Bai 8 bài giảng giáo dục công dân lớp 10

1 Ý thức xã hội Ý thức xã hội là cái phản ánh tồn tại xã hội, bao gồm toàn bộ những quan niệm, quan điểm của các cá nhân trong xã hội từ các hiện tượng tình cảm, tâm lý đến các quan điể

Bài 8

Tồn tại xã hội

và ý thức xã

hội

Nội dung trình bày

Ý thức xã hội

Mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức

xã hội

PHẦN A: Ý THỨC

XÃ HỘI

I-CÁC KHÁI NIỆM

1) Ý thức xã hội

 Ý thức xã hội là cái phản ánh tồn tại xã hội, bao gồm toàn bộ những quan niệm, quan điểm của các cá nhân trong xã hội từ các hiện tượng tình cảm, tâm lý đến các quan điểm và các học

thuyết chính trị, pháp quyền, tôn giáo, đạo đức, nghệ thuật, khoa học, triết học.

VD: Ý thức chấp hành nghiêm chỉnh luật an toàn giao

thông của người dân

Giao thông

2) Tâm lý xã hội

 Tâm lý xã hội là toàn bộ những tâm trạng, thói quen, tình cảm của con người, được hình thành một cách tự phát do ảnh hưởng trực tiếp của

những điều kiện sinh sống hàng ngày, chưa

được khái quát thành lý luận.

VD :Lòng yêu nước, lòng tự hào, tự tôn dân tộc, tình cảm gia đình, tình yêu đôi lứa…

3) Hệ tư tưởng

 Hệ tư tưởng là toàn bộ những quan điểm, quan niệm đã được hệ thống hóa thành lý luận, học thuyết về đạo đức chính trị, pháp quyền.

 Hệ tư tưởng không hình thành một cách tự phát,

mà hình thành một cách tự giác do các nhà tư tưởng của những giai cấp nhất định xây dựng

nên nhằm phản ánh và bảo vệ lợi ích giai cấp

của họ.

 VD: + Tư tưởng HCM về giải phóng dân tộc “ Cách mạng giải phóng dân tộc phải được thực hiện bằng con đường bạo lực, kết hợp với lực lượng chính trị của quần chúng với lực lượng vũ trang của nhân dân”

+ Tư tưởng HCM về độc lập dân tộc với chân

lí bất hủ có giá trị cho mọi thời đại “ Không có gì quý hơn độc lập tự do.”

 Hệ tư tưởng khoa học: Là hệ tư tưởng của các giai cấp cách mạng có sứ mệnh lật đổ xã hội cũ lỗi thời, xây dựng xã hội mới tiến bộ hơn.

VD: Tư tưởng HCM về xây dựng XHCN ở Việt Nam “

Chúng ta phải xây dựng nền tảng vật chất và kĩ thuật

của CNXH, đưa miền Bắc tiến dần lên CNXH có công nghiệp và nông nghiệp hiện đại, có văn hóa và khoa học tiên tiến Trong quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa

chúng ta phải cải tạo nền kinh tế cũ và xây dựng nền

kinh tế mới, mà xây dựng là nhiệm vụ chủ chốt lâu dài

 Hệ tư tưởng không khoa học: là hệ tư tưởng gắn liền với các giai cấp lỗi thời, phản động đang cố duy trì quyền lợi ích kỉ của chúng.

VD: Trong xã hội phong kiến, các giai cấp bóc lột thống trị như vua, các quan lại, quý tộc luôn ra sức bảo vệ địa vị, duy trì quyền lợi của chúng bằng cách cố níu giữ chế độ phong kiến đàn áp, ngăn chặn tư tưởng của giai cấp bị trị đang nổi dậy, nhằm xây dựng xã hội công bằng.

4) Mối quan hệ giữa tâm lý xã hội

và hệ tư tưởng xã hội

 Tâm lý xã hội và hệ tư tưởng là hai trình độ phản ánh khác nhau về tồn tại xã hội.

 Tâm lý xã hội tạo điều kiện cho sự hình thành và tiếp thu hệ tư tưởng, giúp cho lý luận bớt xơ

II- VAI TRÒ

1)Đối với xã hội

 Hệ tư tưởng phản ánh tồn tại xã hội một cách

sâu sắc, nó có khả năng vạch ra bản chất của các mối quan hệ xã hội, quy luật vận động của

+ “ CNXH là một xã hội công bằng và hợp lý, làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít, không làm ko

hưởng, các dân tộc bình đẳng, miền núi tiến kịp miền

xuôi.”

