Ảnh hưởng của giáo dục đối với sự hình thành và phát triển nhân cách con người Việt Nam hiện nay

Khái niệm về giáo dục - Giáo dục được hiểu là quá trình hình thành và phát triển nhân cách dưới ảnh hưởng của tất cả các hoạt động từ bên ngoài, được thực hiện một cách có ý thức của con

A LỜI MỞ ĐẦU

Nhân cách là thuộc tính tâm lý của một cá nhân biểu hiện ở bản sắc

và giá trị xã hội của nó Nói đến nhân cách chúng ta thường băn khoăn nhân cách thực chất là gì? Tại sao con người lại có nhân cách? Nhân cách được hình thành và phát triển như thế nào? Nhân

tố giáo dục ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển của nhân cách như thế nào? Vai trò của nhân tố đó ra sao? Chúng ta liên hệ

gì đối với riêng mình? Hàng loạt câu hỏi đặt ra về nhân cách, và

để giải quyết những thắc mắc nêu trên chúng ta hãy cùng nhau

phân tích ảnh hưởng của giáo dục đối với sự hình thành và phát triển nhân cách con người Việt Nam hiện nay

B NỘI DUNG

I Khái niệm

1 Khái niệm về giáo dục

- Giáo dục được hiểu là quá trình hình thành và phát triển nhân cách dưới ảnh hưởng của tất cả các hoạt động từ bên ngoài, được thực hiện một cách có ý thức của con người trong nhà trường, gia đình và ngoài xã hội

Ví dụ: Ảnh hưởng của các hoạt động đa dạng nội khóa, ngoại khóa

của nhà trường; ảnh hưởng của lối dạy bảo, nếp sống trong gia đình; ảnh hưởng của sách vở, tạp chí; ảnh hưởng của những tấm lòng nhân từ của người khác;…

- Giáo dục còn được hiểu là hệ thống những tác động có mục đích xác định được tổ chức một cách khoa học (có kế hoạch, có phương pháp, có

hệ thống) của các cơ quan giáo dục chuyên biệt (nhà trường) nhằm phát triển toàn diện nhân cách Qua những môn học trên trường, lớp cũng như qua những hoạt động như báo cáo thời sự, biểu diễn văn nghệ, cắm trại, thăm quan,… được tổ chức ngoài giờ lên lớp, sẽ tạo ra những ảnh hưởng tích cực đến sự hình thành và phát triển nhân cách của người được giáo dục, dưới tác động của giáo viên, của nhà giáo dục

- Giáo dục được hiểu là quá trình hình thành và phát triển nhân cách người giáo dục dưới quan hệ của những tác động sư phạm của nhà trường, chỉ liên quan đến các mặt giáo dục như: trí học, đức học, mĩ dục, thể dục, giáo dục lao động

- Ngoài ra, giáo dục còn được hiểu là quá trình hình thành và phát triển nhân cách người được giáo dục chỉ liên quan đến giáo dục đạo đức Sự

ra đời và phát triển của giáo dục gắn liền với sự ra đời và phát triển của

xã hội Một mặt, giáo dục phục vụ cho sự phát triển xã hội, bởi lẽ xã hội sẽ không phát triển thêm một bước nào nếu như không có những điều kiện cần thiết cho giáo dục tạo ra Mặt khác, sự phát triển của giáo dục luôn chịu sự quy định của xã hội thông qua những yêu cầu ngày

càng cao và những điều kiện ngày càng thuận lợi do sự phát triển xã hội mang lại Chính vì vậy, trình độ phát triển của giáo dục phản ánh những đặc điểm phát triển của xã hội

2 Khái niệm về nhân cách con người

- Nhân cách là một vấn đề trung tâm của tâm lý học Tâm lý học có nhiệm vụ tìm hiểu những đặc điểm, bản chất của nhân cách, nghiên cứu những quy luật hình thành và phát triển nhân cách ở các lứa tuổi khác nhau Muốn hiểu rõ khái niệm nhân cách, trước hết cần phải hiểu một số khái niệm có liên quan sau:

2.1 Con người: Là thành viên của một cộng đồng, một xã hội, vừa là

thực thể tự nhiên, vừa là một thực thể xã hội

Con người là một thực thể gồm có 3 mặt: xã hội, sinh học và tâm lý

- Về mặt sinh học: Con người là một động vật bậc cao, có dáng đứng thẳng, có bộ não phát triển cao nhất, có đôi tay vừa là công cụ lao động vừa là công cụ để nhận thức hiện thực khách quan Nhưng phần

tự nhiên của con người đã được xã hội hoá vì vậy ta có thể nói rằng: con người là một thực thể tự nhiên tự sản sinh ra mình bằng chính hoạt động có ý thức

