LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo tại Khoa Báo chí và Truyền thông Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình giảng dạy và giúp
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN THỊ THU HUYỀN
VẤN ĐỀ ĐỜI SỐNG VĂN HÓA CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG VIỆT NAM TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ
LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Báo chí học
Hà Nội-2016
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN THỊ THU HUYỀN
VẤN ĐỀ ĐỜI SỐNG VĂN HÓA CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG VIỆT NAM TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ
(Khảo sát báo Lao động online, Lao động thủ đô online, Người lao động
online từ tháng 9/2014 – 2/2015)
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học
Mã số: 60 32 01 01
Người hướng dẫn khoa học: TS Đậu Ngọc Đản
Hà Nội-2016
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo tại Khoa Báo chí và Truyền thông Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ tôi trong những năm vừa qua
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Tiến sĩ Đậu Ngọc Đản, người đã hướng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành Luận văn này
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các nhà báo , bạn bè , đồng nghiệp… cung cấp tài liệu và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện, hoàn thành Luận văn
Tôi xin trân trọng cảm ơn bạn bè, người thân, những người đã động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành Luận văn này
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các số liệu, kết quả nêu trong Luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng
Tác giả
Nguyễn Thị Thu Huyền
Trang 5Mục lục
PHẦN MỞ ĐẦU 8
1.Tính cấp thiết của đề tài 8
2.Lịch sử nghiên cứu vấn đề 9
3.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined 4.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined 5.Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined 6.Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn Error! Bookmark not defined 7.Kết cấu luận văn Error! Bookmark not defined
PHẦN NỘI DUNG Error! Bookmark not defined Chương 1: Cơ sở lý luận về báo điện tử và vấn đề đời sống văn hóa của người
lao động Việt Nam Error! Bookmark not defined
1.1.1.Khái niệm báo điện tử Error! Bookmark not defined 1.1.2.Đặc điểm của báo điện tử Error! Bookmark not defined
1.2.1.Khái niệm và đặc trưng của văn hóa Error! Bookmark not defined 1.2.2.Đời sống văn hóa của người lao động Việt Nam Error! Bookmark not defined 1.2.2.1.Đời sống văn hóa Error! Bookmark not defined 1.2.2.2.Người lao động Error! Bookmark not defined 1.2.3.Vấn đề xây dựng đời sống văn hóa của người lao động Việt Nam Error! Bookmark not defined
1.3.Mối quan hệ giữa báo điện tử và vấn đề xây dựng đời sống văn hóa của người
1.4 Tiêu chí đánh giá chất lượng thông tin về đời sống văn hóa của người lao động
Trang 6Chương 2: Thực trạng báo điện tử phản ánh về đời sống văn hóa của người lao
động Việt Nam Error! Bookmark not defined
2.1.1 Báo Lao động online Error! Bookmark not defined 2.1.2 Báo Người lao động online Error! Bookmark not defined 2.1.3 Báo Lao động thủ đô online Error! Bookmark not defined
2.2 Nội dung thông tin về đời sống văn hóa của người lao động Việt Nam trên các
2.2.1 Thông tin chung Error! Bookmark not defined
2.2.2 Tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về xây dựng đời
sống văn hóa của người lao động Error! Bookmark not defined
2.2.3 Thông tin về hoạt động bảo vệ di tích lịch sử văn hóa, giáo dục truyền thống
và cách mạng trong người lao động Error! Bookmark not defined 2.2.4 Thông tin về các hoạt động văn nghệ quần chúng của người lao động Error! Bookmark not defined
