Quản lý nợ công của trung quốc và một số gợi ý cho việt nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --- HOÀNG THỊ DIỆU LINH QUẢN LÝ NỢ CÔNG CỦA TRUNG QUỐC VÀ MỘT SỐ GỢI Ý CHO VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

HOÀNG THỊ DIỆU LINH

QUẢN LÝ NỢ CÔNG CỦA TRUNG QUỐC

VÀ MỘT SỐ GỢI Ý CHO VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Hà Nội – 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

HOÀNG THỊ DIỆU LINH

QUẢN LÝ NỢ CÔNG CỦA TRUNG QUỐC

VÀ MỘT SỐ GỢI Ý CHO VIỆT NAM

Chuyên ngành : Kinh tế Quốc tế

Mã số : 60 31 01 06

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN THỊ KIM CHI

Hà Nội - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là kết quả nghiên cứu của riêng tôi, không sao chép của ai Nội dung luận văn có tham khảo và sử dụng các tài liệu, thông tin đƣợc đăng tải trên các tác phẩm, tạp chí và trang web theo danh mục tài liệu tham khảo của luận văn

Tác giả luận văn Hoàng Thị Diệu Linh

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT i

DANH MỤC CÁC BẢNG ii

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ iii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NỢ CÔNG 5

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 5

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài 5

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước 6

1.1.3 Vấn đề đặt ra 9

1.2 Cơ sở lý luận về nợ công 9

1.2.1 Nợ công và các khái niệm liên quan 9

1.2.2 Phân loại nợ công 11

1.2.3 Bản chất của nợ công Error! Bookmark not defined 1.2.4 Vai trò của nợ công Error! Bookmark not defined 1.2.5 Nguyên nhân dẫn đến nợ công Error! Bookmark not defined 1.2.6 Hậu quả của mất kiểm soát nợ công Error! Bookmark not defined

1.3 Cơ sở lý luận về quản lý nợ công Error! Bookmark not defined

1.3.1 Khái niệm quản lý nợ công Error! Bookmark not defined 1.3.2 Vai trò của quản lý nợ công Error! Bookmark not defined 1.3.3 Công cụ quản lý nợ công Error! Bookmark not defined 1.3.4 Nội dung của quản lý nợ công Error! Bookmark not defined 1.3.5.Đánh giá quản lý nợ công ( phương pháp HIPCs)Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨUError! Bookmark not defined

2.1 Cách tiếp cận nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2 Các phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.2.1 Phương pháp thu thập dữ liệu Error! Bookmark not defined 2.2.2 Phương pháp xử lý dữ liệu Error! Bookmark not defined

not defined

2.2.4 Phương pháp phân tích – tổng hợp Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH QUẢN LÝ NỢ CÔNG TẠI TRUNG QUỐC

Error! Bookmark not defined 3.1 Thực trạng nợ công tại Trung Quốc trong giai đoạn 2009 – 2014 Error! Bookmark not defined

3.1.1 Tình hình nợ công tại Trung Quốc trong giai đoạn 2009 – 2014

Error! Bookmark not defined

3.1.2 Biến động tình hình nợ công tại Trung Quốc giai đoạn 2009 - 2014

Error! Bookmark not defined

3.1.3 Đánh giá chung về thực trạng nợ công tại Trung Quốc giai đoạn

2009 - 2014 Error! Bookmark not defined

3.2 Thực trạng quản lý nợ công của Trung Quốc trong giai đoạn 2009 –

2014 Error! Bookmark not defined

3.2.1 Quản lý quá trình vay nợ Error! Bookmark not defined 3.2.2 Quản lý quá trình sử dụng vốn vay Error! Bookmark not defined 3.2.3 Quản lý quy trình trả nợ vốn vay Error! Bookmark not defined

3.3 Đánh giá chung về công tác quản lý nợ công của Trung Quốc Error! Bookmark not defined

3.3.1 Kết quả đạt được Error! Bookmark not defined

3.3.2 Những tồn tại, hạn chế Error! Bookmark not defined 3.3.3 Nguyên nhân hạn chế Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GỢI Ý CHO VIỆT NAM TRONG VIỆC QUẢN LÝ

NỢ CÔNG TỪ KINH NGHIỆM CỦA TRUNG QUỐCError! Bookmark not defined

4.1 Khái quát về nợ công và quản lý nợ công của Việt Nam giai đoạn

2001-2014 Error! Bookmark not defined

4.1.1 Thực trạng nợ công ở Việt Nam Error! Bookmark not defined 4.1.2 Thực trạng quản lý nợ công của Việt NamError! Bookmark not defined

4.1.3 Nguyên nhân dẫn đến tình trạng nợ công và hạn chế trong quản lý

nợ công hiện nay ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

4.2 Một số bài học kinh nghiệm từ trường hợp Trung Quốc cho Việt Nam

trong việc quản lý nợ công trong giai đoạn tớiError! Bookmark not defined

4.2.1 Không được lơ là quản lý, giám sát chặt chẽError! Bookmark not defined

4.2.2 Cẩn trọng trong đầu tư Error! Bookmark not defined 4.2.3 Chi tiêu hiệu quả, tái tạo nguồn thu để trả nợError! Bookmark not defined

4.2.4 Minh bạch trong vay và sử dụng các khoản vayError! Bookmark not defined

4.3 Một số kiến nghị về quản lý nợ công tại Việt Nam trong giai đoạn tới

Error! Bookmark not defined

4.3.1 Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản lý nợ công Error! Bookmark not defined

4.3.2 Thay đổi cơ cấu nợ công Error! Bookmark not defined

4.3.3 Hoàn thiện công tác quản lý huy động và sử dụng vốn Error! Bookmark not defined

4.3.4 Hoàn thiện công tác quản lý trả nợ Error! Bookmark not defined

4.3.5 Xây dựng hệ thống thông tin để phục vụ việc theo dõi, giám sát và

đánh giá bền vững về nợ công Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

STT Từ viết tắt Nghĩa Tiếng Anh Nghĩa Tiếng Việt

3 GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội

4 HIPCS

Phương pháp đánh giá hiệu quả quản lý nợ công cũng như tình trạng nợ công của các nước nghèo

DANH MỤC CÁC BẢNG

1 Bảng 1.1 Mức ngưỡng phụ thuộc vào chính sách và thể chế

2 Bảng 1.2 Ngưỡng nợ trong nước theo phương pháp HIPCs 32

3 Bảng 3.1 Tình hình nợ công tại Trung Quốc giai đoạn 2009

7 Bảng 4.4 Ngưỡng nợ trong nước theo tiêu chuẩn của HIPCs 64

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

2 Hình 1.2

Phân loại nợ công theo một số tiêu chí về cấp quản

lý nợ, trách nhiệm đối với chủ nợ, phương thức huy động vốn và tính chất ưu đãi khoản vay

13

4 Hình 1.4 Nguyên nhân dẫn đến nợ công 17

5 Hình 1.5 Hậu quả của mất kiểm soát nợ công 22

6 Hình 3.1 Biến động tình hình GDP và nợ công Trung

7 Hình 3.2 Biến động tốc độ tăng nợ công và dư nợ công/GDP

của Trung Quốc giai đoạn 2009 – 2014 39

8 Hình 3.3 Quản lý quá trình vay nợ của Trung Quốc giai

9 Hình 3.4 Quản lý quá trình sử dụng vốn vay của Trung

10 Hình 3.5 Quản lý quá trình sử dụng vốn vay của Trung

11 Hình 4.1 Biến động tỷ lệ nợ công Việt Nam giai đoạn 2001

12 Hình 4.2

Hệ thống các tiêu chí, chỉ tiêu đánh giá được hiệu quả quản lý nợ công của Việt Nam theo phương pháp HIPCS

61

13 Hình 4.3 Một số kiến nghị về quản lý nợ công tại Việt

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Năm 2014 được xem là năm đánh dấu chấm dứt giai đoạn phát triển kinh

tế cao độ của Trung Quốc sau một giai đoạn dài hơn tới ba mươi năm Nhiều chuyên gia tài chính ví Trung Quốc như một cơ thể cường tráng nhưng tiềm

ẩn đủ các bệnh tật bên trong Giới phân tích tài chính đều thấy được rằng, Trung Quốc hiện có một nền kinh tế thiếu cân đối và tồn tại quá nhiều khuyết điểm, đặc biệt là vấn đề chênh lệch giàu nghèo, ô nhiễm môi trường một cách trầm trọng Bên cạnh đó, có một vấn đề lớn mà các chuyên gia đều cùng nhận định, đó chính là quả bom mà khi nổ ra sẽ làm tan rã, hoặc có thể là hủy diệt toàn bộ nền kinh tế nước này Đó chính là quả bom ‟ nợ công ˮ

Theo thống kê mới nhất, tỷ lệ nợ/GDP của Trung Quốc 6 tháng đầu năm

2014 là 250%, tỷ lệ này so với các nền kinh tế như Mỹ, Anh và Nhật Bản thì vẫn thấp hơn (260%, 277% và 415%) Tuy nhiên, điều đáng quan tâm là tình hình nợ nói chung và nợ công nói riêng tại Trung Quốc có tốc độ tăng rất nhanh kể từ năm 2009 đến nay, trong khi nền kinh tế thì đang tăng trưởng chậm lại so với thời kỳ trước

Ngoài ra, vào cuối tháng 8 năm 2014, Quốc hội Trung Quốc lần đầu tiên thông qua các điều khoản sửa đổi trong Luật Ngân sách, trong đó có bổ sung các nội dung nhằm siết chặt quản lý nợ công, nhất là nợ của các chính quyền địa phương Những điều này cho thấy rằng, vấn đề nợ công đang là vấn đề nan giải và vô cùng khó giải quyết đối với nền kinh tế Trung Quốc

Mặc dù đã có những động thái nhằm cải thiện tình hình nợ công, như sửa đổi Luật, thông qua kế hoạch thúc đẩy cải cách tài chính, vạch ra lộ trình cải cách tài chính trong các năm tới, tuy nhiên, thực tế cho thấy, tình hình vẫn còn tồn tại quá nhiều dấu hiệu tiêu cực

Bên cạnh đó, có thể nhận thức được rằng : nợ công là cần thiết và là nguồn lực tài chính có vai trò quan trọng đáp ứng nhu cầu bổ sung vốn cho đầu tư phát triển kinh tế - xã hội và cân đối ngân sách nhà nước đối với các quốc gia, tuy nhiên, để mất kiểm soát nợ công sẽ tạo nên những tác động tiêu cực đối với nền kinh tế và đối với sự phát triển của cả quốc gia Chính vì vậy, việc bảo đảm an toàn và bền vững nợ công, tránh mất kiểm soát nợ công luôn

là bài toán mà hầu như tất cả các quốc gia trên thế giới đều phải cần lời giải

Là một quốc gia đang phát triển và đang từng bước khẳng định vị trí của mình trên trường quốc tế, Việt Nam hiện nay vẫn còn dựa nhiều vào các dự

án đầu tư công Điều này khiến nợ công của Việt Nam cũng tăng lên trong những năm gần đây Cụ thể: Từ năm 2001 đến năm 2014, tỷ lệ nợ công của Việt Nam có xu hướng ngày càng tăng qua các năm từ năm 2001 là 31,6% GDP đến năm 2014 là đã hơn 60% Trước tình trạng này, việc giải bài toán về kiểm soát nợ công như đã đề cập ở trên đặt ra những câu hỏi lớn cho đất nước Việt Nam Trung Quốc là một nền kinh tế lớn trên thế giới, là nước láng giềng của Việt Nam Những biến động của nền kinh tế cũng như những chính sách kinh tế mà Trung Quốc áp dụng ảnh hưởng không nhỏ đến những hoạt động kinh tế của Việt Nam

Nhận thức được tầm quan trọng của việc kiểm soát, đảm bảo an toàn nợ công, cũng như nhìn nhận thực tế khách quan tại Trung Quốc, tầm ảnh hưởng của kinh tế Trung Quốc tới kinh tế Việt Nam, mong muốn tìm ra những bài

học kinh nghiệm cho Việt Nam, tác giả lựa chọn đề tài ‟ Quản lý nợ công của Trung quốc và một số gợi ý cho Việt Nam ˮ làm đề tài luận văn thạc sĩ

chuyên ngành kinh tế đối ngoại

Đây là đề tài phù hợp với chuyên ngành đào tạo, đồng thời cũng mang tính cập nhật cao với tình hình kinh tế thế giới và khu vực hiện nay Đề tài sẽ

trả lời câu hỏi nghiên cứu chính là : ‟ Thực trạng quản lý nợ công tại Trung

Quốc thời gian qua diễn ra như thế nào ? Việt Nam có thể học tập được những bài học gì qua kinh nghiệm của Trung Quốc ?ˮ

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm rõ nguyên nhân của việc nợ công tăng cao, mất kiểm soát tại Trung Quốc từ năm 2009 đến nay (2014) Từ đó,

đề tài đặt ra một số vấn đề về quản lý nợ công, tránh để mức nợ công vượt quá cao tại Việt Nam trong những năm tới

Để thực hiện được mục đích nghiên cứu này, tác giả triển khai thực hiện bốn nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể :

- Hệ thống hóa các vấn đề cơ sở lý luận liên quan đến nợ công và quản lý

nợ công

- Phân tích, đánh giá thực trạng nợ công và quản lý nợ công tại Trung Quốc trong giai đoạn 2009 – 2014, rút ra những kết quả, những hạn chế và nhìn nhận nguyên nhân của những hạn chế trên

- Rút ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong vấn đề quản lý

nợ công từ thực tiễn tình hình nợ công tại Trung Quốc

-Đề xuất một số gợi ý cho công tác quản lý nợ công tại Việt Nam trong giai đoạn tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là thực trạng quản lý nợ công tại Trung Quốc giai đoạn 2009 – 2014 và từ đó rút ra bài học cho việc quản lý và

sử dụng nợ công ở Việt Nam

* Phạm vi nghiên cứu

+ Không gian : hai nước Trung Quốc và Việt Nam

+ Nội dung : Luận văn nghiên cứu những vấn đề cơ sở lý luận và thực

tiễn về nợ công và quản lý nợ công; thực trạng quản lý nợ công ở Trung Quốc

thời gian qua, qua đó đưa ra một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nợ

công tại Việt Nam trong giai đoạn tới

+ Thời gian : Trung Quốc : thực trạng nợ công và quản lý nợ công giai đoạn 2009 – 2014 Việt Nam : tình hình nợ công giai đoạn 2001-2014

4 Những đóng góp mới của luận văn

- Hệ thống hóa một số lí thuyết về nợ công và quản lý nợ công

- Phân tích thực trạng quản lý nợ công tại Trung Quốc giai đoạn

2009-2014 cũng như thực trạng nợ công tại Việt Nam giai đoạn 2001-2009-2014

- Phân tích các chính sách quản lý nợ công của Trung Quốc, rút ra bài

học cho các chính sách quản lý và sử dụng nợ công cho Việt Nam Từ đó rút

ra một số điểm hạn chế và bất cập còn tồn tại

- Đề xuất một số kiến nghị cho việc quản lý và sử dụng nợ công của Việt

nam trong giai đoạn tới

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài Lời mở đầu, Kết luận, và các danh mục, mục lục, đề tài có kết cấu

04 chương Nội dung cụ thể của các chương :

Chương 1 : Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về nợ công

và quản lý nợ công

Chương 2 : Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Phân tích quản lý nợ công tại Trung Quốc

Chương 4 : Một số gợi ý cho Việt Nam trong việc quản lý nợ công từ

kinh nghiệm của Trung Quốc

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ

QUẢN LÝ NỢ CÔNG 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Nợ công là đề tài có tính thời sự thời gian gần đây Do tầm quan trọng của nợ công và quản lý nợ công trong nền kinh tế, quản lý nợ công nói chung

và quản lý nợ công tại Việt Nam nói riêng là vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm từ các học giả, chuyên gia trong và ngoài nước

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài

Về các công trình nghiên cứu liên quan đến nợ công ở ngoài nước, số lượng các công trình nghiên cứu là rất lớn và trong phạm vi đề tài, tác giả không thể liệt kê hết các sách, giáo trình cũng như các báo cáo khoa học, các luận án, luận văn liên quan đến đề tài này Tác giả xin trích dẫn một số công trình nghiên cứu sau đây :

- Rudiger Dornbusch, Mario Draghi (1990) trong cuốn ‟Public Debt Management: Theory and History” ( Quản lý nợ công: Các học thuyết và lịch

sử hình thành) từ Cambridge University Press, xuất bản ngày 30 tháng 11 năm 1990, với tổng 354 trang, đã đề cập đến những vấn đề về các học thuyết

và các nội dung liên quan đến quản lý nợ công trên thế giới

- Greiner, Alfred, Fincke, Bettina (2009) với cuốn ‟ Public Debt and Economic Growth” ( Nợ công và tăng trưởng kinh tế) xuất bản năm 2009, đã

đề cập đến những vấn đề cơ bản liên quan đến nợ công và mối quan hệ giữa

nợ công đối với sự phát triển, tăng trưởng của một nền kinh tế

- Souligna Souphithack (2012) trong luận án tiến sĩ kinh tế ‟Quản lý nợ chính phủ ở Cộng hoà Dân chủ nhân dân Lào - thực trạng và định hướng hoàn thiện ˮ đã tập trung nghiên cứu những vấn đề cơ bản về nợ và quản lý

nợ Chính phủ, thực trạng quản lý nợ của Chính phủ ở CHDCND Lào và kinh

nghiệm một số nước, sau đó tiến hành phân tích và đánh giá thực trạng công tác quản lý vay, trả nợ của Chính phủ Lào Cuối cùng, đề tài đưa ra các định hướng hoàn thiện công tác quản lý nợ Chính Phủ tại nước CHDCND Lào trong những năm tới

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước

Trong phạm vi trong nước, các công trình nghiên cứu bao gồm các sách, giáo trình, cũng như các tài liệu từ phía Viện Kinh tế thế giới và Viện Nghiên cứu Trung Quốc Các công trình nghiên cứu về đề tài nợ công tại Việt Nam bao gồm các báo cáo khoa học, và trong đó có các luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ, đặc biệt là các đề tài về nghiên cứu nợ công tại châu Âu và bài học cho Việt Nam Trong phạm vi của đề tài, tác giả xin trích dẫn một số công trình nghiên cứu điển hình như sau :

- Nguyễn Thu Hiền, Viện nghiên cứu Trung Quốc (23/05/2014) trong

báo cáo ‟ Kinh tế Trung Quốc năm 2013 và triển vọng năm 2014 ˮ đã chỉ ra

những vấn đề nổi bật trong kinh tế Trung Quốc năm 2013 như : (1) Tăng trưởng kinh tế suy giảm, kết cấu về đầu tư - tiêu dùng tiếp tục mất cân đối, (2) Vấn đề dư thừa sản lượng vẫn nổi cộm - Chính phủ Trung Quốc tăng cường mức độ đào thải ngành sản xuất lạc hậu, dư thừa sản lượng, (3) Thu ngân sách giảm, vấn đề mâu thuẫn trong thu chi ngân sách địa phương càng nổi bật, (4) Nhấn mạnh đô thị hóa kiểu mới, (5) Xuất hiện hiện tượng khan hiếm tiền mặt

ở các ngân hàng vào tháng 6 và tháng 12 -2013 Bên cạnh đó, báo cáo này cũng đề cập đến các chính sách kinh tế mới của thủ tướng Lý Khắc Cường cũng như các nội dung liên quan đến triển vọng kinh tế Trung Quốc trong năm 2014 Theo đó, Trung tâm Nghiên cứu khoa học dự báo, Viện Khoa học

Trung Quốc công bố "Dự báo kinh tế Trung Quốc năm 2014", trong đó dự

báo năm 2014 GDP tăng trưởng khoảng 7,6%; chỉ số giá tiêu dùng CPI tăng khoảng 3,1%; cả năm tăng trưởng xuất nhập khẩu khoảng 8,2%; 2014 tiếp