MỞ ĐẦU Tư tưởng của Hồ Chí Minh về nông nghiệp là một bộ phận hợp thành hệ thống tư tưởng kinh tế của Người, bao gồm hệ thống những luận điểm lý luận toàn diện và sâu sắc được rút ra từ thực tiễn cách mạng, từ sự kế thừa và phát triển những kinh nghiệm, truyền thống đặc sắc của dân tộc và trí tuệ của thời đại mà đỉnh cao là chủ nghĩa Mác Lênin nhằm xây dựng và phát triển nền nông nghiệp Việt Nam từ sản xuất nhỏ, manh mún, lạc hậu tiến dần lên nền nông nghiệp hiện đại, khoa học – kỹ thuật tiên tiến, có khả năng cải thiện và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân lao động. Tư tưởng của Hồ Chí Minh về nông nghiệp không những có ý nghĩa thực tiễn to lớn, mà còn là cơ sở lý luận vô cùng quan trọng đã và đang được Đảng và Nhà nước ta vận dụng để xây dựng phát triển nền kinh tế nông nghiệp nước ta theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Tư tưởng Hồ Chí Minh về nông nghiệp không chỉ có giá trị về mặt lý luận mà nó còn có giá trị thực tiễn hết sức sâu sắc. Trong quá trình lãnh đạo, Đảng ta đã vận dụng và phát triển tư tưởng nông nghiệp của Hồ Chí Minh để xây dựng thành đường lối phát triển kinh tế nói chung, đường lối phát triển nông nghiệp nói riêng qua các giai đoạn lịch sử, đặc biệt là trong thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước. Chính vì vậy, tôi lưa chọn nghiên cứu Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn. Việc vận dụng tư tưởng đó ở Việt Nam hiện nay làm đề tài tiểu luận của mình.
Trang 1MỞ ĐẦU
Tư tưởng của Hồ Chí Minh về nông nghiệp là một bộ phận hợp thành hệ
thống tư tưởng kinh tế của Người, bao gồm hệ thống những luận điểm lý luận toàn diện và sâu sắc được rút ra từ thực tiễn cách mạng, từ sự kế thừa và phát triển những kinh nghiệm, truyền thống đặc sắc của dân tộc và trí tuệ của thời đại mà đỉnh cao là chủ nghĩa Mác - Lênin nhằm xây dựng và phát triển nền nông nghiệp Việt Nam từ sản xuất nhỏ, manh mún, lạc hậu tiến dần lên nền nông nghiệp hiện đại, khoa học – kỹ thuật tiên tiến, có khả năng cải thiện và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân lao động
Tư tưởng của Hồ Chí Minh về nông nghiệp không những có ý nghĩa thực tiễn to lớn, mà còn là cơ sở lý luận vô cùng quan trọng đã và đang được Đảng và Nhà nước ta vận dụng để xây dựng phát triển nền kinh tế nông nghiệp nước ta theo định hướng xã hội chủ nghĩa Tư tưởng Hồ Chí Minh về nông nghiệp không chỉ có giá trị về mặt lý luận mà nó còn có giá trị thực tiễn hết sức sâu sắc Trong quá trình lãnh đạo, Đảng ta đã vận dụng và phát triển
tư tưởng nông nghiệp của Hồ Chí Minh để xây dựng thành đường lối phát triển kinh tế nói chung, đường lối phát triển nông nghiệp nói riêng qua các giai đoạn lịch sử, đặc biệt là trong thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh CNH, HĐH đất
nước Chính vì vậy, tôi lưa chọn nghiên cứu " Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn Việc vận dụng tư tưởng đó ở Việt Nam hiện nay" làm đề tài tiểu luận của mình.
