Tiểu luận cao học Giải pháp nâng cao đạo đức cách mạng cho cản bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước trong giai đoạn hiện nay ở nước ta

1.Tính cấp thỉết của đề tàiTrong cách mạng nước ta, cán bộ nói chung và cán bộ lãnh đạo quản lý nhà nước nói riêng, đóng vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển của đất nước. Trong điều kiện hiện nay, trước những biển động lớn lao đầy phức tạp trên thể giới, cũng như yêu cầu phát triển của đất nước, vai trò này càng trở nên to lớn hơn bao giờ hết.Để lãnh đạo quản lý nhà nước thúc đẩy đất nước phát triển theo mục tiêu Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn, người cán bộ lãnh đạo, quản lý phải có cả đức lẫn tài trong đó đức là gốc. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy rằng: Người cán bộ cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân 32, 253.Sau hơn 10 năm đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo số đông cán bộ lãnh đạo quản lý nhà nước luôn trau dồi và giữ vững được phẩm chất đạo đức cách mạng: yêu nước, yêu CNXH, chí công vô tư, có lối sống lành mạnh, giữ gìn được phẩm chất của người cán bộ cách mạng.Tuy nhiên, trước những sự tác động tiêu cực của kinh tể thị trường, không ít cán bộ đã bị thoái hóa, biển chất, sự sa sút về đạo đức của một bộ phận cán bộ này thể hiện ở chủ nghĩa cá nhân phát triển mạnh: kèn cựa địa vị, lợi dụng chức quyền trục lợi, tha hóa về lối sống... Đáng chú ý sự suy thoái về phẩm chất này trong cán bộ đang có chiều hướng gia tăng, làm xói mòn bản chất cách mạng của đội ngũ cán bộ, làm suy giảm uy tín của Đảng, suy giảm niềm tin của nhân dân đối với chế độ.Sự sa sút về phẩm chất đạo đức của người cán bộ lãnh đạo quản lý, một mặt do sự tác động tiêu cực của nền kinh tể thị trường, nhưng mặt khác cũng phải thấy rằng do trong một thời gian dài chúng ta chưa chú ý đúng mức vấn đề giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức, buông lỏng việc quản lý cán bộ và ít tạo môi trường thuận lợi cho việc phát triển đạo đức.Vậy việc nâng cao đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ nói chung, cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước nói riêng đang là một Yấn đề hết sức bức bách hiện nay.Chính vì lý do đó, tôi chọn đề tài vẩn đề nâng cao đạo đức cách mạng cho cản bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước trong giai đoạn hiện nay ở nước ta làm đề tài mong muốn góp một phần nhỏ bé của mình vào việc nâng cao đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo quản lý nhà nước hiện nay.

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thỉết của đề tài

Trong cách mạng nước ta, cán bộ nói chung và cán bộ lãnh đạo quản

lý nhà nước nói riêng, đóng vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triểncủa đất nước Trong điều kiện hiện nay, trước những biển động lớn lao đầyphức tạp trên thể giới, cũng như yêu cầu phát triển của đất nước, vai trò nàycàng trở nên to lớn hơn bao giờ hết

Để lãnh đạo quản lý nhà nước thúc đẩy đất nước phát triển theo mụctiêu Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn, người cán bộ lãnh đạo, quản lý phải có

cả đức lẫn tài trong đó đức là gốc Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy rằng: "Ngườicán bộ cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũngkhông lãnh đạo được nhân dân" [32, 253]

Sau hơn 10 năm đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo số đôngcán bộ lãnh đạo quản lý nhà nước luôn trau dồi và giữ vững được phẩm chấtđạo đức cách mạng: yêu nước, yêu CNXH, chí công vô tư, có lối sống lànhmạnh, giữ gìn được phẩm chất của người cán bộ cách mạng

Tuy nhiên, trước những sự tác động tiêu cực của kinh tể thị trường,không ít cán bộ đã bị thoái hóa, biển chất, sự sa sút về đạo đức của một bộphận cán bộ này thể hiện ở chủ nghĩa cá nhân phát triển mạnh: kèn cựa địa vị,lợi dụng chức quyền trục lợi, tha hóa về lối sống Đáng chú ý sự suy thoái vềphẩm chất này trong cán bộ đang có chiều hướng gia tăng, làm xói mòn bảnchất cách mạng của đội ngũ cán bộ, làm suy giảm uy tín của Đảng, suy giảmniềm tin của nhân dân đối với chế độ

Sự sa sút về phẩm chất đạo đức của người cán bộ lãnh đạo quản lý,một mặt do sự tác động tiêu cực của nền kinh tể thị trường, nhưng mặt kháccũng phải thấy rằng do trong một thời gian dài chúng ta chưa chú ý đúng mức

vấn đề giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức, buông lỏng việc quản lý cán

bộ và ít tạo môi trường thuận lợi cho việc phát triển đạo đức

Vậy việc nâng cao đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ nói chung,cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước nói riêng đang là một Yấn đềhết sức bức bách hiện nay

Chính vì lý do đó, tôi chọn đề tài " vẩn đề nâng cao đạo đức cách

mạng cho cản bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước trong giai đoạn hiện nay ở nước ta " làm

đề tài mong muốn góp một phần nhỏ bé của mình vào việc nâng cao đạo đứccách mạng cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo quản lý nhà nước hiện nay

