Tranh chấp Môi trường, nguyên tắc giải quyết

giải quyết tranh chấp môi trườngnguyen tac giai quyet tranh chap bien dongnguyen tac giai quyet tranh chap tren bien dongnguyen tac giai quyet tranh chap o bien dongcác phương thức giải quyết tranh chấp môi trườngcác nguyên tắc giải quyết tranh chấp của wtonguyên tắc giải quyết tranh chấp của wto

MÔN LUẬT VÀ CHÍNH SÁCH BVMT

CHUYÊN ĐỀ CÁC PHƯƠNG THỨC GIẢI QUYẾT TRANH

CHẤP MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM

GVHD : TS Trần Anh Tuấn Nhóm HV : Chu Văn Trang

BỐ CỤC BÁO CÁO

I KHÁI NIỆM, PHÂN LOẠI, DẤU HIỆU ĐẶC TRƯNG

TRANH CHẤP MÔI TRƯỜNG

II NỘI DUNG TRANH CHẤP VỀ MÔI TRƯỜNG Ở VN

III CÁC PHƯƠNG THỨC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP

MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM

IV NHỮNG HẠN CHẾ TRONG CHÍNH SÁCH GiẢI QUYẾT

TCMT VÀ BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC

V KẾT LUẬN

Tranh chấp, xung đột trong lĩnh vực bảo vệ môi trường ở Việt Nam nổi lên như một hiện tượng bức xúc trong xã hội

Tại Việt Nam, chất lượng môi trường đang có những biến đổi theo chiều hướng bất lợi đối với cuộc sống của con người

bên cạnh những vấn nạn về ô nhiễm môi trường, suy giảm tầng ôzôn, cạn kiệt các nguồn tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học… là sự xuất hiện ngày càng nhiều xung đột, tranh chấp về môi trường, điển hình nhất là các vụ tranh chấp đòi bồi thường thiệt hại về người và tài sản do hành vi làm ô nhiễm môi trường gây nên

I KHÁI NIỆM, PHÂN LOẠI, DẤU HIỆU ĐẶC TRƯNG

TRANH CHẤP MÔI TRƯỜNG

1.1 Khái niệm

Vấn đề tranh chấp môi trường đang dần trở thành vấn đề nóng được nhiều tầng lớp quan tâm Nên khái niệm “Tranh chấp môi trường” cũng được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau trong từng bối cảnh và cách tiếp cận khác nhau:

- Theo Từ điển Luật Black, tranh chấp là “một loại xung đột hoặc tranh cãi, nhất là những xung đột dẫn đến kiện tụng

- Brown và Marriot định nghĩa tranh chấp là “một loại hay một kiểu xung đột biểu lộ trong những nội dung khác biệt, bị thuộc quyền tài phán”

- Còn theo Crowfoot và Wondolleck thì “tranh chấp” là những khác biệt cơ bản hiện hữu, trái ngược giữa các nhóm lớn trong xã hội về giá trị, hành vi của họ hướng tới môi trường tự”

- Ở Việt Nam, khái niệm tranh chấp môi trường được

PGS.TS Vũ Cao Đàm Đ/N “Tranh chấp môi trường”

là những xung đột giữa cá nhân, tổ chức, các nhóm

có quyền lợi liên quan đến việc phòng ngừa, khắc phục ô nhiễm, suy thoái, sự cố môi trường,

1.2 phân loại tranh chấp môi trường

Có thể phân loại tranh chấp môi trường theo nhiều tiêu chí khác nhau Trên cơ sở phân chia các đối tượng của tranh chấp, Bingham, tranh chấp theo 6 dạng như sau:

1 Tranh chấp trong sử dụng đất

2 Tranh chấp trong quản lý tài nguyên thiên nhiên và sử dụng đất công

3 Tranh chấp nguồn nước

4 Tranh chấp năng lượng

5 Tranh chấp chất lượng không khí

6 Tranh chấp việc thải chất độc trong không khí

1.3 Những dấu hiệu đặc trưng của tranh chấp MT

1 TCMT là xung đột mà trong đó lợi ích tư và lợi ích công thường gắn chặt với nhau

2 TCMT thường xảy ra với quy mô lớn liên quan đến nhiều tổ chức, cá nhân, các cộng đồng dân cư, thậm chí đến nhiều quốc gia

3 Vị thế các bên tranh chấp MT không công bằng

4 TCMT có thể nảy sinh ngay từ khi chưa có

sự xâm hại thực tế đến quyền và lợi ích hợp pháp về môi trường

5 Giá trị của những thiệt hại trong tranh chấp môi trường rất lớn và khó xác định

1.4 Các nguyên nhân gây ra tranh chấp MT

1 Sự nhận thức không đầy đủ về tài nguyên

2 Sự tồn tại của các giá trị khác nhau về lợi ích

3 Thiếu sự tham gia đóng góp của công cộng và các bên liên quan

4 Cơ chế chính sách về bảo vệ môi trường yếu kém

2.1 Nội dung tranh chấp về môi trường gồm:

a) Tranh chấp về quyền, trách nhiệm bảo vệ môi trường trong khai thác, sử dụng thành phần môi trường;

b) Tranh chấp về xác định nguyên nhân gây ô nhiễm, suy thoái, sự cố môi trường;

c) Tranh chấp về trách nhiệm xử lý, khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại do ô nhiễm, suy thoái, sự cố môi trường

II NỘI DUNG TRANH CHẤP VỀ MÔI TRƯỜNG Ở VN

2.2 Các bên tranh chấp về môi trường gồm:

a) Tổ chức, cá nhân sử dụng thành phần môi trường

có tranh chấp với nhau;

b) Tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng các thành phần môi trường và tổ chức, cá nhân có trách nhiệm cải tạo, phục hồi khu vực môi trường bị ô nhiễm, suy thoái, bồi thường thiệt hại về môi trường

2.3 Việc giải quyết tranh chấp về môi trường

được thực hiện theo quy định của pháp luật

về giải quyết tranh chấp dân sự ngoài hợp đồng và quy định của pháp luật có liên quan

2.4 Tranh chấp về môi trường trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

mà một hoặc các bên là tổ chức, cá nhân nước ngoài được giải quyết theo pháp luật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trừ trường hợp có quy định khác trong điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên

III CÁC PHƯƠNG THỨC GIẢI QUYẾT TCMT Ở VN

3.1 Định nghĩa và các phương tiện pháp lí để giải quyết TCMT

* Định nghĩa: Cơ chế để giải quyết tranh chấp môi trường là hệ thống thống nhất các phương tiện pháp lí đặc thù, thông qua

đó thực hiện việc giải tỏa mâu thuẫn giữa các bên tranh chấp nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, bảo vệ trật tự xã hội.

* Các phương tiện pháp lý để giải quyết TCMT:

- Các nguyên tắc cơ bản đóng vai trò là tư tưởng chỉ đạo.

- Hệ thống pháp luật thực thi là căn cứ pháp lí để giải quyết tranh chấp.

- Tổ chức bộ máy để vận hành và các yếu tố con người nhằm thực thi pháp luật.

3.2 Những nguyên tắc cơ bản trong giải quyết Tranh chấp môi trường

1 Nguyên tắc không quyền can thiệp

2 Nguyên tắc phòng ngừa

3 Nguyên tắc phối hợp, hợp tác

4 Nguyên tắc gây ô nhiễm phải trả giá

5 Nguyên tắc tham vấn chuyên gia

3.3 Các phương thức giải quyết tranh chấp môi trường ở Việt Nam

1 Thương lượng

2 Hòa giải

3 Giải quyết tranh chấp tại các cơ quan có thẩm quyền

3.4 Một số quy định pháp lí về giải quyết tranh chấp môi trường tại Việt Nam

1 Hệ thống các văn bản luật: Luật dân sự, luật môi trường, luật TNN, luật rừng, luật đất đai…

2 Các nghị định chính phủ liên quan

3 Các thông tư của cơ quan bộ và ngang bộ có liên quan

3.5 Hệ thống cơ quan giải quyết tranh chấp môi trường ở Việt Nam

1 Chính phủ: trực tiếp chỉ đạo, hướng dẫn giải quyết tranh chấp môi trường trên quy mô toàn quốc.

2 Bộ TNMT, Bộ KH - CN, Bộ NNPTNT, Bộ Công an (Cục Cảnh sát môi trường) và các cơ quan thanh tra bảo vệ môi trường thuộc Bộ TNMT, thanh tra, Kiểm tra bảo vệ MT cấp tỉnh.

3 Ủy ban nhân dân các cấp: thanh tra, kiểm tra việc bảo vệ môi trường của các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp, các doanh nghiệp, hộ gia đình cá nhân….

3.6 Quy trình xử lý và giải quyết TCMT tại Việt Nam

- Tranh chấp về môi trường ngày càng gia tăng

+ Tiêu biểu là tranh chấp giữa người dân Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu, TP Hồ Chí Minh và Công ty cổ phần hữu hạn Vedan Việt Nam

+ tranh chấp giữa người dân Đồng Nai và Công ty

Sonadezi Long Thành tại Đồng Nai vào tháng 8/2011

do Công ty này xả thải không qua xử lý.

+ tranh chấp giữa người dân Hải Dương và Công ty

Tung Kuang đặt tại huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương vào tháng 4/2011 do Công ty này xả thải có hóa chất độc hại như Chrome 6, mangan, sắt

- Nhận thức của các cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể và người dân về bảo vệ môi trường chưa đầy đủ, chưa chuyển thành ý thức và hành động cụ thể:

+ Các cấp ủy đảng, chính quyền chưa nhận thức đầy đủ, đúng mức về tầm quan trọng của công tác bảo vệ môi trường đối với sự nghiệp phát triển bền vững đất nước.

+ Còn tồn tại khoảng cách lớn giữa nhận thức và hành động, giữa cam kết và thực hiện

+ Đặc biệt, trong chỉ đạo, điều hành, tư tưởng “ưu tiên cho tăng trưởng kinh tế, xem nhẹ yêu cầu bảo vệ môi trường” còn phổ biến ở nhiều cấp ủy đảng và chính quyền các cấp + Ý thức về bảo vệ môi trường vẫn chưa thành thói quen, nếp sống của nhân dân, các thói quen xấu gây ô nhiễm môi trường, làm ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng

- Hệ thống pháp luật về khiếu kiện môi trường và công tác thực thi chính sách pháp luật trong lĩnh vực môi trường còn nhiều bất cập:

* Trước đây, Luật Bảo vệ môi trường (BVMT) 1993:

chưa có quy định cụ thể về giải quyết tranh chấp môi trường Vì vậy cơ chế giải quyết tranh chấp môi trường chưa hình thành một cách rõ ràng và

cơ quan tòa án cũng chưa thực sự tham gia vào quá trình giải quyết tranh chấp môi trường Song

do đòi hỏi của thực tế đời sống, hoạt động giải quyết tranh chấp đã được áp dụng ở một số địa phương

* Luật BVMT 2005: đã có các quy định về giám định thiệt hại do suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường, theo đó “Căn cứ giám định thiệt hại là hồ sơ đòi bồi thường thiệt hại, các thông tin, số liệu, chứng cứ và các căn cứ khác liên quan đến bồi thường thiệt hại và đối tượng gây thiệt hại” Quy định này được cho là sự hỗ trợ tích cực cho việc thực hiện các quyền đòi bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường gây nên.

- Tuy nhiên, việc giải quyết TCMT hiện nay vẫn còn nhiều khó khăn, phần lớn ô nhiễm, thiệt hại môi trường do người dân phát hiện, những vụ tranh chấp môi trường chỉ được công nhận và xem xét giải quyết khi người dân gây sức ép buộc chính quyền phải vào cuộc.

- Việt Nam hiện nay đang dùng cơ chế hành chính

để giải quyết tranh chấp môi trường

- Nhìn chung chúng ta còn thiếu năng lực trong xác định thiệt hại ô nhiễm, do vậy phương thức tốt nhất trên thực tế là tự thỏa thuận (thương lượng, hòa giải)

- Tuy nhiên, hiện nay, chưa có quy định rõ ràng về phương thức thương lượng và chính sách khuyến khích áp dụng phương thức này

- Cơ chế đảm bảo kết quả của phương thức thương lượng chưa được đảm bảo dẫn đến kết quả các bên không hào hứng tham gia thương lượng

- Mô hình và khung pháp lý cho giải quyết tranh chấp tại Tòa án hiện chưa được xây dựng

* Luật bảo vệ môi trường 2014: Đã có những quy định

củ thể trong việc xác định các hành vi vi phạm về môi trường, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm về bảo vệ môi trường, mô hình và khung pháp lý cho giải quyết tranh chấp tại Tòa án

4.2 Giải pháp

- Để khắc phục những hạn chế, bất cập trong TCMT hiện nay, cần nâng cao năng lực đánh giá tác động ô nhiễm và xác định thiệt hại do ô nhiễm gây ra

- Bên cạnh đó cần hoàn thiện cơ chế chính sách phát luật về tranh chấp môi trường, nhanh chóng thành lập tòa án môi trường cấp tỉnh

- UBND các tỉnh nghiên cứu phương án thành lập Ban Môi trường để tiếp nhận các phản ánh ô nhiễm, trả lời đơn thư khiếu kiện cũng như tư vấn về giải quyết tranh chấp môi trường cho người dân

- Minh bạch hóa thẩm quyền hành chính, dân sự và

tư pháp trong việc giải quyết tranh chấp môi trường cũng là việc làm cần thiết

- cần tăng cường sự minh bạch trong công tác tiếp nhận, giải quyết khiếu kiện môi trường

- Cần quy định cụ thể vai trò của các bên liên quan, trong đó có các cấp chính quyền cơ sở nhằm tạo ràng buộc pháp lý hối thúc các đơn vị này vào cuộc thực sự trong những vụ khiếu kiện môi trường

IV KẾT LUẬN

- Vấn đề giải quyết tranh chấp môi trường hiện nay còn nhiều khuyết điểm, các hành vi vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường vẫn chưa được xử lý nghiêm minh, chưa đủ sức răn đe, cảnh báo.

- Những xung đột, tranh chấp về quyền và lợi ích trong lĩnh vực môi trường còn chưa được giải quyết thỏa đáng do thiếu khung pháp lý trong thủ tục giải quyết; thiếu quy định chế tài xử phạt, quy định mức bồi thường thiệt hại không hợp lý.

- Bởi vậy cần nhanh chóng hoàn thiện quá trình điều chỉnh pháp luật về môi trường; giải quyết một cách hài hòa, đồng

bộ về mối liên hệ bản chất phổ biến giữa phát triển kinh tế, chế độ pháp lý, hợp tác quốc tế và các vấn đề xã hội;

XIN CHÂN THÀNH CẢM ƠN !