TƯ TƯỞNG CỦA NÔNG DÂN TRONG TIẾN TRÌNH CÔNG NGHIỆP HOÁ – HIỆN ĐẠI HOÁ NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN Ở NƯỚC TA

Đặc biệt trong đại hội IX, nghị quyết TW 5 về “ Đẩy mạnh Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn thời kỳ 2001 – 2010” đã nhấn mạnh “…Ra sức bồi dưỡng sức dân ở nông

MỤC LỤC

CHƯƠNG I: Giai cấp nông dân Việt Nam, sự hình thành

tư tưởng nông dân và ảnh hưởng của tư tưởng nông dân

trong tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông

I Khái niệm giai cấp nông dân và vai trò của giai cấp nông

1.2 Vai trò của giai câp nông dân Việt Nam trong lịch sử Trang 7

2 Lịch sử hình thành tư tưởng nông dân Việt Nam Trang 9

2.2 Tư tưởng nông dân Việt Nam, sự hình thành, phát triển và

2.3 Những phẩm chất tốt đẹp, đáng tự hào của con người

2.4 Một số biểu hiện của tư tưởng nông dân trong giai đoạn

CHƯƠNG II : Một số giải pháp khắc phục – Quá trình

công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở

1 Đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông

2 Nâng cao trình độ dân trí, nâng cao đời sống vật chất, tinh

thần cho nông dân và phát huy quyền làm chủ của nông

dân – phát huy quy chế dân chủ ở cơ sở. Trang 21

II Quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp,

nông thôn ở huyện Yên Lập (Tỉnh Phú Thọ) Trang 24

PHẦN KẾT LUẬN Trang 30

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam là một đất nước có truyền thống nông nghệp lâu đời vớihơn 70% dân số làm nông nghiệp Vì thế, dù ờ thời kỳ nào, người nôngdân, nông thôn và kinh tế nông nghiệp cũng có một vai trò vô cùng quantrọng trong sự phát triển chung của đất nước như đời sống vật chất, đờisống tinh thần… Nhận thức đúng đắn được tầm quan trọng này, trongquá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước với mục tiêu là đến năm

2020 đưa Việt Nam cơ bản trở thành một nước công nghiệp Đảng vàNhà nước ta đặc biệt chú trọng đến vấn đề công nghiệp hóa, hiện đại hóanông nghiệp và phát triển nông thôn Điều này được thể hiện rất rõ trongmột số chỉ thị, nghị quyết của một số Đại hội VI, VII, VIII Đặc biệt trong

đại hội IX, nghị quyết TW 5 về “ Đẩy mạnh Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn thời kỳ 2001 – 2010” đã nhấn mạnh “…Ra sức bồi dưỡng sức dân ở nông thôn và phát huy vai trò của giai cấp nông dân trong sự nghiệp đổi mới, tập trung sự chỉ đạo và tạo các nguồn lực cần thiết cho Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, phát triển nông thông toàn diện, tiêu thụ nông sản háng hóa, bảo hiểm sản xuất và bảo hiểm xã hội, phát huy lợi thế từng vùng, giúp đỡ vùng khó khăn, phân bố dân cư theo quy hoạch, phát triển ngành nghề, giải quyết công

ăn, việc làm, xóa đôi, giảm nghèo, cải thiện đời sống, nâng cao dân trí, xây dựng nông thông mới”… Có thể khẳng định: Thiếu sự tham gia của nông dân thì quá trình công nghiệp hóa, hiện đạt hóa đất nước không bao giờ thành công.

Tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và phát triểnnông thôn ở nước ta cho tới nay đã đạt được rất nhiều các thành tựu, tuynhiên cũng này sinh rất nhiều vấn đề bất cập và hạn chế như vấn đề đấtđai cho sản xuất nông nghiệp, vấn đề ứng dụng các kỹ thuật hiện đại chosản xuất, vấn đề về bao tiêu sản phẩm…Và minh chứng rõ rệt nhất làmức sống và thu nhập Thu nhập bình quân của những người thuần túy

sản xuất nông nghiệp rất thấp (tỷ lệ hộ nghèo theo số liệu năm 2005 là 3,9 triệu hộ chiếm 22% số hộ cả nước) Kéo theo đó là sự chênh lệch vô

cùng rõ rệt mức sống giữa thành thị và nông thôn, sự phân hóa giàu

nghèo ngày càng cao (mức chênh lệch giữa nhóm hộ giàu nhất và nhóm

hộ nghèo nhất năm 2006 là 8.5 lần trong khi năm 2004 chi ở mức 7.1 lần)

Để có thực hiện tốt dược tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóanông nghiệp và phát triển nông thôn, nhất thiết phải tìm nguyên nhâncùng các biện pháp phát huy những ưư điểm và khắc phục cho những hạnchế và bất cập trên Ngoài những nguyên nhân khách quan, một trongnhững nguyên nhân chủ quan mà theo chúng tôi là hết sức quan trọngxuất phát từ bản thân người nông dân, đó chính là vấn đề về tư tưởng

Trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại nông nghiệp và pháttriển nông thôn vai trò của người nông dân càng trở nên quan trọng hơnbao giờ hết vì đây chính là lực lượng lao động cơ bản – một trong nhữngyếu tố quyết định đến sự thành công hay thất bại của tiến trình Mặtkhác,do truyền thống lâu đời, tư tưởng người nông dân với những biểuhiện của thế giới tinh thần bên trong như phẩm chất, thái độ, lý tưởng,động cơ, mục đích, giá trị, năng lực, nhu cầu và những phong tục tậpquán, lối sống, nếp nghĩ đã được lưu truyền từ đời này sang đời khác Vìvậy việc hiểu, nắm bát được tư tưởng người nông dân chính là cách thứcquan trọng để tìm ra được những giái pháp phù hợp, sáng tạo, năng độngcho việc phát huy vai trò của người nông dân trong tiến trình công nghiệphóa, hiện đại hóa nông nghiệp và phát triển nông thôn Điều này cũnghoàn toán phù hợp với chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nướctrong vấn đề chăm lo phát triển nguồn lực con người phục vụ cho sự pháttriển toàn diện của đất nước

Nhận thức được tính cấp thiết của những vấn đề trên chúng em lựa

chọn đề tài : “Tư tưởng của nông dân trong tiến trình công nghiệp hóa,

hiện đại hóa nông nghiệp và phát triển nông thôn” Với đề tài này,

chúng tôi mong muốn sẽ nghiên cứu, tìm hiểu rõ hơn về vai trò của ngườinông dân, về sự kế thừa, phát triển và biến đổi của tư tưởng người nôngdân trong từng thời kỳ Từ việc ý thức được biẻu hiện cũng như ảnhhưởng về tư tưởng của người nông dân trong tiến trình công nghiệp hóa,hiện đại hóa nông nghiệp và phát triển nông thôn hiện nay đề tìm ra cácbiện pháp phát huy ưu điểm, khắc phục nhược điểm, nâng cao hơn nữavai trò của người nông dân trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

nông nghiệp và phát triển nông thôn nói riêng, sự nghiệp công nghiệphóa, hiện đại hóa đất nước nói chung.

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

- Nêu rõ và phân tích vai trò của giai cấp nông dân trong lịch sử

- Phân tích tư tưởng nông dân Việt Nam: Quá trình hình thành, phát triển và

3 Phương pháp nghiên cứu

Với đề tài này, chúng tôi sử dụng những phương pháp như sau:

- Phương pháp phân tích

- Phương pháp tổng hợp

- Phương pháp lô gíc

- Phương pháp lịch sử

Khi nghiên cứu vấn đề này, tôi phải kết hợp giữa phân tích và tổng hợp,đánh giá tình hình cụ thể Đánh giá khái quát chung vấn đề, kết hợp lýluận và thực tế

Căn cứ vào những kết quả của nghiên cứu, sưu tầm từ thực tiễn đểchứng minh làm sáng tỏ lý luận đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá củaĐảng và Nhà nước ta

Bên cạnh đó, phải biết kết hợp chặt chẽ phương pháp lôgic vàphương pháp lịch sử, coi trọng những vấn đề lịch sử cụ thể, trên cơ sở đóluận giải vấn đề một cách khoa học, lôgic, chính xác

4 Yêu cầu

Nắm vững các vấn đề lý thuyết, lý luận về tư tưởng, về giai cấpnông dân, về quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá Bên cạnh đó tư duymột cách linh hoạt, sáng tạo để liên hệ thực tế địa phương

Nắm vững lý thuyết, lý luận Cần tư duy, sáng tạo

5 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, vấn đề nôngdân, nông nghiệp nông thôn luôn được Đảng và Nhà nước ta quan tâmđặt lên hàng đầu Đã có rất nhiều quan điểm của Đảng và Nhà nước ta vềcông nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn được khẳng địnhtrong các nghị quyết của một số đại hội:

- Đại hội VI, bước ngoặt trong đổi mới tư duy của Đảng công nghiệp hoá,hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn

- Đại hội VII và đại hội VIII tiếp tục và khẳng định và làm rõ quan điểmcông nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn đã được đề ra từđại hội VI

- Đại hội IX , đặc biệt là Nghị quyết Trung ương 5 về “Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn thời kỳ 2001 – 2010”

đã làm rõ hơn quan điểm của Đảng về công nghiệp hoá, hiện đại hoánông nghiệp, nông thôn

Một số phương tiện thông tin đại chúng, một số báo, tạp chí cũng

đề cập đến vấn đề nông dân, nông nghiệp, nông thôn như: Tạp chí Cộng

sản, Công tác thông tin - Lý luận…Trong các sách: Con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn…; Một số vấn đề về

công tác vận động nông dân, Dân vận…

Trên cơ sở đó, bản thân tôi thấy cần tiếp tục đi sâu nghiên cứu vấnđề nông dân và tư tưởng nông dân, góp phần tổng kết, rút kinh nghiệm,đề ra các giải pháp để đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoánông nghiệp, nông thôn, phấn đấu đưa nước ta trở thành nước côngnghiệp vào năm 2020

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài gồm hai chương chính:

Chương I: Giai cấp nông dân Việt Nam, sự hình thành tư tưởng

nông dân và ảnh hưởng của tư tưởng nông dân trong tiến trình côngnghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn

Chương II: Một số giải pháp khắc phục – Quá trình công nghiệp

hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở huyện Yên Lập (Phú Thọ).

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG I GIAI CẤP NÔNG DÂN VIỆT NAM, SỰ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG NÔNG DÂN VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA TƯ TƯỞNG NÔNG DÂN TRONG TIẾN TRÌNH CÔNG NGHIỆP HOÁ – HIỆN ĐẠI

HOÁ NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN

I Khái niệm giai cấp nông dân và vai trò của giai cấp nông dân Việt Nam trong lịch sử

1.1 Khái niệm giai cấp nông dân

- Khái niệm về nông dân: Nông dân là người lao động cư trúc ở nông thôn sống chủ yếu bằng nghề làm ruộng, sau đó bằng các ngành, nghề

mà tư liệu sản xuất chính là đất đai tùy theo từng thời kỳ lịch sử ở từng nước, có quyền sở hữu khác nhau vè ruộng đất Những người này hình thành nên giai cấp nông dân.

- Khái niệm giai cấp nông dân:

+ Theo Bách khoa toàn thư: Giai cấp nông dân là bao gồm những tập đoàn người sản xuất nhỏ hoặc làm thuê cho địa chủ và cho phú nông trong nông nghiệp dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân về ruộng đất

+ Vậy giai cấp nông dân là những người sống lâu đời ở nông thôn (làng, bản, ấp) lấy sản xuất nông nghiệp làm nguồn sống chính dưới hình thức tư hữu nhỏ Nông dân là lực lượng cách mạng trong cuộc cách mạng dân tộc dân chủ và cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.

Có thể thấy giai cấp nông dân ở nước ta là lực lượng quan trọng, làlục lượng cơ bản cùng giai cấp công nhân hợp thành đội quân chủ lực củacách mạng xã hội chủ nghĩa Đưa nông dân đi theo con đường cách mạng

xã hội hủ nghĩa là tạo ra một lực lượng chủ yếu trong cuộc cải tạo và xâydựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta

1.2 Vai trò của giai câp nông dân Việt Nam trong lịch sử

Chủ nghĩa Mác –Lê Nin đã từng khẳng định vai trò của quần chúngnông dân lao động là người quyết định, là người sáng tạo chân chính ralịch sử xã hội Ở nước ta , nông dân chiếm hơn 70% số dân cả nước – họ

là một bộ phận của dân cư, là lực lượng đông đảo trong quần chúng nhândân lao động, là động lực cách mạng xã hội chủ nghĩa và chính họ làngười trực tiếp sản xuất ra của cải nuôi sống xã hội.

Trong chế độ phong kiến, người nông dân là lực lượng sản xuấtchính và cũng là giai cấp cơ bản bị áp bức trong xã hội Vốn là nhữngngười sản xuất nhỏ và bị hạn chế trong tầm nhìn hẹp của làng xã, họthường thụ động trước các vấn đề xã hội và trước các cuộc cách mạng xãhội chủ nghĩa Là lực lượng sản xuất cơ bản của xã hội, song trước sau họvẫn không thay đổi được phương thức sản xuất để hình thành một môhình xã hội tiến bộ hơn Vì vậy, họ không trở thành giai cấp lãnh đạocách mạng mà chỉ có thể liên minh với giai cấp công nhân, tầng lớp tríthức và các giai tầng xã hội khác cùng giai cấp công nhân thực hiện cuộccách mạng giải phóng mình, giải phóng dân dộc do giai cấp công nhânlãnh đạo

Ănghen viết: “Các Đảng tư sản và phản động đều cự kỳ ngạc

nhiên khi thấy, ngày nay, đột nhiên những nước xã hội chủ nghĩa khắp nơi đều dặt vấn đề nông dân vào chương trình nghị sự, đáng lẽ họ phải ngạc nhiên vì sao vấn đề đó lại không được đặt ra từ lâu” (Mác-Ăngen

tuyển tập, tập VI, trang 169)

Chủ nghĩa Mác-LêNin cho rằng: “Giai cấp nông dân muốn

giành thắng lợi trong cách mạng thì phải tập hợp được giai cấp nông dân, tranh thủ họ, đoàn kết họ trong cuộc đấu tranh chống giai cấp tư sản và các thế lực áp bức, bóc lột khác.”

Vận dụng quan điểm trên của chủ nghĩa Mác-LêNin vào hoàn cảnh

cụ thể nước ta, Đảng và Bác Hồ sớm nhận thấy: Nông dân là lực lượng

cách mạng to lớn, một người bạn đồng minh tự nhiên, tin cậy, trung thành của giai cấp công nhân Nông dân và công nhân là đội quân chủ lực của cách mạng “là gốc cách mệnh” Sau này, Bác tiếp tục khẳng định: “Nông dân là một lực lượng to lớn của dân tộc, một đồng minh rất trung thành của giai cấp công nhân.”

Trong quá trình tổng kết lãnh đạo cách mạng, Bác lại một lần nữa

khẳng định: “Trải qua các thời kỳ, Đảng ta đã nắm vững và quyết định đúng đắn vấn đề nông dân, củng cố được liên minh công nông Đảng ta đấu tranh chống xu hướng “hữu khuynh” và “tả khuynh” đánh giá thấp

vai trò của nông dân là quân chủ lực của cách mạng, là bạn đồng minhchur yếu và tin cậy của giai cấp công nhân, là lực lượng cơ bản cùng với giai cấp công nhân xây dựng xã hội chủ nghĩa.”

Trên cơ sở đánh giá dúng vai trò của giai cấp nông dân, Đảng vàBác Hồ luôn coi trọng công tác vận động nông dân đã sớm xây dựngđược khối liên minh công nông vững chắc và có những chủ trương chínhsách thích hợp để tạo nên những thành quả to lớn trong cuộc cách mạnggiải phóng dân tộc, bảo vệ xây dựng dất nước

Nhờ có sự lãnh đạo của Đảng, giai cấp nông dân đã phát huy đượcnhững truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đã sớm hình thành những phẩmchất mới của người nông dân trong cuộc cách mạng to lớn của dân tộc,thể hiện rất rõ nét ở các anh hùng, chiến sĩ thi đua trên mắt trận nôngnghiệp, đã được tuyên dương qua từng chặng đường của đất nước

Và ngày nay, trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nóichung; công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn nói riêng,giai cấp nông dân ngày càng có vai trò quan trọng hơn để góp phần vàoviệc thực hiện công cuộc đổi mới, xây dựng một nước Việt Nam ngàymột phát triển và giàu mạnh hơn

2 Lịch sử hình thành tư tưởng nông dân Việt Nam

2.1 Khái niệm tư tưởng

Trước khi đi sâu tìm hiểu lịch sử hình thành tư tưởng nông dânViệt Nam chúng ta cần thống nhất khái niệm tư tưởng

Khái niệm tư tưởng: Tư tưởng với tư cách là sản phẩm tinh thần của con người, luôn tồn tại Nó xuất hiện một cách tự nhiên do nhu cầu nhận thức của con người, phục vụ cho sự phát triển Có thể nói tư tưởng

là một trong những sản phẩm quan trọng nhất của đời sống mà con người hoàn toàn có quyền tự hào, thứ sản phẩm còn cao hơn và tinh xảo hơn mọi thứ sản phẩm công nghiệphay công nghệ tinh xảo nhất.”

2.2.Tư tưởng nông dân Việt Nam, sự hình thành, phát triển và tồn tại

Một trong những điều kiện chi phối lớn nhất sự hình thành tưtưởng nông dân Việt Nam là điều kiện kinh tế, xã hội

Từ bao đời nay với nền sản xuất nhỏ tự cấp, tự túc đã tạo lập chongười nông dân Việt Nam tư tưởng làm ăn nhỏ lẻ manh mún, trì trệ Nềnkinh tế tiểu nông, độc canh nghèo nàn, lạc hậu lại không ổn định, chủ yếu

phụ thuộc vào tự nhiên đã tạo cho người nông dân tư tưởng “khép mình”

trong một khuôn khổ có sẵn

Mặt khác, nước ta lại bị đô hộ thống trị trong một thời gian rất dàinên cuộc đời của người nông dân từ thế hệ này sang thế hệ khác luôn bịcác thế lực thống trị đè nén, bóc lột Cuộc sống của họ vô cùng cực khổ,cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, thiếu thốn đủ thứ và nạn đói thườngxuyên xảy ra, đe dọa họ Đã có rất nhiều cuộc khởi nghĩa chống lại chếđộ phong kiến và thực dân nhưng tất cả đều thất bại Vì vậy tâm lý bấtlực, cam chịu, nhẫn nhục càng ăn sâu vào suy nghĩ của người nông dân

Bên cạnh đó, cần phải kể đến những tư tưởng cổ hủ phong kiến,ảnh hưởng của tôn giáo nhằm duy trì ý thức hệ phong kiến đã thâm nhậpvào nông dân, kết hợp với tư tưởng hẹp hòi, bè phái cục bộ, chủ nghĩabình quân, chủ nghĩa kinh nghiệm, tự do, tùy tiện, chủ nghĩa cá nhân đãlàm cho nhận thức của nông dân có sự phân hóa

Do quan hệ làng xóm có tính chất khép kín đã ảnh hưởng tới việchình thành và phát triển ý thức tâm lý của người nông dân Việt Nam Họquen tự lực, tự cung, tự cấp, làm được bao nhiêu thì ăn bấy nhiêu với mộttâm lý tự ty, tư duy lạc hậu, không có thói quen chấp hành pháp luật, có

xu hướng chống lại những tổ chức, thể chế, những quy phạm được thiết

lập qua nhiều thế hệ Bên cạnh đó, tư tưởng “bám đất, bám làng” càng

tạo cho họ nếp sống bảo thủ, chật hẹp, không muốn đi xa, ngại tiếp xúcvới cái mới Chính những đặc tính này đã tác động không nhỏ tới tưtưởng và hành động của người nông dân

Vào thời kỳ những năm cuối thập niên 80, đầu thập niên 90 trongquá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhà nước đã duy trì quá lâu cơ chếtập trung quan liêu, bao cấp làm cho một bộ phận nông dân có tư tưởngtrông chờ, ỷ lại, hạn chế sự sáng tạo, năng động của nông dân, kìm hãmsự phát triển của đất nước

Trên đây chỉ là một số những đặc điểm nhưng nó đã chi phốikhông nhỏ đến tư tưởng của người nông dân nước ta Hiện nay, cơ chế thịtrường đã tác động đến mọi mặt đời sống của người nông dân Bên cạnhnhững mặt tích cực, ta không thể không nhắc đến mặt tiêu cực của cơ chếthị trường, chính cơ chế thị trường đã làm nảy sinh, tạo môi trường pháttriển cho những thói quen, tật xấu trong đời sống người nông dân Mặt

khác, hệ thống pháp luật của nhà nước chậm đổi mới và còn nhiều bấtcập, trình độ dân trí bảo thủ, tư duy sản xuất nhỏ, manh mún, tư tưởngnông dân chậm đổi mới… Điều này cho thấy, lịch sử phát triển của giaicấp nông dân từ chế độ cộng sản nguyên thủy tan rã cho đến nay chưabao giờ trở thành một hệ tư tưởng và chưa bao giờ có tư tưởng riêng.Trong các thời kỳ khác nhau hoặc họ đi theo hệ tư tưởng giai cấp này,hoặc đi theo tư tưởng giai cấp khác Chính những hạn chế này đã ảnhhưởng không nhỏ đến tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nôngnghiệp, nông thôn.

2.3 Những phẩm chất tốt đẹp, đáng tự hào của con người nông dân Việt Nam

Trong lịch sử nước ta với hơn 4000 năm dựng nước và giữ nước,hình ảnh người nông dân luôn hiện lên với đầy đủ nững phẩm chất truyềnthống tốt đẹp của của con người Việt Nam Hiện nay, với đặc điểm nước

ta có hơn 70% dân số là nông dân cho thấy rằng: Nông dân luôn là một

bộ phận quan trọng của dân cư, lịch sử hình thành và phát triển của giai cấp nông dân luôn gắn liền với lịch sử dân tộc Việt Nam Vì vậy trong mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn cụ thể người nông dân luôn thể hiện được truyền thống cần cù trong lao động, dũng cảm trong chiến đấu, tình làng nghĩa xóm sâu nặng và lòng nhân nghĩa thủy chung

Ngay từ xưa, người nông dân Việt Nam đã có bản chất cần cùtrong lao động, chăm chỉ hăng hái tham gia sản xuất Đức tính này mộtphần do con người và do hoàn cảnh địa lý, thiên nhiên tạo nên Từ ngànxưa, dưới chế đố xã hội phong kiến, người nông dân chủ yếu làm ăn riêng

lẻ, công cụ lao động sản xuất hết sức thô sơ không được cải tiến , năngsuất lao động thấp kém, nếu gặp thiên tai như mưa bão, lụt lội, nắng hạn,sâu bọ có thể mùa màng năm đó mất trắng làm cho thu nhập càng ít ỏi.Vì vậy, để kiếm miếng cơm, manh áo, để duy trì sự sống của mình,những người nông dân không còn con đường nào khác là phải chống chọivới thiên nhiên Thiên nhiên càng khắc nghiệt càng hình thành nên đứctính cần cù, dũng cảm, hăng say lao động, dẻo dai chịu thương chịu khócủa họ

Ngày nay, người nông dân Việt Nam đã có sự chuyển biến trênnhiều phương diện do quá trình tổ chức lại sản xuất nông nghiệp, lấy giá

trị sản xuất làm thước đo hiệu quả lao động, những thói quen, nếp nghĩ cũdần dần đã được thay đổi, thay vào đó là những tư tưởng đạo đức mới.Dưới sự lãnh đạo của Đảng, chính sách của nông nghiệp nông dân ViệtNam ngày càng có những thay đổi tích cực trong suy nghĩ, đáp ứng nhịpđộ phát triển chung của đất nước Có thể nói người nông dân ngày nay rấttiến bộ, họ coi lao động cho mình và cho xã hội vừa là quyền lợi, vừa lànghĩa vụ của mình.

Trong tác phẩm “Giai cấp công nhân và vấn đề nông dân”,

Nguyên Tổng Bí thư Lê Duẩn đã viết “Nông dân Việt Nam đã có một

truyền thống anh hùng, chiến thắng ngoại xâm để xây dựng nhà nước, nông dân Việt Nam cũng đã ghi lại những trang sử oai hùng chống phong kiến, địa chủ…”

Lịch sử đã ghi lại những trang sử hào hung của nông dân việt Namcho thấy họ có một lòng yêu nước nồng nàn, lòng yêu nước đó được bắtnguồn từ truyền thống yêu nước của dân tộc, được nuôi dưỡng qua hàngngàn năm lịch sử và ngày càng phát huy trong sự nghiệp cách mạng củadân tộc Trải qua hai cuộc kháng chiến chống pháp và chống Mĩ lòng yêunước đó ngày càng được khẳng định Người nông dâṇ không chỉ phát huytruyền thống anh hùng, bất khuất của những thế hệ, lớp người đi trước màdần dần tiếp thu những tinh hoa mới, tinh thần yêu nước của họ được kếthợp với giác ngộ giai cấp, tình thương yêu đồng bào gắn với tình đồngchí, tình làng nghĩa xóm Tình yêu nước của họ chính là cơ sở thuận lợiđể̉ tiếp cận với tư tưởng của giai cấp công nhân, từ yêu làng xóm, quêhương, đất nước tiến lên một bước cao hơn là yêu nước và yêu chủ nghĩa

xã hội Nhờ có sự giác ngộ với giai cấp công nhân nên giai cấp nông dân

đã dần dần thấm nhuần hơn tinh thần quốc tế chân chính (ý không rõ, emkhông hiểu)

Nông dân việt nam đã hàng ngàn năm sống dưới chế độ phong kiến

và hàng trăm năm bị thực dân đô hộ, đời sống của họ vô cùng cực khổ, họ

chỉ biết trông vào đồng ruộng, tư tưởng “con trâu đi trước, cái cày theo sau’’ luôn bám rễ trong tư duy lao động Mặt khác do đặc điểm của làng

xã Việt Nam đã tạo cho người nông dân một tình yêu quê hương, làngxóm, yêu đất nước nồng nàn và sâu sắc Lối sống giản dị, chất phác, chânthực, trong sáng đã củng cố, bồi đắp thêm tinh thần dân tộc, tinh thần yêu

thương đùm bọc lẫn nhau trong mỗi người dân Họ sống tình cảm yêu

thương đùm bọc những người cùng cảnh ngộ với tinh thần “tương thân tương ái”, “lá lành đùm lá rách” với đạo lý “bán anh em xa mua láng giềng gần” chính những tình cảm đó đã hình thành nên tinh thần đoàn

kết, tương thân tương ái tạo nên sức mạnh lớn cùng cả dân tộc ta vượt

qua bao thử thách, khó khăn “nhấn chìm lũ bán nước và cướp nước”

Những giá trị đạo đức ấy là truyền thống tốt đẹp của người nông dân ViệtNam được kết tinh và truyền dạy từ bao đời nay, nó đã trở thành cácchuẩn mực đạo đức xã hội, giá trị văn hoá của dân tộc

Sự nghiệp đổi mới của đất nước ta trong thời gian qua đã làm thayđổi một phần không nhỏ đời sống nông dân Việt Nam Hy vọng, với mộthoàn cảnh sống mới, một nền nông nghiệp mới, một diện mạo nông thônmới đang từng ngày khởi sắc, giai cấp nông dân trong tiến trình côngnghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn sẽ hình thành nhữngchuẩn mực về hệ tư tưởng dựa trên những giá trị kế thừa và phát huy từbản sắc dân tộc Việt Nam

2.4 Một số biểu hiện của tư tưởng nông dân trong giai đoạn hiện nay

Giai cấp nông dân được hình thành và phát triển gắn liền với từnggiai đoạn lịch sử cụ thể của nước ta Một đất nước có nền kinh tế thuầnnông với hơn 70% dân số làm nông nghiệp trải qua hàng ngàn năm sốngdưới chế độ phong kiến và hàng trăm năm dưới ách đô hộ của bọn thựcdân, đế quốc nên trong tư tưởng của đại bộ phận của giai cấp nông dânnếp sống, nếp nghĩ còn còn một số biểu hiện không tích cực như: trì trệ,phụ thuộc, làm ăn nhỏ lẻ… Ngày nay trong quá trình công nghiệp hoá,hiện đại hoá nông nghiệp, bên cạnh những biểu hiện đã có, tư tưởng nôngdân còn có những diễn biến theo theo chiều hướng tích cực hơn

Tư tưởng nông dân Việt Nam có nguồn gốc chủ yếu từ một nền sảnxuất nông nghiệp lạc hậu, sản xuất nhỏ lẻ manh mún Vì thế trong một

thời gian khá dài đã tạo nên tâm lí “an phận thủ thường”, tự bằng lòng

với những thứ đã có, họ không còn ý chí phấn đấu, luôn sống trong sự sắpđặt sẵn phụ thuộc nhiều vào tự nhiên, chấp nhận những điều kiện tổ chức,những thể chế quy phạm được thiết lập qua nhiều thế hệ Cuộc sống củahọ chỉ biết quanh quẩn bên ruộng, vườn, con trâu cái cày ít được tiếp xúc

với cuộc sống bên ngoài Tâm lí “khéo ăn thì no, khéo co thì ấm”, “năng

nhặt, chặt bị”, tạo nên thói quen làm ra của cải dư thừa để tích trữ, việcmua sắm những tiện nghi sinh hoạt trong nhà, cao hơn nữa là làm nhà caocửa rộng họ vẫn chưa dám nghĩ tới Chính những điều này đã tạo nênnhững suy nghĩ mang tính cục bộ, bảo thủ, hẹp hòi… Ngày nay trong quátrình công nghiệp hoá, hiện đại hoá tư tưởng cục bộ, đố kỵ, hẹp hòi, tự ti,

tuỳ tiện ngày càng được hiện rõ hơn: Ví dụ như việc bầu chọn cán bộ địa phương Khi bầu cán bộ địa phương, họ chỉ bầu cho những người ở địa

phương mình, những người thân quen hay con cháu trong nhà, chứ họkhông bầu cho những người thực sự có năng lực Chính tâm lý này dẫntới tình trạng bè phái cục bộ, mất đoàn kết ở nhiều nơi

Hiện nay vẫn có một số nông dân không coi trọng lý luận, phápluật, không muốn tiếp thu cái mới vì họ cho rằng tư duy kinh nghiệm chỉcần dựa vào những hiểu biết do mình nghe, nhìn thấy, trải qua mà cókhông cần học hỏi thêm Bên cạnh đó thì chủ nghĩa bình quân cũng gópphần cản trở tính sáng tạo của người nông dân, kìm hãm sự phát triển dânchủ trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội nông thôn Vì vậy, ở nhiềunơi nông dân thiếu kiến thức khoa học, kỹ thuật, hoặc ngại chưa dám đưatiến bộ khoa học, kỹ thuật vào sản xuất hoặc còn chần chừ đợi người kháclàm thành công thì mới làm theo

Tập quán tự do, tuỳ tiện biểu hiện trong sản xuất: Cứ thấy lợi ích trước mắt là làm ngay chứ không cần xem xét nghĩ đến hậu quả của nó như thế nào chẳng hạn như việc: chặt phá rừng và khai thác gỗ một cách bừa bãi khi chưa được phép của các cấp chiinhs quyền; tự do lấy đất làm gạch, xây nhà khi chưa đăng ký… Tín ngưỡng tôn giáo là vấn đề tự do

của mỗi người nhưng đây cũng là việc đáng để bàn, đáng để quan tâm khingười dân quá tin vào thần thánh, bói toán chạy theo những điều không

có thật dẫn tới hao tiền, tốn của mất tời gian, làm họ thiếu tự tin vào khảnăng của chính mình, không chịu tiếp thu khoa học,công nghệ, khôngdám chấp nhận sự tiến bộ của công cuộc đổi mới đất nước, của nhữngcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước nói chung và công nghiệp hoá,hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn nói riêng

Ở nhiều vùng nông thôn nước ta,hiện tượng nông dân sống thờ ơ,

vô trách nhiệm trước khó khăn, hoạn nạn của người khác vẫn còn tồn tại

họ chỉ biết “đèn nhà ai, nhà ấy rạng”, “mạnh ai người ấy thắng” hay thái

độ nể nang, né tránh thấy sai hay đúng đều không dám đưa ra chính kiếncủa mình.

Thói “hủ danh địa vị”, tư tư vị lợi thực tế của người nông dân hiện

nay cũng rất đáng bàn Họ vì lợi ích cá nhân, chạy theo đồng tiền, lợinhuận cao mà nghĩ ra nhiều thủ đoạn để lừa gạt Những hiện tượng nàytuy chưa phổ biến, nhưng tính chất của nó rất nghiêm trọng và ngày cànglan rộng ra xã hội, làm xói mòn chuẩn mực đạo đức truyền thống tốt đẹpcủa nhân dân, dân tộc

Mặc dù̀ nông dân nước ta chiếm hơn 70% dân số cả nước, là ngườilao động bị bóc lột nặng nề trong các thời kì phong kiến, thực dân đô hộnhưng họ thiếu sự đoàn kết nhất trí Bản thân họ lại mang tư tưởng tư hữucủa người sản xuất nhỏ, lạc hậu, manh múm Chính tư tưởng tư hữu ấy đãthúc đẩy người nông dân muốn vươn lên giàu có hơn người khác, dẫn tớisự phân hoá, chia rẽ ngay trong chính bản thân giai cấp họ Nhìn bềngoài, giai cấp nông dân là một khối to lớn, nhưng không có sự liên kết,ràng buộc khăng khít với nhau, nên họ không thể tự giải phóng cho mình

Mác viết: “Tiểu nông là một khố quần chúng rộng lớn mà tất cả các thành viên đều sống trong những điều kiện như nhau, nhưng không có được mối quan hệ về nhiều mặt ràng buộc với nhau, phương thức sản xuất của họ không làm cho họ liên kết với nhau mà làm cho họ tách rời

nhau…” (Mác-Ăng ghen tuyển tập )

Chúng ta không phủ nhận vai trò to lớn của giai cấp nông dân bởichính sự tham gia của nông dân mới làm nên thắng lợi của cuộc cáchmạng dân tộc nhưng ở họ vẫn luôn tồn tại những tính toán, sự ích kỷ,những tính toán hẹp hòi đố kị Vì thế giai cấp nông dân không thể có mộtvị trí riêng, vị trí độc lập cho riêng mình vì họ không đại diện cho mộtphương thức nào

Như vậy, những biểu hiện không tích cực trong tư tưởng của ngườinông dân hiện nay đang là vấn đề bức xúc, một bài toán khó giải đặt racho nhà nước ta Những tư tưởng không tích cực này đang cản trở thậmchí đưa đến những hậu quả không tốt trong quá trình công nghiệp hoá,hiện đại hoá đất nước nói chung và công nghiệp hoá, hiện đại hoá nôngnghiệp nông thôn nói riêng Vì vậy để giải quyết tốt những vấn đề nêutrên cần phải có các giải pháp phù hợp, kiên trì, với các bước đi cụ thể để

nông dân thực sự trở thành lực lượng chủ chốt với những người lao độngmới, có ý chí, kiến thức khoa học kĩ thuật, có văn hoá kỷ cương để phụcvụ đắc lực cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước màtrước hết là công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn.

CHƯƠNG II MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC - QUÁ TRÌNH CNH – HĐH NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN Ở HUYỆN YÊN LẬP (TỈNH PHÚ THỌ)

I Một số giải pháp khắc phục

Hiện nay trong tư tưởng của người nông dânViệt Nam còn một sốbiểu hiện không tích cực nhưng chúng ta cũng không thể phủ nhận vai trò

và những đóng góp to lớn của nông dân vào sự ổn định và phát triển đấtnước Nền nông nghiệp nước ta từ một nền nông nghiệp tự cung tự cấp,lạc hậu, thiếu lương thực triền miên đến nay cơ bản đã chuyển sang sảnxuất hàng hoá, phát triển tương đối toàn diện và liên tục với tốc độ cao,nhiều mô hình, tấm gươnǵ lao động, sản xuât giỏi đã xuất hiện Đặc biệt

trong tâm lí của người nông dân Việt Nam đã có sự biến đổi từ “ tư duy làm cò con, manh múm chuyển sang tư duy kinh tế, mạnh dạn sáng tạo và hiệu quả” Từ quan niệm coi buôn bán là xấu, chuyển sang nhu cầu giao

lưu với tất cả các vùng trong và ngoài nước, buôn bán ngày càng được

mở rộng Nhu cầu “ăn no mặc ấm” ở một số nơi đang chuyển thành “ăn ngon, mặc đẹp” Tâm lý “an phận thủ thường” được chuyển hoá thành

tâm lý không bằng lòng, không thoả mãn, không chấp nhận đói nghèo màmuốn vươn lên làm giàu Giờ họ đã mạnh dạn tiếp thu kỹ thuật mới, làm

ăn có tính toán hiệu quả

Tuy nhiên, vấn đề đang cần phải bàn và đáng bàn ở đây là thực

trạng nông nghiệp, nông thôn nước ta cần giải quyết như: Sự đầu tư cho nông nghiệp, vấn đề ruộng đất cho bà con nông dân, việc làm, chế biến , tiêu thụ nông sản, bảo hiểm xã hội… Thêm vào đó, trong tư tưởng người nông dân hiện nay còn xuất hiện những biểu hiện tiêu cực như: Chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa bình quân, cục bộ, ích kỉ, hẹp hòi, thực dụng

chạy theo đồng tiền…, quan hệ giữa làng xóm với nhau thì có nguy cơ bị mai một, tâm lí cộng đồng làng xã đang có xu hướng bị phá vỡ…

Để khắc phục những nhược điểm trên đồng thời phát huy mặt tíchcực em xin trình bày một số giải pháp để góp phần thúc đẩy nhanh tiếntrình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước nói chung, tiến trình̀ côngnghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn nói riêng

1 Đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn

Trước hết em xin trình bày một cách ngắn gon về khái niệm vềcông nghiệp hoá, hiện đại hoá Cho đến nay, có nhiều cách diễn đạt khácnhau về công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Năm 1963, tổ chức phát triển chủ nghĩa của liên hiệp quốc (UNID)

đã đưa ra định nghĩa: “Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là quá trình phát triển kinh tế, trong quá trình này một bộ phận ngày càng tăng các nguồn của cải quốc dân được động viên để phát triển cơ cấu kinh tế nhiều nghành ở trong nước với kĩ thuật hiện đại Đặc điểm của cơ cấu kinh tế này là một bộ phận chế biến luôn thay đổi để sản xuất ra những tư liệu sản xuất và hàng tiêu dùng, có kỹ năng đảm bảo cho toàn bộ nền kinh tế

và xã hội”.

Ở nước ta, theo văn kiện Đại Hội đại biểu toàn quốc lần thứ III củaĐảng lao động Việt Nam thì công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa là nhiệmvụ trung tâm của thời kì quá độ Đảng ta đã xác định thực chất của công

nghiệp xã hội chủ nghĩa là “tái sản xuất mở rộng quá trình thực tiễn cách

mạng khoa học kỹ thuật, thực sự phân công mới về lao động xã hội và quá trình tích luỹ xã hội chủ nghĩa để không ngừng hoàn thiện”

Tại Hà Nội BCH TW lần thứ 7 khoá VI và đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ VII, Đảng cộng sản Việt Nam một lần nữa xác định: “ Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ qunr lý kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế – xã hội từ sử dụng sức lao động thủ công là chính sang

sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại dựa trên nền văn minh xã hội Cải biến kỹ thuật, tạo dựng nền công nghiệp theo hướng hiện đại (khía cạnh

vật chất – kỹ thuật) và phát triển kinh tế thị trường (khía cạnh cơ chế, thể chế) là hai mặt của quá trình công nghiệp hoá duy nhất”.

Ngoài ra, công nghiệp hoá cũng là quá trình cải biến hệ thống thểchế và cơ chế công nghiệp, từ nền kinh tế hiện vật – khép kín, trợ túcsang nền kinh tế thị trường dựa trên sự phân công lao động xã hội pháttriển mạnh mẽ

Mục tiêu tổng quát và lâu dài của công nghiệp hoá, hiện đại hoánông nghiệp, nông thôn là xây dựng một nền nông nghiệp sản xuất hànghóa lớn, hiệu quả và bền vững, xây dựng một nền nông thôn ngày cànggiàu đẹp, dân chủ, công bằng, văn minh, có cơ cấu kinh tế hợp lý

Nông thôn Việt Nam chiếm 80% dân số, 72% nguồn lao động xãhội, nhưng mới tạo ra khoảng 1/3 tổng sản phẩm quốc dân (1996) Do

vậy công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn không những

là quan trọng, mà còn có ý nghĩa quyết định đối với qui mô và tốc độ

công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Vấn đề nêu trên không phải là

đặc thù của Việt Nam mà còn được rút ra từ thực tế kinh nghiệm của cácnước trong khu vực Châu Á Kinh nghiệm nhiều nước cho thấy iện đạihóa không nhất thiết phải được khởi đầu hoặc được duy trì bởi sự pháttriển nhanh của công nghiệp nặng ở một số ít trung tâm công nghiệp, tạicác đô thị lớn mà có thể được khởi đầu ở nông thôn và phụ thuọc vào khuvực này

Ở Việt Nam, Đảng và nhà nước ta rất coi trọng vấn đề của nôngthôn, nông nghiệp trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá Nghị

quyết Đại hội lần thứ VIII của Đảng chỉ rõ : « Đặc biệt coi trọng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn Phát triển toàn diện nông lâm, ngư nghiệp gắn liền với công nghiệp chế biến nông – lâm – thủy sản ; phát triển công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu » Nhờ quán triệt những chủ trương, chính sách của Đảng và nhà

nước, sự phát triển của công nghiệp nông thôn thời gian qua được đánhgiá tổng quát như sau :

- Về cơ bản, công nghiệp kể cả dịch vụ nông thôn, chỉ được xemnhư những ngành phụ để giải quyết thời gian nông nhàn và lao động dưthừa ở nông thôn Tuy vậy, trong mấy năm gần đây, công nghiệp và dịchvụ nông thôn đã bắt đầu phát triển