Giải pháp đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của việt nam sang thị trường liên minh châu âu trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

THỰC TRẠNG VỀ QUY MÔ, TỐC ĐỘ PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU CÁC MẶT HÀNG CHỦ LỰC CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU TỪ NĂM 2000 ĐẾN NAY .... ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CÁC MẶT HÀNG CHỦ

CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CHO VIỆC XUẤT KHẨU HÀNG HÓA

CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU 13

1.1 KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÕ CỦA XUẤT KHẨU HÀNG HÓA 13

1.1.1 Khái niệm về xuất khẩu hàng hóa 13

1.1.2 Vai trò của xuất khẩu hàng hóa đối với sự phát triển kinh tế Việt

nam 14

1.1.3 Các hình thức xuất khẩu 18

1.1.4 Các học thuyết về thương mại quốc tế 20

1.2 NHỮNG ĐẶC ĐIỂM VÀ CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI EUError! Bookmark not defined

1.2.1 Đặc điểm của thị trường EU Error! Bookmark not defined

1.2.2 Chính sách thương mại của EU Error! Bookmark not defined

1.3 NHỮNG CƠ SỞ PHÁP LÝ CHO HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CỦA

VIỆT NAM SANG LIÊN MINH CHÂU ÂU Error! Bookmark not defined

1.3.1 Thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt nam - EUError! Bookmark not defined 1.3.2 Quan hệ thương mại giữa Việt nam - EUError! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU CÁC MẶT HÀNG CHỦ LỰC

CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 2000

ĐẾN NAY Error! Bookmark not defined

2.1 THỰC TRẠNG VỀ QUY MÔ, TỐC ĐỘ PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU

CÁC MẶT HÀNG CHỦ LỰC CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU

TỪ NĂM 2000 ĐẾN NAY Error! Bookmark not defined

2.1.1 Mặt hàng giày dép Error! Bookmark not defined

iii

2.1.2 Mặt hàng dệt may Error! Bookmark not defined

2.1.3 Mặt hàng thuỷ sản Error! Bookmark not defined

2.1.4 Mặt hàng cà phê Error! Bookmark not defined

2.1.5 Mặt hàng sản phẩm đồ gỗ Error! Bookmark not defined

2.2 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CÁC MẶT HÀNG

CHỦ LỰC CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU TRONG THỜI GIAN

QUA Error! Bookmark not defined

2.2.1 Những thành tựu Error! Bookmark not defined

2.2.2 Những hạn chế Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG VÀ GIẢI PHÁP XUẤT KHẨU CÁC MẶT

HÀNG CHỦ LỰC CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU Error! Bookmark not defined

3.1 NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CÁC MẶT HÀNG XUẤT KHẨU

CHỦ LỰC CỦA VIỆT NAM VÀO THỊ TRƯỜNG EUError! Bookmark not defined

3.1.1 Bối cảnh quốc tế và khu vực Error! Bookmark not defined

3.1.2 Nhõn tố phỏt sinh từ phớa Việt namError! Bookmark not defined

3.2 TRIỂN VỌNG XUẤT KHẨU CÁC MẶT HÀNG CHỦ LỰC CỦA VIỆT

NAM SANG EU TRONG THỜI GIAN TỚI Error! Bookmark not defined

3.3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU Error! Bookmark not defined

3.3.1 Về mặt nhận thức Error! Bookmark not defined

3.3.2 Các giải pháp về mặt vĩ mô Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

iv

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

02 ASEM The Asia-Europe Meeting Diễn đàn Á - Âu

04 EU27 European Union 27 Gồm 27 nước thành viên Liên

minh Châu Âu

05 GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội

General System of Preferences Chế độ thuế quan ưu đãi phổ cập

06 HACCP Hazard Analysis on

Critical Control Point

Tiêu chuẩn phân tích mối nguy hiểm tại điểm kiểm soát giới hạn trọng yếu

07 MFN Most Favour Nation Chế độ tối huệ quốc

08 USD United State Dollar Đô la Mỹ

09 WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới

Bảng 2.2 Xuất khẩu hàng hóa của Việt nam sang thị trường

EU năm 2008

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.3 Kim ngạch xuất khẩu giày dép sang thị trường

EUgiai đoạn 2000-2008

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.4 Cơ cấu xuất khẩu vào EU năm 2005-2008

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.5 Kim ngạch xuất khẩu giày dép của Việt nam sang

các nước thành viên EU năm 2008

Error! Bookmark not

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.7 Cơ cấu mặt hàng dệt may xuất khẩu sang thị trường

EU năm 2008

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.8 Kim ngạch xuất khẩu dệt may sang một số nước

EU

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.9 Kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang thị trường EU

giai đoạn 2000-2008

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.10 Cơ cấu mặt hàng thuỷ sản XK của Việt nam sang

thị trường EU giai đoạn 2000 -2008

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.11 Kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt nam sang thị

trường EU từ năm 2005-2008

Error! Bookmark not

Bảng 2.13 Các phẩm cà phê xuất khẩu của Việt Nam từ 2001 -

2004

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.14 Thị trường xuất khẩu cà phê của Việt Nam

sang thị trường EU năm 2007

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.15 Thị phần một số nước xuất khẩu cà phê lớn trên thế

giới năm 2005

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.16 Kim ngạch xuất khẩu sản phẩm đồ gỗ của Việt nam

sang EU

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.17

Tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu sản phẩm đồ gỗ sang

EU trong tổng giá trị xuất khẩu sản phẩm đồ gỗ

Error! Bookmark not

viii

defined

Bảng 2.18 Cơ cấu sản phẩm đồ gỗ xuất khẩu sang EU

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.19 Kim ngạch xuất khẩu sản phẩm đồ gỗ của VN sang

khối EU

Error! Bookmark not defined

ix

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Số hiệu

Biểu đồ 2.1 Cơ cấu thị trường xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam

Thị trường nhập khẩu thủy sản Việt Nam trong

[3, trang 83 - IMF, World Economic Outlook,

http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/index.htm,thỏng 10/2009] [4, trang 98 - Số liệu của Bộ Công thương Việt Nam]

[5, trang 103 - Ví dụ năm 2003 đó là các nước Anh, Đức, Hoa Kỳ, Hà Lan, Pháp, Bỉ, Italia, Tây Ban Nha, Nhật Bản và Thụy Điển]

12

MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết của đề tài

Sau hơn 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, mở cửa, nền kinh tế Việt Nam đang bước vào thời kỳ thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước với nhiều thành tựu vượt bậc

Góp phần quan trọng trong thành tựu chung của đất nước, hoạt động xuất khẩu là mũi nhọn trong quá trình thực hiện chiến lược công nghiệp hoá hướng về xuất khẩu của Việt Nam Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng

đã nhấn mạnh: “Việt Nam chủ động và tích cực thâm nhập thị trường quốc tế, chú trọng thị trường các trung tâm kinh tế thế giới, duy trì và mở rộng các thị trường quen thuộc, tranh thủ mọi cơ hội mở rộng thị trường mới” Theo tinh thần đó, EU được xác định là một thị trường tiềm năng quan trọng trong chiến lược mở rộng thị trường xuất khẩu của Việt Nam

Là khu vực phát triển kinh tế cao, EU với 27 nước thành viên có tổng diện tích khoảng 4 triệu km2, dân số gần 500 triệu người, GDP khoảng 13.000 tỷ USD bình quân đầu người khoảng 29.000 USD/năm Do có trình độ phát triển khoa học

kỹ thuật và công nghệ cao, những mặt hàng mà các nước EU có thế mạnh và có tính cạnh tranh hầu hết thuộc các ngành công nghiệp cơ khí, chế tạo, hoá chất, giao thông vận tải, dược mỹ phẩm cao cấp, các dịch vụ có hàm lượng chất xám và giá trị gia tăng lớn Nhu cầu nhập khẩu của EU phần lớn là nguyên nhiên liệu, giày dép, may mặc, thuỷ sản, nông sản lương thực Đây lại là các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam nên việc mở rộng xuất khẩu sang thị trường EU là một hướng đi đúng đắn không chỉ là vấn đề cấp bách trước mắt mà còn là vấn đề cần thiết và lâu dài đối với sự phát triển kinh tế của Việt Nam

Với gần 500 triệu người tiêu dùng có mức thu nhập cao, EU luôn là một thị trường lớn hấp dẫn và khó tính Người tiêu dùng EU có thị hiếu thay đổi nhanh, yêu cầu cao về chất lượng hàng hoá, vệ sinh môi trường nên hầu hết các mặt

13

hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam đều gặp rất nhiều khó khăn khi thâm nhập vào thị trường EU Bên cạnh đó, EU là thị trường hấp dẫn với dung lượng lớn và khả năng thanh toán nhanh nên hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường này còn phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các hàng hoá cùng loại đến từ các quốc gia khác nhau như Trung Quốc và một số nước ASEAN Vấn đề đặt ra ở đây là làm thế nào để Việt Nam có thể hoá giải được những khó khăn, biến những khó khăn đó thành cơ hội, tạo chỗ đứng vững chắc lâu dài cho hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam tại thị trường EU

Từ những thực tế trên cần phải có các nghiên cứu nhằm tháo gỡ những khó khăn cũng như tìm ra những giải pháp thúc đẩy xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường này là một việc làm hết sức cần thiết trong giai đoạn

tới Vì vậy, “Giải pháp đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của

Việt Nam sang thị trường Liên minh Châu Âu trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế” là một đề tài có giá trị thực tiễn đối với các doanh nghiệp xuất khẩu của

Việt Nam sang thị trường EU

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích: Phân tích thực trạng xuất khẩu các hàng hoá chủ lực của Việt

Nam sang thị trường EU, chỉ ra và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước, trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp trên cả hai giác độ vĩ mô và vi mô nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường EU

- Nhiệm vụ:

Thứ nhất: Phân tích những cơ sở khoa học cho việc xuất khẩu của Việt Nam

sang thị trường EU

Thứ hai: Nghiên cứu và đánh giá thực trạng các mặt hàng chủ lực của Việt

Nam sang thị trường EU Ở đây phân tích chủ yếu các mặt hàng chủ lực: Giày dép,

14

dệt may, thủy sản, cà phê và mặt hàng gỗ trong giai đoạn từ năm 2000 đến nay, qua đó nhận định những cơ hội và thách thức đối với hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường EU

Thứ ba: Trên cơ sở phân tích và đánh giá thực trạng đề xuất một số giải pháp về

mặt nhận thức, về phía nhà nước, về phía doanh nghiệp nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường EU

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của các

doanh nghiệp Việt Nam sang thị trường EU trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, dưới tác động của xu thế toàn cầu hóa kinh tế và khủng hoảng tài chính kinh tế toàn cầu hiện nay

- Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu hoạt động xuất khẩu hàng hóa chủ lực của

Việt Nam như giày dép, dệt may, thủy sản, cà phê và mặt hàng gỗ vào thị trường

EU từ năm 2000 đến năm 2008

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác -Lênin và các phương pháp như phân tích, thống kê, so sánh và tổng hợp tài liệu trong và ngoài nước

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mục lục, mở đầu và kết luận, luận văn được chia làm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở khoa học cho việc xuất khẩu của Việt Nam sang thị

trường EU

Chương 2: Thực trạng xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang

thị trường EU giai đoạn từ năm 2000 đến nay

Chương 3: Triển vọng và giải pháp xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của

Việt Nam sang thị trường EU

15

16

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ KHOA HỌC CHO VIỆC XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU

1.1 KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ CỦA XUẤT KHẨU HÀNG HÓA

1.1.1 Khái niệm về xuất khẩu hàng hóa

Trong điều kiện hiện nay, xét trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển nền kinh tế theo cơ chế thị trường là yêu cầu khách quan của mọi quốc gia Lịch sử thế giới đã chứng minh rằng thương mại được coi là động lực của tăng trưởng, là chìa khóa để mở ra con đường đi đến sự giàu có và thịnh vượng của mỗi quốc gia

Lý do xuất hiện hoạt động thương mại quốc tế nói chung và hoạt động xuất khẩu hàng hóa nói riêng là: một quốc gia cũng như cá nhân không thể sống cô lập

mà có thể thỏa mãn đầy đủ các nhu cầu của mình Trong khi đó, nhu cầu của con người không ngừng tăng lên từ thấp cho đến cao, rất đa dạng và phong phú Nhưng cùng một lúc, một người hay một quốc gia không thể làm ra mọi thứ mà họ cần bởi

vì nguồn lực có hạn Do đó, chỉ có sự mua báo trao đổi hàng hóa nói chung và sự trao đổi mua bán hàng hóa quốc tế nói riêng mới đáp ứng được tốt nhất nhu cầu xã hội, không những thế, nó còn đem lại hiệu quả kinh tế cao bằng những lợi thế riêng của mình

Như vậy, xuất khẩu là việc bán hàng hóa, dịch vụ cho một quốc gia khác trên

cơ sở dùng tiền tệ làm phương thức thanh toán

Xuất khẩu là một bộ phận cơ bản của hoạt động ngoại thương, trong đó hàng hoá và dịch vụ được bán, cung cấp cho nước ngoài nhằm thu ngoại tệ

Điều này cũng đã được thể hiện qua học thuyết về lợi thế so sánh của nhà kinh

tế học nổi tiếng David Ricardo (1772-1823) Theo Ricardo lợi thế so sánh là lợi thế tương đối mà một nước được hưởng so với nước khác trong sản xuất các loại hàng hóa Điều đó xảy ra khi các nước có chi phí cơ hội khác nhau trong sản xuất một

rõ nhất là thông qua sản phẩm xuất khẩu của mỗi quốc gia Vỡ vậy khi nghiờn cứu dưới góc độ các hỡnh thức quản trị kinh doanh thỡ xuất khẩu là một hoạt động cơ bản của ngoại thương, là một vấn đề hết sức quan trọng của kinh doanh quốc tế, là

sự phát triển tất yếu của sản xuất và lưu thông nhằm tạo ra hiệu quả kinh tế cao nhất trong mỗi nền kinh tế

1.1.2 Vai trò của xuất khẩu hàng hóa đối với sự phát triển kinh tế Việt nam

Nhìn nhận về chặng đường phát triển nền kinh tế Việt nam trong suốt hơn 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, một trong những nội dung quan trọng được Đảng và Nhà nước quan tâm là thực hiện chính sách “mở cửa” tích cực, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế trong đó quan tâm đến đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu Đại hội IX của Đảng đã xác định khuyến khích mọi thành phần kinh tế tham gia sản xuất, kinh doanh xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ, phát triển mạnh những hàng hóa dịch vụ có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế Chỉ thị số 22/2000/TTG ngày 27/10/2000 của Thủ tướng Chính phủ về chiến lược phát triển xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ thời kỳ 2001-2010 đã thể hiện rõ: “Chiến lược phát triển xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ thời kỳ 2001-2010, nhất là xuất khẩu, phải là chiến lược tăng tốc toàn diện trên nhiều lĩnh vực, phải có những khâu đột phá với những bước đi vững chắc Mục tiêu hành động của thời kỳ này là tiếp tục

18

chủ trương dành sự ưu tiên cao nhất cho xuất khẩu, tạo nguồn hàng có chất lượng,

có sự cạnh tranh cao trong xuất khẩu”

a Xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu phục vụ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Có thể nhận thấy rằng, xuất khẩu hàng hóa là một mặt của quan hệ quốc tế Đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa đem lại nguồn thu lớn cho đất nước để tạo động lực đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, góp phần thực hiện công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Trong giai đoạn hiện nay, khi mà chúng ta đang thực hiện công cuộc đổi mới phát triển và chuyển dịch nền kinh tế thì hơn lúc nào hết hoạt động xuất khẩu hàng hóa chính là động lực, là nguồn thu ngoại tệ giúp chúng

ta nhập khẩu máy móc, thiết bị, dụng cụ nguyên nhiên liệu

Trong xu thế toàn cầu hóa phát triển mạnh mẽ hiện nay, hoạt động thương mại quốc tế của mỗi một quốc gia ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, là nền tảng thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phân công lao động xã hội Trong thời gian qua, Đảng và nhà nước ta luôn coi trọng và thúc đẩy các ngành kinh tế theo hướng xuất khẩu, khuyến khích các thành phần kinh tế mở rộng xuất khẩu để giải quyết công ăn việc làm cho người dân cũng như tăng nguồn thu ngoại tệ cho ngân sách nhà nước Bước vào thế kỷ

21, thế và lực của Việt nam đã thay đổi căn bản Với bên ngoài, chúng ta đã có quan hệ kinh tế thương mại với hầu hết các quốc gia, các tổ chức trên toàn thế giới Hàng hóa Việt nam đã có mặt tại các nước lớn, các trung tâm thương mại toàn cầu Trong nước, chúng ta đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện và phát triển mạng lưới điều kiện về cơ sở hạ tầng thông tin liên lạc… Tuy nhiên, GDP của Việt nam hiện nay còn thấp, cơ sở hạ tầng có tiến bộ song nhìn chung vấn còn lạc hậu so với các nước trong khu vực Điều này về căn bản đã tác động lớn tới quy

mô, cơ cấu và hiệu quả hoạt động xuất khẩu của Việt nam giai đoạn hiện nay