Trang 2NỘI DUNG CHƯƠNG I: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ PHÁT NÔNG
NGHIỆP VÀ KINH TẾ NÔNG THÔN
1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về nông nghiệp
Nông nghiệp với Hồ Chí Minh luôn có một vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển nền kinh tế, xã hội cũng như trong việc nâng cao
đời sống của nhân dân Với Người: nông nghiệp là gốc, nông nghiệp là chính, nông nghiệp là mặt trận chính, nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, nông nghiệp
là mặt trận cơ bản, nông nghiệp là việc quan trọng nhất… Người cho rằng: Việt Nam là một nước sống về nông nghiệp, nền kinh tế lấy canh nông làm gốc, do vậy “Nông dân ta giàu thì nước ta giàu Nông nghiệp ta thịnh thì nước
ta thịnh”(2) Từ đó, Người coi việc tập trung phát triển nông nghiệp là nhiệm
vụ trọng tâm của toàn Đảng, toàn dân và yêu cầu các ngành khác phải lấy việc phục vụ nông nghiệp làm trung tâm.Là một nhà lãnh đạo chiến lược giàu kinh nghiệm, Hồ Chí Minh sớm thấy được rằng: Muốn nâng cao đời sống của nhân dân, trước hết phải không ngừng ra sức phát triển nền kinh tế quốc gia Mà
vấn đề cơ bản hàng đầu để phát triển, Hồ Chí Minh xác định đó chính là bắt đầu từ nông nghiệp
Hồ Chí Minh coi phát triển nông nghiệp là nhân tố đầu tiên, là cội nguồn giải quyết mọi vấn đề xã hội Nông nghiệp giải quyết nhu cầu quan trọng nhất, cơ bản nhất, cấp thiết nhất của con người là nhu cầu ăn, mặc, ở Trong đó, ăn là nhu cầu đầu tiên Chỉ khi nào thỏa mãn được các nhu cầu ăn (và mặc, ở) trên một mức độ nhất định thì người ta mới nghĩ đến những nhu
cầu cao hơn Hồ Chí Minh viết “Sản xuất nông nghiệp trước hết là sản xuất lương thực, là việc cần thiết nhất cho đời sống nhân dân, là bộ phận cực kỳ quan trọng trong kế hoạch kinh tế của Nhà nước”
Sau khi hòa bình được lập lại ở miền Bắc, vị trí, vai trò của nông nghiệp càng được Hồ Chí Minh nhận thức rõ ràng và nhất quán hơn Ngày 13/6/1955,
Trang 3tại Hội nghị sản xuất cứu đói, Người nhấn mạnh “Tục ngữ có câu: “Dân dĩ thực
vi thiên” nghĩa là dân lấy ăn làm trời, nếu không có ăn thì không có trời”
Trong sự nghiệp cách mạng, theo Hồ Chí Minh, phát triển nông nghiệp
để sản xuất ra nhiều lương thực thực phẩm là một mặt trận quan trọng, liên quan đến sự thành bại của chiến tranh Hồ Chí Minh nhiều lần nhắc nhở đến
câu châm ngôn Hán Việt “thực túc binh cường” Là một chiến lược gia và nhà quân sự tài ba, Hồ Chí Minh nhận thức rất rõ vai trò to lớn của hậu phương Hậu phương là chỗ dựa của tiền phương, là nơi quyết định sự thành bại của của mọi cuộc chiến tranh Trong chiến tranh, nhân tố quyết định là vấn đề quân lương Khi quân đội được cung cấp đủ lương thực, thực phẩm thì sức mạnh được nhân lên rất nhiều Đó là nhân tố quyết định sự thành bại nơi chiến trường Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, năm 1949, trong
bài Việt Bắc quyết thắng, Người viết: “…Lúc này, quan trọng nhất là nông nghiệp, vì “có thực mới vực được đạo” Có đủ cơm ăn áo mặc cho bộ đội và
nhân dân, thì kháng chiến mới mau thắng lợi, thống nhất và độc lập mau thành công…Chiến sĩ trước mặt trận thì xung phong giết giặc bằng súng đạn Chiến sĩ nhà nông thì xung phong giết giặc bằng cày cuốc, nghĩa là phải xung
phong tăng gia sản xuất, để giúp bộ đội đủ ăn đủ mặc để đánh giặc” Trong
những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, vai trò của nông nghiệp càng được Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng, năm 1967, Người lại viết: “Quân và
dân ta phải ăn no để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược Vì vậy sản xuất lương thực và thực phẩm là rất quan trọng” Người xác định: “Sản xuất và chiến
đấu là hai mặt trận quan hệ mật thiết với nhau Các hợp tác xã nông nghiệp là
đội quân hậu cần của quân đội chiến đấu ngoài mặt trận… Các xã viên hợp tác xã phải sản xuất tốt để bộ đội và nhân dân ta ăn no đánh thắng”.