2) Đối với con người

 Tâm lý xã hội có vai trò

quan trọng Nó phản ánh

trực tiếp ghi lại những

mặt bề ngoài của tồn tại

xã hội Sự phản ánh

mang tính kinh nghiệm,

yếu tố đan xen với yếu tố

tình cảm.

VD: Những bộ phim tâm lý xã hội

phản ánh trực tiếp suy nghĩ,

tâm tư, tình cảm của con

người trong những mối quan

hệ xã hội như: Tình cảm gia

đình, tình cảm bạn bè,… Đặc

biệt là tình yêu đôi lứa…

III- THỰC TRẠNG

Thực trạng

( Thực trạng về tâm lý, lối sống lệch lạc của một bộ phận

không nhỏ giới trẻ hiện nay)

1) Biểu hiện

 Thích ăn diện, xài hàng hiệu, thích xài tiền để

thể hiện cá tính, khẳng định đẳng cấp và

chứng tỏ mình.

 Lười học ăn chơi, đua đòi, lao vào các trò giải

trí tiêu khiển, sa vào các tệ nạn xã hội

 Sống buông thả với bản thân

 Sống thờ ơ, thiếu trách nhiệm với gia đình, bạn

bè, xã hội, quay lưng lại với truyền thống dân tộc.

Thói hư tật xấu

2) Nguyên nhân

a) Nguyên nhân chủ quan

 Do không nhận thức đúng về việc học tập và về cuộc

b) Nguyên nhân chủ quan

 Các bậc cha mẹ mải lo làm ăn tiến thân cho kịp sự

phát triển của XH mà quên đi bổn phận và trách nhiệm đối với con cái

 Công tác giáo dục, quản lý của nhà trường, các đoàn

thể: Như đoàn TN, hội sinh viên các tổ chức đơn vị, cơ quan xã hội chính quyền địa phương còn yếu kém,

lỏng lẻo và chưa thực sự được chú trọng

3) Hậu quả

 Học hành sa sút

 Phẩm chất, đạo đức và nếp sống lành mạnh bị băng hoại, suy đồi.

 Đánh mất bản thân rơi vào vòng tù tội.

 Làm gia đình bố mẹ đau lòng

 Bị xã hội lên án, bị người đời khinh rẻ

IV- GIẢI PHÁP

1) Về phía bản thân

 Cần xác định rõ vai trò của mình trong xã hội.

 Xây dựng tư tưởng, suy nghĩ lành mạnh, lí tưởng sống cao đẹp thấm nhuần tư tưởng HCM và tư tưởng Lê nin

 Nỗ lực phấn đấu, say mê học tập, nghiên cứu

khoa học.

 Tham gia tích cực vào các hoạt động sống lành mạnh và các phong trào như: “ Học tập và làm theo tấm gương đạo đức HCM.”

2) Về phía gia đình và xã hội

 Các bậc cha mẹ phải sống tốt để nêu gương

truyền thống gia đình cho con trẻ, chăm lo giáo dục con cái quan tâm đến tâm tư tình cảm của con, quan tâm đến việc học tập, các mối quan

hệ và các hoạt động bên ngoài xã hội của con Thường xuyên đôn đốc nhắc nhở con học tập và tham gia vào các hoạt động xã hội bổ ích, lành mạnh.

• Các đoàn thể như đoàn thanh niên, hội sinh

viên ở các địa phương phải tăng cường lãnh đạo, quan tâm sát sao đến những hoạt động của các bạn trẻ hiện nay:

+ Chăm lo giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng lí tưởng, giúp các bạn trẻ nhận thức đúng tư tưởng Mac.Lê-nin và

tư tưởng HCM, bồi dưỡng kĩ năng sống, kĩ năng ứng xử, giao tiếp và nhiều kĩ năng khác

+ Tạo ra môi trường sống lành mạnh, các hoạt động

xã hội bổ ích để đáp ứng nhu cầu tình cảm của giới trẻ

giúp các bạn trẻ hoàn thiện nhân cách, xây dựng lí tưởng sống cao đẹp, bồi dưỡng lòng tự hào, tự tôn dân tộc

+ Tuyên truyền, vận động giới trẻ tham gia các hoạt động giáo dục như: hiến máu nhân đạo, xây dựng nhà tình nghĩa, đến thăm các bà mẹ Việt Nam anh hùng

Đặc biệt vận động giới trẻ: “ Học tập và làm theo tấm

gương đạo đức HCM.”

