Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.

Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.

Đề tài:

Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.

Lời nói đầu

Xã hội ngày càng phát triển, con người càng phải hoàn thiện Một con người hoàn thiện về nhân cách là con người không chỉ có tài mà cần phải có cả đức

Nhân cách của con người muốn được xây dựng và phát triển cần phải được bắt đầu ngay từ khi mới sinh ra, đặc biệt là trong giai đoạn ngồi trên ghế nhà trường Có thể nói, việc xây dựng, hình thành và phát triển các phẩm chất đạo đức và tri thức cho thế hệ trẻ là một trong những nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết mà nhà trường nói riêng

và ngành giáo dục nói chung cần phải thực hiện Giáo dục đạo đức mà đặc biệt là giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là một vấn đề rất quan trọng trong xã hội ngày nay

Do khả năng nghiên cứu còn hạn chế, chắc chắn đề tài còn nhiều thiếu sót Em rất mong các thầy cô đóng góp ý kiến để đề tài của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

 Lý do chọn đề tài

Con người mới trong thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa, ngoài việc nắm vững tri thức, phát triển năng lức hoạt động trí tuệ, có phẩm chất tốt thì cần phải có kỹ năng sống, kỹ năng hòa nhập Đặc biệt trong xu thế hội nhập với một xã hội không ngừng biến đổi hiện nay, đòi hỏi con người phải thường xuyên ứng phó với những thay đổi hàng ngày của cuộc sống Mục tiêu không chỉ giúp con người học để biết, học để làm người mà còn học để cùng chung sống Do đó, vấn đề giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là vấn đề cấp thiết hơn bao giờ hết

Học sinh tiểu học là những học sinh đang trong quá trình hình thành và phát triển các phẩm chất nhân cách;những thói quen cơ bản chưa có tính ổn định mà đang được hình thành và củng cố Do đó, việc giáo dục cho học sinh tiểu học kỹ năng sống

để giúp các em có thể sống một cách an toàn và khỏe mạnh là việc làm cần thiết.Chính những kết quả này sẽ là cơ sở, nền tảng giúp học sinh phát triển nhân cách sau này

Tuy nhiên, kỹ năng sống không phải tự nhiên có mà là kết quả rèn luyện của mỗi người trong suốt cuộc đời, trong các mối quan hệ xã hội, dưới ảnh hưởng của giáo dục, trong đó giáo dục nhà trường có vai trò hết sức quan trọng Giáo dục nhà trường tạo ra những cơ sở ban đầu quan trọng nhất cho sự phát triển nhân cách nói chung và

kỹ năng sống của trẻ nói riêng.Ở trường phổ thông, hoạt động giáo dục trong đó có công tác tổ chức, quản lý giáo dục kỹ năng sống là một yếu tố tất yếu, là một hoạt động mang tính chất chính trị xã hội quan trọng.Nó gắn liền với cơ cấu vai trò nhiệm vụ giáo dục của nhà trường

Giáo dục Tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân, chính vì vậy vai trò của nhà trường tiểu học đối với việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh càng trở nên có ý nghĩa Thực tế cho thấy giáo viên tiểu học và các nhà quản lý chưa thực sụ quan tâm tới việc giáo dục kỹ năng sống nói chung và kỹ năng ra quyết định,

kỹ năng xử lý tình huống nói riêng cho học sinh tiểu học Chính vì vậy mà tôi quyết định chọn đề tài:“ Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học”

I Cơ sở lý luận của giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học

1 Khái niệm công cụ:

a Kỹ năng sống:

Tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục của Liên hiệp quốc (viết tắt là

UNESCO) quan niệm kỹ năng sống là năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống hàng ngày

Tổ chức y tế thế giới ( viết tắt là WHO) quan niệm kỹ năng sống là những kĩ năng mang tính tâm lí xã hội và kĩ năng về giao tiếp được vận dụng trong những tình huống hằng ngày để tương tác một cách hiệu quả với người khác và giải quyết có hiệu quả những vấn đề, những tình huống của cuộc sống hàng ngày