Thực tế thắng lợi của hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp cũng như chống đế quốc Mỹ xâm lược đã chứng minh cho tính đúng đắn của tư tưởng Hồ Chí Minh: Sự dồi dào về lương thực, thực phẩm là nhân tố góp phần quyết định to lớn vào thắng lợi của chiến tranh
Trang 4Trong xây dựng CNXH, thời kỳ đầu ở miền Bắc, nông nghiệp vẫn được
Hồ Chí Minh coi như một mặt trận chủ yếu, là nền tảng của toàn bộ cơ cấu kinh tế quốc dân Theo Hồ Chí Minh, trong nền kinh tế quốc dân của mỗi quốc gia có ba bộ phận quan trọng nhất là nông nghiệp, công nghiệp và thương nghiệp Ba bộ phận này có mối quan hệ hữu cơ với nhau, tác động và chi phối lẫn nhau Nhưng trong điều kiện Việt Nam thì nông nghiệp luôn luôn
là lĩnh vực quan trọng nhất Đối với Việt Nam, dù cơ cấu kinh tế thay đổi và phát triển như thế nào cũng phải lấy nông nghiệp làm gốc Nếu nông nghiệp phát triển, lương thực thực phẩm dồi dào, nông dân khá giả thì xã hội sẽ phồn vinh Ngược lại, nông nghiệp đình đốn trì trệ thì các ngành khác cũng theo đó
mà suy giảm Do vậy, từ năm 1955, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Để đẩy mạnh việc củng cố miền Bắc, làm cơ sở cho công cuộc đấu tranh thống nhất nước nhà, Chính phủ sẽ thi hành kế hoạch khôi phục kinh tế năm 1956 bao gồm nông nghiệp, công nghiệp, thương nghiệp, giao thông vận tải; nhưng sản xuất
nông nghiệp là chủ yếu Yêu cầu của sản xuất nông nghiệp năm 1956 là bước đầu giải quyết lương thực, cung cấp nguyên liệu, vật liệu để khôi phục tiểu
nông nghiệp, thủ công nghiệp, công nghiệp và cung cấp lâm thổ sản để mở rộng quan hệ buôn bán với nước ngoài”(7) Đến cuối năm 1956, Người lại viết:
“Sang năm mới, sản xuất nông nghiệp vẫn là nhiệm vụ chủ yếu trong kế hoạch Nhà nước nhằm tăng cường thêm nữa sản xuất lương thực, thực sự đẩy mạnh việc trồng cây công nghiệp, việc chăn nuôi gia súc, đồng thời coi trọng nghề rừng, nghề cá, nghề muối và những nghề phụ khác”.
