Nghiên cứu ảnh hưởng của kích thước củ giống và biện pháp kỹ thuật xử lý củ giống tới năng suất, chất lượng hoa loa kèn Tứ Quý trồng tại Thái nguyên

Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của hoa loa kèn khi xử lý lạnh củ giống ở các thời lượng khác nhau ngày .... 1.2 Mục đích và yêu cầu 1.2.1 Mục đích Nghiên cứu ảnh hưởng của kích

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM - -

TẰNG VĂN ĐOÀN

Tên đề tài:

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA KÍCH THƯỚC CỦ GIỐNG VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT XỬ LÝ CỦ GIỐNG TỚI NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG HOA LOA KÈN TỨ QUÝ TRỒNG TẠI THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành : Trồng trọt

Thái Nguyên - 2015

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM - -

TẰNG VĂN ĐOÀN

Tên đề tài:

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA KÍCH THƯỚC CỦ GIỐNG VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT XỬ LÝ CỦ GIỐNG TỚI NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG HOA LOA KÈN TỨ QUÝ TRỒNG TẠI THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

LỜI CẢM ƠN

Thực tập tốt nghiệp là giai đoạn cuối trong chương trình học tập và thực hành của sinh viên trong các trường đại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp.Trong thời gian thực hiện đề tài tốt nghiệp chuyên ngành trồng trọt, em

đã được vận dụng lý thuyết vào thực tiễn sản xuất Trực tiếp thực hiện các thao tác kỹ thuật trong quá trình thực tập trong khu thực nghiệm của khoa nông học trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên từ khâu chuẩn bị làm đất cho tới lúc thu hoạch

Để hoàn thành được đề tài tốt nghiệp, trước tiên em xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Ban Giám Hiệu nhà trường và Ban Chủ Nhiệm Khoa Nông Học trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho em trong quá trình thực hiện đề tài

Trong quá trình thực hiện đề tài, em đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của các quý thầy cô, các anh chị ở trong khu Thực nghiệm khoa Nông học trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới

thầy giáo TS Nguyễn Thế Huấn trưởng khoa Nông học trường Đại học Nông

Lâm Thái Nguyên đã tận tình giúp đỡ em trong quá trình thực hiện đề tài này Qua đây em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới tất cả sự giúp đỡ quý báu của thầy cô cùng anh chị và tất cả các bạn

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2015

Sinh viên

Tằng Văn Đoàn

DANH MỤC BẢNG

Trang

Bảng 4.1 Tỷ lệ sống và thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của hoa loa

kèn ở các kích thước củ khác nhau 25 Bảng 4.2 Động thái tăng trưởng chiều cao cây hoa loa kèn ở các kích thước

củ khác nhau 27 Bảng 4.3 Động thái ra lá của hoa loa kèn ở các kích thước củ khác nhau 30 Bảng 4.4 Tỷ lệ ra hoa và chất lượng hoa của hoa loa kèn ở các kích thước củ

khác nhau 32 Bảng 4.5 Sâu, bệnh hại hoa loa kèn ở các kích thước củ khác nhau 34 B¶ng 4.6 Tỷ lệ mọc mầm của hoa loa kèn khi xử lý lạnh củ giống ở các thời

lượng khác nhau (%) 35 Bảng 4.7 Động thái tăng trưởng chiều cao cây hoa loa kèn khi xử lý lạnh củ

giống ở các thời lượng khác nhau (cm) 36 Bảng 4.8 Động thái ra lá của hoa loa kèn khi xử lý lạnh củ giống ở các thời

lượng khác nhau 38 B¶ng 4.9 Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của hoa loa kèn khi xử lý

lạnh củ giống ở các thời lượng khác nhau (ngày) 39 Bảng 4.10 Tỷ lệ ra hoa và chất lượng hoa loa kèn khi xử lý lạnh củ giống ở

các thời lượng khác nhau 41 Bảng 4.11 Sâu, bệnh hại hoa loa kèn khi xử lý lạnh củ giống ở các thời lượng

khác nhau 43

DANH MỤC BIỀU ĐỒ

Trang

Biểu đồ 4.1 Động thái tăng trưởng chiều cao cây hoa loa kèn ở các kích

thước củ khác nhau 28Biểu đồ 4.2 Động thái ra lá của hoa loa kèn ở các kích thước củ 30

DANH MỤC CÁC CHŨ VIẾT TẮT

CT : Công thức CTTN : Công thức thí nghiệm Đ/C : Đối chứng

CD : Chiều dài

ĐK : Đường kính ĐVT : Đơn vị tính

MỤC LỤC

Trang

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC BẢNG ii

DANH MỤC BIỀU ĐỒ iii

DANH MỤC CÁC CHŨ VIẾT TẮT iv

MỤC LỤC v

PHẦN 1:MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích và yêu cầu 2

1.2.1 Mục đích 2

1.2.2 Yêu cầu 2

1.3 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 2

1.3.1 Ý nghĩa khoa học của đề tài 2

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài 2

PHẦN 2:TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 3

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 3

2.2 Tình hình sản xuất hoa loa kèn trên thế giới và ở Việt Nam 3

2.2.1 Tình hình sản xuất hoa loa kèn trên thế giới 3

2.2.2 Tình hình sản xuất hoa loa kèn ở Việt Nam 5

2.3 Một số kết quả nghiên cứu về nhân giống hoa loa kèn 6

2.3.1 Nhân giống bằng hạt 6

2.3.2 Nhân giống bằng nuôi cấy mô 7

2.3.3 Nhân giống bằng củ 8

2.3.4 Nhân giống bằng vảy củ 8

2.3.5 Nhân giống bằng củ con phát sinh trên cây mẹ 8

2.4 Một số kết quả nghiên cứu về xử lý củ giống chi Lilium 8

2.4.1 Sự biến đổi sinh lý của củ trong quá trình bảo quản lạnh 9

2.4.2 Các thời kỳ phân hóa của củ 12

2.4.3 Kỹ thuật phá ngủ cho củ giống 15

2.4.4 Một số kết quả nghiên cứu khác 16

PHẦN 3: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 20

3.1 vật liệu, địa điểm và thời gian nghiên cứu 20

3.2 Nội dung nghiên cứu 20

3.3 Phương pháp nghiên cứu 20

3.3.1 Các thí nghiệm 20

3.3.2 Phương pháp bố trí, theo dõi thí nghiệm 21

3.3.3 Các bước tiến hành thí nghiệm 22

3.3.4 Các chỉ tiêu theo dõi 22

3.3.5 Kỹ thuật trồng và chăm sóc hoa loa kèn trong các thí nghiệm: 24

3.3.6 Phương pháp xử lý số liệu 24

PHẦN 4; KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 25

4.1 Nghiên cứu ảnh hưởng của kích thước củ giống đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng hoa 25

4.1.1 Tỷ lệ sống và thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của hoa loa kèn ở các kích thước củ khác nhau 25

4.1.2 Động thái tăng trưởng chiều cao cây hoa loa kèn ở các kích thước củ khác nhau 27

4.1.3 Động thái ra lá của hoa loa kèn ở các kích thước củ khác nhau 29

4.1.4 Một số chỉ tiêu năng suất và chất lượng hoa loa kèn ở các kích thước củ khác nhau 31

4.1.5 Tình hình sâu, bệnh hại hoa loa kèn ở các kích thước củ khác nhau 33

4.2 Nghiên cứu ảnh hưởng của thời gian xử lý lạnh (5-6oC) đến sinh trưởng, phát triển và chất lượng hoa 35

4.2.1 Tỷ lệ mọc mầm của hoa loa kèn khi xử lý lạnh củ giống ở các thời lượng

khác nhau 35

4.2.2 Động thái tăng trưởng chiều cao cây hoa loa kèn khi xử lý lạnh ở các thời điểm khác nhau 36

4.2.3 Động thái ra lá của hoa loa kèn khi xử lý lạnh củ giống ở các thời lượng khác nhau 37

4.2.4 Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của hoa loa kèn khi xử lý lạnh củ giống ở các thời lượng khác nhau 39

4.2.5 Tỷ lệ ra hoa và chất lượng hoa của hoa loa kèn khi xử lý lạnh củ giống ở các thời lượng khác nhau 40

4.2.6 Tình hình sâu, bệnh hại hoa loa kèn ở thời gian xử lý lạnh 42

PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 44

5.1 Kết luận 44

5.2 Đề nghị 44

TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

I Tài liệu tiếng Việt 45

II Tài liệu tiếng Anh 47

PHẦN 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Hoa là một trong các loại cây trồng nông nghiệp có vai trò quan trọng trong đời sống con người Khi đời sống ngày càng nâng cao thì nhu cầu sử dụng hoa càng lớn Hoa không chỉ đem lại cho con người sự thoải mái khi thưởng thức vẻ đẹp của chúng mà còn là sản phẩm thiết yếu được dùng trong các dịp lễ tết, hội nghị… Chính vì vậy mà hoa không chỉ mang lại giá trị tinh thần cho con người mà còn mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất hoa