- Về mặt xã hội: Bản chất con người là tổng hoà các mối quan hệ xã hội, con người vừa là chủ thể, vừa là khách thể của các mối quan hệ

xã hội Con người là một thành viên tích cực hoạt động, có khả năng

kế thừa nền văn minh của nhân loại Hoạt động của con người là hoạt động có ý thức

- Về mặt tâm lý: Con người có mức độ phát triển tâm lý mới về chất nhờ có lao động và ngôn ngữ

2.2 Cá nhân: là một con người cụ thể của một cộng đồng, là thành

viên của xã hội Cá nhân là một thực thể sinh vật – xã hội – văn hóa,

nhưng được xem một cách cụ thể riêng ở từng người để ta phân biệt

cá nhân này với cá nhân khác với cộng đồng

2.3 Cá tính: Là những đặc điểm độc đáo ở mỗi người, nó tạo nên sắc

thái riêng ở từng người về mặt tâm lý Nhờ đó ta có thể phân biệt được người này với người kia một cách Cá tính không phải là nhân cách mà nó chỉ là một bộ phận hợp thành nhân cách, nó làm cho nhân cách trở nên chi tiết và đầy đủ hơn

2.4 Nhân cách: Là tổ hợp những đặc điểm, những thuộc tính tâm lý

của cá nhân biểu hiện bản sắc và giá trị xã hội của con người

Các thuật ngữ con người, cá nhân dùng để biểu thị những phạm trù

xã hội lịch sử có nội dung rất riêng Khái niệm nhân cách chỉ nhấn mạnh vào cốt cách làm người và giá trị xã hội của cá nhân với tư cách

là thành viên của xã hội nhất định Nhân cách vừa là chủ thể vừa là khách thể của các mối quan hệ người – người, của hoạt động có ý thức Nhân cách không phải sinh ra đã có, mà nó được hình thành trong hoạt động và trong những mối quan hệ xã hội của con người Những thuộc tính tâm lý tạo thành nhân cách được biểu hiện ở ba cấp độ: Cấp độ bên trong cá nhân; cấp độ liên cá nhân; cấp độ biểu hiện bằng hoạt động và sản phẩm của nó

II Môi trường giáo dục

1 Khái niệm

- Môi trường là hệ thống hoàn cảnh bên ngoài,các điều kiện tự nhiên xã hội xung quanh cần thiết cho hoạt động sống và phát triển của con người

- Môi trường giáo dục là toàn bộ điều kiện vật chất và tinh thần mà trong đó con người được giáo dục,được sống, lao động và học tập được

sử dụng nhằm tác động nhằm tác động đến sự hình thành nhân cách của người học phù hợp với mục đích giáo dục đã quy định

2 Môi trường giáo dục

a Gia đình

Gia đình là nhóm xã hội đầu tiên mà mỗi cá nhân trong mọi xã hội thường phải phụ thuộc vào, do đó, gia đình là một môi trường xã hội hóa

có tầm quan trọng rất lớn

Mỗi gia đình cần phải xem xét đến xã hội hóa trong gia đình ở 3 khía cạnh sau:

+ Thiết chế gia đình là những quy định trong hành vi và lối sống nhằm tạo ra sự thống nhất các hành động trong gia đình

+ Giáo dục gia đình là sự truyền lại những cái đúng, cái sai và tri thức cho mỗi cá nhân nhằm tạo ra những tri thức cao và hành vi đúng trong mỗi cá nhân

+ Hành vi của mỗi người lớn trong gia đình thể hiện nhân cách của họ Những hành vi này sẽ truyền lại cho các thế hệ sau bằng các con đường bắt chước và lây lan.Vì vậy những người lớn trong gia đình phải là các tấm gương mẫu mực trong hành vi để con trẻ noi theo

b Nhà trường

Trường học là cơ quan chủ yếu chịu trách nhiệm hình thành cho trẻ em các tri thức khoa học và kĩ thuật, các giá trị chuẩn mực văn hóa mà xã hội mong đợi