Trong mối quan hệ hữu cơ giữa ba bộ phận quan trọng nhất của nền kinh tế quốc dân, Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh đến vị trí, vai trò của nông nghiệp đối với công nghiệp và thương nghiệp
Hồ Chí Minh luôn coi công nghiệp và nông nghiệp là hai nghành kinh tế quan trọng nhất và có tác động qua lại với nhau rất mật thiết Người đã nhiều
lần nêu lên hình ảnh: “Công nghiệp và nông nghiệp là hai chân của nền kinh tế” Người dùng hẳn từ “què”, “khập khểnh” để phê phán sự phát triển không
Trang 5đồng bộ giữa công nghiệp và nông nghiệp, để lưu ý toàn Đảng, toàn dân phải chú ý đúng mức đến phát triển nông nghiệp Là “hai chân của nền kinh tế” phải phát triển vững chắc cả hai: “Công nghiệp và nông nghiệp phải giúp đỡ lẫn nhau và cùng nhau phát triển, như hai chân đi khỏe, đi đều thì tiến bước sẽ nhanh và nhanh chóng đi đến mục đích” (10)
Tuy vậy, qua những phát biểu của Hồ Chí Minh, chúng ta thấy hàm chứa
ý nghĩa sâu xa! Trong hai chân công nghiệp và nông nghiệp của nền kinh tế giai đoạn đầu của thời kỳ quá độ, phát triển nông nghiệp phải là chân phải, chân trụ, là bước phải đi đầu tiên để cho công nghiệp có được những bước đi
vững chắc Năm 1956, trong Lời kêu gọi đồng bào nông dân thi đua sản xuất
và tiết kiệm, Người đã viết: “sản xuất nông nghiệp… giải quyết vấn đề lương thực, cung cấp nguyên liệu, vật liệu để khôi phục tiểu nông nghiệp, thủ công
nghiệp, công nghiệp và cung cấp lâm thổ sản để mở rộng quan hệ buôn bán với các nước ngoài” (11)
Năm 1962, Người chỉ ra rõ ràng hơn: “Nông nghiệp phải phát triển mạnh
để cung cấp đủ lương thực cho nhân dân; cung cấp đủ nguyên liệu (như đường, mía, chè…) cho nhà máy, cung cấp đủ nông sản (như lạc, đỗ, đay…)
để đổi lấy máy móc”
Nông nghiệp còn cung cấp lương thực, thực phẩm cho công nhân các nghành công nghiệp
Tóm lại, “Nông nghiệp không phát triển thì công nghiệp cũng không phát triển được”
2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về phát triển một nền nông nghiệp ở nước ta
Với Hồ Chí Minh, nền nông nghiệp Việt Nam phát triển phải là một nền nông nghiệp phát triển toàn diện, nền nông nghiệp phát triển đó càng không
phải trong một nền kinh tế thuần nông mà là trong một nền kinh tế bền vững hiện đại, với sự phong phú về ngành nghề, đa dạng hóa về sản phẩm Theo Người: “Sản xuất phải toàn diện, sản xuất thóc là chính, đồng thời phải coi
Trang 6trọng hoa màu, cây ăn quả, cây công nghiệp, chăn nuôi, thả cá và nghề phụ”(14) Người nhắc nhở: “Trung ương thường nói nông nghiệp phải toàn diện Mình không những cốt gạo, ngô, khoai, sắn, bông mà còn cốt các thứ khác nữa Cho nên phải toàn diện” (15) Nói chuyện với cán bộ miền núi trong Hội nghị tổng kết cuộc vận động hợp tác hóa nông nghiệp, phát triển sản xuất, kết hợp hoàn thành cải cách dân chủ ở miền núi, Người cũng nói: “Sản xuất phải toàn diện, trồng cây lương thực và cây công nghiệp, phát triển chăn nuôi, phát triển nghề rừng, chú trọng đẩy mạnh chăn nuôi, vì miền núi có nhiều khả năng chăn nuôi”(16) Hồ Chí Minh đã thẳng thắn phê bình đồng bào Tuyên Quang vì có “khuyết điểm là không toàn diện, không chú trọng đầy đủ về cây công nghiệp và hoa màu” (17) Hay nhân dân xã Đại Nghĩa (Hà Đông) vì: “Sản xuất chưa toàn diện” vì “xem nhẹ hoa màu và cây công nghiệp”…
