Đổi mới hình thức, phương pháp dạy học môn giáo dục quốc phòng và an ninh ở trường trung học phổ thông đáp ứng chuẩn kiến thức và kỹ năng

Hình thức và phương pháp dạy học môn GDQP&AN vẫn được các trường THPT xem nhẹ, phương pháp dạy học mang tính thụ động và ít chú ý đến khả năng của mỗi HS, ảnh hưởng của phương pháp dạy h

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG HÀ NỘI 2

NGUYỄN THỊ NGÂN

ĐỔI MỚI HÌNH THỨC, PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐÁP ỨNG CHUẨN KIẾN THỨC VÀ KĨ NĂNG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng và an ninh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG HÀ NỘI 2

NGUYỄN THỊ NGÂN

ĐỔI MỚI HÌNH THỨC, PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐÁP ỨNG CHUẨN KIẾN THỨC VÀ KĨ NĂNG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng và an ninh

Người hướng dẫn khoa học

Đại tá ThS HÀ MẠNH HÙNG

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo Đại tá Thạc sĩ Hà Mạnh Hùng - Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục Quốc phòng Hà Nội 2 đã dành nhiều thời gian hướng dẫn và chỉ bảo tận tình em trong suốt thời gian em thực hiện khóa luận

Em xin chân thành cảm ơn các thầy giáo trong Trung tâm Giáo dục Quốc phòng Hà Nội 2 đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong thời gian em làm khóa luận

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp được hoàn thành là kết quả nghiên cứu nỗ lực của bản thân

Khóa luận tốt nghiệp này không trùng với kết quả nghiên cứu của các tác giả khác Nếu sai em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 05 tháng 05 năm 2016

Sinh viên

Nguyễn Thị Ngân

Sách giáo khoa Giáo dục và Đào tạo Nhà xuất bản

Học sinh Giáo viên

DANH MỤC BIỂU BẢNG Trang

Bảng 1: Kết quả nhận thức về GDQP&AN của HS 20

Bảng 2: Kết quả sử dụng hình thức dạy học 24

Bảng 3: Kết quả đánh giá chuẩn kiến thức cho HS 29

Bảng 4: Kết quả đánh giá chuẩn kĩ năng cho HS 30

Bảng 5: Thái độ của HS trong giờ học thực hành 31

Bảng 6: Kết quả khảo nghiệm 50

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 4

7 Cấu trúc khóa luận 4

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ HÌNH THỨC, PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN HỌC GDQP&AN ĐÁP ỨNG CHUẨN KIẾN THỨC VÀ KĨ NĂNG 5

1.1 Cơ sở lí luận về hình thức và phương pháp dạy học môn GDQP&AN ở trường THPT đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng 5

1.1.1 Cơ sở lí luận về hình thức, phương pháp dạy học môn GDQP&AN ở trường THPT 5

1.1.2 Cơ sở lí luận về chuẩn kiến thức và kĩ năng 7

1.1.3 Hình thức, phương pháp dạy học môn học GDQP&AN ở trường THPT đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng 8

1.1.4 Đổi mới hình thức, phương pháp dạy học môn GDQP&AN ở trường THPT đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng 10

1.2 Một số khái niệm được sử dụng trong đề tài 15

1.2.1 Hình thức dạy học môn học GDQP&AN 15

1.2.2 Phương pháp dạy học môn học GDQP&AN 15

1.2.3 Chuẩn kiến thức và kĩ năng môn học GDQP&AN 16

1.2.3.1 Khái niệm chuẩn kiến thức và kĩ năng môn học GDQP&AN 16

1.2.3.2 Chuẩn kiến thức và kĩ năng môn học GDQP&AN ở trường THPT 16

Chương 2 THỰC TRẠNG HÌNH THỨC, PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN HỌC GDQP&AN 18

2.1 Thực trạng quản lí, quá trình dạy học môn học GDQP&AN ở trường THPT 18

2.1.1 Quá trình dạy học môn học GDQP&AN 18

2.1.2 Về GV 18

2.1.3 Về HS 20

2.1.4 Các điều kiện bảo đảm 21

2.1.5 Thực trạng quá trình kiểm tra, đánh giá 23

2.2 Thực trạng hình thức dạy học môn học GDQP&AN ở trường THPT 23

2.3 Thực trạng phương pháp dạy học môn học GDQP&AN ở trường THPT 25

2.4 Sự kết hợp hình thức và phương pháp dạy học môn học GDQP&AN ở trường THPT 27

2.5 Thực trạng kết quả môn học GDQP&AN ở trường THPT đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng 29

2.6 Đánh giá ưu điểm và nhược điểm hình thức, phương pháp dạy học môn học GDQP&AN ở trường THPT 31

Chương 3 ĐỔI MỚI HÌNH THỨC, PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN HỌC GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐÁP ỨNG CHUẨN KIẾN THỨC VÀ KĨ NĂNG 33

3.1 Nguyên tắc đề xuất 33

3.2 Đổi mới hình thức, phương pháp dạy học môn học GDQP&AN 34

3.2.1 Đổi mới hình thức, phương pháp dạy học chủ đề một số hiểu biết chung về quốc phòng và an ninh 34

3.2.2 Đổi mới hình thức, phương pháp dạy học chủ đề kĩ thuật 37

3.2.3 Đổi mới hình thức, phương pháp dạy học chủ đề chiến thuật 40

3.2.4 Đổi mới hình thức, phương pháp dạy học chủ đề điều lệnh đội ngũ 44

3.3 Khảo nghiệm các biện pháp đổi mới hình thức, phương pháp dạy học môn học GDQP&AN ở trường THPT đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng 50

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 54

TÀI LIỆU THAM KHẢO 55

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Lịch sử nhân loại đã bước sang một kỉ nguyên mới, kỉ nguyên của thông tin tri thức Thông tin và tri thức được coi là tài sản vô giá, là quyền lực tối ưu của mỗi quốc gia Sự phát triển như vũ bão của khoa học - công nghệ đã dẫn đến sự gia tăng nhanh chóng khối lượng tri thức nhân loại cũng như ứng dụng chúng vào đời sống xã hội tạo nên sự đa dạng của thế giới Tình hình đó đã làm thay đổi những quan niệm về giáo dục Ngày nay, giáo dục được xem là chìa khóa vàng để mỗi người, mỗi quốc gia tiến bước vào tương lai Giáo dục không chỉ truyền tải những kinh nghiệm lịch sử của thế

hệ trước cho thế hệ sau mà quan trọng hơn, giáo dục trang bị cho mỗi người phương pháp học tập, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và phát triển năng lực người học Để người học đáp ứng được những yêu cầu đó, việc cải cách, đổi mới giáo dục là một việc làm hết sức cần thiết và cấp bách trong đó đổi mới hình thức, phương pháp dạy học là khâu then chốt

Luật GDQP&AN đã nêu: “GDQP&AN được xác định là môn học chính khóa trong chương trình giáo dục Luật xác định nội dung cơ bản GDQP&AN cho từng loại đối tượng Trong đó, đối với THPT; trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề là để bảo đảm cho HS có những hiểu biết ban đầu về nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân; về truyền thống chống ngoại xâm của dân tộc, lực lượng vũ trang nhân dân và nghệ thuật quân sự Việt Nam; có kiến thức cơ bản, cần thiết về phòng thủ dân sự và kỹ năng quân sự; sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự bảo vệ

được như mong muốn

Môn học GDQP&AN là môn học đặc trưng về cả nội dung, phương pháp

và hình thức thực hiện, mỗi bài giảng của chương trình môn học cần có những hình thức, phương pháp riêng thể hiện tính đặc thù của môn học Thực tế việc dạy học môn học GDQP&AN ở trường THPT vẫn chưa thực sự đáp ứng được chuẩn kiến thức và kĩ năng Hình thức và phương pháp dạy học môn GDQP&AN vẫn được các trường THPT xem nhẹ, phương pháp dạy học mang tính thụ động và ít chú ý đến khả năng của mỗi HS, ảnh hưởng của phương pháp dạy học truyền thống đã quá quen thuộc trong thời gian dài, chưa có sự tiếp thu phương pháp dạy học hiện đại, chưa có sự phối hợp giữa các phương pháp dạy học với nhau và giữa hình thức dạy học với phương pháp dạy học, chưa tìm ra ưu, nhược điểm của hình thức, phương pháp dạy học để thay đổi, kế thừa và phát huy Đặc biệt hình thức, phương pháp dạy học chưa theo kịp xu thế đổi mới của xã hội, của ngành GD&ĐT, chưa xứng đáng với vị trí chiến lược trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Để nâng cao năng lực sư phạm của GV dạy học môn học GDQP&AN đồng thời nâng cao chất lượng môn học, nhận thức, tư duy của HS THPT về môn học GDQP&AN, chúng ta cần phải đổi mới hình thức, phương pháp dạy học

Xuất phát từ những vấn đề trên tôi chọn đề tài: “Đổi mới hình thức, phương pháp dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh ở trường trung học phổ thông đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng.”