Có thể thấy: quan niệm về kỹ năng sống của UNESCO có nội hàm rộng hơn quan niệm của WHO ( tổ chức y tế thế giới) Vì :

Thứ nhất là: những năng lực để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống hàng ngày sẽ bao gồm cả những kĩ năng cơ bản như: kĩ năng đọc, viết, làm tính trong khi đó những kĩ năng mang tính tâm lý xã hội và kĩ năng giao tiếp để giải quyết có hiệu quả những tình huống trong cuộc sống là những kĩ năng phức tạp hơn đòi hỏi sự tổng hợp các yếu tố kiến thức, thái độ và hành vi

Thứ hai là: những kĩ năng tâm lí-xã hội thuộc phạm vi hẹp hơn trong số những

kĩ năng cần thiết trong cuộc sống hàng ngày

Tương đồng với quan niệm của tổ chức y tế thế giới, còn có quan niệm kỹ năng sống là những kĩ năng tâm lí xã hội liên quan đến những tri thức, những giá trị và những thái độ, cuối cùng được thể hiện ra bằng những hành vi làm cho các cá nhân có thể thích nghi và giải quyết có hiệu quả các yêu cầu và thách thức của cuộc sống

Như vậy, các kỹ năng sống nhằm giúp chúng ta chuyển dịch kiến thức- "cái chúng ta biết” và thái độ, giá trị - "cái chúng ta nghĩ, cảm thấy, tin tưởng” thành hành động thực tế - “làm gì và làm cách nào” là tích cực nhất và mang tính chất xây dựng

Kỹ năng sống vừa mang tính cá nhân vừa mang tính xã hội.Kỹ năng sống mang tính cá nhân vì đó là năng lực của cá nhân.kỹ năng sống còn mang tính xã hội vì trong mỗi một giai đoạn phát triển của lịch sử xã hội, ở mỗi vùng miền lại đòi hỏi mỗi cá nhân có những kỹ năng sống thích hợp Chẳng hạn: kỹ năng sống của mỗi cá nhân trong thời bao cấp khác với kỹ năng sống của các cá nhân trong cơ chế thị trường, trong giai đoạn hội nhập; kỹ năng sống của người sống ở miền núi khác với kỹ năng sống của người sống ở vùng biển, kỹ năng sống của người sống ở nông thôn khác với

kỹ năng sống của người sống ở thành phố

b Giáo dục kỹ năng sống:

Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học là giúp cho các em phát triển kỹ năng các nhân, kỹ năng nhóm, kỹ năng tập thể, xác định rõ giá trị của bản thân và tập thể, sống tự tin và có trách nhiệm với chính mình và xã hội

2 Giáo dục kỹ năng sống trong trường tiểu học

a Đặc điểm tâm lý của học sinh tiểu học

 Đặc điểm về sự phát triển của các quá trình nhận thức:

Do có sự thay đổi về nội dung và tính chất của hoạt động chủ đạo lên hoạt động nhận thức nói chung và các quá trình nhận thức riêng lẻ đều có sự thay đổi cơ bản:

• Sự phát triển của tri giác:

- Ưu điểm: Tri giác của học sinh tiểu học có sự thay đổi đáng kể, từ chỗ tri giác chung chung, đại thể ít đi vào chi tiết tới tri giác có phân tích tổng hợp

- Hạn chế: Tính trực quan vẫn chiếm vị trí rõ nét trong quá trình tri giác, tri giác thời gian kém vẫn cứ lẫn lộn hôm qua, hôm kia, ngày mai, ngày kia, ngày xưa… những đối tượng quá lớn hay quá nhỏ thì tri giác kém, khả năng phân tích khi tri giác kém nên

ác em hiếm khi phân biệt những hình thù giống nhau

• Sự phát triển của trí nhớ:

- Ưu điểm: Ở lứa tuổi này trí nhớ có chủ định được hình thành và phát triển, càng về cuối cấp thì ghi nhớ ý nghĩa càng tăng