Vậy cụ thể như thế nào là một nền nông nghiệp toàn diện theo tư tưởng
Hồ Chí Minh? Qua các tác phẩm, bài nói và viết của Hồ Chí Minh cho thấy quan niệm về một nền nông nghiệp toàn diện theo Người phải là:
Thứ nhất: Nền nông nghiệp toàn diện trước hết phải là một nền nông nghiệp có ngành trồng trọt phát triển Trong đó “Trồng trọt cũng phải phát triển toàn diện”
Hồ Chí Minh cho rằng, trồng trọt, trước hết, phải trồng cây lương thực,
bởi vì “nông nghiệp là nguồn cung cấp lương thực” (18) Người nói nhiều đến trồng lúa, coi cây lúa là cây chính trong các cây lương thực: “Sản xuất thóc là chính” Sau cây lúa, Người rất chú trọng đến các cây hoa màu như ngô, khoai, sắn là nguồn lương thực bổ sung cho cây lúa và là nguồn thức ăn chủ yếu cho
chăn nuôi Người nói: “Phải hết sức phát triển hoa màu, chỉ có thóc, không có
hoa màu là không được Hoa màu không những là cây lương thực quý của người, mà còn dùng để chăn nuôi Xã Đại Nghĩa vì thiếu chú ý đến hoa màu cho nên chăn nuôi kém” (19)
Thứ hai: Theo Hồ Chí Minh, nền nông nghiệp toàn diện phải có ngành chăn nuôi phát triển Nói chuyện trong Hội nghị tổng kết phong trào sản xuất
Trang 7nông, lâm, ngư nghiệp năm 1959, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Về chăn nuôi, phải chú ý phát triển chăn nuôi càng nhiều càng tốt”(20) Theo Người, “Phải phát triển mạnh chăn nuôi để đảm bảo có thêm thịt ăn, thêm sức kéo, thêm
phân bón” (21) Người cũng nhấn mạnh lợi ích của chăn nuôi với trồng trọt:
“Vì chăn nuôi kém mà phân bón ít, lại vì phân bón ít mà sản lượng lúa và hoa màu giảm sút” (22) Hay mối quan hệ giữa trồng trọt và chăn nuôi: “Muốn
ruộng tốt thì phải dùng nhiều phân Muốn có nhiều phân thì phải đẩy mạnh chăn nuôi Muốn phát triển chăn nuôi thì phải tăng diện tích trồng thức ăn cho
trâu, bò, lợn…” (23)
Trong chăn nuôi, Người chú trọng và khuyến khích chăn nuôi trâu, bò, lợn, vì “trâu, bò, lợn là nguồn lợi lớn, lại là nguồn phân bón cho ruộng
nương” Ngoài ra, Người cũng nhắc nhở “cần mở rộng hơn nữa việc chăn nuôi dê, thỏ, gà, vịt ” (24)
Vì coi trọng và khuyến khích chăn nuôi, Người đã phê bình việc lạm sát trâu bò, vừa làm giảm sức kéo, vừa lãng phí, lại gây ra tệ nạn ăn uống lu bù Trong Hội nghị toàn Đảng bộ Khu Việt Bắc (ngày 8/6/1959), Người nhắc nhở
và phê bình: “Các nơi phải nắm vững khẩu hiệu cần kiệm xây dựng hợp tác
xã, tránh trình trạng ăn uống lãng phí như một số hợp tác xã lập xong đã mổ
bò, giết lợn liên hoan”(25) Hay khi về thăm cán bộ và bà con xã viên xã Vĩnh Thành, huyện Yên Thành (Nghệ An), Người nói với đồng bào và cán bộ ở đây: “Phải tiết kiệm, chớ có gặp một việc gì cũng làm mấy con lợn để liên hoan, đầu mùa cấy liên hoan, gặt xong liên hoan”(26)
Thứ ba: nông nghiệp toàn diện, theo Người phải phát triển lâm nghiệp: Trồng cây, gây rừng, khai thác lâm thổ sản có kế hoạch.