Hoa loa kèn hay còn gọi là Huệ Tây, Bách Hợp, thuộc chi Lilium, họ

Liliaceae, là một trong những loại hoa có từ lâu đời và khá phổ biến ở nước ta

Việt Nam chủ yếu trồng giống hoa loa kèn “địa phương”, giống hoa này

có ưu điểm là dễ trồng, dễ chăm sóc nhưng nhược điểm là hoa nở rộ và chỉ nở vào khoảng tháng 4 đến tháng 5 (dương lịch), lúc này thị trường tiêu thụ hoa không cao nên giá bán giảm, hiệu quả kinh tế thấp

Từ năm 2005, Viện Nghiên cứu Rau quả đã nhập nội một số giống hoa loa kèn từ Hà Lan về thử nghiệm, kết quả đã chọn lọc được giống hoa loa kèn

Tứ Quý Ưu điểm của giống hoa này là: khả năng sinh trưởng, phát triển khỏe, chống chịu sâu, bệnh tốt, dáng hoa hướng lên trên, cành hoa cứng, tuổi thọ hoa cao, hoa có mùi thơm nhẹ, có thể trồng được nhiều vụ trong năm, được thị trường đánh giá cao

Giống hoa loa kèn Tứ Quý đã và đang được phát triển rộng rãi ngoài sản xuất Tuy nhiên, nhược điểm của giống là thu hoa rải rác, thời gian thu hoạch hoa kéo dài tới 1,5 tháng Nguyên nhân là do củ giống được nhân giống bằng hạt, bằng củ, qua nhiều thế hệ nên chất lượng và tuổi sinh lý của củ không đồng đều, do đó năng suất không cao, hiệu quả sản xuất còn thấp Để khắc phục nhược điểm trên nhằm góp phần hoàn thiện quy trình kỹ thuật sản xuất loa kèn, chúng tôi tiến hành thực hiện đề

tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của kích thước củ giống và biện pháp kỹ thuật xử lý

củ giống tới năng suất, chất lượng hoa loa kèn Tứ Quý trồng tại thái nguyên”

1.2 Mục đích và yêu cầu

1.2.1 Mục đích

Nghiên cứu ảnh hưởng của kích thước củ giống và biện pháp kỹ thuật xử

lý lạnh (5-6oC) củ giống nhằm nâng cao năng suất, chất lượng hoa và thời gian thu hoạch hoa tập trung của giống hoa loa kèn Tứ Quý, góp phần hoàn thiện quy trình trồng hoa loa kèn Tứ Quý ở Việt Nam

1.2.2 Yêu cầu

- Xác định được ảnh hưởng của các yếu tố: kích thước củ giống, thời lượng xử lý nhiệt độ thấp cho củ giống đến sinh trưởng, phát triển, năng suất, chất lượng hoa của giống hoa loa kèn Tứ Quý

1.3 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa khoa học của đề tài

+ Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp các dẫn liệu khoa học có giá trị về đặc điểm sinh trưởng, phát triển, năng suất, chất lượng của giống hoa loa kèn Tứ Quý khi củ giống được tác động các biện pháp kỹ thuật khác nhau

+ Kết quả nghiên cứu của đề tài là tài liệu tham khảo trong giảng dạy, nghiên cứu hoa nói chung và hoa loa kèn nói riêng

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần hoàn thiện quy trình sản xuất hoa loa kèn Tứ Quý tại Thái Nguyên

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở khoa học của đề tài

Biện pháp kĩ thuật yếu tố quan trọng quyết định đến năng suất và hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp Chính vì vậy, để phát triển sản xuất nông nghiệp phải chú ý đến việc lựa chọn các biện pháp kĩ thuật tốt nhất trong sản xuất Đối với sản xuất hoa loa kèn, muốn phát triển theo hướng hàng hoá với sản lượng cao, quy mô lớn nhằm phục vụ nhu cầu thị trường, cần phải có các biện pháp hữu hiệu như các biên pháp kĩ thuật xử lý lạnh củ giống và kích thước

củ giống ảnh hưởng tới năng suất chất lượng hoa

Thời gian qua, các nhà khoa học đã quan tâm nhiều đến việc nghiên cứu các biện pháp kĩ thuật cử lý củ giống, giống hoa Loa kèn tứ quý để áp dụng vào trong sản xuất nhằm nâng cao năng suất chất lượng hoa đáp ứng thị hiếu của người sử dụng Giống hoa loa kèn tứ quý hiện nay đang được sản xuất rộng rãi nhưng kết quả đem lại vẫn chưa thực sự thuyết phục cho nhà sản xuất hoa

Việc nghiên cứu về kích thước củ giống và biện pháp xử lý đã mang lại những bước tiến mới trong sản xuất hoa loa kèn tứ quý tại Việt Nam, tạo ra những

quy trình những kĩ thật mới trong sản xuất và được ứng dụng ra ngoài sản xuất

2.2 Tình hình sản xuất hoa loa kèn trên thế giới và ở Việt Nam

2.2.1 Tình hình sản xuất hoa loa kèn trên thế giới

Hoa loa kèn xuất hiện trong đời sống của người dân Châu Âu đã từ rất lâu Trong bất kì một lễ hội nào, dù lớn hay nhỏ của họ, ta cũng dễ dàng nhận thấy sự có mặt của loài hoa này Nhu cầu tiêu thụ cũng như sản xuất hoa loa kèn ngày càng tăng, điển hình là ở một số nước như: Hà Lan, Pháp, Đức, Italia, Canada, Bỉ (Jaap M.van Tuyl, 1997) [28], [29]

Hà Lan năm 2001 đã sản xuất 1 tỷ cành loa kèn và tổng doanh thu trên 1,5

tỷ USD Hoa loa kèn được xếp thứ 5 trong tổng số 10 loại hoa cắt được sản xuất

nhiều với doanh thu đạt 237 triệu guilder (D.H.Goo và CS, 2004) [25] Năm

2005, Hà Lan xuất khẩu hàng trăm triệu cành hoa cắt và chậu hoa loa kèn sang thị trường tiêu thụ của hơn 80 nước trên thế giới [27]

Theo thống kê của Grassotti (1996) [26], ở Italia, diện tích trồng hoa là 8.000

ha thì hoa loa kèn chiếm khoảng 1/2 diện tích đó, hàng năm thu về tới 71 triệu USD (trong khi tổng giá trị thu được từ việc sản xuất hoa là 1,1 tỷ USD)

Ở Canada, trong năm 2000 đã sản xuất được 17,13 triệu cành loa kèn màu và 4,39 triệu chậu hoa đó Trong khi năm 1998 là 11,28 triệu cành và 4,20 triệu chậu [26]

Ở Châu Á, nước đứng đầu về sản xuất hoa loa kèn màu phải kể đến là Nhật Bản, tổng diện tích trồng hoa là 1558 ha thì hoa loa kèn đã là 508 ha và cho sản lượng hoa này khoảng 15,068 triệu Yên Nhật (Suzuki, 1998) [33]

Hà Lan năm 1997 có 356 ha diện tích trồng hoa loa kèn, đứng thứ hai trong tổng diện tích hoa cắt trồng bằng củ, chỉ xếp sau diện tích trồng hoa Tulip Hoa loa kèn được phát triển mạnh trong những năm gần đây do người Hà Lan đã lai tạo ra rất nhiều giống mới có hoa đẹp, chống chịu sâu bệnh tốt, năng suất cao, kết hợp với việc ứng dụng thành công kỹ thuật điều khiển ra hoa đã có thể sản xuất hoa quanh năm Hiện nay, mỗi năm Hà Lan trồng khoảng 18.000ha hoa loa kèn trong đó 70% sản lượng phục vụ cho xuất khẩu và cũng là nước có công nghệ tạo giống và trồng hoa loa kèn tiên tiến nhất hiện nay (Đặng Văn Đông, Đinh Thế Lộc, 2004) [3]

Theo Ki-Byung Lim, Jaap M.Van Tuyl (2003) [30] thống kê rằng: năm

2002, diện tích trồng hoa loa kèn tiếp tục tăng lên với tổng diện tích là 4.523ha Bên cạnh Hà Lan còn một số nơi trồng nhiều hoa loa kèn như: Nhật, Mỹ, Nam Hemisphere, Australia, Chile và Nam Phi