Nếu tính cả tuổi nhà trẻ mẫu giáo trung bình mỗi cá nhân thường dành

12, 15, 18 và 21 năm học chính thức Do đó, giáo dục trong nhà trường thường hướng vào những vấn đề cơ bản sau:

+ Giáo dục tri thức là trang bị cho người học những tri thức của nhân loại về tự nhiên,xã hội,con người và những kĩ năng khác trong hoạt động nhận thức,lao động của mỗi cá nhân

+ Giáo dục nhân cách cho người học qua việc định hướng sự lựa chọn các hành vi xã hội,các chuẩn mực,các khuôn mẫu xã hội để cho mỗi con người tự lựa chọn và thể hiện hành vi của mình sao cho hợp logic nhất trong những trường hợp và hoàn cảnh xã hội nhất định

+ Hoạt động của nhà trường là những hoạt động có tổ chức theo những quy định của xã hội Những hoạt động này nhằm tạo cho người học những cảm nhận về cá nhân với tập thể và các nguyên tắc của tập thể, qua đó rèn luyện ý thức trách nhiệm của cá nhân với tập thể và cộng đồng

+ Hành vi của các thầy cô và các nhân viên khác được coi là chuẩn mực và gương mẫu mà mỗi người cần phải noi theo

3 Các nhóm xã hội

Nhóm xã hội mà mỗi người đang sống và hoạt động cùng với nó,có chức năng cơ bản là thỏa mãn nhu cầu giao tiếp,giải trí giữa các cá nhân + Quan hệ bạn bè là quan hệ bình đẳng cùng vị thế xã hội nên các cá nhân thường chia sẻ thái độ, tâm tư, cảm xúc với nhau

+ Quan hệ đồng nghiệp là quan hệ của những người cùng hoạt động chung trong một nhóm lao động nào đó.Trong quan hệ này người ta có thể chia sẻ tình cảm, đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau và trao gửi kinh nghiệm cho nhau trong hoạt động

+ Quan hệ đồng sở thích là quan hệ theo một sở thích hoặc quan điểm nào đó.Quan hệ này giúp cho mỗi người tìm được sự hứng thú trong hoạt động và sự đồng cảm trong cuộc sống

4.Thông tin đại chúng

Thông tin đại chúng là thiết chế sử dụng những phát triển kỹ thuật ngày càng tinh vi của công nghiệp để phục vụ sự giao lưu tư tưởng những mục đích thông tin,giải trí và thuyết phục tới đông đảo khán thính giả bằng phương tiện báo chí,truyền hình,quảng cáo

Chúng tiêu biểu cho một kênh được thiết chế hóa để phân phối tri thức

xã hội và do đó nó tiêu biểu cho một công cụ mạnh mẽ của kiểm soát xã hội

III Vai trò của giáo dục đối với sự hình thành và phát triển

nhân cách của con người – Liên hệ thực tế

Giáo dục giữ vai trò chủ đạo trong sự hình thành và phát triển nhân cách con người

Với nghĩa rộng, giáo dục bao gồm giáo dục nhà trường, giáo dục xã hội, giáo dục gia đình Trong đó giáo dục nhà trường là quá trình tác động một cách chuyên biệt, không chỉ cung cấp cho học sinh những năng lực

và phẩm chất trí tuệ hứng thú, mặt khác việc giáo dục thông qua các hình thức sinh hoạt tập thể và hoạt động xã hôi công ích là những tác động đặc thù ảnh hưởng đến sự phát triển những phẩm chất đạo đức của nhân cách

Giáo dục xã hội thông qua sách báo phim ảnh truyền hình, giao tiếp xã hội với những nội dung lành mạnh là những tác động tích cực hỗ trợ cho giáo dục nhà trường Giáo dục gia đình tuy không

có chương trình kế hoạch và nội dung xác định như giáo dục nhà trường, song với việc tổ chức cuộc sống có nề nếp trật tự gia phong với việc xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa cha mẹ và con cái, giữa các thành viên trong gia đình thuộc các thế hệ là những tác

động góp phần tạo nên nền tảng ban đầu của sự hình thành nhân cách

Như vậy giáo dục giữ vai trò quyết định xu hướng hình thành và phát triển nhân cách, có thể nói như vậy là vì :

- Giáo dục vạch ra chiều hướng cho sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh và dẫn dắt sự hinh thành và phát triển nhân cách của học sinh theo chiều hướng đó

- Giáo dục có thể mang lại những cái mà các yếu tố bẩm sinh –di truyền hay môi trường tự nhiên không thể đem lại được

