Tăng thẩm quyền cho kiểm sát viên trong quá trình tiến hành tố tụng hình sự một yêu cầu tất yếu của tiến trình cải cách tư pháp ở việt nam

Những nguyên nhân gây nên những tồn tại, thiếu sót trong thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Kiểm sát viên 65 HẠN CHO KIỂM SÁT VIÊN TRONG QUÁ TRÌNH TIẾN HÀNH TỐ TỤNG HÌNH SỰ

đại học quốc gia hà nội

khoa luật

trần mạnh đông

tăng thẩm quyền cho kiểm sát viên trong quá trình tiến hành tố tụng hình sự một yêu cầu tất yếu của tiến trình

cải cách t- pháp ở việt nam

luận văn thạc sĩ luật học

Hà nội - 2009

đại học quốc gia hà nội

khoa luật

trần mạnh đông

tăng thẩm quyền cho kiểm sát viên trong quá trình tiến hành tố tụng hình sự

một yêu cầu tất yếu của tiến trình cải cách t- pháp ở việt nam

luận văn thạc sĩ luật học

Hà nội - 2009

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các bảng

HẠN CỦA KIỂM SÁT VIÊN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ

VÀ YÊU CẦU ĐẶT RA TRONG CẢI CÁCH TƯ PHÁP

7

1.1 Quy định của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát

viên trong quá trình tiến hành tố tụng hình sự

7

1.1.1 Vị trí, vai trò của Kiểm sát viên trong tố tụng hình sự 7 1.1.2 Nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Kiểm sát viên trong

tố tụng hình sự

11

1.2 Những yêu cầu đặt ra trong tiến trình cải cách tư pháp liên

quan đến nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Kiểm sát viên

28

1.2.1 Những yêu cầu về đổi mới bộ máy tổ chức các cơ quan tư

pháp nói chung và Cơ quan Viện kiểm sát nói riêng liên quan

đến Kiểm sát viên

28

1.2.2 Những yêu cầu về tố chất bên trong Kiểm sát viên đáp ứng

yêu cầu cải cách tư pháp hiện nay khi thực hiện nhiệm vụ,

quyền hạn, trách nhiệm của mình

33

TRÁCH NHIỆM CỦA KIỂM SÁT VIÊN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ

37

2.1 Khái quát về hệ thống tổ chức của Viện kiểm sát nhân dân và

tình hình chung về đội ngũ Kiểm sát viên của Viện kiểm sát ở

giai đoạn hiện nay

37

2.2 Tình hình Kiểm sát viên trong thực hành quyền công tố, kiểm

sát điều tra, kiểm sát xét xử sơ thẩm

40

2.2.1 Những kết quả đạt được trong thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn

và trách nhiệm của Kiểm sát viên

40

2.2.2 Những tồn tại, thiếu sót trong thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn

và trách nhiệm của Kiểm sát viên

51

2.2.3 Những nguyên nhân gây nên những tồn tại, thiếu sót trong thực

hiện nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Kiểm sát viên

65

HẠN CHO KIỂM SÁT VIÊN TRONG QUÁ TRÌNH TIẾN HÀNH TỐ TỤNG HÌNH SỰ

80

3.1 Hoàn thiện hệ thống pháp luật về tăng quyền hạn, trách nhiệm

của Kiểm sát viên trong hoạt động tố tụng hình sự

81

3.2 Bồi dưỡng, đào tạo, bổ sung những kiến thức chuyên môn nghiệp

vụ liên quan đến tăng quyền hạn, trách nhiệm cho Kiểm sát viên

86

3.3 Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát về việc thực hiện quyền

hạn, trách nhiệm của đội ngũ Kiểm sát viên trong quá trình

tiến hành tố tụng

88

3.4 Tăng cường trang bị cơ sở vật chất kỹ thuật, điều kiện công

tác đối với đội ngũ Kiểm sát viên

89

3.5 Hoàn thiện hệ thống tổ chức và cơ chế hoạt động của các cơ

quan tiến hành tố tụng nói chung và của Viện kiểm sát nói

riêng

90

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Viện kiểm sát, theo quy đị nh của Hiến pháp và pháp luật, thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tư pháp và thực hành quyền công tố

Tuy nhiên, người thực hiện chức năng của Viện kiểm sát chính là Kiểm sát viên Hay nói cách khác, những thành công cũng như những thất bại của Viện kiểm sát trong thực hiện chức năng của mình đều phụ thuộc vào thái độ, trách nhiệm, năng lực, trình độ, phẩm chất, đạo đức… của Kiểm sát viên Chính

vì vậy, Kiểm sát viên giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong cơ quan Viện kiểm sát các cấp

Nếu so sánh với quy đị nh của Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988 và các văn bản pháp luật có liên quan, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 đã có những quy đị nh về quyền năng pháp lý của Viện kiểm sát nói chung, Kiểm sát viên nói riêng đã rõ ràng hơn theo hướng từng bước tăng thẩm quyền cho Kiểm sát viên trong quá trình tiến hành tố tụng để giải quyết vụ án hình sự

Điều 37 Bộ luật tố tụng hình sự có quy đị nh về nhiệm vụ, quyền hạn

và trách nhiệm của Kiểm sát viên

Tuy nhiên, quá trình thực hiện nhiệm vụ của Kiểm sát viên cho thấy, những quy đị nh tại Điều 37 Bộ luật tố tụng hình sự chưa bảo đảm được yêu cầu để Viện kiểm sát chủ động thực hiện đúng chức năng của mình trong tình hình án hình sự ngày một tăng lên và tính phức tạp ngày càng cao Đã xuất hiện nhiều vướng mắc, bất cập trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự mà lẽ ra, đã không xảy ra nếu các Kiểm sát viên được trang bị các quyền năng pháp lý một cách đầy đủ, hoàn thiện hơn Thấy được tình hình này, trong Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 2 tháng 6 năm 2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã chỉ ra sự cần thiết phải:

… Phân đị nh rõ thẩm quyền quản lý hành chính với trách nhiệm, quyền hạn tư pháp trong hoạt động tố tụng tư pháp theo hướng tăng thẩm quyền và trách nhiệm cho Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán để họ chủ động trong thực thi nhiệm vụ, nâng cao tính độc lập và chị u trách nhiệm trước pháp luật…[11]

Như vậy, vấn đề tăng thẩm quyền cho những người tiến hành tố tụng nói chung, trong đó có Kiểm sát viên là yêu cầu bức thiết đặt ra đối với những người tiến hành tố tụng nói chung và Kiểm sát viên nói riêng Điều này đặt ra sự cần thiết nghiên cứu để đưa ra những đề xuất hoàn thiện pháp luật

tố tụng hình sự về thẩm quyền của Kiểm sát viên Đó là lý do tại sao tác giả

chọn đề tài: "Tăng thẩm quyền cho Kiểm sát viên trong quá trình tiến

hành tố tụng hình sự - một yêu cầu tất yếu của tiến trình cải cách tư pháp

ở Việt Nam" làm luận văn thạc sĩ luật học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Cho đến nay chưa có một công trình chuyên khảo nào nghiên cứu một cách đầy đủ về chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của Kiểm sát viên trong

tố tụng hình sự để đưa ra đề xuất liên quan đến tính hợp lý trong những quy

đị nh của pháp luật về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên nói chung và tăng thẩm quyền và trách nhiệm cho Kiểm sát viên nói riêng Tuy nhiên, có một số đề tài nghiên cứu có liên quan đến vấn đề này Ví dụ, đề tài khoa học cấp Bộ của TS Lê Hữu Thể, Viện Nghiên cứu khoa học Kiểm sát

Viện kiểm sát nhân dân tối cao: "Vai trò của Viện kiểm sát trong việc thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự theo tinh thần Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ Chính trị " Đây là một công trình khoa học được tiến hành trên cơ sở nghiên cứu

các quy đị nh trong Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2002 và Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 nhằm luận giải cơ sở pháp lý và vai trò của Viện kiểm sát trong hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn điều tra; đánh giá khái quát thực tiễn hoạt động

thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp trong những năm qua nhằm phân tích tìm ra những nguyên nhân của các kết quả và những mặt còn hạn chế Qua đó tác giả đưa ra các giải pháp góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự theo tinh thần Nghị quyết

số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 Luận văn thạc sĩ luật học của Phương Lan

về: "Tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩ a trong giải quyết các vụ án hình

sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện ở Hà Nội", Học viện Chính trị

Quốc gia Hồ Chí Minh (2004) Đây được coi là công trình nghiên cứu chuyên khảo đầu tiên về tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩ a trong hoạt động giải quyết vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện ở Hà Nội Nội dung nghiên cứu của luận văn tập trung vào việc làm sáng tỏ cơ sở

lý luận về pháp chế xã hội chủ nghĩ a nói chung và pháp chế xã hội chủ nghĩ a trong việc giải quyết vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện nói riêng; đánh giá thực trạng pháp chế trong hoạt động giải quyết các

vụ án hình sự của các Viện kiểm sát cấp huyện trên đị a bàn thành phố Hà Nội, qua đó đề xuất phương hướng và một số giải pháp góp phần tăng cường pháp chế trong việc giải quyết vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện ở thành phố Hà Nội hiện nay

Tuy nhiên, theo nghiên cứu của tác giả, được biết cũng chưa có bài viết nào đăng trên các tạp chí pháp lý đề cập vấn đề tăng thẩm quyền cho Kiểm sát viên Trong một số cuộc hội thảo khoa học do Viện kiểm sát chủ trì cũng như trong nhiều báo cáo tổng kết của Viện kiểm sát hàng năm đều ghi nhận, bên cạnh những thành tích đạt được trong thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, đội ngũ Kiểm sát viên Viện kiểm sát còn có nhiều vấn đề Ví dụ, nhận xét của Viện kiểm sát cho rằng, đội ngũ Kiểm sát viên hiện nay còn nhiều yếu kém: ý thức trách nhiệm của một bộ phận Kiểm sát viên chưa cao; năng lực, trình độ, chuyên môn, nghiệp vụ, của nhiều Kiểm sát viên còn bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu hiện nay; việc quản

lý, chỉ đạo, điều hành kiểm tra của Viện kiểm sát cấp trên đối với Viện kiểm

sát cấp dưới chưa được quan tâm đúng mức; công tác phối hợp giữa Viện kiểm sát các cấp với các cơ quan tiến hành tố tụng trong nhiều lĩ nh vực còn chưa kị p thời; công tác phối hợp, chỉ đạo giải quyết án còn yếu Trong đội ngũ Kiểm sát viên còn một bộ phận sa sút về phẩm chất đạo đức và trách nhiệm nghề nghiệp, nên đã có người vi phạm kỷ luật hoặc vi phạm pháp luật đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự Trung bình mỗi năm có khoảng

40 đến 50 trường hợp Kiểm sát viên vi phạm pháp luật khi thực thi nhiệm vụ đến mức phải xử lý Nguyên nhân gây nên tình trạng này có nhiều, nhưng nguyên nhân cơ bản vẫn là quy đị nh của pháp luật tố tụng hình sự chưa được đầy đủ, rõ ràng, trong khi đó, không ít Kiểm sát viên không nắm vững quy

đị nh của pháp luật nên đã mắc vào các sai phạm trong thực thi nhiệm vụ của mình Do vậy, có thể coi đây là nghiên cứu đầu tiên về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên và vấn đề tăng thẩm quyền cho họ trong thực thi nhiệm vụ kiểm sát hoạt động tư pháp và thực hành quyền công tố nhà nước trong tố tụng hình sự, đáp ứng yêu cầu của công cuộc cải cách tư pháp

ở nước ta đến năm 2020

3 Mục đích, nội dung nghiên cứu

Mục đích của nghiên cứu đề tài này là làm rõ được những bất cập trong những quy đị nh hiện nay về Kiểm sát viên, trên cơ sở đó đưa ra những

đề xuất về tăng thẩm quyền tố tụng cho Kiểm sát viên khi họ thực thi nhiệm

vụ của tố tụng hình sự đặt ra, liên quan đến Viện kiểm sát để họ có đầy đủ điều kiện hoàn thành tốt nhiệm vụ được Đảng và Nhà nước giao phó trong giai đoạn hiện nay và những năm tiếp theo

Nội dung nghiên cứu đề cập đến khái niệm, đối tượng, phạm vi quyền hạn, trách nhiệm của Kiểm sát viên trong tố tụng hình sự, đi sâu phân tích các quy đị nh của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003; thực trạng tình hình thực hiện quyền hạn, trách nhiệm của Kiểm sát viên trong tố tụng hình sự;

đề xuất giải pháp hoàn thiện về vấn đề này

4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đề tài đi sâu nghiên cứu về quyền hạn, nhiệm vụ, trách nhiệm của Kiểm sát viên thuộc cơ quan Viện kiểm sát nhân dân trong quá trình tiến hành tố tụng hình sự theo quy đị nh của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 ở các giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử Qua đó phân tích, đánh giá, liên hệ với thực tiễn, đưa ra kiến nghị , giải pháp nhằm luận chứng cho việc cần tăng cường và hoàn thiện các quyền năng và trách nhiệm pháp lý của Kiểm sát viên tại các giai đoạn tố tụng hình sự cơ bản nêu trên nhằm hoàn thiện quyền năng pháp lý cho Kiểm sát viên khi tiến hành tố tụng hình sự

Luận văn không đề cập tới vấn đề:

- Hệ thống Viện kiểm sát quân sự;

- Các chức danh Viện trưởng, Phó Viện trưởng cơ quan Viện kiểm sát nhân dân trong và ngoài quá trình tiến hành tố tụng

- Kiểm sát việc thi hành bản án, quyết đị nh của Tòa án, thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giai đoạn xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩ a Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước ta về tổ chức bộ máy cơ quan tư pháp, về mối quan hệ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng trong hoạt động tố tụng hình sự, về yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền, về cơ chế vận hành của nền kinh tế thị trường đị nh hướng xã hội chủ nghĩ a, về yêu cầu đặt ra của quá trình cải cách tư pháp…

Ngoài ra, luận văn còn sử dụng đồng thời các phương pháp nghiên cứu cụ thể khác như: thống kê, so sánh, phân tích tổng hợp, phương pháp

lị ch sử, phương pháp khảo sát thực tiễn, tham khảo ý kiến của các cán bộ tiến hành tố tụng ở các cơ quan tiến hành tố tụng, đặc biệt là các Kiểm sát

viên trong ngành Kiểm sát nhân dân đã có bề dày thực tiễn trong tiến hành tố tụng hình sự

6 Những đóng góp của luận văn

Có thể coi những nội dung sau đây được đề cập trong luận văn là những đóng góp cho khoa học luật tố tụng hình sự hiện nay:

- Phân tích một cách có căn cứ khoa học về chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của Kiểm sát viên được quy đị nh trong Bộ luật tố tụng hình sự và các văn bản pháp luật có liên quan cũng như thực tế áp dụng pháp luật hiện nay; những bất cập trong các quy đị nh này, gây nên những trở ngại cho Kiểm sát viên khi thực hiện nhiệm vụ của Viện kiểm sát trong tố tụng hình sự;

- Những đề xuất, kiến nghị hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự, góp phần vào việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật tố tụng hình sự, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân trong thời gian tới theo tinh thần cải cách tư pháp

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Quy đị nh của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm

sát viên trong tố tụng hình sự và những yêu cầu đặt ra trong cải cách tư pháp

Chương 2: Tình hình thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm

của Kiểm sát viên trong tố tụng hình sự

Chương 3: Những kiến nghị , giải pháp tăng cường quyền hạn cho

Kiểm sát viên trong quá trình tiến hành tố tụng hình sự

Chương 1

QUY ĐỊ NH CỦA PHÁP LUẬT VỀ NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN

TRÁCH NHIỆM CỦA KIỂM SÁT VIÊN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VÀ

YÊU CẦU ĐẶT RA TRONG CẢI CÁCH TƯ PHÁP

1.1 QUY ĐỊ NH CỦA PHÁP LUẬT VỀ NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA KIỂM SÁT VIÊN TRONG QUÁ TRÌNH TIẾN HÀNH TỐ TỤNG HÌNH SỰ

1.1.1 Vị trí, vai trò của Kiểm sát viên trong tố tụng hình sự

Trong khoa học pháp lý nói chung, vị trí, vai trò của một chủ thể quan hệ pháp luật (cơ quan, tổ chức, cá nhân…) được hiểu là tổng hợp các quy đị nh của pháp luật làm cơ sở cho sự tồn tại, tổ chức, hoạt động cũng như thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chủ thể đó; làm căn cứ để phân biệt, tạo nên sự độc lập của chủ thể đó so với các chủ thể khác

Về nguyên tắc cũng như theo lôgích của vấn đề thì vị trí, vai trò của Kiểm sát viên phải thống nhất, không thể tách rời vị trí, vai trò của hệ thống

cơ quan Viện kiểm sát nhân dân nói chung Trong lĩ nh vực tố tụng hình sự cũng vậy, quá trình hoạt động để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, Viện kiểm sát nhân dân không thể triển khai tác nghiệp tập thể mà phải thông qua những cá nhân đại diện thường xuyên Những mà cá nhân này chính là những Kiểm sát viên được phân công thực hiện nhiệm vụ trong từng giai đoạn, từng công việc cụ thể thuộc trách nhiệm của Viện kiểm sát

Theo Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩ a Việt Nam năm

1992 đã được sửa đổi, bổ sung và theo Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2002 thì Viện kiểm sát nhân dân được tổ chức theo nguyên tắc tập trung thống nhất theo ngành dọc, hệ thống Viện kiểm sát nhân dân có vị trí độc lập về tổ chức và hoạt động trong của bộ máy nhà nước để thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong các hoạt động tư pháp nói chung