Nâng cao chất lượng kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới do kiểm toán nhà nước thực hiện

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN CÁC CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN .... Thực trạng nội dung kiểm toán chương trình mục

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

CỦA KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

HÀ NỘI - 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

CỦA KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC

Chuyên ngành : Quản lý Kinh tế

HÀ NỘI - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và trích dẫn nêu trong Luận văn là hoàn toàn trung thực Kết quả nghiên cứu của Luận văn chưa từng được người khác công bố trong bất kỳ công trình nào

Hà nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả Luận văn

Nguyễn Thị Kim Dung

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới GS.TS Phan Huy Đường người đã hết sức tận tình chỉ bảo, hướng dẫn và định hướng cho tôi chọn đề tài nghiên cứu, cơ sở

lý luận cũng như khảo sát thực tế trong quá trình thực hiện viết luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô giáo tại Khoa Kinh tế chính trị - Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN đã dạy dỗ tôi, cung cấp cho tôi những kiến thức trong suốt quá trình học tập để tôi có thể hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn tới các bạn đồng nghiệp đã cho tôi nhiều lời khuyên quý báu, đã cung cấp cho tôi những tài liệu, thông tin, tạo điều kiện cho tôi nghiên cứu, tham khảo các tài liệu phục vụ cho bản luận văn cũng như đã giúp

đỡ để tôi có số liệu cho việc phân tích luận văn này

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn với gia đình tôi, đã động viên, khuyến khích, tạo điều kiện tốt nhất về thời gian, vật chất và tinh thần để tôi có thể hoàn thành tốt bài luận văn này

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Kim Dung

MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Error! Bookmark not defined DANH MỤC BẢNG BIỂU Error! Bookmark not defined DANH MỤC SƠ ĐỒ Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU 0

1 Tính cấp thiết của đề tài 0

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2_Toc463531958 3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Kết cấu của luận văn 3

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA 4

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 4

1.2 Cơ sở lý luận về chương trình mục tiêu quốc gia 6

1.2.1 Khái quát chung về Chương trình mục tiêu quốc gia 6

1.2.2 Mục đích các Chương trình mục tiêu quốc gia 7

1.2.3 Nội dung và tiêu chuẩn lựa chọn Chương trình mục tiêu quốc gia 9

1.2.4 Quản lý và điều hành nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia Error!

Bookmark not defined

1.3 Kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia Error! Bookmark not defined

1.3.1 Sự cần thiết khách quan phải kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia

Error! Bookmark not defined 1.3.2 Nội dung kiểm toán chương trình mục tiêu quốc giaError! Bookmark not defined

1.3.3 Chất lượng kiểm toán chương trình mục tiêu quốc giaError! Bookmark

not defined

1.4 Tiêu chí đánh giá chất lượng kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia

Error! Bookmark not defined

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán chương trình mục tiêu quốc

gia Error! Bookmark not defined

1.5.1 Đặc điểm kiểm toán chương trình mục tiêu quốc giaError! Bookmark

2.2 Quy trình thực hiện nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.3 Phương pháp thu thập thông tin Error! Bookmark not defined

2.4 Phương pháp xử lý số liệu Error! Bookmark not defined

2.5 Phương pháp phân tích, báo cáo kết quả Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN CÁC CHƯƠNG TRÌNH

MỤC TIÊU QUỐC GIA VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI DO KIỂM TOÁN NHÀ

NƯỚC THỰC HIỆN Error! Bookmark not defined

3.1 Khái quát chung về kiểm toán nhà nước và chương trình mục tiêu quốc gia

về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2014Error! Bookmark not

defined

3.1.1 Khái quát sự ra đời, hình thành và phát triển của Kiểm toán Nhà nước

Error! Bookmark not defined

3.1.2 Vai trò của Kiểm toán Nhà nước Error! Bookmark not defined.

3.1.3 Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn

2010 - 2014 Error! Bookmark not defined.9

3.2 Thực trạng nội dung kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng

nông thôn mới của Kiểm toán Nhà nước Error! Bookmark not defined

3.2.1 Những kết quả đã đạt được Error! Bookmark not defined

3.2.2 Một số tồn tại, hạn chế Error! Bookmark not defined

3.3 Thực trạng chất lượng kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng

nông thôn mới Error! Bookmark not defined

3.3.1 Thực trạng các tiêu chí chất lượng kiểm toán chương trình mục tiêu quốc

gia về xây dựng nông thôn mới Error! Bookmark not defined

3.3.2 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán chương trình

mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới Error! Bookmark not defined

3.4 Đánh giá chung về chất lượng kiểm toán các chương trình mục tiêu quốc gia

về xây dựng nông thôn mới Error! Bookmark not defined

3.4.1 Những kết quả đạt được Error! Bookmark not defined

3.4.2 Hạn chế và nguyên nhân Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 4 GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN CHƯƠNG

TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚIError! Bookmark not defined

4.1 Định hướng chiến lược phát triển kiểm toán nhà nước đến năm 2020 ảnh

hưởng đến nâng cao chất lượng kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia về xây

dựng nông thôn mới Error! Bookmark not defined

4.2 Định hướng nâng cao chất lượng kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia

về xây dựng nông thôn mới của Kiểm toán Nhà nước trong thời gian tới Error!

Bookmark not defined

4.3 Một số giải pháp nâng cao chất lượng kiểm toán chương trình mục tiêu quốc

gia về xây dựng nông thôn mới của Kiểm toán Nhà nướcError! Bookmark not

defined

4.3.1 Hoàn thiện nội dung kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia về xây

dựng nông thôn mới Error! Bookmark not defined

4.3.2 Hoàn thiện quy trình kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia về xây

dựng nông thôn mới Error! Bookmark not defined

4.3.3 Tăng cường kiểm soát chất lượng kiểm toán chương trình mục tiêu quốc

gia về xây dựng nông thôn mới Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Theo thông lệ quốc tế, hầu hết các nước trên thế giới đều thành lập cơ quan kiểm toán nhà nước (KTNN) nhằm hình thành một thiết chế quản lý của nhà nước,

là một điều kiện đảm bảo cho nền dân chủ xã hội Luật KTNN đã được chính thức thông qua tại kỳ họp thứ 7 Quốc hội khoá XI (tháng 6/2005) quy định về địa vị pháp lý của KTNN Việt Nam như sau: “KTNN là cơ quan chuyên môn về lĩnh vực kiểm tra tài chính nhà nước do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, với mục đích kiểm toán là phục vụ việc kiểm tra, giám sát của Nhà nước trong quản lý, sử dụng ngân sách, tiền và tài sản nhà nước, góp phần thực hành tiết kiệm, chống tham nhũng, thất thoát, lãng phí, phát hiện và ngăn chặn hành

vi vi phạm pháp luật; nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, tiền và tài sản Nhà nước Có chức năng kiểm toán báo cáo tài chính (BCTC), kiểm toán tuân thủ, kiểm toán hoạt động đối với cơ quan, tổ chức quản lý, sử dụng ngân sách, tiền và tài sản Nhà nước để kiểm tra, đánh giá tính kinh tế, hiệu lực và hiệu quả trong quản lý và

sử dụng ngân sách, tiền và tài sản Nhà nước”

Từ khi thành lập đến nay (tháng 7/1994) và nhất là từ khi Luật KTNN có hiệu lực (01/01/2006), KTNN đã triển khai nhiều hoạt động như kiểm toán báo cáo quyết toán NSNN hàng năm, kiểm toán quyết toán ngân sách của các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, kiểm toán báo cáo quyết toán của các bộ, ngành trung ương, kiểm toán các dự án đầu tư XDCB, chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG), kiểm toán BCTC của các doanh nghiệp nhà nước…

Kết quả kiểm toán đã mang lại một số kết quả đáng khích lệ trong việc sắp xếp lại bộ máy quản lý, giảm bớt các đầu mối trung gian; góp phần giúp cho hoạt động của Chính phủ được thực hiện theo kế hoạch, chặt chẽ và có hiệu lực; góp phần sử dụng tiết kiệm NSNN cũng như các nguồn tài nguyên thiên nhiên của đất nước nhằm mang lại nhiều lợi ích tích cực cho nhân dân và qua đó có thêm nguồn ngân sách bổ sung thu nhập cho cán bộ, công chức và người lao động, song so với yêu cầu quản lý và yêu cầu đánh giá tính tiết kiệm, hiệu quả và hiệu lực trong hoạt

động của đối tượng được kiểm toán cũng còn khá nhiều hạn chế, bất cập Việt Nam

là quốc gia phân bổ ngân sách theo đầu vào, tại đây những quy định và quản lý và

sử dụng ngân sách đã tạo ra một tiền lệ cho các đơn vị sử dụng ngân sách tìm mọi cách chi tiêu hết tất cả các nguồn lực đã được giao Trong khi đó, hoạt động kiểm toán truyền thống chủ yếu dựa vào các tiêu chuẩn, định mức… đã được quy định trừ trước nên không đánh giá được tính tiết kiệm, hiệu quả và hiệu lực Do đó, nâng cao chất lượng kiểm toán là một trong những mục tiêu quan trọng đã được xác định trong Chiến lược Phát triển của KTNN

Trong vòng 10 năm trở lại đây, Kiểm toán CTMTQG cũng là là một trong những hoạt động kiểm toán quan trọng trong định hướng công tác của KTNN, việc thực hiện kiểm toán các CTMTQG dưới 02 hình thức: Kiểm toán chuyên đề về CTMT; Kiểm toán CTMTQG là một nội dung được lồng ghép khi khi kiểm toán ngân sách một bộ, nghành, địa phương Việc KTNN đề ra nhiệm vụ kiểm toán Chương trình MTQG nhằm đánh giá tính kinh tế, hiệu quả, hiệu lực của Chương trình, từ đó có kiến nghị với Đảng, Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan liên quan

để thực hiện các Chương trình MTQG có hiệu quả là cần thiết và đáp ứng được yêu cầu, mong mỏi của Đảng, Nhà nước và nhân dân

Năm 2010, Theo Quyết định số 800/QD-TTg ngày 04 tháng 6 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ, CTMTQG về xây dựng nông thôn mới là một chương trình tổng thể

về phát triển kinh tế - xã hội, chính trị và an ninh quốc phòng, gồm 11 nội dung sau: Quy hoạch xây dựng nông thôn mới; Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội; Chuyển dịch cơ cấu, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập; Giảm nghèo và an sinh xã hội; Đổi mới và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất có hiệu quả ở nông thôn; Phát triển giáo dục - đào tạo ở nông thôn; Phát triển y tế, chăm sóc sức khỏe cư dân nông thôn; Xây dựng đời sống văn hóa, thông tin và truyền thông nông thôn; Cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn; Nâng cao chất lượng tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể chính trị - xã hội trên địa bàn; Giữ vững an ninh, trật tự xã hội nông thôn

Năm 2015, KTNN bắt đầu triển khai thực hiện kiểm toán CTMTQG xây dựng nông thôn mới Mặc dù công tác kiểm toán CTMTQG về xây dựng nông thôn

mới bước đầu đã mang lại một số kết quả đáng khích lệ, giúp cho việc quản lý và sử dụng kinh phí CTMTQG xây dựng nông thôn mới bước đầu đi vào quỹ đạo, đảm bảo việc sử dụng kinh phí chặt chẽ hơn, góp phần sử dụng tiết kiệm NSNN nhằm mang lại nhiều lợi ích tích cực cho nhân dân, song so với yêu cầu quản lý và yêu cầu đánh giá tính tiết kiệm, hiệu quả và hiệu lực trong hoạt động của đối tượng được kiểm toán cũng còn khá nhiều hạn chế, bất cập Với lý do đó “Nâng cao chất lượng kiểm toán CTMTQG về xây dựng nông thôn mới của KTNN” đã được lựa chọn làm tên luận văn này Đây là vấn đề có ý nghĩa về lý luận, vừa có ý nghĩa thực tiễn, đồng thời là vấn đề mang tính thời sự cấp thiết, giúp cho các nhà quản lý cũng như cơ quan KTNN vận dụng vào thực tiễn áp dụng trong việc tổ chức thực hiện cũng như kiểm toán các CTMTQG

Câu hỏi nghiên cứu của luận văn: Kiểm toán nhà nước cần phải thực hiện các

giải pháp gì nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới trong thời gian tới?

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu chất lượng kiểm toán CTMTQG về xây dựng nông thôn mới của Kiểm toán Nhà nước

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống những vấn đề lý luận về tổ chức kiểm toán CTMTQG nhằm phân

tích, làm rõ các yếu tố ảnh hưởng tới tổ chức kiểm toán CTMTQG về xây dựng nông thôn mới của KTNN;

- Phân tích và đánh giá thực trạng tổ chức kiểm toán các CTMTQG của Kiểm

toán Nhà nước nhằm chỉ ra những hạn chế, bất cập cần được cải thiện; Qua

đó đánh giá được những kết quả đạt được, những nội dung cần cải tiến trong thời gian tới

- Căn cứ vào bối cảnh, định hướng của kiểm toán nhà nước, căn cứ vào thực

trạng đánh giá chất lượng kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia của Kiểm toán Nhà nước Tác giả đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm hoàn

thiện, nâng cao chất lượng kiểm toán các CTMTQG về xây dựng nông thôn mới của KTNN

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Chất lượng kiểm toán CTMTQG về xây dựng nông thôn mới của Kiểm toán Nhà

nước

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: chất lượng kiểm toán CTMTQG về xây dựng nông thôn mới, kết quả kiểm toán CTMTQG xây dựng nông thôn mới do KTNN Việt Nam thực hiện theo quy trình kiểm toán các CTMTQG của KTNN ban hành và áp dụng từ năm 2012, sau đó được thay thế bởi quy trình kiểm toán ban hành theo quyết định

số 01/1013/QĐ-KTNN)

- Về thời gian: Số liệu kiểm toán phục vụ cho nghiên cứu dựa trên kết quả kiểm toán CTMTQG xây dựng nông thôn mới do KTNN Chuyên ngành II thực hiện bắt đầu từ năm 2015

- Về nội dung: Tập trung nghiên cứu chất lượng kiểm toán CTMTQG xây dựng nông thôn mới do KTNN chuyên ngành II thực hiện năm 2015

4 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và Cơ sở lý luận về kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia

Chương 2 Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng chất lượng kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của Kiểm toán Nhà nước

Chương 4: Một số giải pháp nâng cao chất lượng kiểm toán chương trình mục tiêu

quốc gia về xây dựng nông thôn mới của Kiểm toán Nhà nước

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chất lượng KTNN nói chung và chất lượng kiểm toán CTMTQG của Kiểm

toán Nhà nước nói riêng là vấn đề được các tổ chức kiểm toán (KTNN, công ty kiểm toán độc lập, kiểm toán nội bộ), các hiệp hội kiểm toán (hiệp hội KTNN, kiểm toán độc lập) quan tâm Tuy nhiên, việc nghiên cứu một cách khoa học, bài bản nâng lên tầm lý luận và chỉ dẫn định hướng mang tính phổ quát về vấn đề này chưa nhiều Sau đây là một số nghiên cứu chủ yếu, tiêu biểu

Đề tài khoa học cấp bộ: “Hoàn thiện cơ chế kiểm soát chất lượng hoạt động

kiểm toán độc lập ở Việt Nam”, Bộ Tài chính (2001); Chủ nhiệm đề tài: PGS.TS

Vương Đình Huệ Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về chất lượng và kiểm tra chất lượng dịch vụ kiểm toán độc lập (sự cần thiết, các yếu tố kiểm tra chất lượng, cơ chế, nội dung và phương pháp kiểm tra chất lượng kiểm toán ) Đề tài đã đề xuất cơ chế kiểm soát chất lượng kiểm toán của các doanh nghiệp kiểm toán; nội dung và phương pháp kiểm tra; quy trình kiểm tra Đây là một đề tài nghiên cứu khá thành công về cơ chế và cách thức, nội dung kiểm soát chất lượng kiểm toán, có giá trị tham khảo tốt, gợi mở hướng nghiên cứu cho luận

án Tuy nhiên, do chỉ nghiên cứu về kiểm toán độc lập, nên đề tài không đề cập đến hoạt động KTNN

Vấn đề kiểm soát chất lượng kiểm toán cũng được cơ quan KTNN rất quan tâm nghiên cứu trong các đề tài nghiên cứu khoa học Từ khi Luật KTNN có hiệu lực (năm 2006) đến nay có 2 đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ về kiểm soát chất lượng kiểm toán Đó là:

Đề tài khoa học cấp bộ: “Hoàn thiện tổ chức công tác kiểm tra, kiểm soát

chất lượng kiểm toán của KTNN”, do Thạc sỹ Nguyễn Trọng Thuỷ làm chủ nhiệm

(nghiệm thu tháng 9/2010), với đối tượng nghiên cứu chủ yếu về tổ chức công tác