2. Tình hình nghiên cứu

Vấn đề đạo đức của người cán bộ cách mạng đã thu hút được rất nhiềutác giả quan tâm nghiên cứu, tuy nhiên đây là vấn đề rất lớn và cũng khôngkém phần phức tạp Vấn đề còn đặt ra trước chúng ta nhiều khía cạnh cầnđược tiếp tục làm rõ và đòi hỏi phải có tính thiết thực hơn Hơn nữa trên thực

tể các luận án, các bài báo xung quanh đề tài này thường được nghiên cứu

về dưới góc độ xây dựng Đảng, ít nghiên cứu về phương diện triết học, nhất

là chưa đi sâu vào khảo sát một loại cán bộ cụ thể

3. Mục đích và nhỉệm vụ của luận văn

- Mục đích: Trên cơ sở những yêu cầu mới về đạo đức và thực

trạng đạo đức của cán bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước, luận văn làm rõ sự cấpthiết của việc nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý nhànước, từ đó đề xuất những giải pháp chủ yểu nhằm nâng cao đạo đức cáchmạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước trong điều kiện hiện nay

- Để thực hiện mục tiêu đỏ, đề tài cỏ các nhiệm vụ sau:

+ Vạch ra yêu cầu đạo đức cách mạng của người cán bộ lãnh đạo,

quản lý nhà nước trong giai đoạn hiện nay

+ Đánh giá thực trạng đạo đức của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lýnhà nước hiện nay (trên cơ sở khảo sát ở tỉnh Kiên Giang), từ đó nêu ra nhữngđòi hỏi khách quan của việc nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnhđạo, quản lý nhà nước trong giai đoạn cách mạng mới.

+ Nêu một số giải pháp chủ yểu nhằm nâng cao đạo đức cách mạngcho cán bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước trong điều kiện hiện nay

4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đạođức học Mác - Lênin; các quan điểm đạo đức của Đảng Cộng sản Việt Nam

và của Chủ tịch Hồ Chí Minh là cơ sở lý luận của nghiên cứu, thực hiện luậnvăn này

- Đề tài kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, lôgíc và lịch

sử, phân tích và tổng hợp, kể thừa có chọn lọc những thành quả nghiên cứu đãcó

5. Cáỉ mói của luận văn

- Luận văn bước đầu đã xác định được một số yêu cầu cơ bản vềđạo đức đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước trong tình hình hiện nay

- Phân tích góp phần làm rõ thêm một số giải pháp cơ bản nhằmnâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo quản lý nhà nước ở nước tanói chung, ở Kiên Giang nói riêng trong điều kiện hiện nay

6. ý nghĩa lý luận và thực tỉễn

- Với kết quả đã đạt được, luận văn đã góp phần nhỏ bé vào nângcao đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước, đáp ứng nhucầu của công cuộc đổi mới đất nước hiện nay

- Luận văn có thể dùng tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu vàgiảng dạy về môn đạo đức học

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văngồm 2 chương, 5 tiết

Chương 1

Đạo đức của cán bộ lãnh đạo, Quản lý nhà nước ở nước ta hiện nay

-thực trạng và những vấn đề nảy sinh 1.1. Yêu cầu đạo đức của người cán bộ lãnh đạo, Quản lý nhà nước trong gỉaỉ đoạn hỉện nay

1.1.1. Vaỉ trò đạo đức cách mạng của ngưcrỉ cán bộ trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Vấn đề đạo đức của con người đã được mọi giai cấp, mọi xã hội, mọithời đại quan tâm Ngay từ chế độ cộng sản nguyên thủy, đạo đức đã xuấthiện, từ đó dần dần được phát triển hoàn thiện trên cơ sở phát triển của hìnhthái kinh tể - xã hội nối tiếp nhau từ thấp đến cao Giống như các hình thái ýthức xã hội khác, đạo đức bị quy định bởi điều kiện kinh tể - xã hội và luônluôn kể thừa và phát triển để tiến bộ không ngừng

Từ thể kỷ XVI trước công nguyên, Khổng Tử đã khuyên học trò củamình "Tiên học lễ, hậu học văn" Ông mong muốn xã hội phát triển bình ổn,gia đình sống hạnh phúc, con người giữ được đạo lý Để thực hiện được ýtưởng đó, ông đề ra nguyên tắc vua tôi, ông, bà, cha mẹ, con cháu đều phảitheo luật nước, phép nhà Tuy không phải là người đầu tiên bàn đến đạo đức,nhưng công lao chính của ông là đã tổng kết được kinh nghiệm thực tiễn củađời sống xã hội, trên cơ sở đó xây dựng nên học thuyết đạo đức, trong đóchứa đựng nhiều nội dung: Đó là ý thức với bản thân, ý thức với xã hội, đặtcác mối quan hệ của con người trong mối tương quan xã hội, cách ứng xử vàhành vi của con người

Trong xã hội ấn Độ cổ đại, học thuyết của đạo phật do Thích Ca Mâu

Ni sáng lập cũng đã đề cập nhiều đến vấn đề đạo đức Cái cốt lõi nhất trong

hệ thống đạo đức Phật giáo là khuyên con người sống thiện, biết thương yêu

nhau, giúp đỡ nhau, tránh điều ác.

Trong xã hội Hy Lạp - La Mã cổ đại, người ta đề cao những giá trịđạo đức, như tính trung thực, lòng dũng cảm, sự trong sáng và cao thượngtrong tình bạn, tình yêu

ở nước ta, vấn đề đạo đức được đề cập rất sớm, từ trong các truyềnthuyết, ca dao, tục ngữ nhân dân ta đã xây dựng những nguyên tắc, chuẩnmực giá trị đạo đức nhằm giáo dục con người, chăm làm, chăm học để nângcao trí tuệ, thương yêu giúp đỡ lẫn nhau và có nhân cách cao đẹp trong cuộcsống

Theo quan điểm mácxít, đạo đức là một hình thái ý thức xã hội đặcbiệt, bao gồm một hệ thống những quan điểm, quan niệm, quy tắc, nguyêntắc, chuẩn mực xã hội Nó ra đời tồn tại và biển đổi từ nhu cầu của xã hội.Nhờ nó, con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợiích, hạnh phúc của con người và sự tiến bộ của xã hội trong mối quan hệ giữacon người với con người, giữa cá nhân với xã hội