2.2.5 Thông tin về hoạt động xây dựng nếp sống văn hóa của người lao động, văn
hóa trong lao động sản xuất Error! Bookmark not defined 2.2.6 Phản ánh hoạt động thể dục thể thao, vui chơi giải trí của người lao động Error! Bookmark not defined 2.2.7 Phản ánh hoạt động xã hội từ thiện của người lao động Error! Bookmark not defined
2.2.8 Báo chí nêu gương cổ vũ những cá nhân, tập thể có đời sống văn hóa lành
mạnh điển hình Error! Bookmark not defined
2.2.9 Báo chí bảo vệ quyền lợi người lao động, tham gia giám sát, phản biện trong
hoạt động xây dựng đời sống văn hóa của người lao động Error! Bookmark not defined
2.3 Hình thức thể hiện nội dung đời sống văn hóa của người lao động Việt Nam
trên báo điện tử Error! Bookmark not defined
2.3.1 Các thể loại báo chí được sử dụng Error! Bookmark not defined
2.3.1.1 Thể loại tin Error! Bookmark not defined 2.3.1.2 Thể loại bài phản ánh Error! Bookmark not defined
2.3.2 Đặc điểm ngôn ngữ báo điện tử về đời sống văn hóa của người lao động Việt
Nam Error! Bookmark not defined
Trang 72.3.2.1 Khái quát chung Error! Bookmark not defined 2.3.2.2 Cách đặt tít Error! Bookmark not defined 2.3.2.3 Ngôn ngữ phi văn tự Error! Bookmark not defined
2.4 Hiệu quả công tác thông tin về đời sống văn hóa người lao động trên báo điện
2.4.1 Nâng cao nhận thức cho xã hội trong việc thông tin về đời sống văn hóa của
người lao động Error! Bookmark not defined
2.4.2 Phản biện, hoàn thiện những chính sách về đời sống văn hóa của người lao
động Error! Bookmark not defined
2.4.3 Nêu gương cổ vũ nhân tố mới trong công cuộc xây dựng đời sống văn hóa
của người lao động Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined
Chương 3: Những giải pháp nâng cao hiệu quả của việc thông tin về đời sống
văn hóa của người lao động trên báo điện tử Error! Bookmark not defined
3.1 Những khó khăn, hạn chế của báo chí khi phản ánh vấn đề đời sống văn hó a
3.3 Một số kiến nghị tăng cường hiệu quả thông tin về vấn đề đời số ng văn hóa
3.3.1 Tăng cường sự định hướng, lãnh đạo của Đảng và Nhà nước trong quản lý
báo chí về vấn đề xây dựng đời sống văn hóa của người lao động Error! Bookmark not defined 3.3.2 Về cách thức tổ chức nội dung tin, bài Error! Bookmark not defined 3.3.3 Về việc tiếp cận đối tượng công chúng Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
Trang 8PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Xây dựng và phát triển đời sống văn hóa cho con người là một nhiệm vụ thiết yếu đối với xã hội Nó cũng quan trọng không kém việc xây dựng và phát triển chính trị, kinh tế Và đời sống văn hóa là một trong những yếu tố để phát triển kinh tế bền vững, giữ vững an ninh chính trị, trật tự xã hội
Đời sống văn hóa không chỉ là yếu tố trực tiếp tác động đến đời sống kinh tế, chính trị mà nó còn bảo đảm cho kinh tế, chính trị phát triển đúng hướng Đời sống văn hóa lành mạnh sẽ như cơ thể khỏe mạnh làm cho mỗi người, mỗi tổ chức phát huy tinh thần sáng tạo, yêu nghề nghiệp, nâng cao vốn hiểu biết khoa học, kỹ thuật để từ đó góp phần xây dựng nền kinh tế - chính trị vững mạnh
Công nhân, viên chức , người lao độ ng là một bộ phận quan trọng hàng đầu trong xã hội Họ là bộ phận tạo ra những giá trị vật chất của xã hội Theo điều tra kết quả điều tra dân số , năm 2011, trong tổng số 67,1 triệu người từ 15 tuổi trở lên
có hơn ba phần tư (77,0%) tham gia lực lượng lao động Như vậy , có thể thấy người lao động là bộ phận chiếm đa số trong tổng dân số của đất nước
Để nâng cao đời sống văn hóa trong xã hội , cần phải xây dựn g văn hóa trong
mọi bộ phận Chính vì vậy, việc nâng cao đời sống văn hóa cho người lao động là
hoạt động cần được lưu ý và đẩy mạnh hơn nữa
