viên này phần lớn là những người rất giỏi và xuất sắc, đạt được nhiều thành tích trong học tập về một lĩnh vực nào đó

Nhưng 70% du học sinh sau khi học xong không muốn trở về nước Theo số liệu mới nhất của sở giáo dục và đào tạo, hiện số du học sinh của nước ta dù học bổng hay tự túc, thậm chí du học bằng học bổng của ngân sách nhà nước… số học sinh quay về là rất

ít Chất xám Việt Nam đang bị thất thoát đến giật mình Chỉ với 70% du học sinh một đi

không trở lại như hiện nay, số chất xám thất thoát lên đến 40.000 Còn số người trở về Việt Nam do nhiều lý do khác nhau như: có vị trí tốt đang chờ sẵn, bị buộc phải về theo hợp đồng do cơ quan cử đi; không thể tìm việc ở nước ngoài, muốn “ xả hơi” sau mấy năm học hành cực khổ, muốn đoàn tụ với gia đình hoặc có lý tưởng và lòng tự tin vào khả năng của bản thân có thể vượt khó để xây dựng sự nghiệp, tạo lập công ty

Đa số các du học sinh Việt Nam đều chưa có ý định về làm việc và cống hiến cho đất mẹ thân yêu Và như vậy, chúng ta đã để chảy máu một lượng chất xám rất lớn, cũng

là lý do chính đến nay nước ta chưa có lấy được một trường ĐH, viện nghiên cứu nằm trong nhóm 2000 của thế giới

Tiến sĩ Nguyễn Cúc là một giảng viên tại Đại học Melbourne Bà rời Việt Nam

tới Úc cách đây 12 năm để thực hiện khóa Cao học và sau đó là chương trình Tiến sĩ Với nhiều người như bà, việc thiếu cơ hội tại quê hương đã khiến bà quyết định ở lại Úc

Bà nói: “Tôi thấy môi trường công tác tại Úc thật tuyệt vời cho những sinh viên tốt nghiệp bởi chúng tôi có cơ hội áp dụng những gì được học vào công việc So sánh với những cử nhân khác, tôi không nghĩ họ có cơ hội khi quay trở lại Việt Nam bởi lẽ chỉ có một số ít sinh viên Việt tốt nghiệp tại Úc và các nước khác Khi họ quay về nước, họ thấy chán nản bởi không thể áp dụng được những gì đã học Nguyên nhân là do những kiến thức đó quá mới mẻ tại Việt Nam”

Tiến sĩ Cúc đã từng nỗ lực quay lại quê hương, nhưng ngay cả khi đó, bà cũng nhận ra những đứa con của mình không thể thích nghi với môi trường học tại quê nhà

Điều này đã khiến bà quyết định cư trú lâu dài tại Úc Trường hợp của Tiến sĩ Nguyễn Cúc đang ngày càng trở nên phổ biến ở Việt Nam

Một thực tế cho thấy, hầu hết các thí sinh đạt giải nhất trong chương trình Đường

lên đỉnh Olympia sau khi du học Úc đều rất thành công và định cư tại nước ngoài Tiêu

biểu, nhà vô địch đầu tiên, Trần Ngọc Minh sau khi nhận bằng tiến sĩ tại Đại học Swinburne, thì vào làm việc cho một công ty về lĩnh vực viễn thông tại Úc

Hay Phan Mạnh Tân - nhà vô địch năm thứ 2 - cũng đã hoàn thành chương trình nghiên cứu sinh tiến sĩ và làm việc tại công ty IBM (Melbourne, Úc) Lê Vũ Hoàng cũng

là một trong những quán quân để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng khán giả Sau khi chạm tay đến chiếc vòng nguyệt quế của năm thứ 6, Hoàng đã hoàn thành tốt chương trình học của mình và sớm có một công việc ổn định tại đất nước chuột túi Anh cũng đang làm nghiên cứu sinh tiến sĩ được 3 năm

Đâu là lý do khiến nhiều quán quân của chương trình Đường lên đỉnh Olympia

quyết định không về nước làm việc?

Nguyễn Thị Trung Hà, Giám đốc Chi nhánh Tổ chức giáo dục IDP Hà Nội, lý giải: “Cơ hội để được nhận học bổng toàn phần ở Úc là rất hiếm Bởi 90% du học sinh Việt tại Úc là đi theo con đường tự túc Để nhận được học bổng toàn phần, các bạn phải đạt từ giải 3 các kỳ thi Olympic quốc tế trở lên Vì vậy, việc được nhận học bổng toàn phần của các quán quân cuộc thi Đường lên đỉnh Olympia là cơ hội rất tốt của các bạn”

Hơn nữa, theo bà Hà nguyên nhân quan trọng nhất khiến rất nhiều quán quân của chương trình không về nước làm việc đó là do các bạn đều đã tìm được cơ hội tốt ở nước ngoài về môi trường, điều kiện làm việc, khả năng phát triển sử nghiệp tương lại Đặc biệt, hiện nay, chính phủ Úc đã thực hiện rất nhiều chính sách có lợi cho sinh viên quốc

tế Đây là yếu tố quan trọng khiến đất nước này trở thành điểm đến lý tưởng của rất nhiều bạn trẻ Việt Nam

Tại Úc, để giải quyết vấn đề tài chính, các sinh viên dễ dàng có thể kiếm việc làm thêm Với công việc chân tay đơn thuần như giao hàng, phụ bếp các bạn có thể kiếm được 10 - 15 đô la Úc/giờ Với những công việc đòi hỏi kỹ năng như pha chế, làm bếp… thì kiếm được từ 30 đô la Úc/giờ trở lên Thậm chí, nhiều sinh viên giỏi của trường có thể được nhận làm trợ giảng với mức thu nhập 40 đô la Úc/giờ Đặc biệt, nhiều thí sinh của chương trình Đường lên đỉnh Olympia đã nhận được công việc này với thu nhập rất cao

từ khi là sinh viên năm thứ 2 Bên cạnh đó, các du học sinh cũng có nhiều cơ hội để được định cư và tìm việc làm tại Úc Hiện tại, mọi sinh viên học từ chương trình đại học trở lên tại đây đều có quyền xin visa ở lại làm việc 2 năm trở lên

Vì vậy, những sinh viên này rất nhiều cơ hội cho các sinh viên quốc tế Có thể thấy, chính môi trường làm việc, chính sách đãi ngộ tốt đã hấp dẫn rất nhiều thí sinh dự thi chương trình Đường lên đỉnh Olympia ở lại làm việc tại Úc

Chế độ đãi ngộ rất tốt của các nước phát triển đã chiêu dụ được nhân tài, đồng thời Việt Nam mất đi một lượng chất xám lớn

PGS.TS Phạm Bích San, Phó Tổng thư kí Liên hiệp các Hội khoa học kĩ thuật Việt Nam cho biết: Không có một trường đại học (ĐH) Việt Nam nào được đứng trong bảng xếp hạng 500 trường ĐH đứng đầu thế giới Số lượng các bài báo công bố quốc tế của cả nước 90 triệu dân trong một năm chỉ bằng khoảng số lượng của một ĐH Thái Lan Vậy

mà số giáo sư, tiến sĩ chúng ta nhiều nhất Đông Nam Á

Tuy nhiên, cho đến nay, khoa học Việt Nam vẫn được xếp vào khu vực chậm phát triển Thực tế, nhiều công trình nghiên cứu về đất hiếm chỉ tập trung vào các ngành có hiệu quả kinh tế thấp

Từ đó, việc nghiên cứu, sử dụng đất hiếm từ xưa đến nay đang rơi vào tình trạng lãng phí Bên cạnh đó, số lượng đào tạo khoa học quá nhiều Tính riêng khối nông nghiệp

thì viện Khoa học nông nghiệp Việt Nam có tới 18 viện trực thuộc Ở khối thuỷ lợi, có tám viện, 38 trường, 18 hiệp hội và 19 hội chuyên ngành Vì các tổ chức cồng kềnh, chồng chéo và nhiều tổ chức trung gian; các bên không kết hợp được nghiên cứu với đào tạo và chuyển giao công nghệ, cơ chế tự chủ bị phớt lờ, không tạo được sản phẩm quốc gia

Bảng thống kê chỉ số mới của Việt Nam và các nước xung quanh.