Trong đời sống xã hội loài người có những mối quan hệ rất phức tạp,

đa dạng, chúng tồn tại đan xen nhau: quan hệ huyết tộc, nhân chủng, các giới,các thể hệ, các giai cấp mặt khác, do trình độ nhận thức của mọi người cũngkhác nhau, nên về tập tục, lợi ích, văn hóa, trình độ phát triển cũng khác nhau

Đe duy trì sự tồn tại và phát triển, mỗi xã hội đòi hỏi phải xây dựng nhữngnguyên tắc, chuẩn mực sống, trên cơ sở đó con người tự ý thức, hành động.Nói cách khác là những nguyên tắc đó được xây dựng trên cơ sở tính tựnguyện, tự giác của mỗi người; biển thành ý thức xã hội để con người tự giáctuân theo

Đạo đức là nhu cầu tất yểu khách quan, nhưng lại là vấn đề có tínhlịch sử Xã hội nào cũng cần hình thành những nguyên tắc sống để con người

tự nguyện tuân theo, nhằm đảm bảo trật tự xã hội, duy trì sự tồn tại, phát triển

của xã hội và của cá nhân Trong cuộc sống, có những nguyên tắc, chuẩn mựcđạo đức chung cho mọi thời đại (sống thiện, yêu quí lao động, trung thực)nhưng vẫn có những nguyên tắc, chuẩn mực chỉ phù hợp với từng giai đoạnlịch sử nhất định.

Từ xã hội cộng sản nguyên thủy, đến xã hội chiếm hữu nô lệ, xã hộiphong kiến, tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa, những yểu tố đạo đức tiến

bộ được hình thành và ngày càng phát triển Đó là sự say mê lao động, sángtạo, đề cao tính trung thực, khiêm tốn, phẩm hạnh, danh dự con người, cămghét áp bức tàn bạo, ghét sự dối trá, sự tương trợ hợp tác lẫn nhau, nguyên tắcbình đẳng về lợi ích và lao động Những yểu tố đạo đức tốt đẹp đó luôn đốilập với chủ nghĩa cá nhân vị kỷ, hiểu danh, lười biếng, ăn bám, xa hoa, lãngphí

Như vậy đạo đức là một hiện tượng phổ biển của xã hội, của mọi thờiđại Nó tồn tại một cách tất yểu khách quan nhằm điều chỉnh ý thức, hành vi,quan hệ ứng xử của con người với nhau trong xã hội ở đâu có con người thì ở

đó có quan hệ đạo đức, và con người có nhu cầu hướng tới những giá trị đạođức, sống thiện, có ích, nhân đạo, làm tròn các nghĩa vụ đạo đức đối với xãhội Những giá trị đạo đức khi đã được hình thành ở con người thì có tác độngtrở lại xã hội theo chiều hướng tốt đẹp

Đạo đức còn giúp cho con người hoàn thiện nhân cách của mình.Những người có nhân cách bao giờ cũng có những phẩm chất đạo đức caoquý Trong các tiêu chuẩn giá trị làm nên cái đẹp của con người, sự lựa chọncủa nhân dân cũng hướng đến cái giá trị đạo đức "Cái nết đánh chết cái đẹp",

"Tốt gỗ hơn tốt nước sơn"

Đạo đức là nhu cầu, là cội nguồn của hạnh phúc Một xã hội hạnhphúc chính là ở chỗ xã hội đã tạo ra những con người có ý thức, có năng lựcthực tiễn hành động vì người khác Một người có lòng vị tha hay giúp đỡ

người khác chính là bản thân anh ta đã "làm phúc" cho mọi người và chínhanh ta cũng cảm thấy hạnh phúc Những người gặp hoàn cảnh éo le sẽ hạnhphúc biết nhường nào khi được người khác giúp đỡ vô tư.

Nhờ có hành vi đạo đức tốt, con người mới đem lại hạnh phúc chongười khác Chủ thể đạo đức khi thực hiện hành vi đạo đức cũng trở nên hạnhphúc Người giúp đỡ người khác sẽ cảm thấy cuộc sống của mình trở nên tốtđẹp hơn, có ý nghĩa hơn Người hạnh phúc nhất là người biết đem lại niềmvui, hạnh phúc cho người khác

Lịch sử đã chứng minh đạo đức có vai trò tích cực trong đời sống xãhội, nó như một động cơ có sức mạnh thôi thúc con người đấu tranh chống lạinhững cái ác, cái xấu đi ngược lại lợi ích của xã hội; nó giữ gìn và phát triểnnhững cái tốt, cái thiện, làm cho xã hội ngày càng phát triển Trong thời đạingày nay, đạo đức càng đóng vai trò quan trọng trong cuộc đấu tranh vì hòabình, dân chủ, độc lập dân tộc và tiến bộ xã hội Đạo đức đang tham gia tíchcực vào cuộc đấu tranh vì quyền con người, chống lại chủ nghĩa vô nhân đạo,bảo vệ môi sinh, chống nghèo đói, tạo ra mọi khả năng và điều kiện thuận lợi

để con người thực hiện nhu cầu của mình

Đạo đức còn là một tiêu chuẩn giá trị cao của đời sống con người, nóloại bỏ sự thấp hèn, vị kỷ, đê tiện, xấu xa, hướng con người đi tới cái tốt đẹp,cái thiện và cái tiến bộ

Đối với mỗi con người, đạo đức là cơ sở, là nền tảng để xây dựng lýtưởng sống, hướng con người xác định đúng mục đích sống Trong cuộc sống,người nào cũng đặt cho mình một câu hỏi: mình sống như thể nào, vì mụcđích gì? Tồn tại để làm gì?