- Hạn chế: Ở lứa tuổi này ghi nhớ không chủ định chiếm vị trí rõ nét, các em thường ghi nhớ máy móc theo trang, cái yếu tố trực quan vẫn chiếm vị trí rất rõ nét trong quá trình ghi nhớ

• Sự phát triển của chú ý:

- Ưu điểm: Chú ý có chủ định đang phát triển, các em được rèn luyện phẩm chất của chú ý

- Nhược điểm: Chú ý không chủ định vẫn chiếm ưu thế, các phẩm chất của chú ý chưa phát triển mạnh, sức tập trung chú ý còn non nớt dễ bị phân tán, đặc biệt ở lứa tuổi này các em rất mẫn cảm nên những ấn tượng trực quan quá mạnh thương

là kìm hãm khả năng phân tích và khái quát ở các em, khối lượng chú ý vùng còn nhiều hạn chế, khả năng phân phối chú ý còn kém

• Sự phát triển của tưởng tượng:

- Ưu điểm: Lứa tuổi học sinh tiểu học là lứa tuổi có sự phát triển phong phú về tưởng tượng “Ở lứa tuổi này hòn đất cũng biến thành con người, đây là lứa tuổi thơ mộng và rất giàu tưởng tượng” - Tố Hữu Gần về cuối cấp tưởng tượng gần với hiện thực hơn, tưởng tượng sang tạo phát triển cao hơn

- Hạn chế: Tưởng tượng còn mang tính trực quan - cụ thể, về mặt cấu tạo biểu tượng trong tưởng tượng thì chủ yếu là các em bắt chước hay lập lại, thay đổi chút ít, chủ đề tưởng tượng còn nghèo nàn, tản mạn và ít có tổ chức

• Sự phát triển của tư duy:

- Ưu điểm: Tư duy trừu tượng bắt đầu hình thành

- Hạn chế: Năng lực trừu tượng hóa và khái quát hóa còn yếu, tư duy còn mang tính xúc cảm, trẻ xúc cảm sinh động với tất cả những điều suy nghĩ

 Đặc điểm về nhân cách nổi bật của học sinh tiểu học:

• Đời sống tình cảm

Đây là lứa tuổi dễ xúc cảm, xúc động và khó kiềm chế xúc cảm của mình.CA

em rất dễ xúc động ở chỗ các em yêu mến thiên nhiên, động vật Các em khó kiềm chế xúc cảm bản thân, chưa biết kiểm tra những hiểu biết bên ngoài của tình cảm

Những xúc cảm của lứa tuổi này thường gắn liền với những tình huống cụ thể, trực tiếp mà ở đó các em hoạt động hoặc gắn với những đặc điểm trực quan

Tình cảm ở các em có nội dung phong phú hơn và bền vững hơn lứa tuổi trước, thể hiện ở tình cảm đạo đức, tình cảm trí tuệ và tình cảm thẩm mĩ

Tình cảm ở lứa tuổi này còn mong manh chưa bền vững, chưa sâu sắc

• Ý chí và tính cách

Ý chí: Các phẩm chất ý chí đang được hình thành và phát triển, tuy nhiên những phẩm chất này chưa ổn định và chưa trở thành các nét tính cách Năng lực tự chủ còn yếu, đặc biệt các em thiếu kiên nhẫn, chóng chán, khó giữ trật tự Tính cách: Các em đang được hình thành trong mọi hoạt động học tập, lao động, vui chơi Cụ thể ở các em hình thành những nét tính cách mới như tính hồn nhiên, tính hay bắt chước những hành vi, cử chỉ của người lớn, tính hiếu động, tính trung thực và tính dũng cảm

b Ý nghĩa, mục tiêu của việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học:

Mục tiêu của việc giáo dục kỹ năng sống là làm thay đổi hành vi của con người

từ thói quen sống thụ động, cơ thể gây rủi ro mang lại những hiệu quả tiêu cực chuyển thành những hành vi mang tính xây dựng, tích cực có hiệu quả để nâng cao chất lượng cuộc sống cho bản thân và góp phần phát triển bền vững cho xã hội

Kỹ năng sống là cây cầu nối giúp con người vượt qua những bến bờ của thử thách, ứng phó với những thay đổi của cuộc sống hàng ngày

c Nội dung giáo dục kỹ năng sống:

Gồm các nhóm kỹ năng cơ bản sau đây:

• Nhóm kỹ năng nhận thức

• Nhóm kỹ năng xã hội

• Nhóm kỹ năng quản lỹ bản thân

II Thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học

1 Thực trạng về kỹ năng sống của học sinh tiểu học

a Thực trạng nhận thức của học sinh về các kỹ năng sống

Học sinh đều có nhận thức đúng đắn về các kỹ năng sống cần thiết.Trong đó, đa

số học sinh coi trọng một số kỹ năng trong quan hệ với nhà trường, quan hệ với gia đình Một số kỹ năng trong quan hệ với bản thân, quan hệ với cộng đồng xã hội còn chưa thật sự quan trọng đối với học sinh

b Thực trạng kỹ năng sống của học sinh

Qua nghiên cứu, hầu hết ý kiến cho rằng tất cả những nơi mà các em học tập, sinh hoạt, vui chơi đều là nơi giúp hình thành và phát triển kỹ năng sống cho các em học sinh.Từ kết quả trên cho ta thấy rõ vai trò của môi trường sống, học tập, vui chơi đều có ảnh hưởng mạnh đến sự hình thành nhân cách cũng như kỹ năng sống cho trẻ Đồng thời qua kết quả khảo sát trên, chúng ta cũng thấy rằng để phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ, không thể chỉ trông chờ vào một địa chỉ duy nhất như gia đình, nhà trường hoặc chỉ có đoàn đội mà phải là sự kết hợp nhịp nhàng cả ba địa chỉ trên cộng với những hoạt động mang tính riêng lẻ và đặc thù của từng địa chỉ

2 Thực trạng công tác giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học

a Thực trạng nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, cán bộ Đoàn, Đội

100% cán bộ - giáo viên các trường tiểu học được hỏi ý kiến đều cho rằng nhà trường mình đang công tác đều quan tâm đến vấn đề giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Trong nhà trường hiện nay, cơ sở vật chất đã tương đối đầy đủ, khang trang, nội dung, phương pháp dạy học đã được đổi mới, công cuộc xây dựng đất nước đang cần các thế hệ phát triển toàn diện thì công tác giáo dục kỹ năng sống càng phải được đặc biệt quan tâm

b Thực trạng về nội dung giáo dục kỹ năng sống

Các trường quan tâm giáo dục học sinh các kỹ năng trong tất cả các mối quan hệ: với bản thân, với gia đình, với nhà trường, với cộng đồng xã hội và với môi trường

tự nhiên Tuy nhiên, một số kỹ năng sống trong quan hệ với bản thân, quan hệ với cộng đồng còn chưa được quan tâm nhiều Do đó, cần tập trung giáo dục nhiều hơn cho học sinh các kỹ năng sống trong quan hệ với bản thân, với cộng đồng, xã hội để học sinh phát triển toàn diện

c Thực trạng hình thức, cách tổ chức giáo dục kỹ năng sống

Công tác giáo dục kỹ năng sống trong nhà trường cần được tăng cường hơn các hình thức thông qua các hoạt động trong mối quan hệ với cộng đồng, xã hội, quan hệ với môi trường xung quanh

Cùng với việc triển khai thực hiện giáo dục kỹ năng sống trong nhà trường thông qua hình thức lồng ghép, tích hợp trong các môn học, tổ chức các cuộc thi, hoạt động ngoại khóa, việc triển khai mỗi tuần một tiết học giáo dục kỹ năng sống với những chủ đề cụ thể như: kỹ năng tự phục vụ, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng phòng chống tai nạn thương tích, kỹ năng đảm nhận trách nhiệm, kỹ năng quản lý thời gian, kỹ năng hợp tác, kỹ năng giải thích, thuyết phục người khác… đã thu được những kết quả bước đầu, góp phần nâng cao vốn sống, hiểu biết cho học sinh, nề nếp, kỷ luật lớp học được nâng lên

Mỗi thầy cô giáo cũng đã có những phương pháp hay để nâng cao hiệu quả môn học như gẫn gũi, tạo mối quan hệ thân thiện với học sinh, từ đó năm được hoàn cảnh,

sở thích, năng lực, sở trường của từng em, tạo điều kiện cho các em phát triển tốt về mọi mặt, tạo cho các em tâm lý gần gũi, thân thiện với mọi người để phát triển năng lực một cách tự nhiên không gò bó

d Các hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng sống:

Các trường tiểu học cũng đã quan tâm tổ chức một số biện pháp để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh nhưng vẫn còn nặng vể thuyết giáo, nêu yêu cầu bắt buộc học sinh thực hiện, thiếu sự phong phú, linh hoạt, sang tạo, thiếu sự phối hợp giữa các lực lượng giáo dục nên công tác giáo dục kỹ năng sống chưa có tính bền vững, ổn định

III Biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học

Hiện nay, chúng ta vẫn thường hay nói đến việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, giáo dục kỹ năng sống tức là không chỉ dạy cho học sinh kiến thức mà là giáo dục toàn diện về đức, trí, thể, mỹ, giúp các em biết ứng xử có văn hóa, biết cách xử lý những tình huống xảy ra trong cuộc sống

Chúng ta có thể thấy rằng giáo dục kỹ năng sống là điều cần thiết cho mọi người, mọi lứa tuổi Đặc biệt là đối với lứa tuổi học sinh Tiểu học điều này càng cần thiết vì các em đang ở lứa tuổi bắt chước người lớn Giáo dục kỹ năng sống là việc cần được tiến hành thường xuyên, liên tục, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi, hoàn

cảnh, hoạt động của từng loại đối tượng cụ thể Việc giáo dục kỹ năng sống trong trường học có thể tiến hành theo những biện pháp sau:

1 Xây dựng môn học giáo dục kỹ năng sống đưa vào chương trình giảng dạy của nhà trường

2 Lồng ghép các nội dung giáo dục kỹ năng sống vào các môn học có ưu thế và các hoạt động giáo dục khác của nhà trường

3 Tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng sống vào các môn học, vào các hoạt động giáo dục khác

4 Thường xuyên tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi tập thể lành mạnh, chơi các trò chơi dân gian, tổ chức các hoạt động văn nghệ thể thao, qua các hoạt động rèn cho học sinh kĩ năng ứng xử với bạn bè, xây dựng tinh thần đoàn kết tốt, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng hợp tác, kỹ năng quyết định, biết kiềm chế bản thân trong khi xử lí các tình huống với bạn bè

5 Tổ chức hoạt động ngoại khoá chuyên đề “Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh”, tạo cho học sinh một sân chơi để được thực hành kỹ năng sống, được giao lưu, được tư vấn

về kỹ năng sống để hiệu quả rèn kỹ năng sống cho học sinh được nâng lên gắn liền với thực tế cuộc sống

6 Tổ chức các hoạt động lao động vừa sức với học sinh: vệ sinh sân trường, lớp học, trồng chăm sóc cây trên sân trường, bồn hoa, vườn trường, ; học sinh được rèn một số

kỹ năng như: cầm chổi quét, hót rác, tưới cây, tỉa lá, ; thông qua đó học sinh biết sử dụng có hiệu quả đồ dùng lao động

7 Giáo viên không chỉ nhằm hình thành những khái niệm khoa học, cách làm việc trí óc

mà còn hướng dẫn tới sự tạo dựng phát triển các nhân cách của học sinh Đặc biệt trẻ tiểu học thường hay bắt chước người lớn và rất tin tưởng ở các thầy giáo, cô giáo Vì vậy, mỗi giáo viên cũng phải luôn thường xuyên tự rèn kỹ năng sống, luôn thể hiện là tấm gương trong sáng, mẫu mực cho học sinh noi theo

8 Giáo viên cần thực hiện tốt đổi mới phương pháp dạy học để phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh (VD: sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp