CHU KY TE BAO TAI LIEU DAO TAO CU NHAN DIEU DUONG

Gồm ba giai đoạn khác nhau: gian kỳ, kỳ phân bào và kỳ phân chia bào tương... - Thời gian tương đối ngắn: - Tổng hợp protein và RNA chuẩn bị cho phân bào - Tạo thoi phân bào : Colchis

CHU KỲ TẾ BÀO

Huỳnh Duy Thảo

Bm Mô – Phôi – Di truyền thao_huynhduy@pnt.edu.vn

• Năm 1855, Rudolf Virchow

“Omnis cellula e cellula”

=> Đặc tính cơ bản của cơ thể sống là “sinh sản” – “khả năng tạo ra cơ thể giống mình”

=> Dựa trên “ sự phân bào ”

• Có sự khác nhau giữa các nhóm tế bào:

– Có hoạt tính phân bào rất cao

Vd: tế bào phôi, biểu mô da, tế bào tủy xương …

– Phân bào khi có tín hiệu

Vd: tế bào gan

– Quá biệt hóa, không phân bào

Vd: tế bào thần kinh, tế bào cơ …

SỰ ĐỔI MỚI CỦA TẾ BÀO

CÁC PHA CỦA CHU KỲ TẾ BÀO

Gồm ba giai đoạn

khác nhau: gian kỳ,

kỳ phân bào và kỳ

phân chia bào tương

• Gian kỳ (giai đoạn

gữa hai lần phân

chia) gồm: pha G1,

S và G2

• Kỳ phân bào ( M )

gồm 4 kỳ: kỳ đầu,

giữa, sau và cuối

• Kỳ phân chia bào

tương : kết thúc chu

kỳ tế bào

GIAN KỲ

TĂNG TRƯỞNG

VÀ CHUẨN BỊ CHO TỔNG HỢP

GIAN KỲ

Tế bào gan: 1 năm

Tế bào thần kinh: suốt đời sống cơ thể

- Tổng hợp protein và RNA (pha sinh trưởng của TB)

GIAN KỲ

• PHA S:

- Tiếp theo ngay sau pha G1.

- Thời gian tương đối cố định:

- Tổng hợp DNA => số lượng NST nhân đôi

Vd: ở người 46x2 NST

GIAN KỲ

• PHA G2:

- Tiếp theo ngay sau pha S.

- Thời gian tương đối ngắn:

- Tổng hợp protein và RNA chuẩn bị cho phân bào

- Tạo thoi phân bào : ( Colchisin : ngừng phân bào)

PHA PHÂN BÀO – PHA M

PHA PHÂN BÀO – PHA M

• Tiến trình phân chia nhân ( M itosis)

– Kỳ trước / kỳ đầu (prophase)

– Kỳ giữa (metaphase)

– Kỳ sau (anaphase)

– Kỳ cuối (telophase)

PHA PHÂN CHIA BÀO TƯƠNG

(CYTOKINESIS)

• Tiến trình hoàn tất chu kỳ tế bào

– Nhờ vòng thắt được tạo bởi siêu sợi actin

– Sự co thắt của vòng tạo thành rãnh

phân bào – Dẫn đến sự tách rời của hai tế bào con

PHÂN BÀO NGUYÊN NHIỄM

(MITOSIS)

PHÂN BÀO GIẢM NHIỄM

(MEIOSIS)

MITOSIS MEIOSIS

TẤT CẢ TẾ BÀO TẾ BÀO SINH DỤC

BỘ NST KHÔNG ĐỔI (2n -> 2n) GIẢM ĐI ½ (2n -> n)

NHÂN ĐÔI DNA VÀ NST Ở

GIAN KỲ KỲ CHUYỂN TIẾP GIỮA MEIOSIS I VÀ II, KHÔNG CÓ

SỰ NHÂN ĐÔI DNA VÀ NST KHÔNG CÓ TRAO ĐỔI CHÉO CÓ

GIỮ NGUYÊN BỘ GIEN TẠO NÊN ĐA DẠNG TRONG

BỘ GIEN QUA CÁC THẾ HỆ

SO SÁNH GIỮA MITOSIS VÀ MEIOSIS

KIỂM SOÁT CHU KỲ PHÂN BÀO

– Điều hòa -> lỗi

• Ngưng tiến triển

• TB chết chương trình (apoptosis)

CÁC “TRẠM KIỂM SOÁT”

(CHECKPOINTS)

3 TRẠM KIỂM SOÁT CHÍNH (GIAN KỲ)

• Gần cuối G1

– Tín hiệu phát triển– Có được vào tiếp (S) không?

• Gần cuối S

– DNA có được tự sao chính xác ?– Có được vào tiếp (G2) không?

• Cuối pha G2

– Phân chia NST có chính xác không?

– Các yếu tố cho phân bào có chuẩn bị đầy đủ?

ĐIỂM GIỚI HẠN

GIAN KỲ

TRẠM KIỂM SOÁT ( PHA M)

• Kiểm soát quá trình phân chia nhiễm sắc thể

– NST có được phân chia chính xác ?

– Có được cho phép vào pha phân chia bào tương ?

• Bằng cách nào ?

– Dựa vào sự kiểm soát “thoi phân bào”

BẤT THƯỜNG GIAO TỬ Ở NGƯỜI

• Trứng: X, XX (XXX )

• Tinh trùng: X, Y, XY, YY

• Các hợp tử bất thường

–XXX –XXY –XYY – XO – …

X

Y

Y

XY

YY

TÓM TẮT

22

11 22 33

44

11 22 33

44

55

11 22

33 44

55 66 77

88

Trạm kiểm soát cuối G1

Tín hiệu phân bào?

Trạm kiểm soát cuối G2 DNA chính xác?

Trạm kiểm soát cuối M Phân chia NST chính xác?

CÂU HỎI TỰ LƯỢNG GIÁ

Tế bào gốc tủy xương đang ở giai đoạn gian kỳ, hiện tượng

nào quan sát thấy trong tế bào này?

Quan sát thấy một tế bào đang ở kỳ cuối Quá trình nào đang xảy ra ở bên trong tế bào? :

A NST xếp hàng ở mặt phẳng xích đạo

B Sự hình thành của rảnh phân bào

C Sự tách rời của thoi phân bào

D Tổng hợp protein và RNA

E Tháo xoắn NST

Quan sát thấy một tế bào có các tâm động tách rời và NST chị

em đang di chuyển về hai cực Tế bào đang ở kỳ nào?