2 Mục đích nghiên cứu

Đổi mới hình thức, phương pháp dạy học môn GDQP&AN ở trường THPT đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về hình thức, phương pháp dạy học môn học GDQP&AN

ở trường THPT đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng

- Đánh giá thực trạng hình thức, phương pháp dạy học môn học giáo dục quốc phòng và an ninh ở trường THPT

- Đề xuất biện pháp đổi mới hình thức, phương pháp dạy học môn học GDQP&AN

ở trường THPT đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Hình thức, phương pháp dạy học môn GDQP&AN ở trường THPT đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Do quy định về thời gian nghiên cứu thực hiện khóa luận tốt nghiệp nên số liệu nghiên cứu từ 2015-2016, ở 3 trường THPT thuộc tỉnh Vĩnh Phúc gồm: Xuân Hòa, Phúc Yên, Tam Dương

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Sử dụng hình thức tổng hợp và phân tích tài liệu: nghiên cứu các tài liệu liên quan đến GDQP&AN đặc biệt là các tài liệu về hình thức, phương pháp dạy học môn học GDQP&AN

5.2 Phương pháp điều tra

Sử dụng phương pháp điều tra để khảo sát một nhóm đối tượng trên một diện rộng nhằm phát hiện các quy luật, trình độ phát triển, những đặc điểm về mặt định tính

và định lượng của đối tượng cần nghiên cứu Sử dụng phương pháp điều tra cơ bản và phương pháp điều tra Ankét

5.3 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

Gửi phiếu điều tra (bảng hỏi) đến những người am hiểu hoặc có liên quan đến những nội dung có trong đề tài để thu thập thông tin liên quan tới quá trình dạy học môn học GDQP&AN

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

6.1 Ý nghĩa khoa học

Từ việc tìm hiểu thực trạng quá trình dạy học, hình thức, phương pháp dạy học môn học GDQP&AN đang được áp dụng tại các trường THPT làm cơ sở để đề xuất biện pháp đổi mới hình thức, phương pháp dạy học môn học GDQP&AN đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng góp phần nâng cao chất lượng môn học GDQP&AN

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đề tài bảo vệ thành công sẽ đóng góp cho quá trình dạy học, là nguồn tài liệu tham khảo đối với GV dạy học môn học GDQP&AN thuộc các nhà trường THPT

7 Cấu trúc khóa luận

Khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận về hình thức, phương pháp dạy học môn học GDQP&AN đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng

Chương 2: Thực trạng hình thức, phương pháp dạy học môn học GDQP&AN Chương 3: Đổi mới hình thức, phương pháp dạy học môn học GDQP&AN ở trường THPT đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ HÌNH THỨC, PHƯƠNG PHÁP

DẠY HỌC MÔN HỌC GDQP&AN ĐÁP ỨNG CHUẨN KIẾN THỨC VÀ KĨ NĂNG

1.1 Cơ sở lí luận về hình thức và phương pháp dạy học môn GDQP&AN ở trường THPT đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng

1.1.1 Cơ sở lí luận về hình thức, phương pháp dạy học môn GDQP&AN ở trường THPT

1.1.1.1 Cơ sở lí luận về hình thức, phương pháp dạy học

Hình thức, phương pháp dạy học là con đường, là cách thức để GV truyền tải kiến thức, kĩ năng cho HS trong quá trình dạy học Hình thức, phương pháp đóng vai trò quyết định đến kết quả của môn học Qúa trình dạy học đạt kết quả cao nếu chúng ta hiểu và nắm rõ về hình thức và phương pháp dạy học

Hình thức tổ chức dạy học là cách tiến hành tổ chức hoạt động dạy học theo chế

độ và trật tự nhất định nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học của nhà trường Hình thức

tổ chức dạy học phải tuân theo những nguyên tắc cơ bản của lí luận dạy học, trong đó trước hết phải tính đến là nguyên tắc đảm bảo tính tích cực, chủ động của người học, hướng dẫn người học tự khám phá ra những tri thức khoa học rồi tự mình biến chúng thành vốn kiến thức và kĩ năng của mình bằng những con đường phù hợp nhất với những tư chất của riêng mình Cho nên các hình thức dạy học phải phục vụ cho người học là chủ yếu, chứ không phải cho người dạy kể cả khi quá trình dạy học diễn ra song song cùng một lúc trên giờ lí thuyết hay giờ thực hành Tùy theo lứa tuổi hay tính chất nội dung mà áp dụng các hình thức dạy học khác nhau: lên lớp nghe giảng, nghe phụ đạo, tự học, thảo luận, thực hành, thực tập, tham quan, hoạt động ngoại khóa Các hình thức này có thể tổ chức theo lớp, theo nhóm hoặc cá nhân

Phương pháp dạy học là cách thức người thầy tiến hành việc dạy nội dung đi đôi với việc dạy cách học cho trò nhằm giúp cho trò trau dồi phương pháp tự học để nắm vững nội dung đang học, đồng thời rèn luyện cách tự học suốt đời Phương pháp dạy học được hiểu như thế thường gọi là phương pháp sư phạm tích cực

Khi đề cập đến phương pháp dạy và học tập, đã có rất nhiều nhà nghiên cứu, chuyên gia, nhà khoa học và đội ngũ GV, giảng viên trong các nhà trường trao đổi vấn đề này, thậm chí một số nhà khoa học, nhà giáo đã nghiên cứu sâu một vấn đề nào đó trong phương pháp dạy học Những năm gần đây, nhiều hội thảo khoa học cũng đã được tổ chức với quy mô lớn ở tầm quốc gia, trong các trường đại học Nhiều bài viết về đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực cũng đã được trình bày khá công phu Tuy nhiên, các ý kiến trong hội thảo cũng như trong các bài viết của tác giả còn có nhiều vấn đề khác nhau Có ý kiến, bài viết cho rằng đã đổi mới thì phải đổi mới hoàn toàn, thay vì cái cũ là cái mới thì mới có hiệu quả trong phương pháp dạy học Không nên thay đổi hoàn toàn phương pháp dạy học cũ bằng phương pháp dạy học mới, chỉ nên thay đổi một phần hoặc một nửa mới không bị hẫng hụt, có nhiều ý kiến trao đổi cho rằng nên như thế Khi nghiên cứu về phương pháp dạy học trên thế giới, người ta có nhiều cách dạy học, có nhiều phương pháp dạy học Nhưng cách dạy học nào, phương pháp dạy học nào thì tựu chung và cuối cùng là đem lại chất lượng, sản phẩm đào tạo, chất lượng, hiệu quả dạy và học cho

GV và HS, sinh viên

1.1.1.2 Cơ sở lí luận về hình thức, phương pháp dạy học môn giáo dục quốc phòng

an ninh ở trường THPT

GDQP&AN là môn học được thực hiện dưới sự chỉ đạo, bảo đảm của nhiều

bộ, ngành nhưng chủ yếu là Bộ Quốc Phòng và Bộ GD&ĐT

Vì vậy, hình thức tổ chức và phương pháp dạy học môn học GDQP&AN rất

đa dạng và mang tính đặc thù Quá trình thực hiện nội dung có thể tổ chức học xen

kẽ, học rải, học tập trung theo từng giai đoạn hoặc từng học phần Khi tổ chức thực hiện cần hết sức chú trọng sự liên kết, phối hợp của các cơ quan quân sự địa phương, các đơn vị, nhà trường quân đội và các cơ quan, ban ngành khác đảm bảo tính thống nhất về nội dung, hình thức, phương pháp dạy học