Quan điểm của Hồ Chí Minh là: “cây và rừng là nguồn lợi lớn”, do vậy, Người luôn nhắc nhở bà con nông dân, đặc biệt là bà con các dân tộc phải trồng rừng và bảo vệ rừng Nói chuyện với đồng bào nhân dân Tuyên Quang, Người chỉ rõ: “Đồng bào phải chú ý bảo vệ rừng và trồng cây gây rừng Tục
ngữ nói “Rừng vàng, biển bạc” Chúng ta chớ lãng phí vàng, mà phải bảo vệ
Trang 8vàng của chúng ta” (27) Người còn nhấn mạnh: “ Phá rừng thì dễ, nhưng gây lại rừng thì phải mất hàng chục năm” (28)
Nói đến trồng rừng, Người còn nhắc phải “trồng cây ăn quả và cây làm thuốc” (29) Theo Người, khí hậu và đất rừng của chúng ta có ưu thế là cung cấp rất nhiều cây dược liệu quý, nếu như ta biết bảo vệ và nuôi trồng
Đi đôi với trồng rừng, bảo vệ rừng, Hồ Chí Minh cũng nói về khai thác lâm, thổ sản, nguồn lợi kinh tế thu được từ rừng Trong bài nói chuyện tại Hội nghị cán bộ miền núi, ngày 1/9/1962, Người nhắc nhở: “Phải đẩy mạnh… nghề rừng” Nói với đồng bào tỉnh Tuyên Quang, Người chỉ ra: “Về khai thác lâm thổ sản: Đó là một nguồn lợi cho đồng bào tỉnh ta, nó gần bằng 1 phần 3 giá trị của lương thực”(30) Với tỉnh Hà Giang, Người cũng nói “việc khai thác lâm thổ sản
trong ba năm qua mỗi năm đưa lại cho đồng bào một số tiền bằng 3.765 tấn thóc”(31)
Việc khai thác lâm thổ sản là cần thiết, vừa mang lại lợi ích kinh tế, vừa làm cho rừng phát triển Nhưng việc khai thác không đúng cách hoặc lợi dụng việc khai thác để phá rừng thì gây nhiều thiệt hại Hồ Chí Minh phê bình: “… đồng bào nông dân có khuyết điểm là không bảo vệ rừng, không giữ rừng được tốt, làm rừng bừa bãi”(32) Người nhắc nhở: “Nghề rừng phải có kế hoạch chu đáo, phải chấm dứt tình trạng khai thác bừa bãi như hiện nay” Phá rừng nhiều, theo Người “sẽ ảnh hưởng đến khí hậu, ảnh hưởng đến sản xuất, đời sống rất nhiều”(33) Đây là những vấn đề lớn, có tính chất toàn cầu mà Hồ Chí Minh sớm nhận ra, đặc biệt là vấn đề về mối quan hệ giữa trồng cây, gây rừng với môi trường sinh thái Và hiện nay chúng ta đang phải gánh chịu cũng như đang tìm cách khắc phục những hậu quả do nạn phá rừng mà con người đã gây ra
Thứ tư: nông nghiệp toàn diện, theo Hồ Chi Minh còn phải đặt trong mối quan hệ với phát triển ngành ngư nghiệp và các ngành kinh tế gắn liền với biển.
Khi ra thăm và nói chuyện với nhân dân đảo Cô Tô, Người dặn dò: “Cần đẩy mạnh nghề đánh cá, nghề làm muối, nuôi dưỡng và bảo vệ các thứ hải
Trang 9sâm, trân châu v.v…”(34) là những nghề gắn với kinh tế biển mà nước ta có nhiều tiềm năng để phát triển mạnh mẽ trong tương lai
Khi nói đến nghề cá, cũng phải lưu ý rằng, Hồ Chí Minh không chỉ nhắc đến phát triển nghề cá ở vùng biển, Người còn nhắc phải phát triển nghề cá ở các vùng đồng bằng ven biển Do đó, Người từng nhắc nông dân ta phải trồng dâu nuôi tằm, lấy tơ làm lưới đánh cá
Hiểu rõ đặc điểm tự nhiên, khí hậu của nước ta đối với người làm nông nghiệp, Hồ Chí Minh đã có ý tưởng kết hợp trồng lúa và nuôi cá trong các ao
hồ, trên sông và cả trên ruộng theo phương thức kết hợp để nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống Do đó, khi đi thăm nhân dân các tỉnh đồng bằng như Hưng Yên, Hà Đông, Hải Dương, Người đều nhắc cùng với trồng lúa, hoa màu, chăn nuôi cần phải thả cá Người chỉ rõ: “Cần đẩy mạnh thả cá để cung cấp thêm thực phẩm bổ sung cho thịt, cải thiện đời sống nhân dân Nuôi cá cũng dễ Có nước và có công thì cá phát triển”(35)
Thứ năm: Khi nói đến nông nghiệp toàn diện, ngoài nông, lâm, ngư nghiệp, Hồ Chí Minh cũng nói đến nghề phụ gia đình.
