Tài liệu tập huấn dạy học khuyết tật trẻ phổ tự kỷ Sở GDĐT Quảng Ninh 2016 2017 Bài 3

BỒI DƯỠNG TẬP HUẤN GIÁO VIÊN CẤP TIỂU HỌC VỀ GIÁO DỤC HÒA NHẬP TRẺ RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỈ BÀI 3: PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG GIAO TIẾP và TƯƠNG TÁC XÃ HỘI CHO TRẺ RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỈ TS.. • Nhớ rằng

Trang 1

BỒI DƯỠNG TẬP HUẤN GIÁO VIÊN CẤP TIỂU HỌC VỀ GIÁO DỤC HÒA NHẬP TRẺ RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỈ

GIÁO DỤC HÒA NHẬP HỌC SINH

RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỈ CẤP TIỂU HỌC

TS.Nguyễn Nữ Tâm An – ThS Hoàng Thị Lệ Quyên

BỒI DƯỠNG TẬP HUẤN GIÁO VIÊN CẤP TIỂU HỌC VỀ GIÁO DỤC HÒA NHẬP TRẺ RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỈ

GIÁO DỤC HÒA NHẬP HỌC SINH

RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỈ CẤP TIỂU HỌC

TS.Nguyễn Nữ Tâm An – ThS Hoàng Thị Lệ Quyên

Trang 2

BỒI DƯỠNG TẬP HUẤN GIÁO VIÊN CẤP TIỂU HỌC VỀ GIÁO

DỤC HÒA NHẬP TRẺ RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỈ

BÀI 3:

PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG GIAO TIẾP và TƯƠNG TÁC

XÃ HỘI CHO TRẺ RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỈ

TS Nguyễn Nữ Tâm An – ThS Hoàng Thị Lệ Quyên

Tháng 11 năm 2016

Trang 3

3.1 PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG GIAO TIẾP

CHO TRẺ RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỈ

Trang 5

Nói là cách thức giao tiếp?

Nói là cách thức giao tiếp duy nhất?

Trang 6

Hình thức/phương tiện giao tiếp

Trang 7

• Nhớ rằng giao tiếp quan trọng hơn là chỉ dùng lời nói

• Dạy trẻ sử dụng nhiều hình thức giao tiếp làm giảm bớt sự chán nản và trẻ được đáp ứng nhu cầu, mong muốn tốt hơn

• Quan trọng là phải tìm ra tất cả những dấu hiệu giao tiếp chứ không chỉ chú trọng từ nào được phát ra, ngôn ngữ là phương thức, giao tiếp là thời điểm

7

Trang 8

Tập trung (lắng nghe và nhìn)

Bắt chước

và lần lượt

Nhu cầu giao tiếp

Cử chỉ

Chơi Ngôn ngữ hiểu Ngôn ngữ diễn đạt

KNXH

và hội thoai

Trẻ RLPTK thiếu những nền tảng giao tiếp sớm

để có thể phát triển ngôn ngữ và giao tiếp một cách bình thường

Trang 9

Kĩ năng giao tiếp

• Chú ý chung

• Khởi xướng

• Đáp lại khi người khác khởi xướng

• Luân phiên/đổi lượt

• Duy trì sự liên hệ/tương tác

• Duy trì chủ đề hội thoại

• Ngăn gián đoạn trong giao tiếp

• Ngôn ngữ cơ thể/ánh mắt nét mặt

• Kết thúc sự liên hệ/tương tác một cách phù hợp

Trang 10

Chức năng của giao tiếp

Trang 11

Nội dung phát triển KNGT cho trẻ tự kỉ cần

• dạy trẻ sử dụng ngôn ngữ để xã giao chứ

không chỉ nhằm thỏa mãn nhu cầu cơ bản

• dạy trẻ giao tiếp chức năng

Trang 13

Thảo luận: Những đặc điểm này ảnh hưởng thế

nào đến khả năng giao tiếp của trẻ tự kỉ?

 Trẻ thường hay cô lập trong tiếp xúc với người khác

 Trẻ thường tư duy kiểu phân tích

 Trẻ thường có những động cơ, động lực khác thường

 Trẻ thường học qua các quy tắc

 Cơ thể trẻ tiếp nhận và xử lí thông tin từ môi trường xung quanh theo cách khác thường

 Một số trẻ khá cứng nhắc và hay lo lắng

 Trẻ thường có khó khăn khi hiểu các “quy tắc” trong tương tác và giao tiếp xã hội

Trang 14

• Hodge (1995) cho rằng “người tự kỉ cần thêm thời gian để xử lí ngôn ngữ” ; “những gợi ý

trực quan sẽ có ích vì chúng ở trạng thái tĩnh

và giữ nguyên như vậy trong thời gian dài

hơn.”

14

Trang 16

Hỗ trợ hình ảnh trong giao tiếp với trẻ RLPTK

Khi sử dụng giao tiếp bằng tranh trẻ RLPTK được

- Được giao tiếp theo khả năng của mình

- Được giao tiếp mà không phải quá quan tâm đến công cụ giao tiếp (vốn là khiếm khuyết chính của bản thân)

- Được dạy cách làm thế nào để giao tiếp

- Được trải nghiệm những vai trò cơ bản của giao tiếp là gì

- Được phát triển những mẫu thông tin cụ thể

- Được học giao tiếp với các bức tranh đơn lẻ sau đó sẽ

nâng dần độ khó: kết hợp với các bức tranh lại để học các cấu trúc ngữ pháp, những quan hệ ngữ nghĩa hay các

chức năng giao tiếp khác….

Trang 17

Hỗ trợ hình ảnh trong giao tiếp với trẻ RLPTK

Khi sử dụng giao tiếp bằng tranh trẻ RLPTK được:

- Đưa ra lựa chọn

- Hiểu điều gì sắp xảy ra

- Nhắc lại việc đã xảy ra

- Hiểu cảm xúc của bản thân và người khác

- Làm việc một cách độc lập

- Phát triển kĩ năng hội thoại

Trang 19

Điểm gì khác/thay đổi

• Giúp trẻ chuyển tiếp

• Hỗ trợ hành vi/ứng xử: nghỉ giải lao, bảng thưởng, hoạt động yêu thích

Trang 20

Lịch biểu bằng tranh

Trang 21

Bảng tranh lựa chọn

“Con muốn… hay ”

Bắt đầu bằng hai lựa chọn.

Mỗi ngày tạo ra 4-5 cơ hội

Trang 22

Bảng “Trước – Sau”

Trang 23

Hình ảnh thể hiện thông tin

• Hiểu nội dung thông tin

• Chuyển tiếp

– Điều gì sẽ xảy ra?

– Khi nào sẽ xảy ra?

Trang 24

Hình ảnh giúp thực hiện nội quy

Trang 26

Hình ảnh đưa ra hướng dẫn

• Làm theo hướng dẫn

• Làm theo các bước của một nhiệm vụ/hoạt động

• Thứ tự/trình tự/chuỗi có thể dự đoán trước

Trang 27

Mặc đồ ngủ Đánh răng Đi vệ sinh Rửa tay Đọc truyện Ngủ

Hoạt động trước khi đi ngủ

Trang 28

Trước giờ ăn tối Sau giờ ăn tối

Treo áo lên Cho bát đĩa vào bồn rửa

Cho chó ăn Úp bát đĩa lên giá

Cất giày dép vào tủ Đi đổ rác Làm bài tập về nhà Xem TV Chơi máy tính Ăn nhẹ

Trang 30

3.2 PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG XÃ HỘI CHO TRẺ RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỈ

Trang 31

MỘT SỐ KHÓ KHĂN VỀ KNXH CỦA TRẺ RLPTK

Hạn chế trong kết bạn

Trang 32

Khó khăn trong tham gia chơi với các trẻ khác

Trang 33

Tương tác không phù hợp

Trang 34

Tương tác không phù hợp

Trang 35

Ít giao tiếp mắt

Trang 36

• Ít biểu cảm nét mặt, cử chỉ điệu bộ

Trang 37

Không hiểu tại sao những hành động và phản ứng của người khác lại khác với mình

Khiếm khuyết xã hội theo thuyết tâm trí

Trang 38

Khó khăn trong việc kiểm soát và thể hiện cảm xúc của mình

Khó khăn trong việc hiểu và đối phó với các tình huống

xã hội

Khiếm khuyết xã hội theo thuyết tâm trí

Trang 39

Khiếm khuyết về kỹ năng xã hội của trẻ tự kỷ

• Khó khăn 1: Giao tiếp không lời: nét mặt, cử

chỉ, điệu bộ, tư thế, ánh mắt, giọng nói

• Khó khăn 2: Khởi xướng giao tiếp

• Khó khăn 3: Tương tác qua lại

• Khó khăn 4: Hiểu người khác

Trang 40

Khiếm khuyết về kỹ năng xã hội của trẻ tự kỷ

• 4 khó khăn về kỹ năng xã hội nói trên thường ở 2 dạng:

• Dạng 1: Chưa có kỹ năng xã hội đó

• Ta sẽ phải dạy trẻ có kỹ năng đó, ví dụ kỹ năng

Trang 41

Cách thức cải thiện

kỹ năng xã hội của trẻ tự kỷ

- Tác động đến môi trường xung quanh

- Tác động đến trẻ

• học THÊM KỸ NĂNG MỚI qua quan sát, kèm cặp, tập giải

quyết vấn đề xã hội, tập các hành vi đúng, góp ý và chế độ thưởng phạt.

• Tạo điều kiện cho trẻ THỰC HÀNH những KỸ NĂNG ĐÃ CÓ.

• Giúp trẻ KHÁI QUÁT HÓA các kỹ năng xã hội trong nhiều bối

cảnh, với nhiều người, tình huống, và thời điểm

Trang 42

Thảo luận

Các nhóm động não về một số nội dung kĩ năng

cụ thể cần dạy cho trẻ RLPTK trong lớp tiểu học:

• Kĩ năng kết bạn

• Kĩ năng làm việc nhóm

• Kĩ năng ứng xử trong giao tiếp với thầy cô

• Kĩ năng giao tiếp không lời

• Kĩ năng hội thoại

Trang 43

NỘI DUNG GIÁO DỤC KNXH CHO TRẺ RLPTK

Kỹ năng kết bạn

Đưa ra lời khen, bình phẩm

Tiếp nhận lời khen, bình phẩm

Tham gia vào

Trang 44

Kỹ năng làm việc nhóm

Chia sẻ

Tham gia vào hoạt động

Kiên trì hoàn thành nhiệm

vụ chung

Kiên trì hoàn thành nhiệm

Trang 45

Ứng xử với thầy

cô

Ứng xử với thầy

cô

Chào hỏi

Nêu yêu cầu

Tiếp nhận lời phê bình

Cảm Xin lỗi

Trang 46

Giao tiếp không lời

Thảo luận

Đưa ra những nguyên nhân xác đáng thuyết

phục

Đưa ra những nguyên nhân xác đáng thuyết

phục

Giải quyết khúc mắc

Tìm sự giúp đỡ

Trang 47

Trang 48

Kỹ năng giao tiếp

Biết sử dụng phương tiện

GT phù hợp

Biết sử dụng phương tiện

GT phù hợp

Biết chào hỏi, tự giới thiệu

Trang 49

Các nội dung khác:

 Khởi xướng tương tác;

 Đáp ứng một cách phù hợp với sự chào hỏi hoặc khởi xướng chơi;

 Duy trì chủ đề của cuộc hội thoại;

 Chú ý đến nét mặt và ngôn ngữ cơ thể;

 Tương tác mắt; Đưa ra ý kiến và câu hỏi phù hợp;

 Duy trì khoảng cách giao tiếp phù hợp.

Trang 50

Một số phương pháp giáo dục

Trang 51

PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC KNXH

Một số phương pháp

giáo dục KNXH

Một số phương pháp

giáo dục KNXH

Trang 52

Phương pháp nghiên cứu tình huống

Phương pháp Sử dụng trò chơi

Trang 53

hội (Social Stories)

Video làm mẫu (Video Modelling)

Trang 54

Khái niệm Phương pháp đpháp giúp trẻ trong một thời gian ộ ng não là phương

ngắn nảy sinh được câu trả lời hoặc ý tưởng, hoặc ý nghĩ về một vấn đề nào đó.

a Phương pháp động não

Một số phương pháp chung

Trang 55

Cách tiến

hành

 Giáo viên nêu câu hỏi hoặc vấn đề (có nhiều cách trả lời) cần được tìm hiểu trước cả lớp hoặc trước nhóm.

Trang 56

Cách tiến

hành

 Phân loại các ý kiến.

 Làm sáng tỏ những ý kiến chưa rõ ràng.

 Tổng hợp ý kiến của trẻ, cho trẻ nhắc lại những ý kiến hay những thông tin chính xác.

Trang 57

Vấn

đề nêu

ra cầ

n p hải

th

ực tế,

trẻ đ

ã đ ược tr

ải ngh iệm

và có

đ

ộ

khó vừ

a s

ức vớ

i t rẻ.

 Dùn

g c ho c

ả c

âu h

ỏi có p hần

kết đ ón

g và m ở.

Trang 58



Các

ý kiế

n nê

u ra cần

y m

ột câu th

ật ngắn.



T

ất

cả các ý k iến đều

đư

ợc ho

an

nghênh, thừ

a nhận.

K hông

nên phê ay. ng sai đúng định hận phán n

Yêu cầu

sư phạm

Trang 59

Cu

ối giờ

GV nên

nh

ấn m ạnh

kết

luận n

ày

là kết

qu

ả t ham gia

củ

a cả

lớp h oặc

cả nhó

m.

 K

hi danh

sác

h các c âu

t

rả lời

đư

ợc ho àn

t hành,

c

ần dù

ng danh trả câu xem ịnh đ xác để ày h n sác lời

nào

là đú

ng, câ

u t

rả lời nào là

Trang 64

 Điều kiện hoàn cảnh lớp học ).

 Với trẻ khuyết tật tình huống nên cho trước kịch

bản hoặc lời thoại và có sự hướng dẫn tỉ mỉ.

Trang 65

 Nên khích lệ tất cả trẻ cùng tham gia.

 Nên có hóa trang và đạo cụ đơn giản để tăng

tính hấp dẫn của trò chơi đóng vai.

Thực hành

Trang 66

GIÁO DỤC KNXH CHO TRẺ RLPTK

c Phương pháp Nghiên cứu tình huống

Khái niệm Nghiên cứu tình huống là việc đưa ra các sự

kiện dựa trên thực tế hoặc có thể xảy ra để trẻ suy nghĩ và đưa ra cách giải quyết

Trang 68

 Tình huống phải được kết thúc bằng hàng loạt các

vấn đề hoặc câu hỏi như:

Trang 70

Khái

niệm

Trang 71

GIÁO DỤC KNXH CHO TRẺ RLPTK

d Phương pháp sử dụng trò chơi

 Trò chơi phải dễ tổ chức và thực hiện.

 trẻ nắm được qui tắc và luật chơi.

 Phải qui định rõ thời gian, địa điểm chơi.

 Trò chơi phải được luân phiên hợp lí.

Yêu cầu sư

phạm

Trang 74

Một số phương pháp đặc thù trong

giáo dục KNXH cho tr RLPTK ẻ RLPTK

I DẠY KNXH THEO NHÓM

Trang 75

Một số phương pháp đặc thù

Dạy KNXH theo nhóm

Trang 76

Đây là PP can thiệp có kiểm chứng

Có 6 nghiên cứu cho trẻ độ tuổi mầm non, tiểu học và THCS từ 4-12 tuổi

Mỗi nhóm nhỏ có từ 2-8 trẻ

Mỗi buổi hoạt động nhóm là cơ hội để trẻ được hướng dẫn, đóng vai hoặc thực hành và nhận phản hồi để giúp trẻ đạt được và thực hành kĩ năng để thúc đẩy những tương tác tích cực với các bạn

Trang 77

Khởi xướng tương tác Chia sẻ

Quy tắc tương tác Đề nghị giúp đỡ người

khác

Các KNXH có thể dạy theo nhóm

Trang 78

Một số phương pháp đặc thù

Dạy KNXH theo nhóm

Các bước dạy KNXH theo nhóm

Bước 1: Xác định kĩ năng cần hướng dẫn

Bước 2: Xác định nhóm trẻ, nhóm những người hỗ trợ Bước 3: Thu thập thông tin về nhóm

Bước 9: Thực hiện tổ chức hoạt động

Bước 10: Thu thập thông tin

Trang 79

Ném bóng làm quen

Mục tiêu Trẻ A: Nhìn vào các bạn khi nói

Trẻ B: Nói câu giới thiệu bản thân đầy đủ: Tên, tuổi Trẻ C: Nhìn vào người cầm bóng

Trẻ D: Ngồi yên chờ đến lượt Chuẩn bị Phòng rộng, bóng

Tiến hành Cho trẻ ngồi vòng tròn, người hỗ trợ ngồi phía sau Ai cầm bóng thì

nói câu giới thiệu bản thân, sau đó ném bóng sang cho bạn khác Lần lượt như vậy cho đến khi tất cả các trẻ đều được giới thiệu bản thân

Trang 80

Một số phương pháp đặc thù trong

giáo dục KNXH cho tr RLPTK ẻ RLPTK

II CÂU CHUYỆN XÃ HỘI (CCXH)

Trang 81

CÂU CHUYỆN XÃ HỘI

Mục đích sử dụng

Các bước để viết câu chuyện xã hội

Cấu trúc câu chuyện xã hội

Dùng câu chuyện xã hội trong đời sống thực

Trang 82

I MỤC ĐÍCH SỬ DỤNG

• Điều chỉnh hành vi ứng xử của trẻ

• Chia mục tiêu thành những bước dễ dàng thực hiện.

• Giúp trẻ có đáp ứng đúng trong một tình huống xã hội mà không phải hăm dọa, quát tháo

• Miêu tả những tình huống xã hội và những đáp ứng thích hợp

• Dạy trẻ những kĩ năng chia sẻ, luân phiên, lựa chọn

• Đưa ra những chỉ dẫn cá nhân

• Dạy những thói quen để duy trì và liên hệ tốt hơn

• Gia tăng sự độc lập và tự tin giao tiếp với trẻ đồng lứa

Trang 83

II CÁC BƯỚC ĐỂ VIẾT CÂU

• Sắp xếp từ 1- 3 câu trên mỗi trang

• Đọc câu chuyện xã hội cho trẻ và làm mẫu hành vi

mong muốn.

Trang 84

III CẤU TRÚC CÂU CHUYỆN XÃ HỘI

Trang 85

IV.DÙNG CÂU CHUYỆN XÃ HỘI TRONG

ĐỜI SỐNG THỰC

• Đọc truyện với trẻ ở những nơi ít bị sao nhãng

• Giải thích điểm quan trọng trong câu chuyện

• Đọc câu chuyện 1 đến 2 lần, khi cần thiết, làm mẫu hành vi mong muốn

• Hoặc có thể đọc truyện trước khi vấn đề hành

vi xảy ra

• Cung cấp cơ hội để trẻ kể lại với trẻ khác hoặc với người lớn

Trang 86

CHUYỂN LỚP

Hôm nay là ngày đầu tiên tôi họclớp mới

Mọi thứ với tôi cứ rối tung lên Nào là bạn

mới, cô mới Tôi không thể nào quen với họ

Xin chào, tôi là Nam

a

Trang 87

Tôi bắt đầu hay ngồi một góc,

khóc rất nhiều và từ chối những

thứ mà mọi người đưa cho tôi

Mọi người không thích chơi với

tôi

Tôi tự chơi một mình với cây viết màu Tôi

vẽ lên tường, lên ghế và nhiều chỗ khác nữa

Cô Hồng là cô giáo lớp mới, cô rất

hiền cô không la mắng khi tôi vẽ lung tung như vậy

Cô giúp tôi tham gia tiết học vẽ Tôi được cô khen Bản vẽ của

tôi được cô giáo cho các bạn xem, các bạn

vỗ tay Tôi được một phiếu bé ngoan Tôi

cảm thấy thật vui Cô giáo và các bạn

cũng vui

Điều đó đã làm cho ba mẹ tôi không lo lắng nữa và vui hơn

Trang 88

Một số phương pháp đặc thù trong giáo dục KNXH cho tr RLPTK ẻ RLPTK

III VIDEO LÀM MẪU

Trang 89

“Tôi tư duy bằng hình ảnh

Từ ngữ giống như ngôn ngữ thứ hai đối với tôi Tôi chuyển dịch cả những từ tôi nghe và đọc thành những bộ phim đầy màu sắc, âm thanh, giống như

cuốn băng video diễn ra trong đầu Khi

ai đó nói với tôi, từ ngữ của họ bỗng chuyển dịch thành hình ảnh

Tư duy trực quan giúp tôi dựng nên toàn

bộ hệ thống nào đó trong trí tưởng

tượng của mình.”

Temple Grandin – Tư duy bằng hình ảnh

Trang 90

Sử dụng video làm mẫu là quá trình trong đó người học được

cho xem một đoạn băng video ghi lại cách thực hiện mẫu của một hành vi mục tiêu hoặc cách hoàn thành một nhiệm vụ mong muốn (Sigafoos, O’Reilly, & de la Cruz, 2007)

Sử dụng video làm mẫu là phương pháp hướng dẫn

trong đó sử dụng đoạn băng ghi hình và công cụ trình

của một hành vi hoặc kĩ năng mục tiêu

Khái niệm

Trang 91

Nhiệm vụ

• Quan sát video

• Suy ngẫm – Thảo luận cặp đôi - Chia sẻ:

- Video làm mẫu có thể sử dụng ra sao đối với trẻ

Trang 92

- giúp học sinh phát huy những hành vi và mối quan hệ ứng xử như

mong đợi

- giúp học sinh nắm vững những kĩ năng riêng lẻ được kết hợp với nhau

   

Trang 93

Nghiên cứu trên thế giới về hiệu quả sử dụng

video làm mẫu cho trẻ tự kỉ (1985-2008)

bị tự kỉ

Kích

cỡ mẫu

Các lĩnh vực/kĩ năng Kết

quả

giao tiếp định hướng xã hội tương tác mắt

kĩ năng hội thoại

vệ sinh

kĩ năng chơi

kĩ năng xã hội

kĩ năng ngôn ngữ khả năng tham gia nhiệm vụ hiểu quy tắc xã giao liên hệ với bối cảnh và mua bán

+

Trang 94

Video làm mẫu hiệu quả với

trẻ tự kỉ vì:

• Thích kích thích trực quan (Kinney, 2003)

• Học mẫu xã hội mà không cần tương tác mặt đối

mặt

• Lợi ích của hướng dẫn gợi ý trực quan

• Thể hiện ưu thế trong xử lí thông tin trực quan hơn

dừng lại và “bắt lấy” những chi tiết quan trọng

Theo nghiên c u c a Corbett & Abdullah, 2005 : “Video Modeling: ứu của Corbett & Abdullah, 2005 : “Video Modeling: ủa Corbett & Abdullah, 2005 : “Video Modeling:

Why does it work for children with autism?”

94

Định dạng
Số trang	98
Dung lượng	7,64 MB