Theo công bố mới nhất của Viện SCImago (SCImago là nhóm nghiên cứu có uy tín trong chuyên ngành đo lường khoa học, từng công bố phương pháp xếp hạng và đã được cộng đồng khoa học công nhận), xếp hạng năng lực và chất lượng nghiên cứu khoa học của các viện, trường ĐH của Việt Nam giảm mạnh so với năm 2011 Đáng chú ý là

ĐH Quốc gia Hà Nội bị tụt gần 200 bậc ở mức thế giới, xếp hạng khu vực cũng bị tụt đáng kể Trường ĐH Bách khoa Hà Nội lần đầu tiên lọt vào danh sách này và thứ hạng cũng chỉ cách ĐH Quốc gia Hà Nội bốn bậc ở phạm vi thế giới

Theo đó, việc đánh giá ĐH dựa vào sáu tiêu chí chính: Đầu ra của nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế, tính tập trung hay chuyên môn hoá trong nghiên cứu, chất lượng tập san khoa học, tính xuất sắc trong nghiên cứu khoa học và tầm ảnh hưởng Tất

cả những tiêu chí này hoàn toàn hợp lý và được giới khoa học quốc tế sử dụng

III NGUYÊN NHÂN

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng chảy máu chất xám.Tuy nhiên, có thể chia thành 2 nhóm nguyên nhân chính:

 Nguyên nhân tạo lực đẩy chất xám ở các nước kém phát triển và đang phát triển

như Việt Nam là:

• Tình trạng lương thấp, thiết bị lỗi thời, tương lai không sáng sủa, ít lựa chọn cho các nhà khoa học nếu làm việc ở các nước sở tại, chế độ đãi ngộ kém, môi trường nghiên cứu khoa học không phù hợp, giá trị lao động thực

sự chưa được đề cao

• Do các yếu tố nghèo đói, chính trị bất ổn định (chiến tranh, đại loạn) và nguồn ngân sách đầu tư cho lĩnh vực khoa học kỹ thuật quá thấp

• Một số khía cạnh cá nhân có thể kể đến như: sự tác động từ gia đình (ví dụ người thân ở nước ngoài) hoặc do sở thích cá nhân thích khám phá và muốn được cải thiện sự nghiệp,

• Nhà nước chưa có chiến lược xuyên suốt, chính sách đặc biệt cho những người tài

 Nguyên nhân của lực hút chất xám ở các nước có điều kiện là:

• Do lương bổng và chính sách đãi ngộ thỏa đáng mà nhân viên giỏi thường chuyển tới công ty khác có mức lương cao hơn để làm việc, du học sinh thường không trở về nước

• Do trình độ khoa học kĩ thuật ở các nước phát triển thường tiên tiến hơn mà các du học sinh không muốn trở lại nước nhà để làm việc

• Môi trường học tập và làm việc ở các nước phát triển thường tốt hơn, tạo điều kiện cho các nhân tài có cơ hội thăng tiến, áp dụng những gì mình học vào thực tế

• Cơ chế tuyển dụng công bằng

• Cũng có người ra đi vì lý do chính trị, tìm một cuộc sống tự do hơn, an toàn hơn

Để hiểu rõ hơn về những nguyên nhân dẫn đến hiện chảy máu chất xám của du học sinh Việt Nam thì một du học sinh đang học tập tại Mỹ và có tâm huyết với các vấn

đề xã hội của nước nhà, bạn Mai Đức Anh đã “mạnh dạn” viết thư gửi tới Phó thủ tướng

Vũ Đức Đam những chia sẻ của bạn về tình trạng “chảy máu chất xám” cũng như nguyên nhân dẫn tới thực trạng đó