Ở Châu Á, Đài Loan cũng là nước có công nghệ trồng hoa loa kèn tiên tiến nhất hiện nay Năm 2001, Đài Loan có 490ha diện tích trồng hoa loa kèn, và

hoa loa kèn cắt cành đã bổ sung vào kim ngạch xuất khẩu của nước này là 7,4 triệu USD Năm 2003, Đài Loan xuất khẩu hoa loa kèn cắt cành sang thị trường Nhật Bản thu về hơn 10 triệu USD và nhập khẩu 4 triệu USD củ loa kèn giống

từ Hà Lan (Hye Kyung Rhee và cộng sự, 2005) [27]

Nhật Bản cũng được xếp vào nước sản xuất hoa loa kèn lớn, với 4.600 ha diện tích trồng hoa năm 1992 và sản lượng đạt giá trị 900 triệu Yên, trong đó hoa loa kèn đứng vị trí thứ tư Kenia mỗi năm xuất khẩu hoa cắt sang Châu Âu khoảng 65 triệu USD, trong đó riêng hoa loa kèn chiếm 35% Ở khu vực Đông Bắc Á, Hàn Quốc là nước xuất khẩu hoa lớn nhất Năm 2002, Hàn Quốc có 15.000ha trồng hoa, giá trị sản lượng 700 triệu USD, trong đó hoa loa kèn là cây

có hiệu quả cao nhất và ngày càng chiếm tỷ lệ cao trong thị trường hoa thế giới

(Đặng Văn Đông, Đinh Thế Lộc, 2004) [3]

2.2.2 Tình hình sản xuất hoa loa kèn ở Việt Nam

Theo thống kê của Đặng Văn Đông, Đinh Thế Lộc (2004), ở Việt Nam, hoa loa kèn hiện đang được trồng phổ biến tại Đà lạt, Hà Nội, Hải phòng, Quảng Ninh, Sơn La (ngoài ra một số các tỉnh khác cũng trồng hoa này với diện tích nhỏ) với tổng diện tích khoảng 100 ha, mỗi năm có khoảng 80 vạn củ giống được xử lý cho sản xuất trái vụ, chiếm diện tích 25% diện tích trồng hoa loa kèn chính vụ Riêng Đà Lạt hàng năm sản xuất hàng triệu cành hoa loa kèn cắt nhằm phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu, thu nhập hàng trăm triệu đồng/ha [3]

Ngoài việc phục vụ nhu cầu giải trí, thưởng thức cái đẹp của con người, hoa loa kèn còn mang lại lợi nhuận kinh tế đáng kể Kinh doanh, sản xuất hoa loa kèn mang lại hiệu quả kinh tế cao, đặc biệt trong những năm gần đây hoa cũng đang là mặt hàng xuất khẩu được chú trọng và trong danh mục đề tài trọng điểm cấp nhà nước giai đoạn 2006-2010 cũng đề cập tới việc mở rộng diện tích và tạo giống mới hoa loa kèn để phục vụ cho nội tiêu và xuất khẩu Ở thành phố Hồ Chí Minh trong dịp Tết Bính Tuất 2006, theo người bán hàng cho biết ngoài cúc, layơn thì loa kèn

vẫn là một trong ba loại hoa chủ lực của thị trường tết, riêng hoa loa kèn được người dân ưa chuộng do thời gian chơi lâu, dáng hoa sang trọng quí phái nên giá tương đối cao, khoảng 10.000-15.000đ/cành lúc thiếu hàng, thậm chí nhảy vọt lên gấp 2-3 lần trong dịp tết nhưng vẫn tiêu thụ được Vì thế, nếu đầu tư vào các giống loa kèn mới với giá bán cao hơn thì lợi nhuận thu được còn tăng gấp nhiều lần [41]

Tuy hoa loa kèn đem lại giá trị kinh tế rất cao cho người sản xuất nhưng ở nước ta do hoa loa kèn mới được phát triển nên gặp không ít khó khăn về giống, sâu bệnh, do đó diện tích hoa loa kèn trong tổng diện tích trồng hoa nói chung còn chưa được mở rộng nhiều

2.3 Một số kết quả nghiên cứu về nhân giống hoa loa kèn

Các nghiên cứu về cây hoa loa kèn thường tập trung vào các biện pháp nhân giống vô tính Ngoài ra còn tiến hành nhập và trồng thử nghiệm các giống mới có triển vọng, cho năng suất cao, phẩm chất tốt, phù hợp với điều kiện khi hậu của Việt Nam, đặc biệt là khí hậu miền Bắc Trong những năm gần đây, việc nhập và nghiên cứu khảo nghiệm các giống hoa loa kèn được tiến hành tại nhiều

cơ quan nghiên cứu, điền hình là Viện Di truyền Nông nghiệp, Viện Nghiên cứu Rau quả và Viện Sinh học Nông nghiệp

Trong thực tiễn, sản xuất hoa loa kèn thường có một số phương pháp nhân giống sau:

- Nhân giống bằng hạt

- Nhân giống bằng nuôi cấy mô

- Nhân giống bằng củ

- Nhân giống bằng vảy củ

- Nhân giống bằng củ con phát sinh trên cây mẹ

2.3.1 Nhân giống bằng hạt

Phương pháp gieo hạt truyền thống là khi hạt chín tiến hành thu hái hạt, cất trữ đến mùa xuân năm sau đem gieo Sau khi gieo 20-30 ngày hạt

nảy mầm Ở Việt Nam, cách gieo hạt này làm cây con trải qua thời gian dài mới ra hoa và tỷ lệ ra hoa thấp nên không thích hợp cho trồng ở vùng đồng bằng sông Hồng, vì vậy phương pháp này ít phổ biến (Hoàng Thị Thúy Nga, 2006) [11]

Ở quận Hải An - Hải Phòng, đầu năm 2010 đã gieo trồng thử nghiệm hạt giống hoa loa kèn Tứ Quý (Raizan) với tổng diện tích là 50m2 Hiện tại, những cây hoa loa kèn giống đã được bứng ra trồng, sinh trưởng và phát triển rất tốt

2.3.2 Nhân giống bằng nuôi cấy mô

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nuôi cấy in vitro, nhiều tác giả đã nghiên cứu sử dụng kỹ thuật nuôi cấy in vitro để áp dụng cho cây hoa loa kèn nhằm nhân nhanh các giống sạch bệnh, đa dạng hóa nguồn gen và sản xuất giống gốc

Trong các năm 2005-2006, Nguyễn Thị Phương Thảo và cộng sự đã nghiên cứu nhân nhanh giống hoa loa kèn bằng in vitro và đã chỉ ra rằng: việc lựa chọn mô nuôi cấy rất quan trọng, có ý nghĩa quyết định đến chất lượng, số lượng củ cây con và củ nhỏ sau này Khi sản xuất cây giống hoa loa kèn, vảy củ

đã trở thành nguồn nguyên liệu chính cho việc nuôi cấy Đây là nguyên liệu nuôi cấy ban đầu thích hợp nhất đối với cây hoa loa kèn [19], [20]

Năm 1993, Mai Xuân Lương và cộng sự đã thăm dò quy trình nhân giống hoa loa kèn trắng (hoa Huệ Tây) trên các môi trường đa lượng với mức dinh dưỡng khác nhau như MS, White, B5, Knutson C, thậm chí cả môi trường Knop, nhưng tốt nhất là môi trường MS Tất cả các môi trường đa lượng trên đều cần

bổ sung các nguyên tố vi lượng, vitamin Điều kiện thích hợp cho tái sinh và sinh trưởng là nhiệt độ 18-20oC, chế độ chiếu sáng 2.500-3.000 lux, 16 giờ chiếu sáng mỗi ngày [10]

Năm 1994, Dương Tấn Nhựt đã công bố kết quả nghiên cứu về nhân giống huệ tây bằng phương pháp nuôi cấy vảy củ nhằm đưa ra một giải pháp hữu hiệu khắc phục hiện tượng thoái hóa giống trầm trọng tại Đà Lạt hiện nay

Vảy củ được khử trùng bằng HgCl2 2% trong 5 phút sau đó cấy trên môi trường

MS có bổ sung cả thành phần vitamin, chất hữu cơ và saccarose Sau khi tạo được cây con trong ống nghiệm có thể tiếp tục nhân bằng cách tách vảy củ được tạo thành đem cấy trong môi trường nhân nhanh [32]

Năm 1996, Nguyễn Quang Thạch, Nguyễn Thị Nhẫn đã thành công trong nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật tạo củ in vitro trong công tác nhân giống cây hoa

loa kèn trắng Lilium longiflorum [15]

2.3.3 Nhân giống bằng củ

Đây là phương pháp nhân giống cổ truyền của bà con nông dân Sau khi thu hoạch củ, đem cất giữ 4-5 tháng trong tối rồi mang ra trồng ở vụ sau Phương pháp này đơn giản, dễ làm song hệ số nhân giống thấp, không ngăn chặn được sự lây lan của virus do sử dụng củ giống đã bị nhiễm virus qua nhiều năm (Hoàng Thị Thúy Nga, 2006) [11]

2.3.4 Nhân giống bằng vảy củ

Sau khi có củ mẹ, ta tách vảy củ rồi trồng ngửa vảy củ xuống nền giá thể thích hợp Sau đó nuôi trồng 2 tháng thấy trên vảy củ xuất hiện chồi và củ nhỏ Các chồi và củ nhỏ này được nuôi trong 2-3 vụ sẽ thu được củ hoa loa kèn trưởng thành Đây là phương pháp nhân giống cho hệ số nhân giống cao Tuy nhiên, nếu dùng củ mẹ bị nhiễm bệnh thì sự lây lan sang các vảy vẫn còn tồn tại Thời gian tạo củ giống thương phẩm khi dùng phương pháp này cũng khá dài (Hoàng Thị Thúy Nga, 2006) [11]

2.3.5 Nhân giống bằng củ con phát sinh trên cây mẹ

Cây hoa loa kèn sau khi thu hoạch một thời gian, ở vị trí gần gốc và đỉnh ngọn sinh ra những củ con Tách những củ con này đem trồng, nuôi lớn để tăng khối lượng củ Hiện nay, ở Việt Nam đã xuất hiện một số kho lạnh chuyên dùng để

xử lý lạnh củ giống nên phương pháp nhân giống này có thể áp dụng được trong sản xuất (Hoàng Thị Thúy Nga, 2006) [11]

2.4 Một số kết quả nghiên cứu về xử lý củ giống chi Lilium

Năm 2005, Triệu Tường Vân, Vương Thu Đông, Lưu Kiến Vũ, Trần Tân

Lộ [24] đã xác định được cơ sở khoa học và kỹ thuật sản xuất hoa Lilium cắt

cành như sau:

2.4.1 Sự biến đổi sinh lý của củ trong quá trình bảo quản lạnh

Củ Lilium là cơ quan được hình thành để thích ứng với điều kiện khí hậu

bất thuận: nhiệt độ thấp, nhiệt độ cao, khô hạn Củ giống trồng ngoài trời đến mùa thu sẽ ra rễ gốc, sau đó nảy mầm nhưng không nhô lên mặt đất Trải qua mùa đông lạnh đến đầu mùa xuân trời ẩm mới nảy mầm Khi cây mọc đến độ cao nhất định thì đỉnh ngọn mới phân hoá hoa hình thành nụ và mùa hè ra hoa

Củ chín và ngủ nghỉ do ảnh hưởng của nhiệt độ Imani Shil (1997) dùng

giống Lilium longiflorum làm thí nghiệm đã chứng minh sự ngủ nghỉ và phá vỡ

ngủ nghỉ của củ có liên quan đến thời gian bảo quản lạnh

Nếu sau khi thu hoạch, xử lý lạnh ngay thì tỷ lệ nảy mầm cao Nếu sau khi thu hoạch, đặt củ ở môi trường khô, nhiệt độ 20-30oC trong 2 tuần, sau đó

xử lý lạnh thì rất nhiều củ không nảy mầm, vẫn ở trạng thái ngủ nghỉ

Ervin (1998) nghiên cứu với giống Lilium longiflorum như Nellie, White,

sau khi thu củ, đặt trong môi trường nhiệt độ biến đổi mạnh, phát hiện thấy củ chín hoàn toàn và ngủ nghỉ là 2 hiện tượng sinh lý khác nhau

Nhiệt độ thay đổi khoảng 10oC sẽ nhanh chóng phá vỡ ngủ nghỉ Nhưng sau khi xử lý nhiệt độ thấp dưới 6oC thời gian 6 tuần thì lại ảnh hưởng không tốt tới sinh trưởng, đặc biệt là lá và hoa giảm đi nhiều

Trồng Lilium trước tiên là phải phá ngủ, không phá ngủ nảy mầm ít, hoa

mù nhiều Các giống dòng Á châu lai có thời gian ngủ nghỉ 2-3 tháng Nói chung, với nhiều giống bảo quản lạnh dưới 5oC từ 2-6 tuần là có thể phá ngủ Một số giống như Connecticut King cần 6-8 tuần, giống Yellow Blanze phải trên 8 tuần, các giống dòng lai phương đông như Star Gazer, Casablanca ít nhất

phải trên 10 tuần Cùng một giống nếu thời gian xử lý lạnh càng dài thì thời gian

từ mọc đến ra hoa càng ngắn

Ví dụ: giống Prominence xử lý 3 tuần thời gian từ mọc đến ra hoa là 127 ngày Xử lý 4 tuần là 109 ngày, 5 tuần là 91 ngày, 6 tuần là 88 ngày Căn cứ vào điều này có thể xác định thời gian trồng và thời gian ra hoa

Nhưng không phải xử lý lạnh càng dài càng tốt Nếu như đã phá được ngủ,

củ đã nảy mầm mà cứ tiếp tục xử lý sẽ ảnh hưởng tới sự phát dục của hoa

Đối với củ giống chưa đủ độ chín, xử lý xuân hoá bằng cách thay đổi nhiệt độ sẽ cho hiệu quả không rõ Vì vậy, trước khi xử lý xuân hoá cần nắm

rõ mức độ chín của củ và mức độ ngủ nghỉ để quyết định nhiệt độ và thời gian xử lý

Kết quả nghiên cứu với các giống Snow Queen, Oriental hybrids, Sibiria, Asiatio hybrids, Gondelia… đã xác định sự biến đổi của chất bột, tổng số đường hoà tan, chất kích thích sinh trưởng (IAA, GA, GA3…) như sau (Triệu Tường Vân, Vương Thu Đông, Lưu Kiến Vũ, Trần Tân Lộ, 2005) [24]:

- Xử lý lạnh và sự biến đổi lượng chất trong củ Lilium

Sự biến đổi khối lượng tươi của củ trước và sau khi xử lý lạnh rất rõ rệt Với giống Snow Queen, khối lượng bình quân củ là 33,03g, sau khi xử lý lạnh là 25,86g, giống Sibiria trước khi xử lý lạnh là 55,18g, sau xử lý lạnh là 45,98g, giống Gondelina trọng lượng tươi bình quân là 47,72g, sau khi xử lý lạnh là 39,77g Nhưng khối lượng chất khô trước và sau xử lý ít biến đổi Sự biến đổi khối lượng tươi chủ yếu là nước

- Sự biến động tinh bột

Sự biến động tinh bột theo xu thế xử lý lạnh càng lâu thì lượng tinh bột giảm càng nhiều nhưng chậm dần Sau khi xử lý lạnh 60 ngày lượng tinh bột trong giống Tuyết Hậu từ 304,3mg/g FW xuống 237,9mg/g FW; giống Sibiria

có lượng tinh bột từ 251,9mg/gFW xuống 202 mg/gFW; giống Cololina từ

176,3mg/gFW xuống 141,7mg/gFW Điều đó chứng tỏ lượng tinh bột bị tiêu hao thành năng lượng trong quá trình bảo quản

- Biến động của tổng số đường hoà tan của củ trong thời gian bảo quản

Trong 30 ngày đầu, đường hòa tan của giống Hoàng Hậu là 47,7mg/gFW lên đến 83,8mg/g, sau đó giảm dần đến gày thứ 60 còn 63,9mg/gFW, giống Sibiria từ 88,3mg/gFW tăng lên 138,2mg/gFW sau đó giảm dần đến ngày thứ 60 giảm còn 108,1mg/gFW; giống Cateline từ 903mg/gFW tăng lên 123mg/gFW sau đó đến ngày thứ 60 còn 101mg/gFW Nguyên nhân là khi bắt đầu bị lạnh, củ chống lạnh bằng cách thuỷ phân tinh bột thành đường, ngoài ra trong quá trình lạnh củ vẫn cần tiêu hao dinh dưỡng để duy trì hoạt động sinh lý, đồng thời bắt đầu phân hoá mầm hoa nên cần có chất dinh dưỡng

- Sự biến đổi chất kích thích sinh trưởng trong củ khi bảo quản lạnh

Chất kích thích trong củ có tác dụng phá vỡ ngủ nghỉ

Với chất IAA: Giống Hoàng Hậu trong 30 ngày đầu có xu hướng tăng hàm lượng IAA từ 35,249mg/gFW lên 71mg/gFW và duy trì trong cả giai đoạn, sau 60 ngày giảm rất ít, còn 66,946 mg/gFW Giống Sibiria trong 15 ngày đầu

có xu thế giảm hàm lượng IAA, lúc đầu là 100,753mg/gFW, giảm xuống còn 84,411mg/gFW, sau đó tăng trở lại tới ngày thứ 60 là 125,131mg/gFW Giống Catelina trong thời gian đầu có xu hướng tăng hàm lượng IAA, lúc đầu là 41,747mg/gFW sau 15 ngày tăng lên 76531mg/gFW, sau đó bắt đầu giảm, tới giai đoạn cuối còn 51,779 mg/gFW

Với chất GA1+3: hàm lượng gibberelline ở cả 3 giống khi xử lý lạnh có

xu hướng chung là lúc đầu tăng sau giảm Ở giống Hoàng Hậu, hàm lượng GA lúc đầu là 173,752 mg/gFW sau đó tăng rất nhanh đến 486,23 mg/gFW rồi giảm rất mạnh Giống Sibiria có hàm lượng GA từ 116,215 mg/gFW tăng lên 432,914 mg/gFW, sau đó giảm nhanh xuống còn 232,914 mg/gFW Giống Cateline hơi khác, trong cả quá trình xử lý lạnh, hàm lượng GA biến đổi theo hình chữ N

Với chất ZR (Zeatinucleotid): Trong quá trình xử lý lạnh, hàm lượng ZR

ở cả 3 giống đều thấp Ở giống Hoàng Hậu, hàm lượng ZR lúc đầu là 27,906 mg/gFW sau 15 ngày xuống còn 16,679 mg/gFW, sau đó lại tăng lên cho đến khi kết thúc đến 27,392 mg/gFW Giống Sibiria có biến động tương đối lớn về

ZR, đến ngày thứ 45 vẫn ở mức 30 mg/gFW sau đó tăng rất nhanh đến 54,029 mg/gFW Giống Catelina có hàm lượng ZR lúc đầu là 30,989 mg/gFW, đến giữa quá trình lạnh giảm còn 17,835 mg/gFW, sau đó lại tăng trở lại cho đến khi kết thúc hàm lượng là 34,547 mg/gFW

Với chất ABA (Acid absisic): Sự biến động của ABA trong thời gian xử

lý lạnh không rõ rệt Nhìn chung có giảm so với lúc bắt đầu xử lý

Với giống Hoàng Hậu, hàm lượng ABA lúc đầu là 206,876 mg/gFW khi kết thúc xử lý là 102,216 mg/gFW Giống Sibiria, hàm lượng ABA lúc đầu là 148,454 mg/gFW sau đó giảm xuống 115,006 mg/gFW rồi lại tăng lên đến 127,552 mg/gFW, cho đến khi kết thúc xử lý lạnh giảm xuống còn 114,3246 mg/gFW Giống Catelina, hàm lượng ABA lúc đầu là 127,298 mg/gFW khi kết thúc xử lý lạnh là 93,759 mg/gFW

Tỷ lệ GA/ABA: có sự sai khác gữa các giống Nói chung tỷ lệ này tăng cao dần theo thời gian xử lý và điều đó có lợi cho sự phá vỡ ngủ nghỉ

Tỷ lệ ZR/ABA: trong quá trình xử lý lạnh đối với giống Sibiria và giống Hoàng Hậu có xu hướng tăng, còn với giống Catelina thì lúc đầu giảm sau tăng

Sự biến đổi này có lợi cho sự phân hoá mầm hoa

2.4.2 Các thời kỳ phân hóa của củ

Theo Triệu Tường Vân và CS (2005) [24], quá trình phân hóa của củ hoa

Lilium gồm các thời kỳ sau:

2.4.2.1 Thời kỳ phân hoá lá

Trong thời gian đầu xử lý lạnh 3-5 oC, khi quan sát lát cắt dọc của mầm

ngọn củ Lilium ta thấy đỉnh sinh trưởng có dạng hình đồi, hình dáng các tế bào

giống nhau Tế bào mô phân sinh đỉnh ngọn nhỏ, sắp xếp chặt chẽ; nhân to,

nhân nhỏ, sắp xếp lỏng lẻo hơn và không quy cách Hai bên gốc phân bố những

mô phân sinh màu đậm hơn, sẽ phân hoá thành mầm lá (mầm lá khi mới hình thành có hình ngón tay

Từ mặt cắt dọc của đỉnh sinh trưởng, có thể thấy mầm gốc lá là do tế bào lớp ngoài của mô phân sinh sản sinh ra Do mầm lá được liên tiếp sản sinh nên thể tích và hình dáng đỉnh sinh trưởng cũng luôn biến đổi

Kết cấu điển hình của đỉnh sinh trưởng do chóp (tunica) và nguyên thể (corpus) hợp thành Chóp (tunica) là do 2-3 lớp tế bào bọc do rất nhiều tế bào của quy cách có nhân tương đối nhỏ và đã bắt đầu xuất hiện không bào Trong

đó tế bào chóp thường phân chia theo chiều dọc Nhưng ở nơi phân chia mầm lá thì phân chia ngang, tế bào nguyên thể thì phân chia theo các hướng nhưng tế bào lớp ngoài cùng thì phân bào theo hướng ngang

2.4.2.2 Thời kỳ phân hoá mầm hoa

Với các giống Catelina và Hoàng Hậu được xử lý lạnh 30 ngày thì đỉnh sinh trưởng to dần lên, đỉnh ngọn trong to lên và cuối cùng có hình bán cầu Nơi lồi lên là dấu hiệu mở đầu cho sự phân hoá mầm hoa, chỗ lồi lên là do chóp và nguyên thể hợp thành

- Thời kỳ phân hoá đài và cành hoa

Đỉnh sinh trưởng tiếp tục phân hoá nhô cao lên ở xung quanh và giữa lồi lên và tiếp tục phân hoá Chỗ lồi lên chính là vòng ngoài của bao hoa nguyên thuỷ Các giống Hoàng Hậu và Catelina sau khi trồng 1 tuần thì bắt đầu phân hoá, sau 7 ngày thì xuất hiện tầng ngoài bao hoa (gồm đài và cành hoa)

- Thời kỳ phân hoá nhị đực, nhị cái

Sau khi gốc bao hoa hình thành thì đỉnh sinh trưởng ở bên trong nách bao hoa xuất hiện mầm nhị đực và nhị cái

- Thời kỳ hình thành củ hoa tự

Thời kỳ này bắt đầu từ mầm hoa đầu tiên hình thành đến khi hình thành mầm hoa cuối cùng Thời kỳ này dài bao lâu và số hoa bao nhiêu tuỳ thuộc vào

giống Với dòng Lilium thơm lai thì toàn bộ thời kỳ này kéo dài khoảng 30 ngày

và hình thành 2-3 nụ Giống Sibiria có thời kỳ này vào khoảng 55 ngày và có

1-2 nụ, giống Catelina là 45 ngày và có 7-10 nụ

Sự phân hoá hoa là 1 quá trình phức tạp, bao gồm sự phân hoá về sinh lý, phân hoá về hình thái và phân hoá về tính chất Trong quá trình đó: tinh bột, đường và kích thích sinh trưởng có vai trò rất quan trọng

2.4.2.3 Thời kỳ phân hoá hoa

Trong điều kiện tự nhiên, đa số giống Lilium phân hoá hoa vào tháng 3, tháng 4 và thường kéo dài 1-2 tháng Các dòng Á châu lai và Lilium thơm lai khi

nảy mầm thì đồng thời phân hoá hoa Nguyên nhân là do các mầm nằm trong củ của dòng Á châu lai rất mẫn cảm với nhiệt độ thấp Sau khi xử lý ở nhiệt độ 5o

C trong 4-6 tuần, sau trồng 10-14 ngày thì ở đỉnh sinh trưởng bắt đầu hình thành mầm hoa Mỗi mầm hoa kèm theo 1-2 mầm lá

Nếu dùng xử lý lạnh để phá ngủ, nếu kéo dài thời gian bảo quản lạnh thì trước khi trồng có thể đã có phân hóa mầm hoa Nếu không trồng kịp thì sẽ bất lợi cho sự phát dục của mầm hoa Các giống thuộc dòng phương đông đều thuộc giống củ nảy mầm và sinh trưởng khoảng 1 tháng mới bắt đầu phân hóa hoa