Ví dụ 1:

Như một đứa trẻ có cảm thụ âm nhạc rất tốt, nhưng muốn chơi được một loại nhạc nào thì đứa trẻ đó phải học

Ví dụ 2: Trẻ con không cần yếu tố giáo dục đến 2 tuổi sẽ biết đi, 3 tuổi

sẽ biết nói – đó là những yếu tố bẩm sinh ,di truyền đem lại; nhưng trẻ không thể tự biết đọc, biết viết nếu ko được dạy – là cái mà chỉ có yếu tố giáo dục có thể đem lại

- Giáo dục có thể bù đắp thiệt hại do bệnh tật đem lại cho con người

Ví dụ: Như trẻ em, người bị khuyết tật; nhờ các phương pháp giáo dục đặc biệt họ vẫn có thể học tập phát triển tài năng trí thức một cách bình thường như bao đứa trẻ bình thường khác

Chẳng hạn như Beethoven mặc dù ông bị điếc nhưng ông vẫn là một nhà soạn nhạc thiên tài

Hay anh Nguyễn Ngọc kí bị liệt hai tay, nhưng đã trở thành thầy giáo viết chữ bằng chân rất đẹp

Đối với những trẻ bị khuyết tật, có thể sử dụng phương pháp giáo dục, chuyên biệt như: sử dụng chữ nổi đối với trẻ khiếm thị; ngôn ngữ hình thể đối với những trẻ bị câm điếc bẩm sinh

- Giáo dục có thể uốn nắn những phẩm chất tâm lý xấu do sự tác động tự phát của môi trường xã hội gây nên và làm cho nó phát triển theo chiều hướng mong muốn của xã hội

Ví dụ: Như các trại cải tạo, giáo dưỡng, ở đó các trẻ em hỏng, phạm pháp sẽ được cải tạo, giáo dục uốn nắn thành những công dân có ích

- Giáo dục có thể đi trước hiện thực, trong khi tác động tự phát của

xã hội chỉ ảnh hưởng đến cá nhân ở mức độ hiện có của nó Chẳng hạn mục tiêu giáo dục của chúng ta là xây dưng con ng mới xã hội chủ nghĩa Đây là tính chất tiên tiến của giáo dục

- Trong những trường hợp đặc biệt, giáo dục có thể phát triển tối đa mặt mạnh của các yếu tố khác

Ví dụ: những trẻ em học sinh có tư chất (sự kết hợp những đặc điểm giải phẫu và những điểm chức năng tâm sinh lí) trong một lĩnh vực với tác động giáo dục có thể phát triển năng khiếu về lĩnh vực đó (năng khiếu toán, văn, âm nhạc ) –ví dụ bồi dưỡng học sinh giỏi môn toán, ngữ văn Hay bồi dưỡng hội khỏe phù đổng thể dục thể thao

Những công trình nghiên cứu về tâm lý học và giáo dục học hiện đại đã chứng minh rằng, sự phát triển tâm lý trẻ em chỉ có thể diễn ra 1 cách bình thường trong những điều kện của sự dạy và học

Giáo dục giữ vai trò chủ đạo quyết định sự hinh thành và phát triển nhân cách con người, song không nên tuyệt đối hóa vai trò của giáo dục Giáo dục không phải là vạn năng, cần phải tiến hành giáo dục trong mối quan hệ hữu cơ với việc tổ chức hoạt động, tổ chức quan hệ giao

tiếp, hoạt động cùng nhau trong các mối quan hệ xã hội, nhóm, tập thể Giáo dục không tách rời với tự giáo dục, tự rèn luyện, tự hoàn thiện nhân cách ở mỗi cá nhân

C KẾT LUẬN

Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt chỉ có trong xã hội loài người, giáo dục nảy sinh, biến đổi và phát triển của xã hội loài người Bản chất của hiện tượng giáo dục là sự truyền thụ và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử – xã hội của các thế hệ loài người, do đó chức năng trọng yếu của giáo dục đối với xã hội là hình thành và phát triển nhân cách con người Hiểu được tầm quan trọng của giáo dục đối với sự hình thành và phát triển nhân cách con người nói chung và con người

Việt Nam nói riêng Nhóm em đã được giao đề tài thảo luận : “Ảnh hưởng của giáo dục đối với sự hình thành và phát triển nhân cách con người Việt Nam hiện nay” để tìm hiểu kỹ hơn về vấn đề này.

D.