Sự phát triển của công nghệ thông tin toàn cầu (internet) đã tạo ra một loại hình báo chí mới, đó là báo điện tử Báo điện tử ra đời với nhiều ưu điểm vượt trội hơn các loại hình báo chí khác Có thể nói, ở đó hội tụ cả ba loại hình báo chí đi trước: báo phát thanh, báo truyền hình và báo in Trong nhiệm vụ xây dựng và phát triển đời sống văn hóa tinh thần của người lao động V iệt Nam, báo chí nói chung
và báo điện tử nói riêng giữ một vai trò quan trọng Báo chí vừa là công cụ truyền
Trang 9bá văn hóa , vừa là một sản phẩm , một thành tố văn hóa , tham gia tích cực trong việc lưu giữ, truyền bá và làm giàu kho tàng văn hóa dân tộc và nhân loại Mặc dù chỉ là một kênh thông tin nhưng báo điện tử là phương tiện đặc biệt có hiệu quả trong việc thực hiện các chức năng của văn hóa từ giáo dục , nhận thức, thẩm mỹ, đến giao tiếp, giải trí và dự báo
Như vậy, việc xem xét, đánh giá về vai trò của báo chí nói chung và báo điện tử nói riêng đối với việc xây dựng và phát triển đời sống văn hóa của người lao động là đòi hỏi cấp bách
Có thể thấy, vấn đề đời sống văn hóa của người lao động là một nội dung rất rộng, bao gồm các nội dung : Trách nhiệm xã hội của người lao động ; Đạo đức nghề nghiệp của người lao động; Ý thức pháp luật của người lao động; và Đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh của người lao động Tuy nhiên , luận văn tập trung
phân tích các nội dung được các báo điện tử Lao động online, Lao động thủ đô online và Người lao động online phản ánh về đời sống văn hóa của người lao
động Trong đó chủ yếu là các nội dung tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về xây dựng đời sống văn hóa của người lao động và các hoạt
động văn hóa tinh thần của người lao động
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
- Những công trình nghiên cứu về văn hóa
Qua các công trình như “Việt Nam văn hoá sử cương” của Đào Duy Anh (1938), “Bản sắc văn hoá Việt Nam” của Phan Ngọc (2000), “Cơ sở văn hoá Việt
Nam” của Trần Quốc Vượng (2000), “Tìm về bản sắc văn hoá Việt Nam” của
Trần Ngọc Thêm (2001), “Biên khảo thuần phong mỹ tục Việt Nam” của Sơn Nam (1994), “Một nền văn hoá văn nghệ đậm đà bản sắc dân tộc” của GS Hà Minh
Trang 10Đức (2005); Phan Ngọc (2013), “Nền văn hoá mới của Việt Nam”; Trần Quốc Vượng (2000), “Văn hoá Việt Nam – Tìm tòi và suy ngẫm”; Trần Ngọc Thêm (1999), “Cơ sở văn hoá Việt Nam”; Nguyễn Tài Cẩn (2001), “Một số chứng tích về
ngôn ngữ, văn tự và văn hoá”; Trường Lưu (2006), “Văn hoá Việt Nam – truyền thống và hiện đại”; Hà Văn Tấn (2005), “Đến với lịch sử văn hoá Việt Nam”;
GS.TS Ngô Đức Thịnh (chủ biên) (2010), “Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa
truyền thống Việt Nam trong đổi mới và hội nhập” ; GS.TS Đỗ Huy (2013), “Văn hoá Việt Nam – Trên con đường giải phóng, đổi mới, hội nhập và phát triển”;
PGS.TS Nguyễn Thừa Hỷ (2012)“Văn hóa Việt Nam truyền thống : một góc nhìn”; Mai Văn Hai, Nguyễn Tuấn Anh, Nguyễn Đức Chiện, Ngô Thị Thanh Quý
(2013), “Bản sắc làng Việt trong tiến trình toàn cầu hoá hiện nay”… chúng ta thấy
được các nhà nghiên cứu đã xây dựng căn bản những kiến thức quan trọng nhất về
sự hình thành, định hình và những bước phát triển của nền văn hoá Việt Nam, từ khởi thuỷ đến hiện nay
- Các tác giả khác nghiên cứu về mối quan hệ giữa văn hoá và các phương tiện truyền thông đại chúng, bao gồm các phương tiện truyền thông mới, sự ảnh
hưởng của PTTT mới đến văn hoá Việt Nam, như Bùi Hoài Sơn (2006), “Ảnh
hưởng của Internet đối với thanh niên Hà Nội”, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội;
Phan Hồng Giang, Bùi Hoài Sơn (2012), “Quản lý văn hoá Việt Nam trong tiến
trình đổi mới và hội nhập quốc tế”, Nxb Chính trị Quốc gia – Sự thật, Hà Nội;
Đặng Thị Thu Hương (2013), “Một số vấn đề về truyền thông đại chúng, văn hoá
đại chúng và văn hoá truyền thông trong kỷ nguyên số”, Kỷ yếu Hội thảo khoa học
Văn hoá truyền thông trong thời kỳ hội nhập, tháng 5/2013, Hà Nội; Nguyễn
Thành Lợi (2013), “Hình thái văn hoá và quyền lực văn hoá của truyền thông hội
tụ”, Kỷ yếu Hội thảo khoa học Văn hoá truyền thông trong thời kỳ hội nhập, tháng
5/2013, Hà Nội
Trang 11- Gần với đề tài nghiên cứu về đời sống văn hóa của người lao động Việt Nam trên báo điện tử có thể kể đến một số công trình nghiên cứu như sau:
Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Sơn Minh năm 2014 nghiên cứu về vấn đề:
“Báo điện tử với vấn đề xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam hiện nay”
Luận án đã tìm hiểu, phân tích tổng thể quy trình truyền thông của
Trang 12Danh mục tài liệu tham khảo
1 Hoàng Anh (2003), Một số vấn đề về sử dụng ngôn ngữ trên báo chí
2 Lê Thanh Bình (2005), Báo chí truyền thông và các vấn đề kinh tế, văn hóa – xã
hội, NXB Văn hóa Thông tin, Hà Nội
3 Lê Thanh Bình (2004), Quản lý và phát triển báo chí xuất bản , NXB chính trị
quốc gia, Hà Nội
4 Nguyễn Thị Bình (2006), Nâng cao chất lượng báo chí Internet trong thời gian
tới, Luận văn thạc sĩ, Khoa Báo chí & Truyền thông, ĐH KHXH&NV, ĐH
QGHN
5 Claudia Mast (2003), Truyền thông đại chúng – Những kiến thức cơ bản , NXB
Thông tin, Hà Nội
6 Đức Dũng (2010), Báo chí và đào tạo báo chí, NXB Thông tấn, Hà Nội
7 Đức Dũng (2001), Viết báo như thế nào, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội
8 Nguyễn Văn Dững (2012), Cơ sở lý luận báo chí, NXB Lao động, Hà Nội
9 Phạm Tất Dong , Lê Ngọc Hùng (2008), Xã hội học, NXB Đại học quốc gia Hà
Nội
10 Hà Minh Đức (1994), Báo chí – những vấn đề lý luận và thực tiễn , NXB Giáo
dục, Hà Nội
11 Hà Minh Đức (1996), Báo chí – những vấn đề lý luận và thực tiễn (T2), NXB
Giáo dục, Hà Nội
12 Hà Minh Đức (2000), Cơ sở lý luận báo chí đặc tính chung và phương cách ,
NXB Đại học quốc gia Hà Nội
13 Vũ Quang Hào (2007), Ngôn ngữ báo chí, NXB Thông tấn, Hà Nội
14 Đinh Văn Hường (2007), Tổ chức và hoạt động của tòa soạn , NXB Đại học
quốc gia Hà Nội
Trang 1315 Đinh Văn Hường (2004), Các thể loại báo chí thông tấn , NXB Đại học quốc
gia Hà Nội
16 Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang (2004), Cơ sở lý luận báo chí
truyền thông, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội
17 Khoa Báo chí (2005), Báo chí – những vấn đề lý luận và thực tiễn tập 5, NXB
Đại học Quốc gia Hà Nội
18 Khoa Báo chí (2005), ĐHKHXH&NV, Báo chí – những vấn đề lý luận và thực
tiễn tập 6 NXB Đại học Quốc gia Hà Nội
19 Hồ Chí Minh: Toàn tập (2002) Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, T 1
20 Hồ Chí Minh: Toàn tập (2002) Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, T 12
21 Báo chí những điểm nhìn từ thực tiễn (2000), NXB Văn hóa Thông tin, Hà Nội
22 Michel Voirol (2007), Hướng dẫn cách biên tập, NXB Thông tấn, Hà Nội
23 Line Ross (2004), Nghệ thuật thông tin, NXB Thông tấn, Hà Nội
24 NXB Chính trị quốc gia 2004, Luật báo chí và các văn bản hướng dẫn thi
hành, Hà Nội
25 Nguyễn Mạnh Quân (2012), Giáo trình Đạo đức kinh doanh và Văn hóa Công
ty, NXB Đại học Kinh tế quốc dân
26 Tạ Ngọc Tấn (2004), Truyền thông đại chúng, NXB Chính trị Quốc gia
27 Lê Minh Thanh (2010), Truyền thông cá nhân trong xu thế bùng nổ thông tin
hiện nay, Luận văn Thạc sĩ Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học xã
hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
28 Trần Ngọc Thêm (2000), Cơ sở Văn hóa Việt Nam, NXB Giáo dục
29 Huỳnh Văn Tòng (1993), Truyền thông đại chúng nhập môn, Đại học Mở bán công TP.Hồ Chí Minh, TP Hồ Chí Minh