CÁC NĂNG LỰC CHUYÊN BIỆT MÔN ĐỊA LÝ Năng lực chuyên biêt là những năng lực được hình thành và phát triển trên cơ sở các năng lực chung theo định hướng chuyên sâu, riêng biệt trong các loại hình hoạt động, công việc hoặc tình huống, môi trường đặc thù, cần thiết cho những hoạt động chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu hạn hẹp hơn của một hoạt động. Năng lực chuyên biệt trong môn Địa lý – Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ (đặc trưng nhất ở môn Địa lý) – Năng lực học tập ngoài thực địa – Năng lực sử dụng bản đồ – Năng lực sử dụng số liệu thống kê – Năng lục sử dụng ảnh, hình vẽ, video, mô hình…
Trang 1CÁC NĂNG LỰC CHUYÊN BIỆT MÔN ĐỊA LÝ
Năng lực chuyên biêt là những năng lực được hình thành và phát triển trên cơ
sở các năng lực chung theo định hướng chuyên sâu, riêng biệt trong các loại hình hoạt động, công việc hoặc tình huống, môi trường đặc thù, cần thiết cho những hoạt động chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu hạn hẹp hơn của một hoạt động.
*Năng lực chuyên biệt trong môn Địa lý
– Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ (đặc trưng nhất ở môn Địa lý)
– Năng lực học tập ngoài thực địa
– Năng lực sử dụng bản đồ
– Năng lực sử dụng số liệu thống kê
– Năng lục sử dụng ảnh, hình vẽ, video, mô hình…
Năng
Tư
duy
tổng
hợp
theo
lãnh
thổ
Xác định được
mối quan hệ
tương hỗ giữa
hai thành phần
tự nhiên, kinh
tế – xã hội trên
lãnh thổ
Xác định được mối quan hệ tương hỗ giữa nhiều thành phần
tự nhiên, kinh tế – xã hội trên lãnh thổ
Phân tích được mối quan hệ tương hỗ giữa các thành phần
tự nhiên và kinh
tế – xã hội trên lãnh thổ
Xác định được mối quan hệ nhân quả giữa các thành phần tự nhiên và kinh tế –
xã hội trên lãnh thổ
Giải thích được mối quan hệ nhân quả giữa các thành phần
tự nhiên và kinh
tế – xã hội trên lãnh thổ
Học
tập
tại
thực
địa
Xác định được
vị trí, giới hạn,
các yếu tố tự
nhiên và kinh
tế – xã hội của
địa điểm học
tập và nghiên
cứu
Quan sát và ghi chép được một
số đặc điểm của các yếu tố tự nhiên và kinh tế – xã hội của địa điểm học tập và nghiên cứu
Thu thập được các thông tin về các đặc điểm tự nhiên và kinh tế – xã hội của địa điểm học tập và nghiên cứu
Phân tích các thông tin thu thập được về các đặc điểm tự nhiên và kinh tế – xã hội của địa điểm học tập và nghiên cứu
Đánh giá được những thuận lợi
và khó khăn đối với sự phát triển kinh tế – xã hội của địa điểm học tập và nghiên cứu
Sử
dụng
bản
đồ
Xác định được
phương
hướng, vị trí,
giới hạn của
các đối tượng
tự nhiên và
kinh tế – xã hội
trên bản đồ
Mô tả được đặc điểm về sự phân
bố, quy mô, tính chất, cấu trúc, động lực của các đối tượng tự nhiên và kinh tế – xã hội được thể
So sánh được sự giống nhau và khác nhau về đặc điểm tự nhiên và kinh tế – xã hội của hai khu vực được thể hiện
Giải thích và chứng minh được