Nói chung, người có đạo đức là người sống vì xã hội, sống vì hạnhphúc của người khác, sống để cống hiển và đem lại lợi ích nhiều nhất cho xãhội Điều này không có nghĩa là quên lợi ích cá nhân Bởi vì, nếu không có cá

nhân thì không thể có xã hội, nên sự tồn tại của cá nhân là một tất yểu kháchquan Những điều kiện tồn tại của cá nhân không thể bỏ qua, nhưng đó khôngphải là tất cả Do đó, con người sống phải vì lợi ích chung của xã hội vàngười khác, đó là một nhận thức đầy tính nhân văn và cách mạng Nó thể hiệnquan niệm, tồn tại của con người là mục đích chứ không phải đơn thuần làphương tiện như những kẻ vụ lợi tham lam.

Đạo đức giúp cho con người sáng tạo ra hạnh phúc Neu con ngườisinh ra chỉ biết hưởng thụ, sống thụ động, không có trách nhiệm thì của cải tựnhiên sẽ bị nghèo nàn, khô kiệt và khan hiểm dần đi; những giá trị văn hóa,vật chất, tinh thần sẽ không nảy sinh, họ luôn nhìn đời bằng con mắt chánchường, cảm thấy sống thừa, vô vị Còn một khi con người đã xác định sốngphải có lý tưởng để cống hiển tài năng cho xã hội, thì mọi người sẽ tích cực tựgiác làm việc, đem lại những thành quả có ích cho xã hội, và cũng chính lúc

đó con người tạo ra những giá trị cao cho chính mình Hạnh phúc chân chínhbiểu hiện mối quan hệ hài hòa giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội Mối quan

hệ ấy thúc đẩy lẫn nhau, làm cho con người và xã hội ngày càng phát triển

Đạo đức còn làm cho mỗi người biết giữ gìn phẩm giá, danh dự sốngcao cả, biết hòa nhập, gắn bó với tập thể; tránh tư tưởng bè phái, cục bộ, vị

kỷ, cá nhân và những thói đạo đức giả

Đạo đức đem lại cho con người niềm lạc quan yêu đời, nó phát huy vàkhơi dậy ở con người tính tích cực tự giác, kiên trì khắc phục khó khăn, khátkhao vươn tới cuộc sống chân, thiện, mỹ

Trải qua các quá trình lao động sáng tạo và cải biển xã hội, con ngườicàng thấy rõ hơn giá trị to lớn của đạo đức Đạo đức không chỉ đóng vai tròđiều chỉnh ý thức và hành vi của con người mà còn có tác dụng cảm hóa conngười, giúp con người nhận thức và hành động theo lẽ phải, duy trì mối quan

hệ tốt đẹp giữa người và người Đồng thời, đạo đức còn làm thức dậy trong

mỗi con người những tình cảm tốt đẹp, đó là lòng nhân ái, tính trung thựcthẳng thắn Cùng với sự tiến lên của xã hội, đạo đức sẽ có mặt ở mọi lĩnh vựccủa đời sống xã hội, nó giúp con người có khả năng lựa chọn, đánh giá cáchiện tượng xã hội, đánh giá tư cách, ý thức và hành vi của bản thân mình, làmcho hoạt động của con người phù hợp với lợi ích của xã hội, của cộng đồng.

Xã hội muốn ổn định và phát triển, đòi hỏi phải xây dựng nhữngchuẩn mực đạo đức để giúp cho con người điều chỉnh hành vi của mình nhằmđáp ứng những yêu cầu chung của nền đạo đức xã hội

Chế độ xã hội nào cũng chú ý quan tâm đến cán bộ, vì nó liên quanđến vận mệnh và sự hưng thịnh của mỗi chế độ, mồi quốc gia ở nước ta,trong các thời kỳ cách mạng, cán bộ luôn là vấn đề nổi lên hàng đầu và giữmột vai trò hết sức trọng yểu Nó chẳng những có ý nghĩa quyết định đối vớicông tác xây dựng Đảng và việc tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, màcòn là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnhcủa Đảng, của đất nước và chế độ; vì cán bộ "vừa là người lãnh đạo lại vừa làngười đầy tớ trung thành của nhân dân"

Đảng muốn lãnh đạo cách mạng phải có đường lối chính trị đúng đắn.Nhưng để xây dựng đường lối đúng và làm cho đường lối đó trở thành hiệnthực sinh động trong cuộc sống thì nhất thiết phải có đội ngũ cán bộ vữngvàng, có phẩm chất đạo đức trong sáng Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: "Cán bộ

là cái gốc của mọi công việc" [30, 269] và "Công việc thành công hoặc thấtbại đều do cán bộ tốt hoặc kém", cán bộ là cái dây chuyền của bộ máy nếudây chuyền không tốt hoặc không chạy thì động cơ dù tốt mấy thì toàn bộmáy cũng bị tê liệt

Cán bộ là nhân tố quyết định trong việc thực hiện sự lãnh đạo củaĐảng Kiên trì sự lãnh đạo của Đảng là bảo đảm thành công sự nghiệp đổimới, nhưng để thực hiện sự lãnh đạo của Đảng, ngoài sự tự giác nhận thức,

bảo vệ và kiên trì của toàn Đảng và của toàn dân, thì cán bộ là nhân tố quyếtđịnh.

Cán bộ là người định ra đường lối, chủ trương chính sách của Đảng,Nhà nước và vận động tổ chức nhân dân thực hiện thắng lợi các mục tiêu đề

ra, đưa đất nước ngày càng phát triển và tiến bộ Trong mỗi giai đoạn, mỗithời kỳ cách mạng cần có một đội ngũ cán bộ thích ứng, vừa có phẩm chấtđạo đức, vừa có năng lực để đáp ứng được sự đòi hỏi của nhiệm vụ cáchmạng Hiện nay đất nước ta đang bước sang thời kỳ đẩy mạnh công nghiệphóa, hiện đại hóa, trong bối cảnh có những thời cơ, thuận lợi mới, nhưng cũng

có nhiều khó khăn, thách thức mới Nhiệm vụ cách mạng mới rất nặng nề,khó khăn và phức tạp, đòi hỏi phải xây dựng được một đội ngũ cán bộ ngangtầm, có đủ bản lĩnh chính trị, phẩm chất cách mạng cao Chính vì thể, trongđiều kiện cách mạng hiện nay, đạo đức cần phải được nhấn mạnh trong mỗicon người, đặc biệt đối với đội ngũ cán bộ của Đảng, Nhà nước và các tổchức đoàn thể quần chúng Chủ tịch Hồ Chí Minh nói, làm cách mạng để cảitạo xã hội cũ thành xã hội mới là một sự nghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng làmột nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấu tranh rất phức tạp, lâu dài, gian khổ.Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa Người cán bộ phải có đạođức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻvang Vì vậy, người cán bộ có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn, giankhổ, thất bại cũng không lùi bước Vì lợi ích chung của Đảng, của cách mạng,của giai cấp, của dân tộc người cán bộ sẽ không ngần ngại hy sinh lợi ích của

cá nhân mình Khi cần họ sẵn sàng hy sinh cả tính mạng của mình cũngkhông tiếc Trong mọi hoàn cảnh khi thuận lợi, thành công cũng như lúc gặpkhó khăn gian khổ họ luôn thể hiện tinh thần "Lo trước thiên hạ, vui sau thiênhạ"; lo hoàn thành nhiệm vụ cho tốt chứ không kèn cựa về mặt hưởng thụ;không công thần, không quan liêu, không kiêu ngạo, không hủ hóa Họ ra sức

làm việc cho Đảng, giữ vững kỷ luật của Đảng, thực hiện tốt đường lối, chínhsách của Đảng; đặt lợi ích của Đảng, của nhân dân lao động lên trên lợi íchriêng của cá nhân mình; hết lòng hết sức phục vụ nhân dân, gương mẫu trongmọi công việc, biết hòa mình với quần chúng, lắng nghe ý kiến của quầnchúng, từ lời nói đến việc làm đều làm cho dân tin, dân phục, dân yêu.

Như vậy, đạo đức không thể thiểu đối với mỗi người và càng khôngthể thiểu đối với mỗi cán bộ Nó giúp cho người cán bộ nhìn đúng, làm đúng.Đạo đức cách mạng là động lực thôi thúc nội tâm của người cán bộ vượt lênmọi khó khăn để nâng cao trình độ trí tuệ, không có động lực này thì khó cóthể nâng cao được trình độ cho bản thân, hoặc nếu có thì rất có thể nhữnghiểu biết và tài năng của họ được sử dụng nhiều khi không đúng mục đích mà

Tổ quốc và nhân dân mong muốn

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống bao gồm nhiều lĩnh vực, phảnánh gần như toàn bộ những vấn đề quan trọng nhất của sự nghiệp cách mạngnước ta

Nhưng có thể nói, vấn đề đạo đức của người cách mạng được Người đặt ở vịtrí hàng đầu và được nói đến nhiều nhất trong suốt cả cuộc đời hoạt động cáchmạng của mình

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh chúng ta thấy Người rất đề cao vaitrò của đạo đức Người coi đạo đức là cái gốc của người cán bộ Suốt cuộcđời đấu tranh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóngcon người, Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến đạo đức cách mạng, đạo đức làmngười Người nêu lên những tiêu chuẩn về đạo đức cách mạng và chínhNgười là một kiểu mẫu về đạo đức cách mạng Khi đã trở thành người Cộngsản, Hồ Chí Minh thấy có trách nhiệm tuyên truyền giáo dục chủ nghĩa Mác -Lênin và tư tưởng cứu nước đúng đắn cho người cách mạng Việt Nam Đồng

thời, người truyền thụ đạo đức cách mạng cho họ Trong tác phẩm Đường

cách mệnh, ở chương đầu tiên, Người nêu: "về tư cách người cách mệnh".

Tháng 10 năm 1947, khi Người viết cuốn Sửa đổi lổi làm việc, Người nhấn

mạnh đến đạo đức mới, vì chỉ có thực hiện đạo đức mới thì người cán bộ mớinhận thức đầy đủ ý thức trách nhiệm của mình và hoàn thành nhiệm vụ củatập thể, của dân tộc, của giai cấp và của loài người

Người nói: "Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không cónguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cáchmạng không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhândân" [34, 252-253]

Trong sự nghiệp cách mạng, một trong những vấn đề Hồ Chí Minhquan tâm hàng đầu là đạo đức Suốt đời, Hồ Chí Minh luôn luôn quan tâmđến việc giáo dục lý tưởng cách mạng và đạo đức cách mạng cho nhữngngười yêu nước, cho thanh niên, cho quần chúng, đặc biệt là cho cán bộ đảngviên Phải khẳng định rằng, Hồ Chí Minh không chỉ là người giáo dục đạođức cách mạng, mà còn là hiện thân của đạo đức cách mạng đã nêu gươngcho toàn Đảng, toàn dân ta

Trong quá trình cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh luônquan tâm, lo lắng đến đội ngũ cán bộ lãnh đạo quản lý của Đảng bởi vai tròcủa họ đối với quần chúng, đối với sự nghiệp cách mạng là rất lớn Người chorằng, người cán bộ cách mạng phải có nhiều ưu điểm, nhiều đức tính tốt, kháiquát lại là phải có đạo đức cách mạng và năng lực làm việc Một cán bộ lãnhđạo quản lý tốt phải được xác định trên cơ sở tổng hợp một cách biện chứnggiữa hai mặt đức và tài Xét trong mối quan hệ đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh

xem đạo đức cách mạng của người cản bộ là gốc, vì không có đạo đức cách

mạng thì có giỏi mấy cũng không làm được cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lýcủa Đảng và Nhà nước Người thường nhắc nhở cán bộ, đảng viên rèn luyệnđạo đức cách mạng và năng lực làm việc Người cho rằng, quần chúng nhân

dân theo Đảng không phải vì cái mác "cộng sản" mà là vì tư cách, đạo đứccủa người cán bộ cộng sản Nội dung chủ yểu của đạo đức cách mạng đó là:xây dựng chủ nghĩa tập thể xã hội chủ nghĩa, chống chủ nghĩa cá nhân, laođộng tự giác, sáng tạo, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư những tư tưởng

đó của Người là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình giáo dục, xây dựng đội ngũcán bộ lãnh đạo, quản lý của Đảng và Nhà nước ta

Hồ Chí Minh không phải là người đầu tiên đề cao vị trí, vai trò củađạo đức Trước đây hàng chục thể kỷ Phật giáo, Khổng giáo, Lão giáo đều đã

đề cao vị trí của đạo đức, đặc biệt là Khổng giáo Khổng Tử là một nhà đạođức lớn Ông chủ trương xây dựng một nền chính trị đạo đức lấy chữ "nhân"làm nền tảng Hồ Chí Minh đánh giá cao Nho giáo chủ yểu ở đạo đức học.Người cho rằng "Học thuyết của Khổng Tử có ưu điểm của nó là sự tu dưỡngđạo đức cá nhân" Nhưng đừng vì thể mà nghĩ rằng tư tưởng Hồ Chí Minh vềđạo đức cũng giống như tư tưởng đạo đức của Khổng Tử Hồ Chí Minh chỉlấy cái hay, cái đúng của Nho giáo ở chỗ nó đề cao đạo đức nhưng không phải

là thứ đạo đức trừu tượng mà là đạo đức của con người trần gian, đặc biệt làđạo làm người "tu thân" của Nho giáo là để trở thành người có nhân, có đức

về mặt nào đó chữ "nhân" của Nho giáo cũng như quan niệm về đạo đức của

Khổng Tử dễ gần với chủ nghĩa nhân đạo mácxít Nho giáo đề ra "cần, kiệm,liêm, chính" Hồ Chí Minh cũng nói tới: cần, kiệm, liêm, chính, nhưng vớimột nội dung khác về cơ bản Quan điểm Nho giáo đề ra "cần, kiệm, liêm,chính" là chỉ để người khác thực hiện chứ không phải cho vua, chúa, quan lạiphong kiến thực hiện, như Hồ Chí Minh đã từng có nhận xét Hồ Chí Minhkhông chỉ là một nhà đạo đức học mà đúng hơn phải nói Người là nhà cáchmạng về đạo đức Người tiếp thu tất cả những cái hay, cái đúng của Nho giáo

về quan điểm đạo đức, song về cơ bản, Người đã có sự cải tạo lại phát triểnlên khiển nó trở thành những giá trị phù hợp với thực tể Việt Nam, với đường

lối cách mạng nước ta Từ đó ở Người hình thành một hệ thống quan điểmriêng về đạo đức bổ sung cho quan điểm đạo đức của chủ nghĩa Mác - Lênin,tạo thành một triết lý phát triển lấy đạo đức cách mạng làm nền tảng cho cáchmạng nước ta Triết lý đạo đức Hồ Chí Minh là triết lý phát triển hướng vềcon người, thực hiện sự nghiệp cách mạng để giải phóng con người, nhất làngười lao động bị áp bức, bóc lột Đó cũng là triết lý về đạo đức thể hiện sựđoàn kết tất cả mọi người cần lao trên thể giới để thực hiện sứ mệnh cáchmạng cao cả là giải phóng con người khỏi áp bức bóc lột, khỏi sự nghèo nàn,lạc hậu, để xây dựng một xã hội phồn vinh, bình đẳng, dân chủ, văn minh.

Phải chăng, cũng từ bài học của bản thân là nhờ có tấm lòng yêu nước,thương dân được xem như một động lực lớn, Hồ Chí Minh mới xem đạo đức

là cái gốc của người cách mạng, để từ đó Người đặt vấn đề đạo đức có tầmquan trọng như một triết lý phát triển của xã hội nói chung, của sự nghiệpcách mạng Việt Nam nói riêng, ở đây còn có ý nghĩa sâu xa nữa mà có lẽchúng ta chưa phải ai cũng đã thấy hết, đó là việc Hồ Chí Minh không chỉ đặtđối tượng của sự nghiệp cách mạng mà mình theo đuổi là giải phóng conngười, mà quan trọng là chủ thể cách mạng cũng là con người Con người nói

ở đây không phải là một siêu nhân nào đó có sứ mệnh giải phóng cho người

khác mà chính là người dân, người cùng khổ, người bị áp bức Tóm lại, "số

phận dân ta ở trong tay ta, văn hóa soi đường cho quốc dân đi "như Hồ ChíMinh khẳng định là với ý nghĩa đó Nói văn hóa soi đường là nói đến tầm trítuệ của mỗi người, yêu cầu về dân trí, nhưng cũng là nói đến vai trò của đạođức Bởi lẽ, nếu thiểu đạo đức thì dù có văn hóa con người cũng không làmnên trò gì, hơn nữa, đạo đức mà Hồ Chí Minh đòi hỏi ở đây là đạo đức cáchmạng Bản chất đạo đức cách mạng đã tiềm ẩn một nội lực khiển cho conngười phải vươn lên không ngừng để thực hiện những hoài bão của mình HồChí Minh là một tấm gương như vậy và Người mong muốn mọi người cũng

như mỗi người, nghĩ đến thân phận của mình và số phận của dân ta thì trướchết phải tự mình nâng mình lên, tự mình phát huy mọi tiềm năng mà mình cóđược để phụng sự cho nước, cho dân trong đó có bản thân mình.

Hồ Chí Minh được mọi người tôn vinh là siêu nhân và chính Người đã

có nhiều công lao vĩ đại đối với đất nước ta, nhân dân ta và cả thể giới Thểnhưng Hồ Chí Minh lại không bao giờ xem mình là siêu nhân Điều đó chẳngnhững xuất phát từ phẩm chất khiêm tốn của Người mà còn xuất phát từ mộtquan niệm về triết lý phát triển, xem sự nghiệp cách mạng là công việc củamọi người, của dân và do dân Một người dù tài giỏi đến mấy nếu không cónhân dân cũng không làm gì được Chỉ có nhân dân mới là nhân tố quyết địnhcủa phát triển Đó là một quan điểm mới về triết lý phát triển mà không phải

ai cũng thấy, cũng quán triệt được trong quá trình thực hiện nhiệm vụ cáchmạng của mình Đây là một nội dung đạo đức hết sức quan trọng hầu nhưchúng ta chỉ thấy rõ trong tư tưởng Hồ Chí Minh, bởi lẽ, Hồ Chí Minh khôngchỉ nói mà chính Người đã làm như vậy Bản thân người là một hình ảnh sinhđộng của triết lý xem đạo đức như một động lực của phát triển xã hội nóichung, của sự nghiệp cách mạng nước ta nói riêng

Nhìn lại thực tể lịch sử của dân tộc, chúng ta có thể thấy rõ chỉ nhữngtriều đại nào biết dựa vào dân, coi dân thực sự là gốc của nước, dân mới làsức mạnh "vừa có khả năng đẩy thuyền vừa có khả năng lật thuyền", thì triềuđại đó sẽ chẳng những đứng vững được mà còn vượt qua được những sónggió, giữ cho đất nước được độc lập, thịnh vượng, nhân dân được tự do Đó lànhững tấm gương của Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Nguyễn Trãi, Quang Trung vànhiều vị vua hiền, tôi giỏi khác Đương nhiên, không chỉ có đạo đức mà phảinói đến tài năng vốn được xem là một điều kiện cũng có vai trò quyết địnhtrong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước Song, như Hồ Chí Minh đãtừng nói giữa đức và tài thì đức cần có trước, bởi lẽ, nếu không có đức thì dù

có tài cũng không thể làm gì, thậm chí có tài mà không có đức có khi còn trởthành tai họa cho dân, cho cách mạng.

Nhìn lại sự nghiệp cách mạng nước ta từ sau Cách mạng tháng Támđến nay, chúng ta càng thấy rõ quan điểm xem "đạo đức là gốc của ngườicách mạng" của Hồ Chí Minh quan trọng và đúng đắn như thế nào Có thểtrước đây khi nói đến quan điểm xem đạo đức là gốc của người cách mạng, cóngười còn e ngại nghĩ rằng chắc Hồ Chí Minh chịu ảnh hưởng của Nho giáonên mới đề cao vai trò của đạo đức như vậy Nhưng đến nay, sau những thựctiễn sinh động, nhất là sau thời kỳ đất nước đổi mới, phát triển nền kinh tểnhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường, đồng thời có sự mở cửagiao lưu, hội nhập với thể giới chúng ta mới thấm thìa với những quan điểmđúng đắn của Hồ Chí Minh trong việc đề cao vai trò của đạo đức

Không phải ngẫu nhiên mà trong Di chúc để lại, Chủ tịch Hồ ChíMinh còn tiếp tục nhấn mạnh "Đảng ta là một Đảng cầm quyền Mỗi đảngviên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệmliêm chính, chí công vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứngđáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân Đảngcần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên, đào tạo họthành những người thừa kể xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa "hồng" vừa

"chuyên" Đảng cần phải có kể hoạch thật tốt để phát triển kinh tể và vănhóa, nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân [33, 510-511]

1.1.2. Đặc đỉểm của cán bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước, những yêu cầu đạo đức của họ trong gỉaỉ đoạn hỉện nay

Cán bộ lãnh đạo quản lý nhà nước là gì? Nó khác với những loại cán

bộ khác như thể nào? Đây là những vấn đề chưa thật được giới nghiên cứuquan tâm Trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 Ban chấp hành Trung ương(khóa VIII), khi nói về tiêu chuẩn của các loại cán bộ, Đảng ta đã phân cán bộ

thành bốn loại: cán bộ lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đoàn thể nhân dân; cán bộlãnh đạo lực lượng vũ trang; cán bộ khoa học, chuyên gia; cán bộ quản lýkinh doanh Như vậy ở đây cán bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước chưa đượcphân thành một loại cán bộ riêng biệt trong mối quan hệ với các loại cán bộkhác Điều đó chứng tỏ loại cán bộ này vẫn có những đặc điểm chung với cácloại cán bộ khác, nhất là cán bộ lãnh đạo Đảng và các đoàn thể nhân dân.

Ngay việc phân biệt hai thuật ngữ "lãnh đạo" và "quản lý" hiện naycũng đang có nhiều cách phân biệt và có nhiều quan điểm khác nhau

Có quan điểm cho rằng, lãnh đạo chỉ là một bộ phận, một chức năngcủa công tác quản lý Nghĩa là, quản lý bao trùm trong nó cả công tác lãnhđạo Đối YỚi nhà quản lý, lãnh đạo chỉ là một trong những phẩm chất màthôi

Cũng có quan điểm lại cho rằng, "lãnh đạo" bao gồm trong nó cả

"quản lý", "quản lý" chỉ là một bộ phận hay một khía cạnh của "lãnh đạo"

Theo Từ điển tiếng Việt (1992): "lãnh đạo là đề ra chủ trương, đường

lối và tổ chức, đảng viên thực hiện" [42, 540]; còn "quản lý" - một là: trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định, hai là: tổ chức và điều khiển các

hoạt động theo những yêu cầu nhất định" [42, 789]

Nếu theo cách hiểu trong Từ điển tiếng Việt thì rõ ràng lãnh đạo baotrùm lên quản lý và quản lý chẳng qua là thực thi một nhiệm vụ nào đó đượccấp trên chỉ đạo, được lãnh đạo Nghĩa là, quản lý không chỉ là một bộ phậncấu thành công tác lãnh đạo mà quản lý thực chất là sự triển khai cụ thể củalãnh đạo

Trong luận văn này chúng tôi không có ý phân biệt giữa lãnh đạo vàquản lý Hai thuật ngữ này được dùng đôi khi thay thể nhau trong các văncảnh tương thích không phân biệt

Cán bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước ở đây chúng tôi muốn nói tới

những người có chức vụ, quyền hạn, sử dụng chức vụ, quyền hạn mà Nhànước giao cho để thực hiện những nhiệm vụ của Nhà nước, quản lý, điều tiết

xã hội Khái niệm cán bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước có liên quan tới kháiniệm cán bộ công chức Nhà nước

Cán bộ công chức Nhà nước bao gồm những người trong biên chế,hoặc được tuyển dụng, bổ nhiệm Họ là những người hoặc được giao nhiệm

vụ thường xuyên, hoặc những người do bầu cử để đảm nhiệm chức vụ theonhiệm kỳ hưởng lương từ ngân sách Nhà nước và làm việc trong các nhiệm sởcủa Nhà nước, các tổ chức chính trị, xã hội; những người là sĩ quan, hạ sĩquan chuyên nghiệp đang làm việc trong các cơ quan quân đội, công an Nhưvậy đội ngũ cán bộ, công chức không phải chỉ có những người làm việc trongcác cơ quan hành chính Nhà nước, mà cả những người làm việc trong các cơquan Nhà nước khác, miễn là họ có đặc điểm chung: giữ một công việcthường xuyên, được xếp vào ngạch bậc cán bộ công chức nhà nước và đượchưởng lương từ ngân sách nhà nước

Thực tiễn lãnh đạo, quản lý nhà nước trong thời gian qua đã khẳngđịnh rằng muốn công việc Nhà nước được thông suốt, thống nhất, kịp thời,linh hoạt không thể không cần có một đội ngũ cán bộ, công chức chuyênnghiệp có đủ phẩm chất và năng lực

Cán bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước là những người có chức vụ, quyềnhạn để thực thi quyền lực của Nhà nước Trong chế độ ta chức vụ quyền hạn,quyền lực Nhà nước không phải là của bản thân người cán bộ, của bản thânNhà nước Quyền lực Nhà nước vốn là quyền lực công cộng của xã hội, củanhân dân "trao cho", ủy nhiệm cho Những người cán bộ lãnh đạo, quản lýnhà nước được nhân dân và xã hội "ủy nhiệm" thay mặt xã hội, thay mặt nhândân để quản lý xã hội

Xã hội muốn vận động, phát triển đòi hỏi phải có sự tổ chức và quản

lý chặt chẽ Xét về nguyên tắc và xu thể phát triển thì mọi thành viên trong xãhội đều tham dự vào quá trình này Đây là xu thể tất yểu trong chủ nghĩa xãhội Nhưng trên thực tể, thực hiện đầy đủ nguyên tắc này lại là một quá trìnhlịch sử lâu dài, đòi hỏi quần chúng nhân dân phải có một mặt bằng dân trí cao

và có một trình độ phát triển kinh tể, văn hóa cao Lúc đó việc quản lý nhànước sẽ không còn là "chức năng đặc biệt của lớp người đặc biệt" nữa Trongtình hình hiện nay, nhất là ở nước ta còn rất cần thiết phải có một bộ máyquản lý chuyên nghiệp bao gồm một đội ngũ cán bộ, viên chức thành thạochuyên môn nghiệp vụ quản lý, tận tâm tận lực phục vụ lợi ích chung củanhân dân, của xã hội

Như vậy cán bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước vẫn là một tầng lớp đặcbiệt được trao cho những quyền hạn và quyền lực nhất định, nhưng quyết họkhông phải là tầng lớp đặc biệt "có đặc quyền đặc lợi" Sử dụng chức quyền

và việc lợi dụng, lạm dụng chức quyền là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau

Nhà nước ta là Nhà nước của dân, do dân và vì dân, là Nhà nước màtất cả quyền lực của nó đều thuộc về nhân dân Khi nói về bản chất của Nhànước ta Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "Nước ta là nước dân chủ Bao nhiêulợi ích đều YÌ dân Bao nhiêu quyền hạn đều của dân Công việc đổi mới xâydựng là trách nhiệm của dân, sự nghiệp kháng chiến kiến quốc là công việccủa dân Quyền hành và lực lượng đều ở dân" [34, 199]

Để thể hiện và thực hiện được bản chất của Nhà nước, Chủ tịch HồChí Minh đòi hỏi người cán bộ Nhà nước phải là "công bộc", là "người đầy tớthật trung thành của nhân dân"

Được nhân dân "ủy quyền", "trao cho" do đó Nhà nước, cũng như cán

bộ lãnh đạo, quản lý nhà nước là những người có chức vụ, quyền hạn, cóquyền lực trong xã hội và do đó cũng rất dễ dẫn tới sự chuyển hóa từ chỗ làcông bộc, công cụ của nhân dân trở thành "ông chủ" đứng lên trên xã hội đè