Đặc trưng cơ bản nhất của hình thức tổ chức dạy học môn học GDQP&AN trước hết là phản ánh hình thức làm việc của GV và HS Hình thức tổ chức dạy học

bị chi phối và phụ thuộc vào mục đích và mối quan hệ của hoạt động dạy và hoạt động học Sự phối hợp quan hệ này có thể mang tính chất tập thể hoặc cá nhân, có

thể trực tiếp hoặc gián tiếp, có thể là sự chi phối của cả hai phía hoặc là hoạt động chủ yếu của một phía… Nghĩa là hình thức tổ chức dạy học phải thể hiện rõ được tính mục đích, phản ánh được mức độ tích cực nhận thức của HS và sự chỉ đạo của

GV trong từng giờ học, buổi học Hình thức tổ chức dạy học môn học GDQP&AN

là sự biểu hiện bên ngoài của hoạt động được chi phối chặt chẽ của GV và HS, được thực hiện theo một trật tự nhất định và trong một chế độ nhất định

Môn học GDQP&AN bao gồm 2 nội dung lí thuyết và thực hành do vậy yêu cầu về chuyên môn đối với GV GDQP&AN là rất cao, đòi hỏi GV GDQP&AN phải có kiến thức sâu rộng, kĩ năng giảng bài lí thuyết, kĩ năng thuyết trình và thành thạo các tư thế, động tác trong bài thực hành

Trong quá trình vận dụng kiến thức vào thực tiễn giảng dạy, để truyền tải kiến thức quốc phòng, kĩ năng quân sự trong bài học cho HS một cách đầy đủ nhất, sinh động nhất để HS dễ dàng tiếp thu ngoài việc tổ chức dạy học hợp lí GV cần phải xác định đúng phương pháp áp dụng cho từng nội dung của bài học, có kế hoạch xây dựng hình thức, phương pháp dạy học sao cho phù hợp với yêu cầu của mỗi tiết học

Từ những cơ sở trên có thể rút ra hình thức, phương pháp dạy học môn học GDQP&AN là cách thức sắp xếp tiết học được chuẩn bị chu đáo, tổ chức chặt chẽ, đảm bảo sự thống nhất giữa hoạt động dạy và hoạt động học, phát huy tính dân chủ trong học tập Thông qua hình thức dạy học để truyền thụ, củng cố tri thức và rèn luyện cho HS kĩ năng vân dụng vào thực tế, phát triển tư duy logic, khả năng chủ động, ý thức độc lập, sáng tạo trong học tập

1.1.2 Cơ sở lí luận về chuẩn kiến thức và kĩ năng

Trong chương trình Giáo dục phổ thông, chuẩn kiến thức kĩ năng được thể hiện, cụ thể hoá ở các chủ đề của chương trình môn học, theo từng lớp học và cấp học Việc thực hiện dạy học và chỉ đạo dạy học theo chuẩn kiến thức kĩ năng là một

yêu cầu cơ bản trong dạy học và quản lý hoạt động dạy học trong bối cảnh hiện nay

Dạy học theo chuẩn kiến thức kĩ năng là dạy theo một tiêu chí qui định phù hợp với phương pháp dạy học trong một giai đoạn nhất định góp phần nâng cao chất lượng

học tập cho HS theo tiêu chuẩn tối thiểu qui định, góp phần chống quá tải cho HS

Chuẩn kiến thức kĩ năng gồm có chuẩn kiến thức kĩ năng của chương trình môn học và chuẩn kiến thức kĩ năng của chương trình cấp học, đó là những yêu cầu

cơ bản, tối thiểu về kiến thức kĩ năng của môn học mà mỗi HS cần phải tự giác học

tập để ứng dụng vào thực tiễn, để làm người, để chung sống,… và có thể đạt được

các mức độ yêu cầu về kiến thức kĩ năng, phù hợp với trí tuệ, tâm, sinh lý lứa tuổi, nền tảng kiến thức kĩ năng,… sau mỗi đơn vị kiến thức và sau từng giai đoạn học tập trong mỗi cấp học

Việc dạy học dựa trên chuẩn kiến thức kĩ năng nhằm giúp HS không phải học những kiến thức trùng lặp, giảm thời gian học lý thuyết thuần túy, tăng thời gian thực hành, giúp các em có điều kiện được vận dụng lý thuyết vào thực tiễn, hình thành năng lực nhận thức, năng lực hành động và kỹ năng sống Bên cạnh đó việc dựa trên chuẩn kiến thức kĩ năng còn tạo thêm điều kiện cho GV đổi mới hình thức, phương pháp dạy học theo yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông, nâng cao chất lượng giáo dục, chú ý hơn nữa tới việc rèn nhân cách, đạo đức cho học sinh; tăng cường thể chất, phát huy khả năng sáng tạo, giải quyết các vấn đề trong học tập

và trong cuộc sống; có hứng thú và phương pháp để học sinh có thể tự học suốt đời

1.1.3 Hình thức, phương pháp dạy học môn học GDQP&AN ở trường THPT đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng

Hình thức và phương pháp giảng dạy môn học GDQP&AN có những bước phát triển vững vàng trên cơ sở vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin về vấn đề quân sự, đáp ứng chuẩn kiến thức kĩ năng theo quy định của Bộ GD&ĐT và dựa theo đó để biên soạn nội dung chương trình học phù hợp giống như

các môn học khác trong chương trình giáo dục, đào tạo toàn khóa

- Hình thức tổ chức dạy học môn học GDQP&AN được hiểu là cách thức sắp xếp, tổ chức tiến hành các buổi học theo một trật tự, chế độ nhất định nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ dạy học đặt ra

+ Hình thức tổ chức dạy học bài lí thuyết: Một lớp học lí thuyết trên lớp phụ thuộc vào điều kiện, khả năng ở các cơ sở đào tạo Một lớp học lí thuyết thông

thường có khoảng từ 30-50 HS Một lớp học như vậy là hợp lí và sẽ phát huy được khả năng trình bày của GV, nhất là việc thể hiện kĩ năng trình bày bài giảng HS sẽ phát huy và khai thác có hiệu quả mô hình, học cụ chuyên dùng Lớp học nếu được

tổ chức phù hợp, hoạt động của người thầy và hoạt động của HS, sinh viên sẽ hiệu quả hơn GV không nên có tư tưởng, quan điểm tổ chức giảng dạy bài lí thuyết trên lớp học như thế nào cũng được, bằng hình thức nào cũng được mà cần phải xác định rõ ràng trước khi tiến hành giảng Một số hình thức tổ chức dạy học cơ bản là diễn giảng, tự học, thảo luận, các hoạt động ngoại khóa

+ Hình thức dạy học bài thực hành: Hình thức giảng dạy bài thực hành luôn mang tính khoa học, khách quan, hình thức tổ chức tập luyện đảm bảo cho mỗi HS

dễ quan sát, dễ sửa sai sót của mình trong huấn luyện, đồng thời giúp cho GV có thể quan sát toàn bộ hành động của HS Hình thức giảng dạy thực hành thường là tổ chức đội hình lên lớp, tổ chức luyện tập hoặc tổ chức hội thi, hội thao

- Phương pháp dạy học GDQP&AN là tổng hợp các hình thức hoạt động, phối hợp thống nhất giữa người dạy và người học nhằm thực hiện mục đích, nhiệm

vụ dạy học đặt ra

+ Phương pháp dạy học bài lí thuyết: Có rất nhiều phương pháp giảng bài lí thuyết nhưng sử dụng phương pháp nào để có hiệu quả trong dạy học môn học GDQP&AN đòi hỏi GV phải cân nhắc, tính toán kĩ sao cho hợp lí, khoa học Một

số phương pháp được sử dụng trong giảng bài lí thuyết là phương pháp thuyết trình độc thoại kết hợp với sử dụng các phương tiện trực quan, thuyết trình kết hợp với đàm thoại, thuyết trình diễn đạt vấn đề Phương pháp thuyết trình Phương pháp này vẫn đang được sử dụng như là một phương pháp chính, không thể thiếu trong bất kì cấp học nào, bậc học nào nhất là trong dạy bài lí thuyết môn GDQP&AN

+ Phương pháp dạy học bài thực hành: Phương pháp dạy học bài thực hành luôn đòi hỏi yêu cầu rất cao đối với GV, GV cần phải có tổng hợp rất nhiều kĩ năng dạy để cho HS dễ nhớ, dễ tiếp thu, do trình độ nhận thức của HS không đồng đều nên phải chọn phương pháp dạy học cho phù hợp khi thực hành dạy lí thuyết, huấn luyện thực hành, khi tổ chức luyện tâp Phương pháp thường được GV sử dụng

trong giảng dạy thực hành là:

Đối với nội dung lí thuyết trong bài thực hành thường áp dụng phương pháp diễn giải, nêu nội dung, phân tích và kết hợp lí luận dẫn dắt cho HS nhận thức được vấn đề

Đối với nội dung thực hành thường áp dụng phương pháp trực quan, người huấn luyện làm theo 3 bước làm nhanh, làm chậm có phân tích và làm tổng hợp để

HS khái quát, nhận biết, hiểu rõ động tác và tự giác làm theo

Khi luyện tập thường áp dụng phương pháp luyện tập theo 4 bước: Từng người

tự nghiên cứu, từng người luyện tập, tổ luyện tập, tiểu đội luyện tập

Hình thức, phương pháp dạy học môn học GDQP&AN rất phong phú và đa dạng Đó là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các phương pháp dạy học lí thuyết và thực hành, giữa các phương pháp mang tính chất trừu tượng và cụ thể… nhằm làm cho HS vừa có nhận thức sâu sắc về đường lối nghệ thuật quân sự, vừa rèn luyện, phát triển các kĩ năng về phòng thủ dân sự, nắm chắc động tác về kĩ thuật, chiến thuật, điều lệnh đội ngũ

Hình thức, phương pháp dạy học GDQP&AN ngày nay không ngừng được đổi mới, phát triển theo hướng tăng cường vận dụng các hình thức, phương pháp dạy học tiên tiến kết hợp với các phương tiện kĩ thuật dạy học hiện đại và ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả môn học GDQP&AN

1.1.4 Đổi mới hình thức, phương pháp dạy học môn GDQP&AN ở trường THPT đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng

Nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thức XI xác định: “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo: Thực hiện đồng bộ các giải pháp phát triển và nâng cao chất lượng GD&ĐT Đổi mới phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện…” đòi hỏi việc dạy môn học GDQP&AN phải không ngừng đổi mới theo hướng tăng cường vận dụng các phương pháp dạy học tiên tiến, kết hợp với việc sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại nhằm: “Phát huy tinh thần độc lập suy nghĩ và sáng tạo của HS, sinh viên, đề cao năng lực tự học, tự hoàn thiện học vấn, tay nghề…” Việc đổi mới được thực hiện đồng bộ trên tất cả các phương diện,

cụ thể như sau:

- Đổi mới nhận thức đối với môn học GDQP&AN

HS là nhân tố quan trọng quyết định tương lai, vận mệnh của dân tộc Trong suốt quá trình lãnh đạo sự nghiệp cách mạng, Đảng cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến việc giáo dục thế hệ trẻ, động viên, phát huy sức mạnh to lớn của HS trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân cho đất nước

Những năm qua, tình hình thế giới và khu vực, diễn biến phức tạp, tiềm ẩn những yếu tố khó lường; các thế lực thù địch vẫn ráo riết chống phá cách mạng nước ta bằng chiến lược “diễn biến hòa bình” Trong đó, lực lượng HS là mục tiêu quan trọng hàng đầu để các thế lực thù địch tác động, chuyển hóa về tư tưởng Ngày 3-5-2007, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 12-CT/TW, về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác GDQP&AN trong tình hình mới Theo đó, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng với nhiệm vụ GDQP&AN cho HS, sinh viên trong các nhà trường là nhiệm vụ cấp thiết

Những yêu cầu trên đòi hỏi các cơ quan, tổ chức, các trường THPT cùng toàn thể đội ngũ GV GDQP&AN và HS phải nhận thức rõ được tầm quan trọng của môn học GDQP&AN, vị trí, vai trò của môn học trong chương trình đào tạo, có ý thức xây dựng môn học để môn học ngày càng phát triển

- Đổi mới nội dung môn học GDQP&AN

Nội dung chương trình môn học GDQP&AN trong hệ thống giáo dục quốc gia là hệ thống quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về quân sự, quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN và hệ thống kiến thức, kĩ xảo, kĩ năng quân sự cần thiết nhất định, được sắp xếp thành các chuyên đề, chủ đề hoặc bài học ứng dụng với các hoạt động dạy học theo trình tự logic nội dung và logic nhận thức

Tại Đại hội Đảng lần thứ XII đã xác định: “Tiếp tục đổi mới nội dung giáo dục theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề, tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống, tri thức pháp luật và ý thức công dân Tập trung vào những giá trị cơ bản của văn hóa, truyền thống và đạo lí dân tộc, tinh hoa văn hóa

nhân loại, giá trị cốt lõi và nhân văn của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cương lĩnh, đường lối của Đảng Tăng cường giáo dục thể chất, kiến thức quốc phòng, an ninh và hướng nghiệp” Có thể nhận thấy kiến thức quốc phòng, an ninh luôn được Đảng, Nhà nước chú trọng, quan tâm đặc biệt

Chương trình GDQP&AN cấp THPT được ban hành theo quyết định 79/2007/QĐ - BGDĐT ngày 24 tháng 12 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT được thực hiện từ năm học 2008 - 2009 Nội dung chương trình môn học GDQP&AN THPT gồm 5 phần một số hiểu biết chung về nền quốc phòng và an ninh, điều lệnh, kĩ thuật, chiến thuật và một số hiểu biết về phòng thủ dân sự với những bài cụ thể cho các lớp 10, 11, 12

Xuất phát từ những thay đổi của tình hình kinh tế - xã hội, âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù và tư duy mới của Đảng ta về GDQP&AN, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN đã đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới nội dung, chương trình môn học GDQP&AN

Nội dung môn học GDQP&AN sau khi đổi mới phải tiếp tục khẳng định, làm rõ những luận điểm, quan điểm cơ bản có tính nguyên tắc của lí luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng ta về quân sự, quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc, phải kịp thời quán triệt làm rõ những phát triển trong quan điểm của Đảng ta trên lĩnh vực quân sự, quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc Đồng thời phải làm rõ những thay đổi của tình hình kinh tế - xã hội, chính trị, văn hóa, tư tưởng, ngoại giao, quân sự, quốc phòng, an ninh trên thế giới nhất là những thay đỏi trong thủ đoạn, âm mưu chống phá cách mạng nước ta của các thế lực thù địch Phải tăng cường tính giáo dục trong môn học GDQP&AN, nội dung môn học phải bám sát thực tế, phải có sự liên thông, kế thừa, phát triển nội dung môn học GDQP&AN

- Tổ chức, thực hiện dạy học môn học GDQP&AN

Thông tư liên tịch 123/2015/TTLT-BQP-BGDĐT-BLĐTBXH ngày 05 tháng

11 năm 2015 quy định tổ chức, hoạt động của Trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh, liên kết giáo dục quốc phòng và an ninh của các trường cao đẳng, cơ sở giáo dục đại học; thường xuyên đổi mới phương pháp dạy - học môn học giáo dục quốc

phòng và an ninh cho HS, sinh viên theo hướng tích cực, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy Việc tổ chức, thực hiện dạy học môn học GDQP&AN được thực hiện theo phân phối chương trình của Bộ GD&ĐT

Tuy nhiên, việc tổ chức, thực hiện dạy học môn học GDQP&AN nhà trường

có thể căn cứ vào nội dung, điều kiện thực tế của môn học và để bảo đảm thuận lợi cho việc phân phối chương trình 1 tiết/ 1 tuần trong 35 tuần Thời lượng mỗi tiết là

45 phút/ tiết

Hàng năm Bộ GD&ĐT có văn bản chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện cụ thể để các trường nắm bắt được những quy định mới về đổi mới tổ chức, thực hiện đối với môn học GDQP&AN Có thể nhận thấy, các bài trong chương trình GDQP&AN khối THPT đều có tính độc lập tương đối, nên có thể thay đổi trình tự của một số bài ở trong xây dựng tiến trình và kế hoạch cụ thể, thực hiện tổ chức dạy học phù hợp với điều kiện trường học để nhằm mục đích giáo dục tốt nhất cho HS về kiến thức GDQP&AN

Đổi mới trong dạy học mục đích chính là đổi mới hình thức, phương pháp dạy học Luôn mang tính chất là một môn học đặc thù nên quá trình dạy học môn học GDQP&AN cũng phải không ngừng đổi mới nhằm phát huy cao độ tính tích cực, sáng tạo của người học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo toàn diện ở các nhà trường hiện nay Thực hiện theo đúng Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”

Hiện nay, đã có rất nhiều giải pháp đổi mới dạy học môn học GDQP&AN được các nhà nghiên cứu đưa ra nhằm nâng cao hiệu quả môn học như dạy học theo

phương pháp tích cực, phương pháp dạy học nêu vấn đề, phương pháp tình huống,… Tuy nhiên các phương pháp mới đó chưa được vận dụng nhiều vào giảng dạy để đạt được mục tiêu “dạy người, dạy chữ, dạy nghề” mà Đại hội Đảng lần thứ

XI đã chỉ ra Vậy người GV cần nghiên cứu, đổi mới, vận dụng, kết hợp linh hoạt hình thức, phương pháp dạy học để đổi mới quá trình dạy học

- Đổi mới đánh giá kết quả môn học GDQP&AN

Đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông đang trở thành vấn đề được xã hội

và toàn ngành giáo dục quan tâm Đánh giá tốt sẽ giúp cho việc ra các quyết định đúng đắn, phù hợp với yêu cầu phát triển giáo dục Đánh giá tốt cũng giúp điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện từ các chủ trương lớn đến các hoạt động giáo dục cụ thể nhằm đảm bảo nâng cao hơn nữa hiệu quả giáo dục

Kiểm tra, đánh giá là một quá trình được tiến hành có hệ thống để xác định mức độ đạt được về trình độ nắm tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, trình độ phát triển trí tuệ

và trình độ được giáo dục của HS trong quá trình dạy học, từ đó điều chỉnh, điều khiển quá trình dạy học vận động, phát triển nhằm thực hiện tốt các mục tiêu, nhiệm

Đổi mới kiểm tra, đánh giá môn học GDQP&AN, để đạt được chất lượng, hiệu quả cao cần thực hiện theo các nguyên tắc sau: có tính mục đích, rõ ràng, phát huy tính tích cực, chủ động, độc lập, sáng tạo của người học, đảm bảo tính khách quan, phải tiến hành thường xuyên, liên tục, có hệ thống và phải sử dụng tổng hợp các phương pháp kiểm tra, các loại thang đánh giá

1.2 Một số khái niệm được sử dụng trong đề tài

1.2.1 Hình thức dạy học môn học GDQP&AN

Theo giáo trình lí luận và phương pháp dạy học GDQP&AN khái niệm hình thức dạy học môn học GDQP&AN được hiểu như sau: “Hình thức tổ chức dạy học GDQP&AN là cách thức sắp xếp, tổ chức tiến hành các buổi học theo một trật tự, chế độ nhất định nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ, dạy học quốc phòng và an ninh đặt ra”

Từ đó tôi đưa ra khái niệm sau: “Hình thức dạy học môn học GDQP&AN là cách thức tổ chức để tiến hành dạy học một cách hệ thống, trình tự, thống nhất, khoa học phù hợp với từng nội dung bài học và từng đối tượng HS, đảm bảo cho HS nắm vững nội dung bài học”

1.2.2 Phương pháp dạy học môn học GDQP&AN

Phương pháp dạy học là cách thầy tiến hành việc dạy nội dung đi đôi với việc dạy cách học cho trò nhằm giúp cho trò trau dồi phương pháp tự học để nắm vững nội dung đang học, đồng thời rèn luyện cách tự học suốt đời Phương pháp dạy học được hiểu như thế thường gọi là phương pháp sư phạm tích cực

Phương pháp dạy học môn học GDQP&AN là tổng hợp các hình thức, hoạt động, phối hợp thống nhất giữa lí thuyết và thực hành, giữa người dạy và người học nhằm thực hiện mục đích, nhiệm vụ dạy học đặt ra Đổi mới hình thức dạy học môn học GDQP&AN được dựa trên tiêu chí kế thừa và phát huy những ưu điểm của hình thức dạy học môn học GDQP&AN truyền thống đồng thời xây dựng hình thức dạy học mới nhằm phát huy cao nhất phẩm chất, năng lực người học, lấy người học làm trung, nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học môn học GDQP&AN

Đổi mới phương pháp dạy học môn học GDQP&AN nhằm nâng cao khả năng nhận thức, khả năng tư duy về quốc phòng cho HS Đổi mới có chọn lọc các phương pháp dạy học truyền thống cho phù hợp với từng đối tượng, hạn chế nặng

về lí thuyết, phương pháp dạy học phải được kết hợp linh hoạt với hình thức dạy học mới, đáp ứng yêu cầu về kiến thức, kĩ năng, thái độ của người học, đạt hiểu quả lĩnh hội cao

1.2.3 Chuẩn kiến thức và kĩ năng môn học GDQP&AN

1.2.3.1 Khái niệm chuẩn kiến thức và kĩ năng môn học GDQP&AN

Chuẩn kiến thức và kĩ năng THPT là tập hợp danh mục đơn vị kiến thức của

hệ thống chương trình các môn học dùng làm mẫu để đối chiếu, kiểm tra, đánh giá mức độ, nội dung thực hiện trong quá trình dạy học để biên soạn sách giáo khoa và soạn đề thi Chuẩn nội dung kiến thức được coi là mức độ tối thiểu cần phải đạt để

có thể công nhận hoàn thành chương trình đúng mục tiêu và yêu cầu của môn học,

do đó chuẩn không bao gồm toàn bộ nội dung kiến thức trong chương trình sách giáo khoa Nhưng mỗi chương trình và sách giáo khoa lại phải có những phần nội dung phong phú hơn, sâu rộng hơn hệ thống chuẩn để đáp ứng yêu cầu giáo dục phát triển, có phân hóa cho phù hợp với năng lực và sở trường của những HS có trình độ tiếp thu cao hơn, để phát hiện và bồi dưỡng những HS có năng khiếu Để xây dựng một hệ thống chuẩn nội dung kiến thức các môn học cần đảm bảo thực hiện đúng các nguyên tắc chủ yếu sau đây: cơ bản, hiện đại, hệ thống, phù hợp với thực tiễn Việt Nam

Nhằm đáp ứng yêu cầu về chuẩn kiến thức kĩ năng THPT, môn học GDQP&AN cũng cần có khái niệm chuẩn kiến thức kĩ năng của môn học Chuẩn kiến thức và kĩ năng môn học GDQP&AN là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, kĩ năng cơ bản về kĩ - chiến thuật của môn học GDQP&AN mà HS cần phải và có thể đạt được trong mỗi đơn vị kiến thức Chuẩn kiến thức, kĩ năng được cụ thể hóa ở các chủ đề của môn học GDQP&AN và ở từng lớp học

1.2.3.2 Chuẩn kiến thức và kĩ năng môn học GDQP&AN ở trường THPT

Chuẩn kiến thức kĩ năng môn học GDQP&AN được xác định cụ thể trong mỗi chủ đề bài học Chuẩn kiến thức kĩ năng là yêu cầu của mỗi GV trong quá trình dạy học Để đáp ứng chuẩn kiến thức kĩ năng môn học GDQP&AN GV cần phải xác định rõ mục tiêu của môn học GDQP&AN Mục tiêu môn học GDQP&AN được xác định cụ thể như sau:

Về kiến thức: Có những hiếu biết ban đầu về nền giáo dục quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, về lịch sử truyền thống chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta,

của quân đội nhân dân và công an nhân dân Có những kiến thức tối thiểu về phòng thủ dân sự

Về kĩ năng: Có kĩ năng tối thiểu về điều lệnh đội ngũ, thực hiện được các động tác từng người không có súng, biết điều khiển (chỉ huy) tập hợp các đội hình

cơ bản của tiểu đội, trung đội, biết phòng tránh thông thường đối với một số loại bom, đạn và thiên tai, biết xử lí đơn giản ban đầu các tai nạn giao thông, băng bó nhiều vết thương, biết cách phòng, chống ma túy đối với bản thân và cộng đồng

Về thái độ: Xây dựng niềm tự hà và trân trọng với truyền thống dựng nước

và giữ nước của dân tộc, của các lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam Xác định nhiệm vụ, trách nhiệm của người HS tham gia vào các hoạt động về công tác quốc phòng và an ninh ở nhà trường, ở địa phương trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc, góp phần hình thành lối sống có ý thức tổ chức kỉ luật của thế hệ HS Bồi dưỡng lòng yêu nước, yêu quê hương, niềm tự hào dân tộc, ý thức học tập, trân trọng những giá trị lịch sử của dân tộc Nâng cao ý thức vươn lên trong học tập

Chương 2 THỰC TRẠNG HÌNH THỨC, PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN HỌC GDQP&AN

2.1 Thực trạng quản lí, quá trình dạy học môn học GDQP&AN ở trường THPT 2.1.1 Quá trình dạy học môn học GDQP&AN

Giáo dục quốc phòng là môn học nằm trong chương trình dạy học của các trường THPT Môn học này còn có tác dụng rèn luyện tác phong nghiêm túc, tinh thần đoàn kết, ý thức tổ chức kỷ luật trong HS Mặc dù có vai trò, vị trí quan trọng như vậy nhưng do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan khác nhau, chất lượng dạy và học môn giáo dục quốc phòng trong nhà trường THPT thời gian qua

còn bị xem nhẹ

Trong những năm học trước, môn giáo dục quốc phòng được các trường tổ chức dạy học tập trung trong thời gian khoảng 1 tuần vào đầu học kỳ 1 hoặc học kỳ 2 Lý do các trường đưa ra khi chọn giải pháp học tập trung là để tạo điều kiện về mặt thời gian cho những môn học chính khóa

Tuy nhiên, từ sau khi quyết định 79/2007/QĐ - BGDĐT ngày 24 tháng 12 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành, từ năm học 2008 - 2009 các trường THPT đã triển khai tổ chức học dải cho HS đáp ứng đủ 105 tiết cho bậc THPT Nhà trường tổ chức việc dạy học 1 tiết/ tuần cho môn học GDQP&AN

Trên thực tế, công tác quản lí của Bộ GD&ĐT, của trường THPT vẫn còn chưa sát sao, quản lí dạy học đối với GV dạy môn học GDQP&AN vẫn còn nhiều bất cập Các trường còn xem nhẹ hình thức, phương pháp dạy học mà GV đưa vào giảng dạy đối với môn học GDQP&AN, hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò chưa được các trường quan tâm, đánh giá Dẫn đến chất lượng môn học GDQP&AN chưa được như mong muốn

2.1.2 Về GV

Bộ GD&ĐT chú trọng đặc biệt đến việc nâng cao đội ngũ GV giảng dạy môn học GDQP&AN, Quyết định số 607/QĐ-TTg, ngày 24/4/2014 của Thủ tướng

Chính phủ Phê duyệt Đề án "Đào tạo GV, giảng viên GDQP&AN cho các trường THPT, trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề, cao đẳng nghề và các cơ sở giáo dục đại học đến năm 2020" Mục tiêu của đề án đến năm 2020 bảo đảm đào tạo đáp ứng được 90% nhu cầu GV và 70% nhu cầu giảng viên giáo GDQP&AN Đề án đã tạo ra một bước đột phá mới trong dạy học môn học GDQP&AN

Thực tế cho thấy, chất lượng, hiệu quả môn học GDQP&AN chưa được như mong muốn ngoài công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện của các nhà quản lý giáo dục còn có nguyên nhân rất cơ bản liên quan trực tiếp đến đội ngũ GV

Một số trường THPT đã có đội ngũ GV GDQP&AN có trình độ chuyên môn và kĩ năng sư phạm tốt, đáp ứng đầy đủ về cả số lượng và chất lượng Bên cạnh đó vẫn có nhiều trường hiện nay đang thiếu GV đáp ứng yêu cầu về kĩ năng

sư phạm, đội ngũ GV đảm nhiệm dạy học môn học GDQP&AN là cán bộ, sỹ quan được mời từ các đơn vị quân đội đóng trên địa bàn gần trường, GV ghép môn với giáo dục công dân, giáo dục thể chất hoặc đội ngũ GV văn bằng 2 được tham gia đào tạo từ

18 - 24 tháng (Theo Quyết định số 4539/BGDĐT-GDQP ngày 23/10/2012 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT về việc cử giáo viên đi đào tạo văn bằng 2 GDQP&AN)

Do số lượng GV ít, chỉ từ 2 đến 4 người đảm nhiệm công tác giảng dạy nên việc đáp ứng đúng về nội dung, thời lượng, chương trình môn học GDQP&AN gặp khó khăn Tình trạng thiếu GV trầm trọng đang diễn ra ở nhiều trường THPT Việc thiếu GV cùng với số lượng HS đông nên GV gặp khó khăn trong việc truyền tải nội dung, kiến thức bài học cho HS cũng như khó bao quát lớp

Điều đáng lo ngại nhất hiện nay đó là đội ngũ GV mà các trường đang sử dụng chỉ nắm chắc kiến thức về thực hành các động tác còn về khả năng tổ chức, phương pháp dạy học vẫn còn rất yếu, kĩ năng sư phạm, kĩ năng xử lí tình huống của GV được đào tạo chưa sâu, còn yếu về lí thuyết, nặng thực hành dẫn đến chất lượng của từng tiết dạy ảnh hưởng rất lớn

Hầu hết GV GDQP&AN vẫn thực hiện theo hình thức, phương pháp cũ chưa

có sự linh hoạt trong việc sử dụng các hình thức, phương pháp dạy học dẫn hiệu quả dạy học chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu về chuẩn kiến thức kĩ năng Phải

luôn giáo dục, bồi dưỡng phẩm chất cách mạng, năng lực nghiệp vụ, chuyên môn GDQP&AN cho đội ngũ cán bộ, GV để góp phần nâng cao chất lượng môn học

2.1.3 Về HS

HS cần phải có nhận thức sâu sắc về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của công tác GDQP&AN cho toàn dân và GDQP&AN cho HS, SV trong giai đoạn hiện nay Để đánh giá nhận thức của HS tôi sử dụng câu hỏi số 1 của phụ lục 1 Kết quả thu được như sau:

Bảng 1: Kết quả nhận thức về GDQP&AN của HS

HS

Kết quả nhận thức

Ghi chú

Rất quan trọng

Quan trọng

Bình thường

Không quan trọng

1 Trường THPT Xuân Hòa 300 42 150 100 8

2 Trường THPT Phúc Yên 300 36 146 112 6

3 Trường THPT Tam Dương 300 52 197 44 7

Từ kết quả khảo sát cho thấy đa số cán bộ, GV, HS có nhận thức tốt về công tác GDQP&AN, cho đó là nhiệm vụ quan trọng, góp phần vào sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc XHCN Bên cạnh đó vẫn còn một số cán bộ, GV, đặc biệt là HS vẫn chưa nhận thức được vị trí, ý nghĩa và tầm quan trọng có tính chất chiến lược của công tác GDQP&AN trong tình hình mới, vẫn xem nhẹ, cho đó là môn học phụ, không quan trọng trong chương trình Thậm chí, số ít cán bộ, GV và HS còn coi thường, đánh giá thấp môn học dẫn đến tổ chức dạy học kém hiệu quả Số ít cán bộ,

GV còn có những quan niệm không đúng về GDQP&AN trong tình hình hiện nay

Họ cho rằng, GDQP&AN chỉ phù hợp với điều kiện thời chiến, không cần thiết trong thời bình nên không chủ động, thiếu tích cực trong chuẩn bị các điều kiện cho thực hiện môn học Trong quá trình dạy học, một số GV thực hiện chưa đúng chương trình quy định, còn bỏ nội dung, bỏ tiết, chuẩn bị giáo án sơ sài, không đổi mới phương pháp dạy học, tổ chức lớp học lộn xộn… Một số HS chưa chuẩn bị tinh thần và xác định trách nhiệm cho học tập GDQP&AN nên còn lơ là, chểnh mảng,

học theo kiểu đối phó những nội dung thuộc phần lý thuyết, kể cả kỹ năng thực hành nên chất lượng không cao Cần phải khẳng định rằng, GDQP&AN cho HS, sinh viên trong trường học là góp phần xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân vững mạnh; là xây dựng lực lượng dự bị mạnh cho đất nước để sẵn sàng đối phó với mọi âm mưu, thủ đoạn hiếu chiến của kẻ thù trong bất cứ hoàn cảnh nào GDQP&AN cho HS là nhiệm vụ được tiến hành thường xuyên, liên tục, mang cấp bách trong cục diện đất nước ngày nay Một trong những phạm trù cơ bản có tính thống nhất, biện chứng trong quá trình xây dựng, phát triển đất nước nói chung và trong công tác GD&ĐT thuộc hệ thống giáo dục quốc dân là công tác GDQP&AN Nói cách khác, GDQP&AN không chỉ phù hợp với nguyên lý xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa phát triển toàn diện mà còn đáp ứng tình hình thực tế cho cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ thành quả cách mạng của dân tộc Phải đấu tranh và phê phán mạnh mẽ những nhận thức không đúng, quan niệm lạc hậu lỗi thời của số ít cán bộ, GV và HS đối với môn học GDQP&AN