Cũng có một số giống Lilium phân hóa hoa vào tháng 9, tháng 10 cho đến

cuối năm thì kết thúc, cá biệt có giống có thời gian phân hóa hoa rất dài, bắt đầu

từ tháng 9-10 đến tháng 4 năm sau mới kết thúc Ở cả 2 giống Á châu lai và phương đông lai đều có các giống này

Tất cả các giống phân hóa hoa từ trong củ thì năm sau đều ra hoa sớm,

thường là vào tháng 5 đến đầu tháng 6 Số lượng mầm hoa của Lilium phụ thuộc

vào giống, điều kiện thời tiết và độ lớn của củ Dòng Á châu lai sức hình thành mầm hoa mạnh, vì vậy tiêu chuẩn phân loại củ nhỏ hơn các giống khác

Sự phân hóa hoa của các giống khác nhau Giống Hoàng Hậu xử lý lạnh 5oC 30 ngày thì đã phân hóa ra vòng bao phía ngoài, sau 4 tuần đã phân hóa ra mầm nhị và nhụy Sau khi phân hóa xong cần khoảng 30 ngày để hình thành 2 nụ

3-Giống Sibiria xử lý lạnh 3-5oC trong 45 ngày thì bắt đầu phân hóa hoa, sau khi trồng 4 tuần thì hình thành vòng ngoài bao hoa, sau 8 tuần thì hình thành nhị

và nhụy, toàn bộ hoa tự cần khoảng 55 ngày, có 1-2 nụ Giống Catelina xử lý lạnh 3-5 oC 30 ngày, sau khi trồng 1 tuần bắt đầu phân hóa hoa và đều có vòng ngoài bao hoa, sau khi trồng 7 ngày có mầm nhị đực, sau 6 tuần có mầm nhị cái Toàn

bộ hoa tự phân hóa cần 45 ngày, hình thành 7-10 nụ

2.4.3 Kỹ thuật phá ngủ cho củ giống

- Xử lý lạnh

Quá trình làm lạnh phải từ từ, làm lạnh đột ngột quá sức chịu đựng của nó

có thể làm củ bị rét hại Đầu tiên để lạnh 10-13oC, 2 tuần sau đó hạ xuống 3-5o

C

từ 4-8 tuần có thể phá vỡ trạng thái ngủ nghỉ

- Kỹ thuật bảo quản lạnh

Theo Triệu Tường Vân và CS (2005) [24], kỹ thuật bảo quản lạnh củ

giống hoa Lilium là:

- Khi xử lý lạnh củ giống người ta xếp các thùng chồng lên nhau trong kho lạnh Để đảm bảo cho không khí lưu thông phải sắp xếp cách mặt đất 1 khoảng 20-30cm, giữa các thùng cách nhau khoảng 10cm Tầng cao nhất cách mái kho 50 - 80cm Để đảm bảo độ ẩm thì dùng nilon đậy lên tầng trên cùng Nhiệt độ thay đổi quá lớn có thể làm cho củ bị rét hại hoặc nẩy mầm

- Trong kho phải sắp xếp riêng từng loại, từng giống từng quy cách củ, không

để lẫn lộn

- Củ giống đưa vào kho lạnh để phá ngủ nhiệt độ từ 3-50C, thời gian tuỳ

từng giống với dòng lai Lilium thơm và Á Châu lai, thời gian xử lý lạnh khoảng

30 ngày, với giống Sibiria là 45 ngày, với giống Sova 60 ngày

Nói chung thời gian xử lý càng dài thì thời gian ra hoa càng rút ngắn Ví

dụ, giống Catelina xử lý ở 20

C với thời gian 4 tuần, 8 tuần, 12 tuần thì thời gian

từ trồng đến ra hoa tương ứng là 138 ngày, 116 ngày, 106 ngày nhưng thời gian

xử lý dài quá số hoa sẽ ít, càng dài hoa càng ít

- Quản lý kho lạnh bao gồm: Kiểm tra nhiệt độ hàng ngày

Mở quạt gió thông khí mỗi tuần 3 lần, mỗi lần 2 giờ và nên mở vào ban đêm để tránh nhiệt độ thay đổi lớn và luôn theo dõi giữ ẩm độ 70 - 80%

- Theo dõi ghi chép hàng ngày

Về nhiệt độ, độ ẩm, mức độ thông khí tình hình củ giống

2.4.4 Một số kết quả nghiên cứu khác

Theo Triệu Tường Vân và cộng sự [23], [24], xử lý củ giống loa kèn

4-5oC trong 3-5 tuần, sau trồng khoảng 13-20 ngày thì bắt đầu nảy mầm Nếu củ giống không xử lý lạnh thì phải sau 55-60 ngày mới bắt đầu mọc mầm Từ khi

củ nảy mầm khỏi mặt đất đến khi ra hoa thì tốc độ ra lá, độ dài của thân tương quan với nhiệt độ không khí Nhiệt độ còn là nhân tố quan trọng điều tiết sự

phân hóa hoa và ra hoa Lilium formolongo cũng cần có một số ngày nhiệt độ

thấp nhất định để thực hiện phân hóa mới ra hoa được Trong giai đoạn từ nụ đến ra hoa, với nhiệt độ ngày 25oC, đêm 20oC thì cây ra hoa sớm và có nhiều nụ Nhiệt độ và ánh sáng còn ảnh hưởng đến sự phát triển củ, nhiệt độ thấp, thời gian chiếu sáng trong ngày dài, củ sẽ to hơn Vì vậy, vào mùa đông, mỗi ngày cần tăng thêm 4h chiếu sáng, nâng chế độ chiếu sáng lên trên 16h/ngày có tác dụng làm cho cây thấp rõ rệt, đồng thời tăng tỷ lệ ra hoa, giảm số hoa bại dục Chiếu sáng gián đoạn ở nhiệt độ thích hợp có thể rút ngắn thời gian ra hoa của giống hoa loa kèn Từ khi ra nụ đến ra hoa, nhiệt độ ngày 21,1oC, ban đêm 18,3oC sẽ ra hoa sớm và giảm lượng nụ bị bại dục ở đợt 3

Năm 1994, Phạm Thị Cậy và cộng sự [1] đã tiến hành nghiên cứu ảnh hưởng của xử lý nhiệt độ thấp và gibberellin đến sự sinh trưởng phát triển của

cây hoa loa kèn trắng (Lilium longiflorum) Kết quả cho thấy, việc xử lý nhiệt độ

thấp 10oC liên tục trong 40 ngày và gibberellin đã làm cho cây sinh trưởng phát triển nhanh, rút ngắn thời gian ra hoa trước hàng tháng

Năm 1997, Cao Ngọc Thuý [21] đã nghiên cứu về hiệu quả của xử lý nhiệt

độ thấp ở các thời gian khác nhau 10 ngày, 20 ngày, 30 ngày ở điều kiện nhiệt độ

5oC và không xử lý (đối chứng) cho hoa loa kèn trắng (Lilium longiflorum) Kết

quả xử lý củ giống 20 ngày đã giúp cho củ nảy mầm trong 1 tháng và rút ngắn thời gian sinh trưởng từ 193 ngày xuống 114 ngày, đồng thời xử lý nhiệt độ thấp làm chiều cao cây và số lá giảm nhiều so với đối chứng

Năm 1998, J Sub và J Lê [33] đã nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ đến

sự hình thành củ loa kèn con và cho thấy ở nhiệt độ 20-25oC thì số lượng, khối lượng và đường kính củ con tăng hơn hẳn so với ở nhiệt độ 30o

C Ánh sáng cũng ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng củ, dưới ánh sáng đỏ thì số lượng

củ tăng hơn so với dưới ánh sáng khác

Theo Hoàng Minh Tấn, Nguyễn Quang Thạch (2000) [17], có rất nhiều thực vật mà nhiệt độ thấp có ảnh hưởng sâu sắc đến sự khởi đầu và phát triển của cấu trúc sinh sản Với những cây hàng năm thì ảnh hưởng nhiệt độ đến sự ra hoa thường là thứ yếu sau ảnh hưởng của quang chu kỳ Nhưng với cây hai năm thì ngược lại: trong năm đầu chúng duy trì ở trạng thái dinh dưỡng, năm sau khi trải qua một thời gian lạnh dài thì chúng ra hoa Nếu những thực vật này không được tác động bởi nhiệt độ thấp thì phần lớn chúng được giữ lại ở trạng thái sinh trưởng phát triển dinh dưỡng không xác định Người ta đã chứng minh rằng phần lớn những cây hai năm khi được xử lý lạnh nhân tạo và kèm theo quang chu kỳ thích hợp thì chúng có thể ra hoa ngay trong mùa sinh trưởng đầu tiên, tức là có thể biến cây hai năm thành cây một năm bằng biện pháp xử lý lạnh

Takamura (2002) [34], đã nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ cao sau khi trồng đến sự hình thành hoa của 4 giống loa kèn Asiatic Hybid và củ được xử lý lạnh sau đó đem trồng ở nhiệt độ có biên độ 26o

C/24oC và 16oC/13oC Kết quả

là: ở điều kiện nhiệt độ là 26o

C/24oC thì thời gian ra hoa rút ngắn, số hoa dị hình nhiều hơn so với ở nhiệt độ16o

C/13oC Ông kết luận, nhiệt độ cao sau khi trồng

và trước khi hình thành hoa làm ảnh hưởng xấu đến số lượng, chất lượng hoa và chiều cao cây nhưng ảnh hưởng ít đến số lá trên cây

Năm 2005, Đặng Văn Đông và CS [5], [8] đã nhập nội, khảo nghiệm, đánh giá tính thích ứng của 5 giống hoa loa kèn từ Hà Lan Kết quả đã lựa chọn được giống hoa loa kèn Tứ Quý có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt nhất, thích hợp với nhiều vùng sinh thái khác nhau, đồng thời cũng đã nghiên cứu một

số biện pháp kỹ thuật trồng giống hoa này Kết quả bước đầu cho thấy: mật độ trồng thích hợp là 20x20cm, lấp đất trên mặt củ 4-5cm, lượng phân bón là 1-2 tấn phân chuồng + 20-30kg NPK + 8-10Kg urê/sào Bắc Bộ

Tuy nhiên, cũng theo Đặng Văn Đông và CS, nhược điểm lớn nhất của giống hoa loa kèn này là thời gian thu hoạch hoa rải rác (kéo dài tới 1,5-2 tháng) Nguyên nhân dẫn tới điều này là do: kích thước củ giống không đồng đều, tuổi sinh lý củ giống không đồng đều và thời gian xử lý lạnh củ giống chưa

đủ Khắc phục được nguyên nhân này sẽ nâng cao chất lượng và hiệu quả kinh

tế trong việc sản xuất giống hoa loa kèn Tứ Quý [5], [8]

Năm 2006, Nguyễn Mạnh Hà đã nghiên cứu thành phần sâu, nhện hại hoa

loa kèn, đặc điểm sinh học, sinh thái của rệp muội Pleotrichophorus

chrysanthemi Theobald và biện pháp phòng chống chúng tại ngoại thành Hà Nội

vụ đông xuân năm 2005-2006 [9]

Năm 2006, Hoàng Thị Thúy Nga [11] bước đầu nghiên cứu phản ứng

xuân hoá và phản ứng ánh sáng của giống hoa loa kèn Lilium formolongo Tác

giả đã chỉ ra rằng: củ giống loa kèn có đặc tính ngủ sâu, củ mới đào lên trong điều kiện thích hợp cũng không nảy mầm mà phải trải qua một thời gian rất dài mới nảy mầm được Các thí nghiệm thăm dò bước đầu cho thấy thời gian ngủ nghỉ của củ giống từ lúc thu hoa đến khi mọc lại 10% là 121,67 ngày, từ lúc thu

củ đến lúc mọc lại 10% là 90,33 ngày - 93,63 ngày Việc xử lý nhiệt độ thấp có

tác động làm rút ngắn thời gian ngủ nghỉ từ 43,80 ngày - 55,36 ngày Thời lượng

xử lý nhiệt độ thấp thích hợp là khoảng 40 ngày có thể phá ngủ hoàn toàn được,

có thể mọc mầm hoàn toàn sau 40 ngày trồng, trong khi đối chứng (không xử lý) sau trồng 80 ngày chỉ có 63,33% củ mọc mầm Thời điểm trồng khác nhau (cách nhau 30 ngày) cho phép phát hiện phản ứng ra hoa của cây phụ thuộc vào thời điểm trồng và điều này có liên quan đến thời gian chiếu sáng trong ngày Thời điểm trồng khác nhau thì thời gian sinh trưởng khác nhau, chất lượng hoa cũng khác nhau Ở các thời điểm trồng từ tháng 7 đến tháng 9 và tháng 1, tháng 2, cây đều có thể ra hoa sau trồng từ 90-120 ngày Trong khi ở thời điểm trồng tháng

10 đến tháng 12 thì cây ra hoa sau trồng 160-170 ngày Từ đây có thể xác định thời điểm trồng thích hợp để có hoa vào thời điểm mong muốn Biện pháp chiếu sáng gián đoạn vào ban đêm ảnh hưởng rõ nét đến sự ra hoa của cây Trồng tháng 9 sau khi cây mọc 15 ngày, 30 ngày, 45 ngày, 60 ngày xử lý chiếu sáng (dùng bóng đèn công suất 10 bóng/100m2

chiếu sáng từ 22h-1h liên tục 30 ngày) thì ở công thức sau mọc 15 ngày đem chiếu sáng là rõ nhất cho ra hoa sớm nhất

và ra hoa tập trung hơn

Năm 2007, Nguyễn văn Tỉnh và cộng sự [6], [22] khi nghiên cứu ảnh hưởng của kích thước củ giống đến giống hoa lily Sorbonne đã chỉ ra rằng: sử dụng củ giống có kích thước 16 – 18 cm là phù hợp nhất, vừa hạn chế được hiện tượng cháy lá, hoa bị dị dạng mà vẫn đảm bảo chất lượng cành hoa Nếu sử dụng củ giống có kích thước nhỏ hơn thì chất lượng hoa kém hơn Nếu sử dụng

củ giống có kích thước lớn hơn thì hay bị hiện tượng cháy lá Tác giả cũng nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật để hạn chế hiện tượng cháy lá khi sử dụng

củ giống có kích thước 18-20cm và nhận thấy rằng dùng các vật liệu che phủ mặt luống như vỏ trấu, rơm rạ mục; cũng có thể áp dụng phương pháp trồng cây theo 2 giai đoạn, trong đó giai đoạn 1 trồng cây trong kho lạnh ở nhiệt độ 120

C -

130C với thời gian là 15 ngày giúp cây sinh trưởng, phát triển thuận lợi, giảm hiện tượng cháy lá và nụ hoa bị biến dạng

PHẦN 3 VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 vật liệu, địa điểm và thời gian nghiên cứu

- Vật liệu: giống hoa loa kèn Tứ Quý (Lilium formolongo) có nguồn gốc

từ Hà Lan

- Địa điểm: Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

- Thời gian nghiên cứu: từ tháng 8/2014 đến tháng 12/2014

3.2 Nội dung nghiên cứu

- Nghiên cứu ảnh hưởng của kích thước củ giống đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng hoa

sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng hoa

3.3 Phương pháp nghiên cứu

* Thí nghiệm 2: Nghiên cứu ảnh hưởng của thời gian xử lý lạnh (5-6 o C)

củ giống đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng hoa

3.3.2 Phương pháp bố trí, theo dõi thí nghiệm

- Thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh với 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô thí nghiệm là 3m2

- Các yếu tố phi thí nghiệm được thực hiện đồng nhất như nhau trên các công thức thí nghiệm Kỹ thuật chăm sóc, bón phân, phòng trừ sâu bệnh và một

số biện pháp khác áp dụng quy trình kỹ thuật trồng hoa loa kèn của Viện Nghiên cứu Rau quả

- Các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển (chiều cao, số lá: mỗi lần đo cách nhau 15 ngày) : tiến hành theo dõi 10 cây/ô thí nghiệm theo phương pháp đường chéo 5 điểm

- các chỉ tiêu chất lượng hoa (số hoa, chiều cao nụ, đường kính nụ ): tiến hành theo dõi 10 cây/ô thí nghiệm theo phương pháp đường chéo 5 điểm

- Các chỉ tiêu về tỷ lệ sống, tỷ lệ mọc mầm, tỷ lệ ra hoa: tính toán theo toàn bộ số cây trên ô thí nghiệm

- Các chỉ tiêu sâu, bệnh hại: điều tra 10 cây/ô thí nghiệm theo phương

pháp 5 điểm chéo góc, cho điểm theo cấp dựa theo 10TCN 558-2002 của IRRI (Phương pháp lấy mẫu và đánh giá cấp sâu, bệnh)

3.3.3 Các bước tiến hành thí nghiệm

- Thí nghiệm 1:

Củ giống được thu từ vườn sản xuất của Vườn thực nghiệm Khoa Nông Học - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên Thu củ đồng loạt sau thu hoa 1 tháng, sau đó phân loại củ giống theo kích thước Kích thước củ được tính theo chu vi và đo theo chiều ngang của củ Mỗi khoảng kích thước được xác định là lớn hơn đầu mút dưới và nhỏ hơn hoặc bằng đầu mút trên Ví dụ kích thước củ 8-10cm có nghĩa là 8cm< kích thước ≤10cm Tiến hành xử lý củ giống ở 5-6o

C trong thời gian 45 ngày

Củ giống đã xử lý nảy mầm được bỏ ra ngoài kho 2 ngày, sau đó tiến hành bố trí thí nghiệm ngoài đồng ruộng

- Thí nghiệm 2:

Củ giống được thu từ vườn sản xuất của Vườn thực nghiệm Khoa Nông Học - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên Thu củ đồng loạt sau thu hoa 1 tháng, chọn những củ có kích thước 12-14cm, củ được xử lý lạnh ở 5-6 o

C trong thời gian 45 ngày

Có 4 khay củ giống, tương ứng với 4 công thức Khay 4 xử lý 60 ngày được đưa vào kho lạnh ngày 15/6/2014 (CT4) Khay 3 xử lý 45 ngày, được đưa vào kho lạnh ngày 1/7/2014 (CT3) Khay 2 xử lý 30 ngày, được đưa vào kho lạnh ngày 15/7/2014 (CT2) Khay 1 (không xử lý) được để ngoài giàn mát (CT1)

3.3.4 Các chỉ tiêu theo dõi

- Khả năng sinh trưởng, phát triển

+ Thời gian từ trồng đến mọc 50%, ra nụ 50%, nở hoa 50% : đếm số ngày

từ trồng đến mọc mầm 50%, ra nụ 50%, nở hoa 50%

Số cây sống

+ Tỷ lệ sống (%) = x 100

Tổng số củ trồng

+ Thời gian sinh trưởng: tính từ ngày trồng đến nở hoa 100% ngày

+ Chiều cao cây : đo từ gốc đến ngọn (cm)

+ Chiều cao cây cuối cùng : đo ở thời điểm chuẩn bị thu hoạch, đo từ gốc đến

hết chiều cao hoa (cm)

+ Số lá: đếm toàn bộ số lá/cây, đánh dấu lá cuối cùng của lần đo trước, số

lá lần sau bằng tổng số lá lần trước cộng với số lá ra trong khoảng thời gian giữa

dưới cùng bị héo (ngày)

- Sâu, bệnh hại chính trên cây hoa

Số lá bị bệnh

+ Bệnh cháy lá, bệnh đốm lá : x 100

Tổng số lá theo dõi

Cấp 1: Nhẹ (xuất hiện rải rác)

Cấp 2: Trung bình (phân bố dưới1/3 cây)

Cấp 3: Nặng (phân bố trên 1/3 cây)

3.3.5 Kỹ thuật trồng và chăm sóc hoa loa kèn trong các thí nghiệm:

Quy trình kỹ thuật trồng, chăm sóc hoa loa kèn được thực hiện theo quy trình tạm thời của Viện Nghiên cứu Rau quả

3.3.6 Phương pháp xử lý số liệu

Số liệu được xử lý bằng chương trình IRRISTAT trên máy tính

PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

4.1 Nghiên cứu ảnh hưởng của kích thước củ giống đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng hoa

4.1.1 Tỷ lệ sống và thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của hoa loa kèn ở các kích thước củ khác nhau

Theo một số kết quả nghiên cứu trước đây, đối với hoa loa kèn nói riêng

và chi Lilium nói chung, củ có kích thước càng lớn thì sinh trưởng, phát triển

khỏe, kích thước hoa và số nụ hoa/cây càng cao Tuy nhiên, số nụ hoa/cây có ảnh hưởng đến hình dáng cành hoa Số nụ nhiều sẽ dẫn đến sự phân bố không hợp lý, kích thước nụ nhỏ và giảm giá trị thẩm mỹ của cành hoa Mặt khác, kích

cỡ củ càng lớn thì thời gian sinh trưởng càng dài Do vậy, để chọn ra được kích

cỡ củ khi trồng đảm bảo chất lượng hoa và thời gian sinh trưởng thích hợp, chúng tôi tiến hành thí nghiệm: nghiên cứu ảnh hưởng của kích thước củ giống đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng hoa Kết quả về ảnh hưởng của kích thước củ giống đến tỷ lệ sống và thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của loa kèn được thể hiện qua bảng 4.1

Bảng 4.1 Tỷ lệ sống và thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của hoa loa

kèn ở các kích thước củ khác nhau

CTTN

Tỷ lệ sống (%)

Thời gian từ trồng đến (ngày) Thời gian

sinh trưởng (ngày)

Mọc mầm 50%

Ra nụ 50%

Nở hoa 50%

- Về tỷ lệ sống: do củ giống hoa loa kèn đã được phá ngủ, trước khi trồng

đã xuất hiện mầm nên tỷ lệ sống đều đạt khá cao từ 93,4% - 98,6% Sự chênh lệch về tỷ lệ sống giữa các kích thước củ là không nhiều, tuy nhiên trồng với củ

có kích thước lớn thì tỷ lệ sống cao hơn Công thức 1 trồng củ có kích thước 10cm do củ tích lũy được ít chất dinh dưỡng nên có tỷ lệ sống thấp nhất (93,4%), công thức 4 kích thước củ lớn, tích lũy nhiều chất dinh dưỡng nên tỷ lệ

Thời gian từ trồng đến mọc mầm không bị ảnh hưởng bởi kích thước củ giống khác nhau, sau khi trồng từ 6 - 7 ngày là mầm mọc lên khỏi mặt đất được 50% Sự khác nhau về thời gian sinh trưởng giữa các cây hoa loa kèn khi trồng với các kích thước củ giống khác nhau là thời gian từ trồng đến ra nụ và từ trồng đến nở hoa Thời gian từ trồng đến ra nụ và nở hoa của loa kèn ở củ có kích thước 8 - 10 cm là ngắn nhất (từ trồng đến ra nụ là 65,3 ngày, đến nở hoa là 90,5 ngày) Các công thức trồng với củ giống có kích thước lớn hơn thì thời gian sinh trưởng dài hơn Công thức trồng củ có kích thước lớn nhất (14 - 16 cm) cho thời gian từ trồng đến ra nụ dài hơn so với công thức trồng củ nhỏ nhất là 10,6 ngày; thời gian từ trồng đến nở hoa dài hơn 18,3 ngày so với công thức trồng củ có kích thước 8-10cm Qua đây ta cũng có thể thấy, thời gian sinh trưởng của củ giống có kích thước khác nhau còn có ý nghĩa quyết định trong việc bố trí thời gian trồng để thu hoa vào dịp mong muốn Nếu những ruộng hoa loa kèn được trồng với các củ có kích thước khác nhau thì cần bố trí ngày trồng lệch nhau để

có thời gian thu hoạch tương đối tập trung Sự khác biệt về thời gian qua các giai

đoạn sinh trưởng khi trồng ở các kích thước củ khác nhau là do nguyên nhân sau: với kích thước củ lớn, lượng dinh dưỡng được tích luỹ trong củ nhiều, cây sinh trưởng thuận lợi, do vậy phân hoá mầm hoa chậm và kéo dài thời gian từ trồng đến ra nụ, thời gian từ trồng đến nở hoa Với kích thước củ nhỏ, lượng dinh dưỡng tích luỹ trong củ ít, cây sinh trưởng kém, sớm phân hoá mầm hoa và

ra nụ, thời gian từ trồng đến nở hoa rút ngắn hơn

4.1.2 Động thái tăng trưởng chiều cao cây hoa loa kèn ở các kích thước củ khác nhau

Chiều cao cây phản ánh quá trình sinh trưởng của cây cũng như giá trị thương phẩm của cây sau này Đặc biệt đối với cây hoa loa kèn cắt cành thì chiều cao cây có ý nghĩa rất lớn đến giá trị của cành hoa Chiều cao cây phụ thuộc rất nhiều vào chiều dài lóng và số lá trên thân Ngoài số lá và chiều dài lóng thì chiều cao cây còn phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện ngoại cảnh như: điều kiện thời tiết khí hậu, chế độ chăm sóc, giống, phân bón… Theo dõi động thái tăng trưởng chiều cao cây ở các công thức thí nghiệm tôi thu được kết quả được thể hiện ở bảng 4.2

Bảng 4.2 Động thái tăng trưởng chiều cao cây hoa loa kèn ở các kích thước

15 ngày 30 ngày 45 ngày

60 ngày

75 ngày 90 ngày