SKKN vấn đề giúp đỡ học sinh yếu kém khắc phục khó khăn khi thực hành 2 phép tính nhân, chia trong bảng cho học sinh lớp 3

- Môn toán tiểu học góp phần bước đầu hình thành phương pháp học toán, làm việc có kế hoạch, khoa học, chủ động, linh hoạt, sáng tạo cho học sinh 2/ Xuất phát từ chương trình của Bộ GD

I- LY DO CHON DE TAI 1/ Xuất phát từ mục tiêu của môn toán ở trường tiểu học:

- Môn toán ở tiểu học nhằm giúp cho học sinh:

Có những kiến thức cơ bản về yếu tố hình học và cách hình thành phép nhân chia trong bảng

- Hình thành các kỹ năng thực hành, tính toán, giải toán có lời văn và các dạng bài toán nhân chia trong bảng và các bài toán có ứng dụng thiết thực trong cuộc sống

- Góp phần bước đâu phát triển năng lực tư duy, phát triển khả năng suy luận, hợp lý của điễn đạt đúng Biết cách giải quyết các vấn đề đơn giản, gần gũi trong cuộc sống, kích

thích trí tưởng tượng gay hing thú trong học toán cho học sinh

- Môn toán tiểu học góp phần bước đầu hình thành phương pháp học toán, làm việc có kế hoạch, khoa học, chủ động, linh hoạt, sáng tạo cho học sinh

2/ Xuất phát từ chương trình của Bộ GD - ĐT về đổi mới chương trình sách giáo khoa, theo hướng dạy học mới, nhằm góp phần giúp giáo viên và học sinh có một cách dạy và cách học mới Trong thực tiễn cuộc sống

- Nếu như các em học sinh, yếu về kỹ năng thực hành2 phép tính nhân, chia

không được giúp đỡ, không được quan tâm giúp đỡ thì các em sẻ không có khả năng tối thiểu khi học chương trình toán lớp 3 Như vậy các em sẻ gặp nhiều khó khăn khi giải các bài toán có liên quan đến 2 phép tính nhân, chia

- Mặt khác nếu các em học sinh yếu không thực hiện được các bài toán về 2

phép tính, không khắc phục được những sai lầm trong phần toán học này, trong khi các em khác lại làm tốt, thì các em sẻ chán nản và bi quan, lực học của các em lại càng yếu

- Xuất phát từ những thuận lợi trong quá trình triển khai thực hiện chương trình

và sách giáo khoa tiểu học mới ở địa phương, ở trường sở tại

- Hiện nay trong trường tiểu học chỉ quan tâm đến học sinh giỏi và có nhiều biện pháp để bồi dưỡng học sinh giỏi, còn các em học sinh yếu kém ít được quan tâm hơn, có chăng cũng là chỉ là các buổi phụ đạo ít öi, không có tài liệu, chương trình cụ

Với nhận thức như vậy bản thân tôi thấy vấn dé giúp đỡ học sinh yếu kém là

vấn đề cần được quan tâm nhiều hơn, nhằm để nâng cao chất lượng cho học sinh

Nhưng trong khuôn khổ đề tài này tôi chỉ được phép chọn một mảng kiến thức

toán học và tôi đã chọn “Vấn đề giúp đỡ học sinh yếu kém Khắc phục khó khăn khi thực hành 2 phép tính nhân, chia trong bảng cho học sinh lớp 3” Hy vọng với đề tài này tôi cũng như các đồng nghiệp những ai quan tâm đến vấn đề này sẻ góp phần giúp

đỡ học sinh yếu kém học tốt hơn môn toán ở bậc tiểu học

Hiện nay các trường tiểu học đã triển khai và thực hiện chương trình tiểu học năm 2000 và chương trình này được áp dụng thống nhất trong cả nước từ năm học

năm học 2002 - 2008 Nên giáo viên đã chủ động nắm bắt được nội dung và phương

pháp dạy học mới Trong các tiết dạy, giáo viên đã thiết kế bài dạy theo đúng tính thân đổi mới: Lấy học sinh làm nhân vật trung tâm, tích cực hoá hoạt động học tập

của học sinh Sử dụng phối hợp phương pháp dạy học truyền thống với phương pháp

hiện đại và thay đổi hình thức học tập của học sinh nhằm nâng cao vai trò của học sinh trong quá trình học tập Giáo viên chỉ là người tổ chức, hướng dẫn, giúp học sinh

huy động vốn hiểu biết và kinh nghiệm của bản thân để tự học sinh chiếm lĩnh tri thức

mới, vận dụng các tri thức đó vào thực hành và thực tiễn đời sống

b Về phía học sinh:

Qua tìm hiểu tôi nhận thấy: Học sinh rất thích học chương trình toán thực

nghiệm năm 2000 Bởi các em là chủ thể nhận thức, chính bản thân các em được chủ động, độc lập suy nghĩ, khám phá để tìm ra kiến thức mới Các em tiếp cận với bài

học và nắm bắt kiến thức rất nhanh

* Khó khăn:

Tuy nhiên, do nhiều năm đã dạy chương trình cũ nên một bộ phận giáo viên

chưa đầu tư thời gian để nghiên cứu chương trình SGK Toán 3 năm 2000 và chưa nắm bắt được quy trình phương pháp dạy theo sách giáo khoa mới Giáo viên chưa chủ động thiết kế bài dạy, còn phụ thuộc nhiều vào tài liệu hướng dẫn hoặc nếu có chú ý soạn giảng thì giáo viên mới chỉ tập trung vào việc hình thành kiến thức mới cho học

nhiều giáo viên lên lớp chưa sử dụng đồ dùng dạy học hoặc sử dụng nhưng mang lại

hiệu quả thấp Giáo viên làm việc còn máy móc, rập khuôn ít có nhu cầu và cơ hội để phát huy khả năng sáng tạo của nghề dạy học Bên cạnh đó, cơ sở vật chất phục vụ

cho việc dạy học chưa đảm bảo, các lớp còn phải học chung phòng theo 2 ca, đây cũng là một yếu tố không kém phần quan trọng ảnh hưởng đến hoạt động dạy học của

cô và trò Từ việc dạy học của thầy mà học sinh tiếp thu kiến thức một cách thụ động Các biểu tượng hình hình học giáo viên đưa ra học sinh phải ghi nhớ một cách máy

móc Chính vì học sinh nắm bắt bài học không vững vàng, không sâu, chỉ áp dụng rập

khuôn nên các em dễ học trước quên sau

2 Đối với sách giáo khoa Toán 3 chương trình Tiểu học mới:

a Thuận lợi:

Chương trình sách giáo khoa Tiểu học mới nói chung, mạch yếu tố hình học Toán 3 nói riêng có nhiều hình ảnh trực quan đẹp, trình bày rõ ràng Hệ thống bài tập

có nhiều cách thể hiện mới, nhiều bài tập được tổ chức đưới dạng trò chơi phù hợp với

khả năng nhận thức và tâm lý lứa tuổi của học sinh Tiểu học

b Những khó khăn thường gặp trong việc dạy học mạch yếu tố hình học Toán 3: Đối với mạch kiến thức này, chính vì học sinh ghi nhớ các biểu tượng hình hình

học một cách máy móc cho nên học sinh còn có sự nhầm lẫn giữa biểu tượng hình này với biểu tượng hình khác Chẳng hạn, nhiều em còn nhầm lẫn giữa chu vi và diện

tích Các kỹ năng vẽ hình, xếp ghép hình học sinh còn lúng túng và thao tác chậm Đặc biệt là dạy toán đếm hình học sinh hay đếm sót Bởi đây là một dạng toán đòi hỏi học sinh phải biết: “Phân tích, tổng hợp” hình Do vậy, đây là một điểm khó đối với học sinh khi giải loại toán này

Xuất phát từ thực tế đó tôi mạnh dạn đề xuất một số giải pháp để dạy tốt mạch yếu tố hình học Toán 3 Nhằm giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, khả năng sáng tạo trong học tập

CHƯƠNG V MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỀ DẠY TOT MACH YEU TO HINH HỌC

TOAN 3 CHƯƠNG TRÌNH TIỂU HỌC MỚI

Khi dạy mạch kiến thức này giáo viên cần khai thác tính đặc trưng của việc hình thành và khám phá kiến thức về nội dung yếu tố hình học đối với học sinh lớp 3

là thông qua con đường “Thực nghiệm” bằng quan sát và đo đạc, so sánh, phân tích

đơn giản rồi quy nạp, khái quát hoá Trên cơ sở đó giáo viên cần lựa chọn cách dạy

học phù hợp, tạo ra những hoạt động học tập của học sinh đảm bảo tính tích cực cho từng đối tượng học sinh của lớp Cụ thể là:

1 Đối với bài học về khái niệm, biểu tượng hoặc nhận dang cdc hình hình học mới có thể tiến hành hoạt động dạy học mà trong đó:

Khai thác từ tính trực quan tổng thể đến trực quan cụ thể chi tiết giúp học sinh nắm vững và sâu kiến thức mới Cho học sinh liên hệ các khái niệm đã học để chuyển

sang khái niệm mới (nếu khái niệm đã học có liên quan đến khái niệm mới)

Trong mạch yếu tố hình học, nội dung dạy học: “Góc vuông, góc không

vuông”, chủ yếu giới thiệu để học sinh biết thế nào là “góc vuông” và góc không

vuông” chưa yêu cầu có khái niệm về “góc” Tuy nhiên, trước khi làm quen với:

“Góc vuông, góc không vuông” sách toán 3 có nêu hình ảnh 2 kim đồng hồ tạo thành

góc Điều đó chỉ nhằm giúp học sinh có biểu tượng ban đầu về góc (hình ảnh 2 kim là

hình ảnh 2 “cạnh” của góc, hình ảnh điểm chung của 2 kim là hình ảnh “đỉnh” của góc từ đó dẫn ra hình ảnh (biểu tượng) về “Góc vuông, góc không vuông” được “tự

Aw???

nhiên” hơn) Khi dạy về “Góc vuông, góc không vuông” giáo viên cần giới thiệu một

cách tổng thể, xem như là một hình hình học có dạng như thế gọi là “góc vuông” hoặc

“Góc không vuông” Giáo viên cần lưu ý góc không vuông thì nói là không vuông không được nói là góc nhọn, góc tù Giáo viên vẽ góc vuông và cho học sinh biết: Đây là góc vuông, giáo viên chỉ ra đỉnh góc vuông là điểm nào, hai cạnh góc vuông là

2 cạnh nào rồi nêu tên góc vuông Chẳng hạn: Góc vuông đỉnh O, cạnh OA, OB Cũng giới tương tự đối với góc không vuông Việc dùng ê ke để kiểm tra góc nào đó

có là góc vuông hay không chỉ được thực hiện sau khi học sinh đã học (đã có biểu

để học Ở lớp 3 chưa nên cho học sinh tìm hiểu các nội dung khác về góc như ký hiệu đánh dấu góc, miền trong của góc, số đo của góc Những vấn đề đó sẽ được học lên các lớp trên

Thông qua các mô hình cụ thể mà học sinh có thể nhìn, sờ thấy được giúp học

sinh nhận biết được “Góc vuông, góc không vuông” Để vẽ góc vuông giáo viên cần

giúp cần học sinh làm từng thao tác, mỗi học sinh đều được thực hành nhận biết, vẽ:

* VD: Dùng êke để vẽ góc vuông

Thao tác 1: Cho học sinh dùng thước vẽ một cạnh và xác định một đỉnh (cạnh

AB, đỉnh A

Thao tác 2: Hướng học sinh đặt êke sao cho đỉnh êke trùng với đỉnh học sinh

đã xác định (A) và một cạnh êke trùng với cạnh học sinh đã vẽ (AB)

Thao tác 3: Cho học sinh dùng bút vẽ theo cạnh góc vuông kia của êke (tay trái chắn thước, tay phải dùng bút vẽ)

B

* Nhận dạng hình hình học:

Ở lớp 1, 2 học sinh đã biết các hình (hình tròn, hình tam giác, hình vuông )

dưới dạng “tổng thể” (Chủ yếu quan sát “toàn thể” hình dạng rồi nêu tên hình Đến

lớp 3 khi dạy khái niệm hình hình học mới (Hình chữ nhật, hình vuông) ngoài việc xét

“tổng thể” học sinh đã biết dựa vào các đặc điểm về yếu tố cạnh, góc, đỉnh của hình để nhận dạng, nêu tên hình Chẳng hạn hình chữ nhật có 4 góc vuông, có 2 cạnh đài bằng

nhau, 2 cạnh ngắn bằng nhau, hình vuông có 4 góc vuông và có 4 cạnh bằng nhau

Khi dạy khái niệm hình hình học mới giáo viên cần sử dụng đồ dùng trực quan hoặc liên hệ các đồ vật trong thực tế có hình dạng học để học sinh nhận biết hình Hướng dẫn học sinh tìm thêm các đồ vật ở nhà mình, trong lớp có dạng hình chữ nhật, hình vuông như quyển sách, bảng lớp, mặt bàn

Cần lấy những hình có tính chất “Phản ví dụ” để học sinh nhận biết sâu hơn

hình dạng các hình đang học

Chẳng hạn: Khi dạy khái niệm hình chữ nhật, giáo viên có thể cho học sinh

quan sát tập hợp gồm nhiều hình rồi yêu cầu các em tô màu cao hình chữ nhật

Trong mạch yếu tố hình học ngoài nhận dạng hình chữ nhật, hình vuông học

sinh lớp 3 còn được học về khái niệm hình tròn Ở lớp 1, 2 học sinh đã biết được hình

tròn qua hình ảnh mặt đồng hồ, cái đĩa, bánh xe học sinh có được biểu tượng về

“hình tròn” Đến lớp 3, học sinh được biết “hình tròn” như là một hình với đặc điểm

về các yếu tố: Tâm, đường kính, bán kính của hình tròn Trước khi học sinh hình tròn

học sinh đã được giới thiệu về trung điểm của đoạn thẳng Cần cho học sinh liên hệ

kiến thức bài “trung điểm” để biết được tâm 0 của hình tròn là trung điểm của đường

khoa, giáo viên vẽ ở bảng có thé lay don vi 1a dm 6 phần nay hoc sinh dựa trên cơ sở trực quan là chính, trong khi dạy giáo viên không được nói “bên trái, bên phải” Vì khi dạy bài này, trung điểm của đoạn thắng là duy nhất, còn điểm ở giữa thì có nhiều điểm, cho nên khi học sinh nhận biết trung điểm giáo viên lấy thêm điểm ở giữa thì khó đối với học sinh Khi đạy phần này, yêu cầu học sinh nhìn vào hình vẽ nêu đúng điểm ở

giữa, nêu đúng trung điểm là được không yêu cầu các em phải giải thích tại sao

Ở lớp 3 chưa yêu cầu học sinh nắm được “khái niệm” điểm điểm của đoạn

thẳng với “định nghĩa” chính xác “khái niệm” đó Trong sách Toán 3 mới chỉ là giới thiệu trung điểm của đoạn thẳng nhằm giúp học sinh nhận biết một điểm có điều kiện như thế nào được gọi là trung điểm của đoạn thẳng, từ đó xác định trung điểm của đoạn thẳng như sách Toán 3 đã thực hiện Học sinh xác định trung điểm của đoạn thẳng (trên cơ sở đo độ dài của đoạn thắng rồi chia đôi đoạn thẳng đó) Trong sách giáo khoa, trùn điểm của đoạn thẳng được giới thiệu trên cơ sở học sinh được biết thế nào là “điểm ở giữa” hai điểm đã cho Chẳng hạn, M là điểm ở giữa A và B (Xem

- M là điểm ở giữa điểm A và điểm B

- Độ dài đoạn thắng AM bằng độ dài đoạn thắng MB (AM = MB = 3cm)

Từ 2 điều kiện trên cần cho học sinh đưa ra hai điều kiện tương đương để nhana biết hoặc xác định: “Trung điểm của đoạn thẳng” Chẳng hạn, M là trung điểm của đoạn thẳng AB khi

- Ba điểm A, M, B theo thứ tự là 3 điểm thẳng hang

- Độ dài đoạn thắng AM bằng độ dài đoạn thắng MB (Am = MB)

(A, M, B theo thứ tự là 3 điểm thắng hàng cùng hiểu: M là điểm giữa điểm A và B) Chang hạn, vận dụng các dấu hiệu trên và trung điểm của đoạn thẳng, ta có thể

1/ O là trung điểm của đoạn thẳng AB vì có O, A, B 2m 9 cm | B

Qua phần nêu trên ta nhận thấy dạy bài hình tròn phải xác định với kiến thức của

bài trung điểm của đoạn thẳng Cho nên giáo viên cần thực hiện được ý đồ đó và giúp học sinh thấy rõ: Tâm là trung điểm của đường kính bán kính =1/2 đường kính

Trở lại vấn đề dạy khái niệm đường tròn, để giúp các em khắc sâu kiến thức thì

“vẽ trang trí hình tròn ” là một nội dung dạy học hấp dẫn học sinh Tiểu học nhữngcũng có người cho rằng nội dung đó còn “khó” đối với đối với học sinh lớp 3 (ở đây là khó vẽ các đường nét trang trí hình tròn) Bởi vậy, giáo viên cần thống nhất về

ý nghĩa và mức độ yêu cầu của nội dung dạy học “vẽ trang trí hình tròn” ở lớp 3

“Vẽ trang trí hình tròn” không những góp phần củng cố các kiến thức đã học về hình tròn (nhận biết hình tròn: Tâm, bán kính, đường kính; kỹ năng vẽ hình tròn bằng com pa ) mà còn góp phần giáo dục thẩm mĩ cho học sinh thông qua cái đẹp của hình trang trí, sự phối hợp các đường nét, tạo dạng các hình trang trí phù hợp với sự tưởng tượng, khái quát của học sinh

Chẳng hạn, các hình như đưới đây: Viên gạch hoa Hình hoa thị

Hình cánh hoa

`

Tuy nhiên, ở lớp 3 nội dung dạy học về “vẽ trang trí hình tròn” là giúp học sinh vẽ được những hình trang trí đơn giản và từ đó gợi ý ra cho học sinh hứng thú tìm tòi, tự vẽ được những hình thức phức tạp hơn, tuỳ theo năng lực phát triển của mỗi học sinh

Chang han, bài “vẽ trang trí hình tròn” ở sách toán 3 trang 112, yêu cầu học sinh hoàn thành hình trang trí như hình mẫu

Để vẽ được hình mẫu này giáo viên cần hướng dẫn học sinh thực hiện theo 3 bước Bước ï: Vẽ mẫu 1 (vẽ đường tròn tâm 0, bán kính OA)

Bước 2: Vẽ mẫu 2 trê hình vẽ sau bước 1

Bước 3: Vẽ mẫu 3 trên hình vẽ sau bước 1 và bước 2

Như vậy, học sinh được vẽ từ đơn giản đến phức tạp hơn phù hợp với kỹ năng

vẽ của học sinh lớp 3

Ngoài các nội dung dạy học mạnh yếu tố hình học đã nêu ở trên Ở lớp 2, học

sinh đã được học về tính chu vi hình tam giác Lên lớp 3 các em được học thêm về chu vi hình chữ nhật, hình vuông bằng cách tính tổng độ dài của các cạnh

Tuy nhiên, việc hình thành “quy tắc” tính chu vi hình chữ nhật, hình vuông được thực hiện theo ý tưởng chung là thông qua việc tính chu vi hình chữ nhật, hình

vuông có độ đài các cạnh cho trước (với số đo cụ thể) rồi lhái quát thành “quy tắc”

tính chu vi các hình đó Chẳng hạn, tính chu vi hình chữ nhật ABCD với kích thước đã

Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh làm theo các bước:

Bước 1: Trước hết tính chu vi hình chữ nhật bằng cách tính tổng độ dài các cạnh Chu vi hình chữ nhật ABCD là:

4+ 3+4 +3 = 14(cm) (1)

Bước 2: Tìm cách “chuyển” cách tính chu vi hình chữ nhật theo công thức có đạng: (4+3) x 2 = 14 (cm)

“phân phối”, “kết hợp” để có thể “biến đổi đại số” như trên được

- Bước 3: Dựa vào (2) để có thể khái quát thành quy tắc tính chu vi hình chữ nhật:

“Muốn tìm chi vi hình chữ nhật ta lấy chiều dài cộng với chiều rộng rồi nhân với 2”

Việc hình thành quy tắc tính chu vi hình vuông thực hiện tương tự như trên Tuy nhiên “chuyển” từ 3 + 3 + 3 + 3 = 12 (cm)

Thành: 3 x 4 = 12(cm) là hoàn toàn biến đổi được từ ý nghĩa của phép nhân

Mặt khác, khi dạy học về tính chu vi, diện tích hình vuông, hình chữ nhật giáo viên có gặp mâu thuần: Vừa muốn vẽ “phóng to” hình trong sách giáo khoa trên vang

vừa không muốn học sinh hiểu sai biểu tượng về độ lớn của đơn vị đo độ đài (xăng ti

mét) hoặc đơn vị đo điện tích (xăng tỉ mét vuông) Đây là vấn đề đang được trao đổi

nhiều trong thực tế dạy học của giáo viên Tiểu học hiện nay Trong trường hợp này

theo tôi là chúng ta không nên “phóng to” hình trong sách giáo khoa lên bảng (mà

vẫn giữ nguyên các đơn vị đo) Bởi vì ở giai đoạn đầu khi học sinh làm quen với biểu

tượng về đơn vị đo độ đài hoặc diện tích thì hình vẽ trong sách giáo khoa với kích thước thường là đúng với số đo thực Khi học sinh làm quen với đơn vị đo “lớn” hơn (không thể vẽ trong sách giáo khoa hoặc trên bảng) các em có được biểu tượng về các