2.1.4 Các điều kiện bảo đảm

Thông tư số 01/VBHN - BGDĐT ngày 02/01/2014 của Bộ GD&ĐT quy định về việc ban hành danh mục thiết bị dạy học tối thiểu môn học GDQP&AN trong các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp, trung học phổ thông

và trường phổ thông có nhiều cấp học Theo đó các trường THPT phải có:

Tên thiết bị Đơn vị Số lượng tối thiểu

Dụng cụ băng bó cứu thương Bộ 5

Tranh in

Bộ

1

Một bộ gồm 6,7 hoặc 13 tờ tùy theo khối học

tiếng nổ giả

Chiếc

1

5 đĩa VCD Tôi sử dụng câu hỏi số 7 mẫu phụ lục 4 để tìm hiểu thực trạng vật chất bảo đảm Kết quả thu được như sau:

- Không có GV ý kiến rằng vật chất, trang thiết bị dạy học được đảm bảo đầy

đủ trong quá trình dạy học

- Có 9/20 = 45% GV ý kiến rằng vật chất chất, trang thiết bị dạy học đảm bảo nhưng chưa đầy đủ

- Có 11/20 = 55% GV ý kiến rằng vật chất, trang thiết bị dạy học chưa đảm bảo

- Ý kiến khác cho rằng: Thiết bị dạy học có tỉ lệ hỏng rất cao do không được bảo quản đúng nơi quy đinh Chưa ứng dụng công nghệ vào giảng dạy nhiều (không

có máy bắn tập MBT) HS không có điều kiện xem tranh ảnh, phim tài liệu, điều này gây khó khăn trong việc áp dụng phơng pháp dạy học tiên tiến vào dạy học, không gây được hứng thú cho HS trong giờ lên lớp

Điều này gây khó khăn cho GV trong việc chuẩn bị bài giảng, HS gặp khó khăn trong việc tự nghiên cứu, tiếp thu kiến thức trong giờ học

2.1.5 Thực trạng quá trình kiểm tra, đánh giá

Thông tư liên tịch số 18/2015/TTLT-BGDĐT - BLĐTBXH ngày 08/09/2015 quy định: “Đánh giá kết quả học tập môn học GDQP&AN đối với học sinh, sinh viên thực hiện theo quy định hiện hành về quy chế đào tạo của từng trình độ đào tạo”

Tôi sử dụng câu hỏi số 6 của phụ lục 4 để đánh giá thực trạng kiểm tra, đánh giá môn học GDQP&AN Kết quả thu được như sau:

- Có 11/20 = 55% GV sử dụng hình thức kiểm tra lí thuyết

- Có 4/20 = 20% GV sử dụng hình thức kiểm tra thực hành

- Có 5/20 = 25% GV sử dụng hình thức kiểm tra lí thuyết và thực hành

Số liệu trên cho thấy, GV môn học GDQP&AN sử dụng hình thức kiểm tra lí thuyết là chủ yếu Hình thức kiểm tra thực hành và hình thức kiểm tra tổng hợp cả lí thuyết và thực hành được GV ít sử dụng Việc kiểm tra đánh giá được thực hiện chủ yếu bởi GV, HS không thể tự kiểm tra, đánh giá, tự điều chỉnh quá trình học tập của mình để vươn lên

Từ đó có thể thấy việc đánh giá kết quả môn học GDQP&AN cho HS còn phiến diện, thiên về kinh nghiệm, chưa hướng tới đánh giá được các năng lực, phẩm chất của người học Phương pháp đánh giá chưa đảm bảo tốt được các kĩ thuật cần thiết Quá trình đánh giá vẫn chưa đảm bảo được tính trung thực, chính xác, khách quan Còn thiên về thành tích, mang tính giải pháp tình thế nhằm đáp ứng nhu cầu trước mắt

2.2 Thực trạng hình thức dạy học môn học GDQP&AN ở trường THPT

Hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS đạt hiệu quả cao nếu áp

dụng hình thức, phương pháp dạy học tiến tiến, linh hoạt trong việc áp dụng hình thức, phương pháp dạy học và đặc biệt là có sự kết hợp giữa hình thức dạy học, phương pháp dạy học phù hợp

Để điều tra thực trạng hình thức dạy học môn học GDQP&AN tôi tiến hành khảo sát dưới hình thức phát phiếu phỏng vấn (phụ lục 4) đối với 20 GV GDQP-AN (bao gồm 3 GV ghép môn, 3 GV kiêm nhiệm, 3 GV chuyên ngành, 11 GV thỉnh giảng) tại 3 trường THPT Phúc Yên, THPT Tam Dương, THPT Xuân Hòa Tổng hợp số liệu tôi thu được kết quả sau:

+ Hình thức tự học: 100% GV chuyên ngành thường xuyên áp dụng hình thức tự học Tuy nhiên vẫn có GV không sử dụng đến hình thức này như GV kiêm nhiệm và GV thỉnh giảng Một số GV ít khi mới sử dụng phương pháp này

+ Hình thức thảo luận, xêmina: hình thức này có 100% GV chuyên ngành sử dụng, GV thỉnh giảng không sử dụng phương pháp này Vẫn có GV ít khi sử dụng hình thức này

+ Hình thức thực hành, diễn tập: 100% GV thường xuyên sử dụng phương pháp này Trong quá trình giảng bài thực hành, một GV đảm nhiệm một lớp từ 40 - 50 HS

và tổ chức học ngoài sân trường hoặc bãi tập; việc tổ chức dạy thực hành, làm mẫu cho HS gặp nhiều khó khăn, HS không thể chú ý quan sát hết mọi động tác của GV làm cũng như GV khó bao quát hết lớp và sửa sai được những động tác sai của HS Quá trình hình thành động tác của HS khi GV làm động tác mẫu gặp khó khăn dẫn đến kĩ năng thực hành của HS bị hạn chế, chất lượng luyện tập thực hành thấp

+ Một số hình thức bổ trợ khác (thăm quan, dã ngoại): Không có GV nào áp dụng hình thức này

Kết luận: GV chưa vận dụng hình thức dạy học phù hợp, chưa linh hoạt trong việc sử dụng các hình thức, hiệu quả tiết dạy chưa cao

2.3 Thực trạng phương pháp dạy học môn học GDQP&AN ở trường THPT

Phương pháp dạy học là yếu tố cơ bản, quyết định đến kết quả của quá trình dạy học Phương pháp dạy học đã được rất nhiều nhà khoa học nghiên cứu tìm ra và đổi mới sao cho phù hợp với nội dung bài học, với yêu cầu của nền giáo dục hiện nay Tuy nhiên, trong thực tế khi áp dụng vào giảng dạy vẫn còn gặp nhiều khó khăn, bất cập và chưa mang lại kết quả như mong muốn

Hiện nay phương pháp được GV giảng dạy môn học GDQP&AN vẫn sử dụng trong các tiết học là thuyết trình, giảng giải, lấy ví dụ minh họa cho cả 2 nội dung là lí thuyết và thực hành Chưa có phương pháp cụ thể cho từng khối kiến thức trong môn học GDQP&AN Sự tiếp thu kiến thức của HS không đồng đều, làm hạn chế tính khám phá của HS, người thầy vô tình trở thành chủ đề áp đặt kiến thức lên

HS Tuy nhiên, chúng ta không thể phủ nhận vai trò tích cực của người thầy, một

người thầy có chuyên môn vững vàng, đạo đức trong sáng sẽ truyền đạt đầy đủ kiến thức tới người học, tạo điều kiện giúp các em khám phá những tri thức mới và phát huy tính chủ động, sáng tạo của các em Tuy thời gian 45 phút của mỗi tiết học đòi hỏi người thầy hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ là rất khó khăn Do vậy, cần phải xác định rõ phương pháp áp dụng cho từng khối kiến thức, khối lớp học để phát huy năng lực sư phạm trong dạy học của GV

Trong quá trình dạy lí thuyết, GV thường giảng và đọc chép cho HS ghi, một

số HS còn không cần sách giáo khoa khi đến lớp Phương pháp sử dụng sách và tài liệu để khai thác kiến thức, lĩnh hội những nguồn kiến thức phản ánh những kinh nghiệm xã hội được loài người tích lũy và cả những kiến thức dự báo cho tương lai,

sự kết hợp giữa truyền đạt kiến thức từ sách giáo khoa và từ GV không được phối hợp tốt, sự phối hợp này mang lại kết quả không cao Như vậy cho dù GV có giảng lúc ban đầu hay như thế nào thì HS cũng không ghi nhớ được gì