Ở những vùng nông thôn của Việt Nam, thông thường khi năng suất trồng trọt và chăn nuôi đạt trình độ nhất định, có một số lao động dư thừa Mặt khác, đặc thù của sản xuất nông nghiệp là theo thời vụ, trong một mùa có một số ngày nông nhàn, lao động không được sử dụng Số lao động dư thừa
đó chuyển sang làm nghề phụ để có thêm thu nhập Nắm chắc tình hình thực
tế đó, Hồ Chí Minh đã quan tâm, nhắc nhở đồng bào các địa phương khai thác
mảnh vườn, mở mang nghề phụ Người nói: “Miếng vườn của mỗi gia đình xã viên và các loại nghề phụ là nguồn lợi để tăng thu nhập”(36) Từ đó, Người
nhắc nhở: “Phát triển thích đáng nghề phụ của gia đình xã viên”.
Vậy, vì sao Hồ Chí Minh coi trọng phát triển sản xuất nông nghiệp toàn diện?
Sỡ dĩ Người coi trọng phát triển nông nghiệp toàn diện, vì phát triển nông nghiệp toàn diện không những đáp ứng được nhu cầu cái ăn, cái mặc,
Trang 10chỗ ở, ổn định và cải thiện được đời sống nhân dân, mà còn vì phát triển nông nghiệp toàn diện là giải pháp quan trọng để phát triển nông nghiệp mạnh mẽ Hay nói cách khác, đó là giải pháp quan trọng để phát triển bản thân nền nông nghiệp Việt Nam
Như vậy, trong tư tưởng Hồ Chí Minh nền nông nghiệp toàn diện là nền nông nghiệp bao gồm cả: nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và ngành nghề phụ có cơ cấu kinh tế nội bộ ngành hợp lý, cân đối, hài hòa,
bổ sung cho nhau cùng phát triển mạnh mẽ, hiệu quả kinh tế cao và bền vững Sự đa dạng hóa nông nghiệp trong tư tưởng của Người có một ý nghĩa lớn lao đối với sự hòa nhập và thích nghi nhanh của các sản phẩm nông nghiệp đối với sự biến động; nó chính là cái đệm giảm sốc khi có những chấn động vì thiên tai, địch họa, nó làm giảm bớt các hậu quả xấu
do nền kinh tế độc canh cây lúa mang lại, giúp nông dân có nhiều phương
án lựa chọn tổ chức sản xuất của mình, giúp họ nhanh nhạy và nâng cao hiệu quả của sản xuất nông nghiệp
3 Các điều kiện cơ bản phát triển nông nghiệp nông thôn
Trong quá trình lãnh đạo xây dựng và phát triển nền kinh tế nói chung, nền kinh tế nông nghiệp nói riêng, Người đã chỉ ra các điều kiện
cơ bản để đảm bảo xây dựng và phát triển nền nông nghiệp nước nhà Đây thực sự là những chỉ dẫn hết sức quan trọng, thể hiện sự tâm huyết và quyết tâm của Chủ tịch Hồ Chí Minh để đưa nền nông nghiệp Việt Nam lên trình độ sản xuất XHCN, cũng như vì mục tiêu cao cả mà suốt đời Người phấn đấu, hy sinh
Những điều kiện cơ bản để xây dựng và phát triển nền nông nghiệp trong tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm:
- Thứ nhất, phải động viên khuyến khích nông nghiệp hăng hái tăng gia
sản xuất, thực hành tiết kiệm trong xây dựng và phát triển nông nghiệp