Tuyên truyền

PHẦN B: MỐI QUAN HỆ GIỮA TỒN TẠI XÃ HỘI VÀ Ý THỨC XÃ

HỘI

(TỒN TẠI XÃ HỘI Ý THỨC XÃ HỘI)

I- TỒN TẠI XÃ HỘI VÀ

Ý THỨC XÃ HỘI

1) Mối quan hệ:

 Ý thức xã hội là sự phản ánh tồn tại xã hội, do tồn tại xã hội sinh ra và quyết định, khi tồn tại xã hội thay đổi thì sớm muộn ý thức xã hội cũng

thay đổi theo.

 C.Mac khẳng định: “ Không phải ý thức của con người quyết định tồn tại của họ, trái lại tồn tại

XH của họ quyết định ý thức của họ.

2) Ví dụ

Tồn tại xã hội

 Xã hội Cộng sản nguyên thủy,

lực lượng sản xuất chung, ăn

chung hưởng thụ chung

 Chế độ chiếm hữu nô lệ: Xã

hội phân hóa giàu nghèo,

người này bóc lột người khác.

 Xã hội phong kiến: Lao động

của nô lệ được thay thế bằng

lao động của nông nô

 Chế độ tư bản chủ nghĩa hình

thành và phát triển ngay trong

lòng xã hội phong kiến

 Chủ trương xây dựng xã hội

 Chế độ chiếm hữu nô lệ bị chỉ trích coi là trái với chính nghĩa cần phải xóa bỏ.

 Chế độ phong kiến là vô nhân đạo, cần phải thay thế nó bằng chế độ tư bản.

 Phê phán xã hội tư bản

Quyết định

3) Kết luận

 Khi muốn tìm hiểu nguồn gốc của các hiện tượng ý thức

tư tưởng, cần phải phân tích những điều kiện sinh hoạt vật chất đã sản sinh ra nó.

II- SỰ TÁC ĐỘNG TRỞ LẠI CỦA Ý THỨC XÃ HỘI ĐỐI VỚI

TỒN TẠI XÃ HỘI

 Khi khẳng định vai trò của tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội, Triết học Mác lê nin đồng thời thừa nhận tính độc lập tương đối của ý thức xã hội đối với tồn tại xã hội.

 Một trong những biểu hiện của tính độc lập tương đối

của ý thức xã hội là sự tác động trở lại của nó đối với tồn tại xã hội Những ý thức xã hội tiên tiến có thể phản ánh đúng đắn các quy luật khách quan, chỉ đạo con người

trong hoạt động thực tiễn đạt kết quả cao, thúc đẩy tồn tại xã hội phát triển và hoàn thiện hơn Ngược lại, những

ý thức xã hội lạc hậu có tác động kìm hãm sự phát triển của tồn tại xã hội.

VD: về sự tác động trở lại của ý thức xã hội đối với tồn tại xã hội: Hệ

tư tưởng tư sản đã tác động mạnh mẽ đến xã hội các nước Tây Âu vào thế kỉ XVII, XVIII Hệ tư tưởng vô sản lại trở thành vũ khí về mặt

tư tưởng của giai cấp vô sản đấu tranh để xóa bỏ xã hội tư bản.

Bài học rút ra

chất, tinh thần của gia đình để có tư tưởng đúng đắn

VD: Nếu gia đình nghèo, thì không được ăn chơi, đua đòi theo bạn bè mà phải chăm chỉ học tập, sống lành mạnh

và tham gia lao động phù hợp để giúp đỡ gia đình.

 Hiểu được tình hình đất nước, từ đó xây dựng lý tưởng sống cao đẹp

VD: Thanh niên là những chủ nhân tương lai của đất nước Đứng trước thời

kỳ hội nhập, nền kinh tế

mở cửa của đất nước,

thanh niên phải xây dựng

lý tưởng sống cao đẹp, phải say mê học tập,

nghiên cứu khoa học để mai sau phục vụ đất

nước, xây dựng đất nước phồn vinh thịnh trị, đưa đất nước sánh với cường quốc năm châu trên thế giới.