Cơ sở vật chất về tranh ảnh, tư liệu tham khảo, các vật tượng trưng, tư liệu nghe nhìn, mô hình cho môn học GDQP&AN ở các trường THPT còn thiếu rất nhiều, việc giảng của GV cũng không được thuận lợi như mong đợi, việc thiếu như vậy cũng ảnh hưởng đến việc áp dụng các phương pháp dạy học vào bài giảng của

GV Tuy nhiên cũng không nên dựa vào đó mà GV không tìm ra phương pháp học tập mới cho HS, GV cần căn cứ vào tình hình của trường công tác để linh hoạt trong các phương pháp, áp dụng phương pháp phù hợp làm giảm tối thiểu sự phụ thuộc vào vật chất

Trong quá trình dạy thực hành, GV giảng cho HS theo 3 bước: Làm nhanh, làm chậm có phân tích và làm tổng hợp

Như vậy, phương pháp được dùng chủ yếu vẫn là thuyết trình kết hợp làm mẫu động tác HS rất khó để quấn hút theo bài học, mặc dù trong quá trình dạy thực hành GV có tổ chức sắp xếp đội hình lớp theo hình chữ L hoặc chữ U

Khi tổ chức luyện tập, GV tổ chức theo tiểu đội luyện tập để đạt hiệu quả Phương pháp chủ yếu trong bài học là phương pháp luyện tập, HS sẽ tập đi tập lại nhiều lần các thao tác, hành động có ý thức nhằm hình thành, hoàn thiện các kỹ

năng, kỹ xảo động tác thực hành, rèn luyện phẩm chất tinh thần chiến đấu cao cho người học Tuy nhiên sự phân loại dựa trên năng lực nhận thức và sức khỏe của HS vẫn chưa được chú trọng, tổ chức luyện tập chưa bám sát với nội dung bài học Với việc một GV phải đảm nhiệm một lớp từ 40 - 50 HS thì việc chia từng tổ luyện tập cũng sẽ gặp khó khăn trong việc quan sát lớp và sửa sai cho HS

Cho dù là dạy học lí thuyết hay thực hành thì GV nên kết hợp sử dụng phương pháp kích thích hoạt động nhận thức Để kích thích, động viên tư duy của

HS, tạo tâm thế sẵn sàng để HS hoàn thành tốt các nhiệm vụ học tập đặt ra Tránh

để HS có tâm trạng căng thẳng khi bước vào mỗi tiết học Vì vậy, đổi mới phương pháp dạy học, GV cần phải xác định rõ khối kiến thức để áp dụng dùng phương pháp dạy học cho phù hợp?

2.4 Sự kết hợp hình thức và phương pháp dạy học môn học GDQP&AN ở trường THPT

Hiện nay không có hình thức dạy học hay phương pháp dạy học nào là toàn năng, phù hợp với mọi mục tiêu và nội dung dạy học Mỗi một phương pháp dạy học hay hình thức dạy học đều có những ưu điểm và nhược điểm khác nhau

Quá trình dạy học là quá trình hoạt động hai chiều Trong đó, người dạy giữ vai trò chủ đạo, tổ chức điều chỉnh và điều khiển quá trình dạy học Song dạy học chỉ có kết quả khi người dạy biết phát huy một cách tốt nhất hiệu quả, những ưu điểm của mỗi một phương pháp dạy học trong một hình thức dạy học Cần phê phán cách dạy nhồi nhét kiến thức và thay thế vào đó là cách dạy hướng dẫn HS cùng tham gia vào quá trình dạy học, để họ tự tìm ra chân lí, tự tìm lấy kiến thức Việc vận dụng nhiều phương pháp dạy học trong hình thức dạy học chính là nhằm thực hiện các yêu cầu đó

Theo nghiên cứu đã trình bày thì quá trình dạy học môn học GDQP&AN cần phối hợp một cách khéo léo, linh hoạt các kiểu dạy học khác nhau trong hình thức Người GV không chỉ vận dụng nhiều kiểu dạy học trong bài giảng mà còn vận dụng chúng trong các hình thức tổ chức dạy học khác nhau

Vấn đề quan trọng nhất là phải thường xuyên vận dụng các phương pháp dạy

học khác nhau trong mọi khâu, mọi bước của quá trình dạy học GDQP&AN, để liên tục khơi dậy hứng thú học tập và kích thích tính tích cực ở HS Vì vậy, nghệ thuật của người GV là biết vận dụng, biết lãnh đạo, tổ chức, điều khiển HS giải quyết có hiệu quả hệ thống nhiệm vụ, nội dung

Tuy nhiên, trong thực tế sự kết hợp giữa hình thức dạy học với phương pháp dạy học còn mang tính máy móc, dập khuôn theo thế hệ những người dạy trước, chưa có sự thay đổi nào mang tính đột phá

Nhằm mục đích tìm hiểu rõ ràng về sự kết hợp hình thức, phương pháp dạy học được GV sử dụng trong tiết dạy tôi đã khảo nghiệm bằng phiếu điều tra nội dung dạy và học môn học GDQP&AN, đối tượng với 6 GV và 360 HS của 3 trường: THPT Xuân Hòa, THPT Phúc Yên, THPT Tam Dương

Kết quả thu được 6 phiếu hợp lệ dành cho GV, 300 phiếu hợp lệ và 60 phiếu không hợp lệ dành cho HS, cụ thể như sau:

Đối với HS ( kết quả thu được từ mẫu phụ lục 1): Theo phiếu điều tra này thì hoạt động chủ yếu của HS trong tiết học chủ yếu là nghe giảng, ghi chép và làm thực hành, cả 3 nội dung đều chiếm trên 90% Trong khi đó bên cạnh việc nghe giảng, ghi chép, thực hành những điều mà HS thích chiếm trên 95% đó là trao đổi, thảo luận với bạn để giải quyết vấn đề học tập, có thể tự đề xuất các hướng để giải quyết vấn đề và được giải quyết vấn đề học tập dựa vào hiểu biết thực tế của mình Điều đó cho thấy các phương pháp mà GV đang sử dụng chưa phù hợp, HS có tâm

có 57,14% GV đã tìm hiểu đến phương pháp dạy học giải quyết vấn đề còn lại phương pháp dạy học hợp tác, dạy học theo hợp đồng, dạy học dự án và dạy học

theo góc không được GV nào tìm hiểu đến

Tổng hợp kết quả khảo nghiệm cho thấy, muốn nâng cao nhận thức của HS

và hứng thú học tập của HS đối với môn học GDQP&AN, GV cần phối hợp các kiểu, nhóm hình thức dạy học với các kiểu, nhóm phương pháp dạy học một cách tối ưu trong dạy học môn học GDQP&AN Tìm hiểu những phương pháp dạy học mới, sử dụng phương pháp dạy học tích cực, những kĩ thuật dạy học thích cực kết hợp linh hoạt với hình thức dạy học nhằm mang lại hiệu quả cao nhất trong dạy học môn học GDQP&AN

2.5 Thực trạng kết quả môn học GDQP&AN ở trường THPT đáp ứng chuẩn kiến thức và kĩ năng

Thực tế kết quả môn học, yêu cầu về kiến thức, kĩ năng, thái độ của HS vẫn chưa đáp ứng được chuẩn kiến thức kĩ năng Hình thức, phương pháp dạy học của

GV vẫn chưa bám sát được các tiêu chí của tiết dạy, chưa khai thác sâu kiến thức SGK, chưa mở rộng phát triển kiến thức phù hợp với các đối tượng HS Quá trình dạy học HS chưa phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạo trong học tập, quá trình tiếp thu kiến thức của HS vẫn còn mang tính thụ động

Để đánh giá chất lượng môn học GDQP&AN đã đáp ứng được yêu cầu về chuẩn kiến thức kĩ năng hay chưa, tôi tiến hành khảo sát dưới hình thức phát phiếu phỏng vấn (phụ lục số 3) đối với 330 HS khối 12 tại 3 trường: THPT Phúc Yên, THPT Xuân Hòa, THPT Tam Dương Tổng hợp có 300 phiếu tin cậy và 30 phiếu không tin cậy Mỗi một nội dung tôi đưa ra một câu hỏi để đánh giá

- Về mặt kiến thức, dựa theo câu hỏi số 1, 2, 3, 4, 5 mẫu phụ lục 3 với 100 phiếu tin cậy tôi thu được kết quả sau: