Phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản văn hóa ở nam định

DI SẢN VĂN HÓA CỦA TỈNH NAM ĐỊNH VÀ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH GẮN VỚI BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA ..Error!. Giải pháp phát triển thị trường du lịch gắn với bảo tồn các di sản văn hóa Nam Định

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THỊ ANH TÚ

PHÁT TRIỂN DU LỊCH GẮN VỚI BẢO TỒN DI SẢN

VĂN HÓA Ở NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

Hà Nội, 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THỊ ANH TÚ

PHÁT TRIỂN DU LỊCH GẮN VỚI BẢO TỒN DI SẢN

VĂN HÓA Ở NAM ĐỊNH

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

DANH MỤC BẢNG BIỂU 3

MỞ ĐẦU 5

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 7

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

4 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài 8

5 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 8

6 Phương pháp nghiên c ứu 13

7 Bố cục của luận văn 15 Chương 1 DI SẢN VĂN HÓA CỦA TỈNH NAM ĐỊNH VÀ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN

DU LỊCH GẮN VỚI BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA Error! Bookmark not defined 1.1 Giới thiệu chung về tỉnh Nam Định Error! Bookmark not defined

1.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của Nam Định Error! Bookmark not

defined

1.1.2 Điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined 1.1.2.1 Vị trí địa lý Error! Bookmark not defined 1.1.2.2 Địa hình Error! Bookmark not defined 1.1.2.3 Khí hậu Error! Bookmark not defined 1.1.2.4 Nguồn nước Error! Bookmark not defined 1.1.2.5 Sinh vật Error! Bookmark not defined 1.1.3 Điều kiện kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined 1.1.3.1 Về kinh tế Error! Bookmark not defined 1.1.3.2 Về dân cư và lao động Error! Bookmark not defined 1.1.3.3 Về cơ sở hạ tầng Error! Bookmark not defined

1.2 Vấn đề bảo tồn văn hóa và việc bảo tồn văn hóa trong phát triển du lịch Error! Bookmark not defined

1.2.1 Khái niệm bảo tồn Error! Bookmark not defined 1.2.2 Vấn đề bảo tồn văn hóa Error! Bookmark not defined

1.3 Vấn đề bảo tồn di sản văn hóa phục vụ phát triển du lịch Nam Định Error! Bookmark not defined

1.3.1 Vai trò của các di sản văn hóa trong phát triển du lịch Nam Định Error!

Bookmark not defined

1.3.2 Những tác động của du lịch tới các di sản văn hóa ở Nam Định Error!

Bookmark not defined

1.3.2.1 Những tác động tích cực Error! Bookmark not defined 1.3.2.2 Những tác động tiêu cực Error! Bookmark not defined

1.3.3 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu bảo tồn di sản văn hóa trong phát triển

du lịch Nam Định Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 .Error! Bookmark not defined

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH GẮN VỚI BẢO TỒN DI SẢN

VĂN HÓA Ở NAM ĐỊNH Error! Bookmark not defined 2.1 Giới thiệu chung về các di sản văn hóa Nam ĐịnhError! Bookmark not defined

2.1.1 Về di sản văn hóa vật thể Error! Bookmark not defined 2.1.1.1 Quần thể di tích lịch sử văn hóa Trần Error! Bookmark not defined 2.1.1.3 Chùa Cổ Lễ Error! Bookmark not defined 2.1.1.4 Chùa Keo Hành Thiện Error! Bookmark not defined 2.1.1.5 Nhà lưu niệm Cố Tổng bí thư Trường Chinh Error! Bookmark not

defined

2.1.1.6 Nhà thờ Phú Nhai Error! Bookmark not defined 2.1.2 Về di sản văn hóa phi vật thể Error! Bookmark not defined 2.1.2.1 Hội chợ Viềng Error! Bookmark not defined 2.1.2.2 Lễ hội đền Trần: Error! Bookmark not defined 2.1.2.3 Lễ hội Phủ Dầy Error! Bookmark not defined 2.1.2.6 Nghi lễ Chầu văn - Hát văn hầu đồng Error! Bookmark not defined 2.1.3 Văn hóa ẩm thực Error! Bookmark not defined

2.2 Thị trường - khách du lịch và vấn đề bảo tồn các di sản văn hóa Nam Định Error! Bookmark not defined

2.2.1 Số lượng khách du lịch Error! Bookmark not defined 2.2.2 Thị trường khách du lịch Error! Bookmark not defined 2.2.3 Cơ cấu khách Error! Bookmark not defined

2.3 Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch và vấn đề bảo tồn di sản văn hóa Nam Định

Error! Bookmark not defined

2.3.1 Hệ thống cơ sở lưu trú Error! Bookmark not defined 2.3.2 Hệ thống cơ sở kinh doanh ăn uống Error! Bookmark not defined 2.3.3 Cơ sở vui chơi giải trí Error! Bookmark not defined 2.3.4 Hệ thống cơ sở kinh doanh lữ hành Error! Bookmark not defined 2.3.5 Phương tiện vận chuyển khách du lịch Error! Bookmark not defined 2.3.6 Các trung tâm văn hóa, thể thao phục vụ nhu cầu vui chơi, giải trí Error!

Bookmark not defined

2.4 Hình thức, sản phẩm du lịch và vấn đề bảo tồn di sản văn hóa Nam Định Error! Bookmark not defined

2.4.1 Các tuyến, điểm du lịch Error! Bookmark not defined 2.4.2 Các sản phẩm du lịch Error! Bookmark not defined 2.4.2.1 Du lịch tham quan các di tích tôn giáo, tín ngưỡng Error! Bookmark

not defined

2.4.2.2 Sản phẩm du lịch lễ hội Error! Bookmark not defined

2.4.2.3 Ẩm thực trong du lịch Error! Bookmark not defined 2.4.2.4 Sản phẩm du lịch du khảo đồng quê Error! Bookmark not defined 2.4.2.5 Du lịch làng nghề Error! Bookmark not defined

2.5 Nhân lực du lịch và vấn đề bảo tồn di sản văn hóa Nam ĐịnhError! Bookmark not defined

2.6 Xúc tiến, tuyên truyền, quảng bá du lịch và vấn đề bảo tồn di sản văn hóa Nam

Định Error! Bookmark not defined 2.7 Quản lý du lịch và vấn đề bảo tồn di sản văn hóa Nam ĐịnhError! Bookmark not defined

2.7.1 Bộ máy quản lý du lịch Error! Bookmark not defined 2.7.2 Chính sách phát triển du lịch Error! Bookmark not defined 2.7.3 Quy hoạch phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản văn hóa Error!

Bookmark not defined

2.7.4 Quản lý hoạt động kinh doanh du lịch Error! Bookmark not defined 2.7.5 Vấn đề bảo tồn các di sản văn hóa trong phát triển du lịch Error!

Bookmark not defined

2.7.5.1 Kết quả đạt được Error! Bookmark not defined 2.7.5.2 Hạn chế Error! Bookmark not defined 2.7.5.3 Nguyên nhân Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 2 .Error! Bookmark not defined

Chương 3 GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH GẮN VỚI BẢO TỒN DI SẢN VĂN

HÓA Ở NAM ĐỊNH Error! Bookmark not defined

3.1 Giải pháp phát triển thị trường du lịch gắn với bảo tồn các di sản văn hóa Nam

Định Error! Bookmark not defined

3.1.1 Thị trường quốc tế Error! Bookmark not defined 3.1.2 Thị trường nội địa Error! Bookmark not defined

3.2 Giải pháp phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch gắn với bảo tồn di

sản văn hóa Nam Định Error! Bookmark not defined

3.2.1 Giải pháp huy động vốn Error! Bookmark not defined 3.2.2 Các lĩnh vực cần đầu tư Error! Bookmark not defined

3.3 Giải pháp phát triển sản phẩm du lịch gắn với bảo tồn di sản văn hóa Nam Định

Error! Bookmark not defined 3.4 Giải pháp phát triển nhân lực du lịch gắn với bảo tồn di sản văn hóa Nam ĐịnhError! Bookmark not defined

3.4.1 Nâng cao trình độ đội ngũ quản lý nhà nước về du lịch Error! Bookmark

not defined

3.4.2 Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại các doanh nghiệp du lịch Error!

Bookmark not defined

3.4.3 Nâng cao nhận thức về du lịch cho người dân địa phương Error!

Bookmark not defined

3.5 Giải pháp xúc tiến, tuyên truyền, quảng bá du lịch gắn với bảo tồn di sản văn hóa

Nam Định Error! Bookmark not defined 3.6 Giải pháp quản lý du lịch gắn với bảo tồn di sản văn hóa Nam Định Error! Bookmark not defined

3.6.1 Kiện toàn bộ máy quản lý Nhà nước về du lịch ở các cấp Error! Bookmark

not defined

3.6.2 Nâng cao trình độ quản lý du lịch theo quy hoạch cho các cấp, các ngành

Error! Bookmark not defined

3.6.3 Ban hành, bổ sung, điều chỉnh cơ chế chính sách có liên quan đến phát triển

du lịch Error! Bookmark not defined 3.6.4 Ứng dụng khoa học, công nghệ trong phát triển du lịch Error! Bookmark

not defined

3.6.5 Công tác quản lý, tổ chức lễ hội Error! Bookmark not defined 3.6.6 Đảm bảo an ninh, trật tự đối với hoạt động du lịch Error! Bookmark not

defined

3.6.7 Tăng cường vai trò của các bên tham gia hoạt động du lịch trong việc bảo

tồn các di sản văn hóa tại các điểm du lịch ở Nam Định Error! Bookmark not

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 Tăng trưởng kinh tế tỉnh Nam Định thời kỳ 2010 - 2014 21

Bảng 1.2 Một số chỉ tiêu dân số, nguồn nhân lực tỉnh Nam Định Giai đoạn 2010 - 2014 .22

Bảng 2.1 Hiện trạng khách du lịch đến Nam Định 2011-2015 .47

Biểu đồ 2.1 Hiện trạng khách du lịch đến Nam Định 2011-2015 .48

Bảng 2.2 Hiện trạng khách du lịch đến Nam Định giai đoạn 2011-2015 .49

Bảng 2.3 Khách du lịch nội địa đến Nam Định giai đoạn 2011-2015 .50

Bảng 2.4 Khách du lịch quốc tế đến Nam Định giai đoạn 2011-2015 51

Bảng 2.5 Cơ cấu khách phân theo mục đích du lịch của Nam Định giai đoạn 2011 - 2015 .52

Biểu đồ 2.2 Cơ cấu khách phân theo mục đích du lịch của Nam Định giai đoạn 2011 - 2015 .54

Bảng 2.6 Thống kê các cơ sở kinh doanh du lịch Nam Định .54

Bảng 2.7 Hiện trạng về cơ sở lưu trú trên địa bàn tỉnh Nam Định .55

Biểu đồ 2.3 Số lượng cơ sở lưu trú trên địa bàn tỉnh Nam Định .55

Bảng 2.8 Hiện trạng chất lượng cơ sở lưu trú ở Nam Định năm 2015 57

Bảng 2.9 Hiện trạng chất lượng lao động du lịch Nam Định .75

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Xu hướng hội nhập, hợp tác, cạnh tranh toàn cầu, giao lưu mở rộng và tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ trong nền kinh tế tri thức trên thế giới, đã và đang tạo ra những cơ hội đồng thời cũng là thách thức đối với phát triển du lịch Việt Nam Cùng với sự nghiệp đổi mới của đất nước, trong những năm qua ngành Du lịch đã có nhiều tiến bộ và đạt được những thành tựu đáng ghi nhận Những chỉ tiêu về khách, thu nhập, tỷ trọng GDP và việc làm đã khẳng định vai trò của ngành Du lịch trong nền kinh

tế quốc dân Không thể phủ nhận ngành Du lịch đã góp phần quan trọng trong tăng trưởng kinh tế, xóa đói, giảm nghèo, đảm bảo an ninh xã hội, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, bảo vệ môi trường và giữ vững an ninh quốc phòng Trước bối cảnh và xu hướng đó, định hướng phát triển du lịch phải đáp ứng được những yêu cầu của thời đại

về tính chuyên nghiệp, tính hiện đại, hội nhập và hiệu quả đồng thời bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc, yếu tố truyền thống để phát triển bền vững xứng với tiềm năng, lợi thế của đất nước và đáp ứng yêu cầu cạnh tranh quốc tế

Ngành du lịch ở Việt Nam đến nay đã có một vị trí trên bản đồ du lịch thế giới, Việt Nam hấp dẫn khách du lịch quốc tế không chỉ bởi vẻ đẹp của thiên nhiên mà còn

do yếu tố văn hóa, với nhiều di sản văn hóa được UNESCO công nhận Nghị quyết

Trung ương 5 khóa VIII nêu rõ: " Văn hóa là nền tảng của xã hội, là mục tiêu, động

lực thúc đẩy phát triển kinh tế" Nghị quyết cũng đã xác định 10 nhiệm vụ để xây dựng

và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, trong đó nhiệm

vụ thứ tư chỉ rõ: "Di sản văn hóa là tài sản vô giá, gắn kết cộng đồng dân tộc, là cốt lõi

của bản sắc dân tộc, cơ sở để sáng tạo những giá trị mới và giao lưu văn hóa Hết sức coi trọng bảo tồn, kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống (bác học và dân gian), văn hóa cách mạng, bao gồm cả văn hóa vật thể và phi vật thể Nghiên cứu

và giáo dục sâu rộng những đạo lý dân tộc tốt đẹp do cha ông để lại" Ngày 18 tháng

12 năm 2011 Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định số 2406/QĐ-Ttg ban hành: "Danh

mục các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2012-2015", trong đó có văn hóa

Điều này khẳng định khai thác và bảo tồn văn hóa trong phát triển kinh tế không chỉ là mối quan tâm của ngành du lịch mà là vấn đề Đảng, Nhà nước và nhân dân coi trọng

Kể từ khi thực hiện chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước, ngành Du lịch Nam Định cũng đang trên đà phát triển và thu được những thành quả đáng kể về kinh

tế, văn hóa và xã hội Số lượng khách du lịch; chất lượng dịch vụ ngày càng tăng; thu nhập từ du lịch và đóng góp cho nền kinh tế có mức tăng trưởng khá; du lịch đã tạo được nhiều công ăn việc làm cho cư dân địa phương Tuy nhiên, sự phát triển đó có gia tăng nhưng chưa ổn định Trong quá trình phát triển du lịch còn nảy sinh nhiều mặt tiêu cực như phá huy cảnh quan môi trường sinh thái, làm thay đổi bản sắc văn hóa dân tộc, các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đang bị xâm hại một cách vô thức Điều này không những làm ảnh hưởng tới các giá trị văn hóa địa phương, dân tộc mà còn ảnh hưởng tới an ninh trật tự và an toàn xã hội Tất cả những yếu tố trên là nguyên nhân cơ bản ảnh hưởng đến quá trình phát triển du lịch của địa phương Ho ạt động du lịch và hoạt động bảo tồn phải luôn luôn tồn tại song song trong quỹ đạo của lịch sử và xã hội Hiện nay việc bảo tồn di sản văn hóa của Việt Nam nói chung và Nam Định nói riêng đang còn nhiều bất cập Trước sức ép của nền kinh tế thị trường cùng với sự thiếu hiểu biết của nhiều cơ quan chức năng, c ủa cư dân địa phương đã khiến cho rất nhiều di sản văn hóa quý giá của dân tộc nói chung và của địa phương nói riêng bị mai một, biến dạng, thậm chí bị hủy hoại Việc làm này không những làm mất đi giá trị đích thực của

di sản văn hóa mà còn làm mất đi cơ hội phát triển kinh tế, trong đó có kinh tế du lịch

Có thể nói sức hấp dẫn của các di sản văn hóa đối với du lịch là ở sự khác biệt của tính nguyên bản, nguyên vẹn và nguyên nghĩa của nó Nếu mất đi sự khác biệt đó, tức là mất đi linh hồn của di sản, cũng đồng nghĩa với mất đi sức hấp dẫn du lịch Vì vậy, để tạo nên sản phẩm du lịch hấp dẫn, góp phần phát triển du lịch thì việc bảo tồn tính nguyên bản, nguyên nghĩa, nguyên vẹn di sản văn hóa là cấp thiết

Với định hướng này, đề tài tập trung nghiên cứu vấn đề bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử văn hóa tiêu biểu của một số di sản văn hóa tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Nam Định như nhà thờ Phú Nhai, quần thể di tích văn hóa lịch sử triều Trần, quần thể

di tích Phủ Dầy, nghi lễ chầu văn hầu đồng, lễ hội chùa Keo - Hành Thiện, lễ hội chùa

Cổ Lễ, lễ hội đền Trần, lễ hội Phủ Dầy, hội chợ Viềng, văn hóa ẩm thực Nam Định nhằm góp phần thúc đẩy du lịch địa phương phát triển Hiện nay ở tỉnh Nam Định chưa

có một công trình nào nghiên cứu đầy đủ, toàn diện về vấn đề này, do đó tác giả đã

chọn đề tài: "Phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản văn hóa ở Nam Định" làm

luận văn tốt nghiệp thạc sĩ chuyên ngành Du lịch của mình

2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Luận văn góp phần khẳng định vai trò, tầm quan trọng của các di sản văn hóa tỉnh Nam Định trong đời sống và phát triển du lịch, giúp chính quyền địa phương và các doanh nghiệp du lịch định hướng sản phẩm du lịch mới nhằm hoàn thiện hệ thống sản phẩm du lịch tỉnh Nam Định; đồng thời có nhận định đúng mức đối với giá trị các

di sản trong tỉnh nhằm hoạch định những chủ trương, giải pháp bảo tồn phù hợp Từ đó luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần phát triển du lịch gắn với bảo tồn các

di sản văn hóa của Nam Định

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động khai thác du lịch và công tác bảo tồn di sản văn hóa vật thể và phi vật thể tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Nam Định (bao gồm nhà thờ Phú Nhai, quần thể di tích văn hóa lịch sử triều Trần, quần thể di tích Phủ Dầy, cụm di tích lịch sử văn hóa xã Hành Thiện, nghi lễ chầu văn hầu đồng, lễ hội chùa Cổ

Lễ, lễ hội đền Trần, lễ hội Phủ Dầy, hội chợ Viềng, văn hóa ẩm thực Nam Định…)

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa du lịch và vấn đề bảo vệ di sản văn hóa bao gồm di sản văn hóa vật thể và phi vật thể cả về lý luận và thực tiễn Các nghiên cứu thực tiễn được tiến hành tại các điểm di tích tại Nam Định - nơi lưu giữ những di sản văn hóa vật thể và phi vật thể

3.2.1 Phạm vi vấn đề nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý thuyết và thực tiễn của hoạt động du lịch gắn với bảo tồn

và phát huy giá trị của các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể tiêu biểu tại tỉnh Nam Định

3.2.2 Phạm vi không gian

Nghiên c ứu tại tỉnh Nam Định, tập trung vào những di sản văn hóa tiêu biểu như nhà thờ Phú Nhai, quần thể di tích văn hóa lịch sử triều Trần, quần thể di tích Phủ Dầy, cụm di tích lịch sử văn hóa xã Hành Thiện, nghi lễ chầu văn hầu đồng, lễ hội chùa Cổ

Lễ, lễ hội đền Trần, lễ hội Phủ Dầy, hội chợ Viềng, văn hóa ẩm thực

3.2.3 Phạm vi thời gian

- Thời gian nghiên cứu tài liệu: đề tài tập trung thu thập, phân tích thông tin chủ yếu từ năm 2010 đến năm 2015

- Thời gian nghiên cứu thực địa: Từ tháng 9/2015 - 4/2016

4 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

4.1 Mục đích nghiên cứu

Đề tài hướng tới giải quyết mối quan hệ giữa hoạt động du lịch và bảo tồn tài nguyên du lịch nhân văn Nghiên cứu thực tế khai thác du lịch gắn với bảo tồn các di sản văn hóa tại tỉnh Nam Định

4.2 Nhiệm vụ của đề tài

- Nghiên cứu cơ sở lý thuyết về bảo tồn di sản văn hóa

- Nghiên cứu hoạt động bảo tồn di sản và mối tương quan trong khai thác di s ản

để phục vụ phát triển du lịch cả tích cực và tiêu cực tại các di tích tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Nam Định

- Tìm hiểu thực trạng phát triển du lịch tại Nam Định, việc khai thác giá trị văn hóa lịch sử tại các di tích trong phát triển du lịch; Nhận diện các vấn đề đặt ra cho công tác bảo tồn di sản văn hóa tại các di tích này

- Đưa ra một số giải pháp nhằm bảo vệ và phát huy các giá trị của các di sản văn hóa Nam Định (nhà thờ Phú Nhai, quần thể di tích văn hóa lịch sử triều Trần, quần thể

di tích Phủ Dầy, cụm di tích lịch sử văn hóa xã Hành Thiện, nghi lễ chầu văn hầu đồng,

lễ hội chùa Cổ Lễ, lễ hội đền Trần, lễ hội Phủ Dầy, hội chợ Viềng, văn hóa ẩm thực Nam Định…) góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động du lịch