sự phân bố, đặc điểm hoặc mối quan hệ của các yếu tố tự nhiên và kinh tế – xã hội được thể hiện
Sử dụng bản đồ trong học tập và trong các hoạt động thực tiễn như khảo sát, tham quan, thực hiện dự án… ở ngoài thực địa có
Trang 2Sử
dụng
số
liệu
thống
kê
Qua bảng số
liệu thống kê
và biểu đồ,
nhận xét được
quy mô, cơ
cấu và xu
hướng biến đổi
của các đối
tượng tự nhiên
và kinh tế – xã
hội
Qua bảng số liệu thống kê và biểu
đồ, So sánh được quy mô, cơ cấu
và xu hướng biến đổi của các đối tượng tự nhiên
và kinh tế – xã hội
Phân tích được mối quan hệ giữa các đối tượng tự nhiên và kinh tế – xã hội của một lãnh thổ được thể hiện qua bảng số liệu thống kê
Giải thích, chứng minh được quy
mô, cơ cấu, xu hướng biến đổi của các đối tượng
tự nhiên và kinh
tế – xã hội thể hiện qua bảng số liệu thống kê và biểu đồ
Sử dụng số liệu thống kê để chứng minh, giải thích cho các vấn
đề tự nhiên hay kinh tế – xã hội của một lãnh thổ nhất định
Sử
dụng
hình
vẽ,
tranh
ảnh,
mô
hình,
video
clip…
Nhận biết
được các đặc
điểm của các
đối tượng tự
nhiên và kinh
tế – xã hội
được thể hiện
trên hình vẽ,
tranh ảnh, mô
hình,…
So sánh được những điểm giống và khác nhau giữa các đối tượng tự nhiên và kinh tế – xã hội được thể hiện trên hình
vẽ, tranh ảnh,
mô hình,
Phân tích được mối quan hệ giữa các yếu tố tự nhiên và kinh tế – xã hội được thể hiện trên tranh ảnh, video clip,…
Giải thích được các mối quan hệ nhân quả giữa các đối tượng tự nhiên và kinh tế –
xã hội thể hiện trên tranh ảnh, video clip,…
Sử dụng tranh ảnh để chứng minh hay giải thích cho các hiện tượng tự nhiên hay kinh tế – xã hội của một lãnh thổ
* Một số ví dụ về mức độ thể hiện của năng lực chuyên biệt qua
từng lớp
Lớp
Năng
(1)
Năng
lực tư
duy
tổng
– Trình bày được đặc điểm
của các tầng khí quyển :
tầng đối lưu, tầng bình lưu,
tầng khí quyển giữa (tầng
trung lưu), tầng nhiệt (tầng
– Trình bày được đặc điểm vị trí địa lí của ĐNÁ
– So sánh được đặc điểm của các yếu tố tự nhiên giữa
– Trình bày được đặc điểm vị trí địa lí và TNTN Việt Nam – Phân tích được mối quan
hệ tương hỗ giữa các yếu tố
Trang 3Năng
hợp
theo
lãnh
thổ
ion), tầng khí quyển ngoài
– Xác định được nguyên
nhân hình thành và tính chất
của các khối khí ( cực, ôn
đới, chí tuyến, xích đạo)
– Phân tích được các nhân
tố ảnh hưởng đến lượng
mưa và sự phân bố mưa
trên thế giới
– Giải thích được sự hình
thành và phân bố của các
đới, các kiểu khí hậu chính
trên Trái Đất
ĐNÁ lục địa và ĐNÁ hải đảo
– Đánh giá được những thuận lợi và khó khăn của vị trí địa lí và TNTN đối với sự phát triển kinh tế- xã hội của ĐNÁ
tự nhiên (địa hình, khí hậu, thủy văn, thổ nhưỡng, sinh vật) của Việt Nam
– Giải thích được tính chất nhiệt đới ẩm, gió mùa và phân hóa đa dạng của khí hậu nước ta
– Đánh giá được những thuận lợi và khó khăn của vị trí địa lí và TNTN đối với sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước
(2)
Năng
lực học
tập tại
thực
địa
– Quan sát và nhận biết
được một số dấu hiệu ô
nhiễm của nguồn nước ao,
hồ, sông ngòi xung quanh
Trường học
– Học sinh thảo luận và đưa
ra được các nguyên nhân
gây ô nhiễm nguồn nước
– Điều tra, thu thập số liệu
theo các nguyên nhân đó và
rút ra kết luận, nhận xét về
ô nhiễm nguồn nước của địa
phương xung quanh Trường
– Đề xuất biện pháp bảo vệ
môi trường nước
– Xác định được vị trí, phạm
vi, giới hạn của một đối tượng địa lí ở địa phương
– Biết quan sát, tìm hiểu,
mô tả được đặc điểm của một sự vật hay một hiện tượng địa lí ở địa phương
– Viết báo cáo và trình bày
về sự vật hay hiện tượng đó
– Xác định được vị trí địa lí, phạm vi, giới hạn của khu vực tìm hiểu nghiên cứu ở địa phương
– Điều tra, khảo sát, thu thập và xử lí số liệu liên quan đến vấn đề NC
– Đánh giá được những thuận lợi và khó khăn của vị trí địa lí, nguồn lực tự nhiên
và nguồn lực kinh tế-xã hội đối với phát triển kinh tế của địa phương
– Đề xuất biện pháp bảo vệ môi trường ở địa phương – Viết báo cáo và trình bày
Trang 4kết quả nghiên cứu
(3)
Năng
lực sử
dụng
bản đồ
– Phân biệt được một số
phép chiếu hình bản đồ cơ
bản : phép chiếu phương vị,
phép chiếu hình nón, phép
chiếu hình trụ
– Phân biệt được một số
phương pháp biểu hiện các
đối tượng địa lí trên bản đồ,
Atlats
– Có kỹ năng sử dụng bản
đồ, Atlat địa lí để tìm hiểu
đặc điểm của các đối
tượng, hiện tượng và phân
tích các mối quan hệ địa lí
được thể hiên trên bản đồ
– Đọc và khai thác được kiến thức từ các bản đồ: tự nhiên, phân bố dân cư, kinh
tế của các nước và các khu vực khác nhau ;
– Sử dụng bản đồ thế giới để phân tích ý nghĩa vị trí địa lí của các khu vực Trung Á và Tây Nam Á
– Sử dụng bản đồ để nhận biết và trình bày được vị trí các nước thành viên, đặc điểm chung về địa hình, khoáng sản, phân bố một số ngành kinh tế của các nước ASEAN
– Sử dụng bản đồ dân cư, dân tộc và Atlat Việt Nam
để nhận biết và trình bày đặc điểm dân số, sự phân bố dân cư ở Việt Nam
– Phân tích bản đồ tự nhiên, dân cư, kinh tế để biết được đặc điểm tự nhiên, dân cư, tình hình phát triển
và phân bố một số ngành kinh tế nước ta và của các vùng kinh tế
– Phân tích bản đồ để nhận biết được tiềm năng kinh tế của các đảo, quần đảo, cũng như tiềm năng để phát triển tổng hợp kinh tế biển của Việt Nam
(4)
Năng
lực sử
dụng
số liệu
thống
kê
– Vẽ đồ thị, biểu đồ về dân
số
– Nhận xét và giải thích
được sự phát triển dân số
thế giới qua bảng số liệu và
biểu đồ đã vẽ
– Phân tích và giải thích sự
phân bố dân cư thế giới
được thể hiện trên bản đồ
– Tính toán, vẽ biểu đồ cơ
cấu nền kinh tế theo ngành
– Phân tích bảng số liệu về kinh tế – xã hội của từng nhóm nước
– Thu thập và xử lí thông tin, viết báo cáo ngắn gọn
về một số vấn đề mang tính toàn cầu
– Phân tích số liệu, tư liệu
về một số vấn đề kinh tế –
xã hội của châu Phi, Mĩ La-tinh; khu vực Trung Á, Tây Nam Á, các nước ASEAN
– Phân tích số liệu thống kê, biểu đồ về dân số, nguồn lao động, sử dụng lao động, việc làm
– Vẽ và phân tích biểu đồ, phân tích số liệu thống kê liên quan đến chuyển dịch
cơ cấu kinh tế Việt Nam – Viết báo cáo ngắn về chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp dựa trên các bảng số
Trang 5Năng
của thế giới và các nhóm
nước; nhận xét
– Dựa vào bảng số liệu, vẽ
biểu đồ và rút ra nhận xét
về sự phát triển của một số
ngành sản xuất nông nghiệp,
công nghiệp, dịch vụ…
– Dựa vào bản đồ và tư liệu
đã cho viết báo cáo ngắn về
một ngành dịch vụ
– Phân tích số liệu, tư liệu
về đặc điểm tự nhiên, dân
cư, kinh tế Hoa Kì, LB Nga, Nhật Bản, Trung Quốc
– Phân tích số liệu, tư liệu
để thấy được ý nghĩa của EU thống nhất, vai trò của EU trong nền kinh tế thế giới ; vai trò của CHLB Đức trong
EU và trong nền kinh tế thế giới
liệu và biểu đồ cho trước
– Vẽ, phân tích biểu đồ, số liệu thống kê về các ngành công nghiệp và nhận xét và giải thích được sự thay đổi
cơ cấu ngành công nghiệp nước ta
– Vẽ và phân tích biểu đồ, số liệu thống kê về các ngành nội thương, ngoại thương,
du lịch
– Vẽ và phân tích biểu đồ, số liệu thống kê liên quan đến kinh tế của vùng kinh tế trọng điểm: Bắc Bộ, miền Trung, Nam Bộ
(5)
Năng
lực sử
dụng
tranh
ảnh địa
lí,
video
clip,
– Sử dụng tranh ảnh, hình
vẽ, mô hình, video clip để
trình bày, giải thích các hệ
quả chuyển động của Trái
Đất
– Sử dụng tranh ảnh, hình vẽ
để trình bày về thuyết Kiến
tạo mảng, tác động của nội
lực, ngoại lực
– Sử dụng tranh ảnh để nhận
biết các thảm thực vật
chính trên Trái Đất
– Sử dụng hình vẽ, sơ đồ,
lát cắt để trình bày về lớp
vỏ địa lí và các quy luật chủ
– Sử dụng tranh ảnh, hình
vẽ, video clip để làm rõ nguyên nhân và hậu quả của
ô nhiễm môi trường, nhận thức được sự cần thiết phải bảo vệ môi trường
– Sử dụng tranh ảnh, hình
vẽ, để phân tích được thuận lợi, khó khăn của điều kiện tự nhiên và TNTN đối với sự phát triển kinh tế của : Hoa Kỳ, Liên Bang Nga, Nhật Bản,…
– Sử dụng tranh ảnh, video clip để trình bày thành tựu phát triển kinh tế của Trung
– Dựa vào tranh ảnh để nhận biết tiềm năng phát triển du lịch biển
– Quan sát tranh ảnh, video clip về sự suy thoái tài nguyên rừng, suy giảm đa dạng sinh học, phân tích được nguyên nhân và hậu quả của sự suy giảm, cạn kiệt tài nguyên và ô nhiễm môi trường Đề xuất biện pháp bảo vệ môi trường – Tổ chức HS khai thác kiến thức trên bản đồ, tranh ảnh, hình vẽ, video clip để thực hiện mục tiêu bài học
Trang 6yếu của lớp vỏ địa lí.
– Vẽ và phân tích biểu đồ,
tranh ảnh, nhận xét và giải
thích về tình hình sản xuất
của một số ngành công
nghiệp
Quốc
– Dựa vào các hình ảnh, video clip để nhận xét về kết quả phát triển kinh tế của các nước ASEAN đạt hiệu quả