Sáng kiến kinh nghiệm Một số phương pháp dạy học vẽ trang trí ở trường tiểu học

Giúp học sinh phát huy năng khiếu sẵn có của tuổi thơ đồng thời hướng dẫn một số phương pháp để các em quan sát, tập vẽ, vẽ trang trí, tiến tới vẽ tranh và xem tranh .... Phạm vi nghiên

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :

Mĩ thuật là môn học nghệ thuật, sản phẩm mà học sinh tạo ra là do cách nhìn, cách nghĩ, cách cảm thụ của các em, vì thế sản phẩm sẻ không có sự trùng lặp về

bố cục, màu sắc,…

Vì vậy, Mĩ thuật đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống xã hội hóa - Công

nghiệp hóa, vì thế môn mĩ thuật đã được đưa vào trong chương trình giáo dục tiểu học Thông qua môn học các em cảm thụ được cái đẹp, yêu cái đẹp, từ đó giúp học sinh rèn luyện được đôi bàn tay trí óc của mình để tạo ra cái đẹp qua việc phát huy óc sáng tạo, tính độc lập của mình Môn mĩ thuật đã góp phần cùng với các môn học khác giáo dục học sinh phát triển toàn diện về Đức Trí Thể

-Mĩ Thực tế chúng ta nhận thấy học sinh tiểu học rất ham thích học vẽ Nếu như chúng ta xây dựng cho các em có ý thức học tốt tạo ra không khí thoải mái" vui

mà học - học mà vui" thì sẽ đạt được hiệu quả tốt nhất

Học mĩ thuật đem lại niềm vui cho mọi người, làm cho mọi người tìm ra cái đẹp ở trong mình, ở xung quanh mình Đồng thời mĩ thuật giúp mọi người tạo ra cái đẹp cho riêng mình thưởng ngoạn nó ngay trong sinh hoạt thường ngày làm cho cuộc sống thêm tươi vui và hạnh phúc, nhằm giáo dục tính thẩm mỹ cho học sinh và hình thành một trong những yếu tố cơ bản của giáo dục tính thẩm mỹ Giúp học sinh phát huy năng khiếu sẵn có của tuổi thơ đồng thời hướng dẫn một

số phương pháp để các em quan sát, tập vẽ, vẽ trang trí, tiến tới vẽ tranh và xem tranh Từ đó gây cho các em niềm say mê hứng thú tìm cái hay cái đẹp trong nghệ thuật tạo hình, tiến tới hình thành khiếu thẩm mỹ tốt trong học tập, vui chơi

và trong sinh hoạt hằng ngày

Bản thân tôi là giáo viên dạy chuyên môn mỹ thuật, được giảng dạy trên một quê hương có truyền thống hiếu học và học giỏi Nhưng cũng có một số con em gia đình lao động khó khăn, một số phụ huynh xem môn mĩ thuật là không quan trọng nên không cho con mình đam mê Học sinh cũng chưa liên tưởng được các vật dụng đang ở xung quanh chúng ta, về hình dáng, màu sắc đặc biệt là các hình họa tiết trang trí đơn giản và thực tiển cho nên việc học mĩ thuật của các em còn nhiều mặt hạn chế

Để đáp ứng nhu cầu thỏa mãn cuộc sống của con người bản thân tôi muốn truyền lại cho các em tính sáng tạo, cái đẹp thông qua hình dáng và đường nét đồng thời giúp các em biết được nền văn hóa truyền thống của người Việt từ

trước đến nay Chính vì thế tôi muốn tạo cho các em những ấn tượng ban đầu về môn trang trí và đây cũng chính là đề tài kinh nghiệm về dạy vẽ trang trí ở cấp tiểu học

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề xuất một số phương pháp dạy – học vẽ trang trí ở trường tiểu học

3 Đối tượng nghiên cứu:

Một số phương pháp dạy – học vẽ trang trí ở trường tiểu học

4 Phạm vi nghiên cứu :

Một số phương pháp dạy – học vẽ trang trí ở trường tiểu học A, thuộc tỉnh Hà Tĩnh

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

5.2 Khảo sát và phân tích thực trạng các phương pháp dạy – học vẽ trang trí ở trường tiểu học A

5.3 Đề xuất một số phương pháp dạy – học vẽ trang trí ở trường tiểu học A, thuộc tỉnh Hà Tĩnh

5.4 Thăm dò tính cần thiết và tính hiệu quả của các phương pháp dạy – học

vẽ trang trí ở trường tiểu học A, thuộc tỉnh Hà Tĩnh

6 Phương pháp nghiên cứu :

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7 Giã thuyết khoa học

Nếu đưa ra được các phương pháp dạy – học vẽ trang trí ở trường tiểu học có

cơ sở khoa học và tính khả thi thì sẽ góp phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học môn Mĩ thuật ở trường tiểu học

7 Dự kiến những đóng góp của đề tài:

7.1 Đóng góp về mặt lý luận: Đề tài nghiên cứu, tổng hợp lý thuyết, phân tích, khái quát hóa các nhận định độc lập để từ đó bổ sung về mặt lý luận phương pháp dạy - học vẽ trang trí ở trường tiểu học

- Thụng qua khảo sỏt thực tiễn phương phỏp dạy - học vẽ trang trớ ở trường tiểu học A, thuộc tỉnh Hà Tĩnh phỏt hiện những khú khăn, tồn tại cần giải quyết trong phương phỏp dạy - học vẽ trang trớ ở trường tiểu học

- Xõy dựng một số phương phỏp nõng cao hiệu quả dạy - học vẽ trang trớ ở trường tiểu học A, thuộc tỉnh Hà Tĩnh có tính khả thi để đạt kết dạy - học vẽ trang trớ ở trường tiểu học A, thuộc tỉnh Hà Tĩnh đạt hiệu quả cao

- Đề xuất cỏc kiến nghị cần thiết cho cỏc cấp, cỏc ngành cú liờn quan

II PHẦN NỘI DUNG :

1 Cơ sở lý luận :

Mụn mĩ thuật là mụn học gúp phần giỏo dục thẩm mỹ cho học sinh Do đú giỏo viờn dạy mĩ thuật cần phải biết tổ chức cỏc hoạt động dạy học thật sự hấp dẫn bổ ớch để hỡnh thành cỏc em lũng yờu thớch cỏi đẹp và gúp phần thẩm mĩ cho học sinh

Những kiến thức sơ đẳng đầu tiờn khi học sinh mới làm quen với bộ mụn

mĩ thuật là tập vẽ đoạn thẳng, nột cong, hỡnh vuụng, hỡnh tam giỏc… Để ứng dụng vào vẽ cỏnh buồm, chiếc thuyền, hàng rào, mỏi nhà, quả cam từ đú luyện cho cỏc em làm quen với khả năng vẽ ngay, vẽ chuẩn mà khụng cần dựng thước

Mụn mĩ thuật ở tiểu học lấy hoạt động thực hành và năng lực cảm thụ là chủ yếu làm phỏt huy khả năng tư duy độc lập sỏng tạo, giỳp học sinh vẽ được, thực hành được theo cỏch nhỡn, cỏch suy nghĩ bằng cảm xỳc riờng của mỗi cỏ nhõn Khi dạy mụn mĩ thuật giỏo viờn trỏnh gũ ộp, rập khuụn, mà phải giỏo dục tớnh thẩm mỹ cho học sinh gúp phần hỡnh thành nhõn cỏch cho trẻ Trong quỏ trỡnh truyền đạt kinh nghiệm và tri thức cho học sinh, giỏo viờn cần tỡm hiểu rừ và tỡm hiểu tõm lý của cỏc em ở độ tuổi này, để cú biện phỏp giỏo dục cú hiệu quả Đõy là một “mắt xớch” quan trọng, đúng vai trũ quyết định trong việc hỡnh thành nhõn cỏch cho trẻ

2 Cơ sở thực tiễn :

a) Thực trạng: Năm học 2015-2016, trường tiểu học A, thuộc tỉnh Hà Tĩnh cú tổng số học sinh là 509 học sinh, được biờn chế thành 20 lớp

b) Thuận lợi và khú khăn :

- Thuận lợi :

Trong những năm qua trường luụn được sự quan tõm của cỏc ban ngành cấp trờn, Đảng ủy, chớnh quyền địa phương cho nờn trường cú đủ cơ sở vật chất đảm

bảo cho việc học 9 buổi/tuần, có đủ điều kiện để học sinh khối 1,2 học bán trú Đặc biệt có sự quan tâm, chỉ đạo sâu sát của BGH nhà trường về dạy học môn Mĩ thuật, nên đã tạo được điều kiện thuận lợi cho việc giảng dạy môn Mĩ thuật tại trường tiểu học A

Trường học có cảnh quan thoáng mát, có bồn hoa cây cảnh đẹp để học sinh vẽ giã ngoại

Phần lớn học sinh yêu thích học vẽ

Nhà trường có phòng, có giá, bảng vẽ đầy đủ cho học sinh vẽ giã ngoại

- Khó khăn :

Một số học sinh chưa quen với kỹ năng của môn Mĩ thuật

Một số phụ huynh chưa quan tâm, chưa tạo điều kiện cho con của mình học vẽ

vì họ xem đây là một môn học phụ

Từ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiển đó cho nên việc đề xuất các phương pháp dạy - học vẽ trang trí ở trường tiểu học A trong giai đoạn hiện nay là rất cần thiết

3 Nội dung vấn đề :

a) Mục đích yêu cầu của môn vẽ trang trí :

- Nhằm giáo dục tính thẩm mỹ cho học sinh

- Xây dựng cho học sinh có nề nếp học vẽ trang trí

- Biết các màu sắc cơ bản, biết màu đậm, màu nhạt, màu nóng, màu lạnh

b) Vẽ trang trí :

- Học sinh biết tên gọi màu cơ bản : Đỏ, vàng, cam, lục ,lam, chàm, tím … và

sử dụng vào các bài tập

Màu đỏ + Màu Lam = Màu Tím

Màu Đỏ + Màu Vàng = Màu Cam

Màu Lam + Màu Vàng = Màu Lục

Màu Đỏ + Vàng + Lam = Đen

- Dùng các chất liệu: Chì màu, sáp màu, bút dạ , màu nước

- Học sinh biết sắp xếp các hình vẽ tranh, trang trí đường diềm, hình vuông bằng các nét thẳng, cong, và tô màu theo ý thích

- Tập vẽ họa tiết hoa lá đơn giản để làm các bài trang trí

Một vài hoạ tiết đơn giản dùng để trang trí

Bài trang trí có ý nghĩa rất lớn trong việc giáo dục cho học sinh tính cẩn thận, khéo léo trong công việc và nhận thức được thẩm mĩ, học sinh được làm quen với màu vẽ, vẽ họa tiết bằng những đường nét đơn giản, biết cách trang trí trong cuộc sống , biết cách sắp xếp họa tiết theo các luật trang trí một cách sáng tạo để có thể tạo ra những sản phẩm trang trí đầu tiên của bản thân mình Chính những sản phẩm này là thành quả lao động có ảnh hưởng rất lớn đến việc giáo dục thị hiếu thẩm mỹ và tình cảm thẩm mỹ của học sinh khi đứng trước cái đẹp

c) Phương pháp dạy vẽ trang trí :

- Phương pháp trực quan :

Dạy học mĩ thuật là dạy học bằng trực quan thì học sinh sẽ lĩnh hội tri thức được rõ ràng, mau lẹ và giờ học sẽ trở nên hấp dẫn, sinh động hơn Nhất là môn

mĩ thuật đồ dùng dạy học là những gì cụ thể đồng thời được hình tượng hóa bằng ngôn ngữ tạo hình ( bố cục, đường nét,màu sắc… ) một cách cô động và xúc tích nên giúp cho học sinh nhận thức được dễ dàng, nhanh chóng và nhớ lâu

Sử dụng trực quan trong giờ học mĩ thuật có hiệu quả tốt nhất

Ví dụ : Giáo viên tìm một số ảnh chụp hoặc quả thật cho học sinh xem màu

của chúng lúc xanh, lúc chín, khi non, khi già….vừa để học sinh hiểu bài, vừa tạo không khí phấn khởi trong học tập

Một vài loại quả

- Phương pháp giảng giải, gợi mở, vấn đáp: Là phương pháp giáo viên dùng

lời nói sinh động đưa ra các lời giải thích Những câu hỏi ngắn gọn, dễ hiểu, những ví dụ vui nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh

Khi hướng dẫn quan sát giáo viên có thể giảng giải, gợi mở, vấn đáp để học sinh hiểu đúng các khái niệm các yêu cầu về bố cục … Biết tạo ra các bài vẽ khác nhau và khác bài vẽ của bạn Phương pháp gợi mở tạo điều kiện cho học sinh tự quan sát, tự suy nghĩ để tìm ra cách khắc phục bài vẽ của mình đồng thời làm cho giờ học sinh động hơn, học sinh tự tin hơn, tiếp thu bài thoải mái dễ dàng hơn

- Phương pháp luyện tập thực hành :

Có mục đích rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo vẽ cho học sinh Qua luyện tập kiến thức được củng cố và khắc sâu hơn, phát huy óc sáng tạo

Phương pháp này tôi luôn dành nhiều thời gian nhất để học sinh có thời gian

vẽ, thường thì tôi sẽ hướng dẫn các em còn lúng túng trong lúc vẽ

Để học tốt phương pháp vẽ trang trí giáo viên phải có kế hoạch giảng dạy và biện pháp thực hiện

Hoa cách điệu áp dụng để trang trí đường diềm

Vẽ nguyên hình

d) Kế hoạch giảng dạy mĩ thuật đối với học sinh lớp 1 :

Học sinh lớp 1 chưa ý thức được tầm quan trọng của các môn học Nhưng chắc chắn các em rất thích vẽ … thích cái đẹp

Từ những đặc điểm trên phương pháp dạy học mĩ thuật lớp 1 cần chú ý :

Vận dụng phương pháp dạy học một cách linh hoạt

Giáo viên cần có phương pháp mềm dẻo hơn, nhiều hình ảnh để học sinh xem tranh Phát huy tính độc lập, tích cực suy nghĩ, tìm tòi sáng tạo của học sinh

Tạo cách giảng thu hút, lời nói nhẹ nhàng, thoải mái, phong phú Từ những kiến thức tiếp thu được, học sinh còn có khả năng mở rộng, phát triển và vận dụng một cách linh hoạt để giải quyết các bài thực hành thì việc học mới có hiệu quả tốt nhất

Ví dụ : Minh họa cho các bước thực hiện bài vẽ hoặc cách sắp xếp hình,

mảng, họa tiết nên đa dạng phong phú để gợi ý cho học sinh sáng tạo

Ví dụ : Bài trang trí đường diềm nên có hình minh họa sắp xếp họa tiết, hình

mảng theo thể thức xen kẻ, nhắc lại họa tiết là hình, mảng, hoa, lá, con vật,… Qua hình ảnh, hình tượng ở lời văn của giáo viên, học sinh hiểu biết thêm và

vẽ khi hiểu biết bao giờ cũng mang lại hiệu quả cao

e) Biện pháp thực hiện :

- Đối với học sinh chưa mạnh dạn: Hãy quan sát các em, hướng dẫn và Giáo viên có thể vẽ phác thảo qua để các em có cơ hội học hỏi, sau đó động viên khích

lệ để tạo được sản phẩm như bạn bè, em đó sẽ quên đi sự e thẹn sẽ trở nên mạnh

dạn hơn, việc này giúp trẻ hòa mình vào hoàn cảnh xã hội xung quanh và tự tin hơn

- Đối với học sinh chưa ngoan: Trong phân công các em có ý thức rằng phải làm việc và cộng tác với bạn bè, muốn các em đứng vào tập thể Từ đó sẽ chuyển mục tiêu hoạt động vào sự hăng say làm việc, dẫn đến tính trầm tĩnh, chịu khó, thân ái với mọi người

- Thực hành: Cho học sinh thực hành ngay tại lớp và hoàn thành sản phẩm + Đối với cả lớp : Giáo viên theo dõi, bao quát chung, điều chỉnh, bổ sung những gì mà học sinh chưa rõ hoặc lúng túng

+ Đối với cá nhân: Theo dõi giúp đỡ học sinh yếu, động viên khích lệ học sinh khá Giáo viên chỉ ra những thiếu sót ở bài vẽ để học sinh quan sát, nhận xét và

tự sữa chữa; nhắc lại hoặc gợi ý để học sinh nhớ lại những gì đã học, tìm ra thiếu sót ở bài vẽ để học sinh tự điểu chỉnh cho phù hợp với tương quan chung trong từng trường hợp vẽ trang trí; gợi ý cách sửa, cách điều chỉnh cho học sinh; giáo viên không làm thay, nhưng với học sinh yếu thì gợi ý cụ thể, rõ ràng hơn

Động viên khích lệ học sinh khá, giỏi tạo điều hiện cho các em đó suy nghĩ tìm tòi thêm nâng cao hiệu quả của bài vẽ Tùy theo từng bài cụ thể mà bổ sung thêm kiến thức, mở rộng tầm hiểu biết của học sinh

Cần xây dựng cho học sinh có một nề nếp học tập và làm việc thật tốt :

Chuẩn bị tốt đồ dùng học tập: Bút chì, tẩy, thước kẻ, màu vẽ, giấy vẽ và bài tập vẽ …

Đường diềm có 1 hoạ tiết nhắc lại

Đường diềm có 2 hoạ tiết xen kẽ

f) Tiến trình của một bài vẽ trang trí lớp 3

Tuần 19, Tiết 19

VẼ TRANG TRÍ HÌNH VUÔNG

I Mục tiêu :

- HS hiểu các cách sắp xếp họa tiết và sử dụng màu sắc khác nhau trong hình vuông, hs biết cách trang trí hình vuông, trang trí được hình vuông và vẽ màu theo ý thích

II Chuẩn bị :

- GV: Một số đồ vật có trang trí hình vuông như khăn vuông, khăn trải bàn, gạch hoa một số bài trang trí của học sinh năm trước - hình gợi ý cách trang trí hình vuông

- HS: Giấy vẽ A4, vở tập vẽ, màu, bút chì, tẩy, màu

III Hoạt động dạy và học:

Thời

gian Hoạt động của Giáo viên

Hoạt động của Hs

5’ - Kiểm tra bài cũ:

- Giới thiệu bài:

Hoạt động 1: quan sát nhận xét

- Giáo viên cho hs xem một số bài trang trí hình

vuông để hs thấy có nhiều cách trang trí qua cách sắp

xếp họa tiết và vẽ màu

- Các hình này có đặc điểm gì giống và khác nhau ?

- Quan sát, lắng nghe, trả lời câu hỏi

20’

5’

+ Giống: Đều là những hình vuông

+ Khác : Cách trang trí họa tiết, cách vẽ họa tiết và

màu sắc khác nhau.)

- Họa tiết được trang trí như thế nào trong hình

vuông ? (Họa tiết chính chiếm mảng lớn ở giữa - họa

tiết đối xứng ở cạnh và bốn góc )

- Khi vẽ họa tiết giống nhau phải vẽ bằng nhau và vẽ

cùng màu giống nhau

- Màu vẽ cần rõ trọng tâm Tô xen màu đậm, màu

nhạt.không dùng quá nhiều màu

Hoạt động 2: Hướng dẫn trang trí hình vuông.

- GV vẽ bảng hướng dẫn cho HS:

+ Vẽ hình vuông, vẽ các đường trục, vẽ các hình

mảng, vẽ các họa tiết cho phù hợp với các mảng

+ Giới thiệu cách tô màu cho HS

Hoạt động 3: Thực hành

- Cho HS thực hiện các thao tác vẽ trang trí hình

vuông

- GV quan sát gợi ý cách vẽ ,cách tô màu

Hoạt động 4: Nhận xét đánh giá

- GV chọn một số bài vẽ đẹp gợi ý hs nhận xét xếp

loại GV nhận xét cuối cùng và cho hs tuyên dương

- Dặn dò: Sưu tầm tranh vẽ ngày tết hoặc ngày lễ

hội

- Quan sát, các bài vẽ mẫu

- Làm bài tập,

- Nhận xét, đánh giá

g) Bảng thống kê kết quả các lớp do bản thân tôi áp dụng phương pháp dạy – học

vẽ trang trí nêu trên trong năm học 2014-2015 và học kì 1 năm học 2015-2016 như sau:

Lớp Sĩ số

học

sinh

NĂM HỌC HỌC 2014-2015 HỌC KÌ 1, NĂM HỌC

2015-2016

Hoàn thành

Tỷ lệ

%

Chưa hoàn thành

Tỷ

lệ %

Hoàn thành

Tỷ lệ

%

Chưa hoàn thành

Tỷ lệ

%

Qua bảng kết quả học tổng hợp trên cho thấy các em học rất tiến bộ, không có học sinh không hoàn thành, tôi luôn duy trì kết quả này để phát huy hơn nữa

MỘT SỐ BÀI VẼ CỦA HỌC SINH HỌC KÌ I