đơn vị đo đó thông qua các hình ảnh thực tế (như chiều dài bảng lớp, chiều cao của

cây, khoảng cách đường đi giữa 2 tỉnh ) khi đó học sinh được làm quen với các hình

vẽ (thường được vẽ) là hình vẽ “sơ đồ” với kích thước hoặc “phóng to” lên hoặc “thu nhỏ” lại, nhưng vẫn đảm bảo tỷ lệ giữa các kích thước của hình đó

Xét trường hợp cụ thể ở phần chu vi, diện tích hình chữ nhật, hình vuông trong sách toán 2, ta có thể giải quyết theo cách sau:

Khi xây dựng quy tắc tính chu vi hình chữ nhật, thay vì vẽ hình chữ nhật với

kích thướng 3cm x 4cm (đơn vị cm) ở sách toán 3, giáo viên có thể vẽ đúng một hình chữ nhật có kích thước 3dm x 4dm (đơn vị dm) lên bảng để trình bày cũng được Khi

đó, chu vi hình chữ nhật duoc tinh theo don vi dm

Khi xây dựng quy tắc tính diện tích hình chữ nhật vì học sinh mới làm quen với

don vị xăng - ti - mét vuông (cm”) và chỉ biết có đơn vị đó thôi nên không thể vẽ

phóng to xăng - tỉ - mét vuông lên bảng mà trình bày được Giáo viên cần cho học

sinh quan sát hình vẽ thật trong sách giáo khoa để dạy hoc (lấy việc đảm bảo biểu tượng “xăng ti mét vuông” (cm) ở giai đoạn ban đầu là chủ yếu, học sinh thấy được

“12cm””) là điện tích của hình chữ nhật trong sách giáo khoa như là diện tích cua 1 nhãn vỡ có kích thước 3cm x 5cm Nếu có vẽ hình trên bảng thì chỉ nhằm giúp học sinh đếm được số ô vuông của hình chữ nhật: 3 x 4 = 12 (ô vuông) và thấy được

diện tích hình chữ nhật bằng 12 ô vuông (chưa nói đến cm') thì cũng được Tuy nhiên,

ở giai đoạn đầu cần phải dùng hình vẽ trong sách giáo khoa để xây dựng quy tắc tính điện tích hình chữ nhật

Tuy nhiên, trước khi học phần “diện tích các hình” sách giáo khoa Toán 3 đã có nhiều nội dung chuẩn bị cho học sinh làm quen với “diện tích và cách đo điện tích” bằng

cách đếm số ô vuông trong các hình Chẳng hạn, mỗi hình sau có bao nhiều ô vuông?

(Trang 32, 60, 116 sách giáo khoa Toán 3)

Khi học sinh làm quen về biểu tượng điện tích (chủ yếu thông qua so sánh điện

tích các hình) học sinh được tiếp cận với cách tính diện tích các hình bằng chia mỗi hình thành các ô vuông, coi mỗi ô vuông là đơn vị đo diện tích, rồi đếm số ô vuông

trong hình đó Trong sách Toán 3, ở giai đoạn đầu học sinh được biết tính diện tích

các hình theo cách đếm số ô vuông 1cm” có trong hình đó, sau đó học sinh được biết cách tính diện tích một số hình “đặc biệt” (như hình chữ nhật, hình vuông) theo các quy tắc vừa có tính khái quát hơn, vừa thuận lợi trong cách tính số đo diện tích

Chẳng hạn: Tính diện tích hình chữ nhật có chiều dai §cm, chiều rộng 5cm Học sinh không phải kẻ chia hình chữ nhật thành “các ô vuông lcm”” ròi đếm số ô vuông đó để tính diện tích, học sinh chỉ cần vận dụng quy tắc để tính ngay diện tích hình chữ nhật là: 8 x 5 = 40(cm’)

Giáo viên cần lưu ý, khi dạy bài diện tích hình chữ nhật, hình vuông học sinh

đã rút ra được quy tắc tính chu vi các hình Sau mỗi bài học tính chu vi hay điện tích hình chữ nhật, hình vuông giáo viên cần cho học sinh liên hệ thực tế

Ví dụ: Học xong bài: “Chu vi hình chữ nhật” giáo viên yêu cầu: Các con về đo

và tính chu vi cái sân của nhà mình bằng bao nhiêu cm Hoặc bài “diện tích hình chữ nhật” giáo viên cũng yêu cầu tương tự: Các con đo và tính xem diện tích cái sân nhà

mình có diện tích là bao nhiêu cm” Như vậy, chắc chắn về nhà các em sẽ thực hành ngay, đây cũng là việc làm nhằm khắc sâu kiến thức cho học sinh Cũng có thể cho

học sinh tính điện tích vườn của nhà mình (nếu các em không có thước dài thì bố mẹ

có thể cung cấp số liệu) Từ đó giúp học sinh biết được thực tế đo đạc Chẳng lẻ, nếu chúng ta không làm việc này thì khi hỏi các em diện tích cái sân, mảnh vườn của các con là bao nhiêu cm” thì các em đành chịu Chúng ta không nên thu hẹp sự sáng tạo của các em là sau nội dung bài học về chu vi, diện tích của hình chữ nhật, các em chỉ biết tính mỗi số liệu cho trước trong sách giáo khoa

Trong thực tế về đạy học yếu tố hình học như trên đã nói nhiều học sinh còn có

sự nhầm lẫn giữa chu vi và diện tích Khi dạy phần này, bản thân tôi đã áp dụng và

tương đối thành công bằng một vài biện pháp sau:

Học sinh nhận biết khá đễ dàng (một đại lượng hình học cơ bản) hơn nữa nội dung này còn được củng cố khi học sinh về độ dài đường gấp khúc, chu vi của Í hình

Nhưng đối với “diện tích” thì trừu tượng hơn rất nhiều Vì vậy, khiến các em đễ nhầm lẫn về chu vi và điện tích

Ví dụ: Khi yêu cầu các em tính chu vi và diện tích của hình vuông có cạnh dài

4cm, nhiều em sẽ cho rằng chu vi, diện tích hình vuông này bằng nhau

Trường hợp này, giáo viên cần chỉ rõ: Chu vi là đại lượng độ dai (có đơn vị đo

là cm”) Giáo viên có thể tạo tình huống cho học sinh so sánh, đối chiếu chu vi và diện tích Từ đó khắc sâu thêm biểu tượng về điện tích và tránh sai lầm nói trên

VD: Hai hình (1) và (2) sau có cùng điện tích (đều gồm 6 ô vuông đơn vị điện tích) nhưng có chu vi khác nhau (xem hình vẽ)

2/ Khi dạy các bài có tính chất luyện tập, thực hành:

Giáo viên cần tổ chức cho các em được tự do hoạt động Hiện nay, ở một số trường thuộc vùng khó khăn, giáo viên thường sợ hết giờ nên lo lắng, gợi ý một cách quá tường minh Vì vậy, theo tôi chúng ta cần để các em tự do vẽ, xếp ghép hình, được tự do tính toán bằng suy nghĩ của mình để tìm ra kết quả Giáo viên không nên làm thay hoặc hướng dẫn quá kỹ cho các em Có như vậy, mới khắc sâu được kiến

thức cho học sinh Bởi kết quả tìm ra được chính là “sản phẩm” của cá nhân các em dưới sự hướng dân, tổ chức hoạt động của thây, cô giáo Dưới sự tổ chức, hướng dẫn

của giáo viên học sinh hoạt động tư phát hiện, và tự giải quyết nhiệm vụ của bài đề tự chiếm lĩnh kiến thức mới, đồng thời thiết lập được mối quan hệ giữa kiến thức mới và kiến thức đã học

3/ Sử dụng kết hợp các phương pháp hình thức dạy học một cách linh hoat,

hợp lý phù hợp với mục tiêu và phương pháp dạy học:

Trong dạy học, không có một phương pháp nào được coi là vạn năng Mỗi

phương pháp đều có những ưu điểm và mặt hạn chế nhất định Vì vậy, trong dạy học

giáo viên cần phối hợp các phương pháp dạy học tích cực phù hợp với nội dung dạy học Bởi phương pháp dạy học gắn liền với nội dung dạy học nhằm mang lại hiệu quả

sinh Bồi dưỡng năng lực tự học cho các em Các kỹ năng không thé hình thành bằng con đường truyền giảng thụ động Học sinh chỉ làm chủ được kiến thức khi các em tự

chiếm lĩnh chúng bằng chính hoạt động có ý thức của mình Đó chính là lý do cắt nghĩa sự ra đời của phương pháp dạy học mới Đây là phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm; trong đó thầy, cô đóng vai rò là người tổ chức hoạt động của học sinh, mỗi học sinh déu được hoạt động, đều được bộc 16 mình là phát triển Dạy hoc trên cơ sở tổ chức và hướng dẫn các hoạt động học tậo tích cực, chủ động, sáng tạo là định hướng chung của phương pháp dạy học Toán 3 Ngoài ra giáo viên cần thay đổi hình thức dạy học, phù hợp để tránh gây sự nhàm chán cho các em, nhằm tăng thêm hứng thú học tập và đạt hiệu quả cao

C - PHAN THỰC NGHIỆM:

| - MUC DICH THUC NGHIEM:

- Xuất phát từ việc tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học Toán 3 năm

2000 là phù hợp với khả năng nhận thức của học sinh

- Xuất phát từ việc tìm hiểu thực trạng dạy và học của giáo viên và học sinh từ

đó đưa ra một số giải pháp để dạy tốt mạch yếu tố hình học trong sách giáo khoa Toán 4 chương trình tiểu học mới

Tôi đã tiến hành 2 tiết thực nghiệm để kiểm tra tính khả thi của việc đề xuất một số giải pháp để dạy tốt mạch yếu tố hình học lớp 3 mới

I- NỘI DUNG THỰC NGHIÊM

Do thời gian có hạn nên tôi chỉ tiến hành thực nghiệm 2 tiết:

- Tiết 1: Chu vi hình chữ nhật

- Tiết 2: Điểm ở giữa, trang điểm của đoạn thẳng

Il- PHƯƠNG PHÁP THỰC NGHIÊM

1 Phương pháp trực quan

2 Phương pháp gợi mở - vấn đáp

3 Phương pháp giảng giải

5 Phuong phap kiém tra đánh giá

IV- THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM TIẾN HANH THUC NGHIEM:

Tiết 1 thực nghiệm ở lớp 3A ngày tháng năm 2008

Tiết 2 thực nghiệm ở lớp 3B ngày tháng năm 2008

Tại Trường Tiểu học Nghĩa Minh - Huyện Nghĩa Đàn - Nghệ An

VI- NỘI DỤNG BÀI SOẠN THỰC NGHIÊM:

KẾ HOẠCH BÀI DẠY BÀI 1

I- MỤC TIỂU:

Giúp hoc sinh

- Năm được quy tắc tính chu vi hình chữ nhật

- Vận đụng quy tắc để tính được chu vi hình chữ nhật (biết chiều đài, chiều

rộng của nó) và làm quen với giải toán có nôi dung hình học (liên quan đến tính chu

Hoạt động dạy của giáo viên Hoạt động học của học sinh

1/ Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ - Học sinh nêu: Hình chữ nhật có 4 góc

- Goil học sinh lên bảng nêu đặc điểm | vuông có 2 cạnh đài bằng nhau và 2

- Yêu cầu cả lớp lắng nghe và nhận xét | - Lớp theo dõi nhận xét

- Giáo viên đánh giá cho điểm

2/ Hoạt động 2: Bài mới

tam giác, tự giác Các con hãy nhớ lại va

vận dung vào bài học hôm nay để tính

"Chu vi hình chữ nhật”

- Giáo viên phi mục bài lên bảng

2.2/ Xây dựng quy tắc tính chu vi hình

chữ nhật

- - Giáo viên nêu bài toán: Cho hình

tứ giác MNPQ với kích thước như

Từ đó, giúp học sinh liên hệ sang bài toán:

- Giáo viên vẽ hình chữ nhật như sách

giáo khoa: Cho hình chữ nhật ABCD có

chiều đài 4dm, chiều rộng 3dm Tính

chu vi hình chữ nhật đó

+ Giáo viên hướng dẫn

- Bước I: Yêu cầu học sinh tính chu vi

- Lấy số đo các cạnh cộng lại với nhau

- Học sinh theo dõi và lắng nghe