Theo Mai Đức Anh chia sẻ anh là một một người con sinh ra và lớn lên tại Việt Nam, được giáo dục về lòng yêu nước và truyền thống gia đình ngay từ nhỏ, thật khó tin

ai lại muốn nghĩ đến việc xa đất nước, xa gia đình lập nghiệp và bắt đầu từ hai bàn tay trắng Nhưng đáng buồn khi có đến 70% du học sinh ( theo ước tính của các chuyên gia ) không trở về nước con số này vẫn gia tăng Điều đó cho thấy những nguyên nhân lớn hơn dẫn đến việc họ phải tạm gạt đi những nhu cầu về đời sống tình cảm cá nhân để theo đuổi

sự nghiệp nơi đất khách quê người

Nền kinh tế chưa phát triển, dẫn đến việc thu nhập của những người tài chưa đáp ứng được nhu cầu cuộc sống cần thiết Tuy không phủ nhận rằng lí do liên quan đến

“miếng cơm manh áo” là hợp lý khi con người cần đầu tư thời gian và công sức để phát huy khả năng và cống hiến cho xã hội hơn là lo lắng sao cho đáp ứng đủ những nhu cầu

cơ bản thường ngày, nhưng việc dựa vào nguyên nhân này là sự bao biện cho việc đánh mất nhân tài nhiều hơn là một vấn đề cần giải quyết

Bởi lẽ, nếu nhân tài ra đi chỉ vì vấn đề vật chất thì nạn “chảy máu chất xám” mang một ý nghĩa tạm thời Có nghĩa là sau khi tích lũy được tri thức, kinh nghiệm cùng với lượng tiền bạc cần thiết thì những người đang ở nước ngoài sẽ không do dự đầu tư về nước, gửi tiền về cho gia đình hay thậm chí là quay trở về quê hương làm việc với kĩ năng tốt hơn, mạng lưới xã hội rộng hơn và không còn gánh nặng về tiền bạc nữa Lượng

kiều hối không nhỏ mà mỗi năm nước ta nhận được là minh chứng rõ rệt cho sự bù đắp lượng chất xám chảy đi

Hơn nữa, có nhiều người mang những thuận lợi họ tích lũy được ở nước ngoài về xây dựng đất nước hoặc trở thành những “trung gian” nhằm phát triển cơ hội làm ăn với các đối tác quốc tế Ví dụ điển hình mà nhiều người biết đến là giáo sư Ngô Bảo Châu, khó có ai có thể đảm bảo sự thành công của giáo sư nếu giáo sư công tác tại Việt Nam, nhưng việc giáo sư về nước bán thời gian đã trở thành một cầu nối quan trọng cho sự phát triển của ngành toán học nước nhà

Vì vậy, việc kinh tế chưa phát triển không phải là nguyên nhân đáng lo ngại cho nạn “chảy máu chất xám” về lâu dài Hơn thế, tự nhận thức được rằng kinh tế chưa phát triển càng phải làm cho chúng ta nỗ lực gấp đôi gấp ba trong việc tìm ra giải pháp cho vấn đề chất xám nan giải thay vì tự biện hộ và không tìm ra giải pháp hợp lý

Một nguyên nhân nữa như đã nói phần trên đó là chỉ goi gọn hai từ “ CHÍNH SÁCH ” Không tạo được điều kiện thuận lợi cho nhân tài phát triển hay chính nhân tài cảm thấy không có chỗ để mình phát triển

Ở một số nước phát triển như Mỹ, tại đây người ta chú trọng việc phát triển tài năng cá nhân như thế nào Nếu những nhà sáng chế trong nước biết được câu chuyện về những đứa trẻ bên này với những ý tưởng sáng chế được các nhà tài trợ, các tổ chức tự tìm đến hỗ trợ về mặt tài chính thì không hiểu các anh sẽ cảm thấy buồn ra sao

Tóm lại, họ không trờ về một phần vì họ được đáp ứng cuộc sống dư dả, được đáp ứng điều kiện lao động và làm việc đầy triển vọng nhưng trên hết, đó là vì thế hệ trẻ không nhận được một tín hiệu cụ thể nào rằng họ chính là chủ nhân tương lai của đất nước, rằng đất nước ngày đêm chờ họ về cống hiến và tự hào về họ

IV.HẬU QUẢ

Tóm lại, nguyên nhân chính của hiện tượng chảy máu chất xám đến từ những yếu

tố nội tại của một quốc gia kém phát triển và đang phát triển không có công ăn việc làm

và cơ hội để người tài được phát huy khả năng của mình Cạnh đó còn các yếu tố bên