Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của một số giống bưởi có triển vọng mới trồng tại xã Quyết Thắng – thành phố Thái Nguyên.

Trần Thế Tục và cộng sự, 1996 Cây bưởi được trồng ở nhiều nơi và tạo nên những vùng quả đặc sản nổi tiếng cho từng vùng sinh thái như bưởi Diễn Hà Nội, bưởi Năm Roi Bình Thuận, bưởi Đoa

PHẠM HỒNG NHUNG

Tên đề tài:

NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG CỦA MỘT SỐ GIỐNG BƯỞI CÓ TRIỂN VỌNG MỚI TRỒNG TẠI XÃ QUYẾT THẮNG – THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Trồng trọt Khoa : Nông học Khóa học : 2011 – 2015

Thái Nguyên, năm 2015

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

PHẠM HỒNG NHUNG

Tên đề tài:

NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG CỦA MỘT SỐ GIỐNG BƯỞI CÓ TRIỂN VỌNG MỚI TRỒNG TẠI XÃ QUYẾT THẮNG – THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Trồng trọt Khoa : Nông học

Khóa học : 2011 – 2015 Giảng viên hướng dẫn : ThS Lương Thị Kim Oanh

Thái Nguyên, năm 2015

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành chương trình học và nghiên cứu tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, đồng thời giúp sinh viên làm quen với công tác nghiên

cứu khoa học Được sự đồng ý của khoa Nông Học, tôi thực hiện đề tài:

“Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của một số giống buởi có triển vọng mới trồng tại xã Quyết Thắng – Tp Thái Nguyên” Tôi xin chân thành

cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, các thầy

cô giáo đã trực tiếp tham gia giảng dạy lớp K43 - Trồng Trọt đã quan tâm

và tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành khoá học

Qua thời gian thực tập với sự hướng dẫn tận tình của các thầy cô giáo trong trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên cùng sự giúp đỡ nhiệt tình của địa phương nơi tôi thực hiện đề tài, đến nay tôi đã hoàn thành khóa luận của mình

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến cô giáo ThS Lương Thị Kim

Oanh, cùng toàn thể các thầy cô giáo khoa Nông Học đã tận tình giúp đỡ để tôi

có thể hoàn thành tốt quá trình thực tập

Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn lãnh đạo, cán bộ và người dân tại xóm Cây Xanh – Xã Quyết Thắng – Tp Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, giúp tôi có những tư liệu để hoàn thành khóa luận này

Do điều kiện thời gian và năng lực có hạn, khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót, tôi kính mong nhận được sự chỉ dẫn và góp ý thêm của các thầy giáo, cô giáo và các bạn để khóa luận được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 20 tháng 05 năm 2015

Sinh viên

Phạm Hồng Nhug

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi trên thế giới trong những năm

gần đây 11

Bảng 2.2 Tình hình sản xuất bưởi ở một số nước tiêu biểu trên thế giới năm 2012 13 Bảng 2.3: Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi ở Việt Nam trong những năm gần đây 16

Bảng 4.1: Đặc điểm, kích thước lá sau trồng một năm 25

Bảng 4.2: Đặc điểm phân cành của các công thức thí nghiệm 26

Bảng 4.3: Động thái tăng trưởng chiều cao cây của các công thức thí nghiệm 29

Bảng 4.4: Động thái tăng trưởng đường kính gốc của các công thức thí nghiệm 31 Bảng 4.5: Động thái tăng trưởng đường kính tán của các thức thí nghiệm 33

Bảng 4.6: Tình hình ra lộc Xuân của các công thức thí nghiệm 35

Bảng 4.7: Động thái tăng trưởng chiều dài lộc Xuân của các giống 36

Bảng 4.8: Đặc điểm, kích thước lộc Xuân khi thành thục 37

Bảng 4.9: Tình hình ra lộc Hè của các công thức thí nghiệm 38

Bảng 4.10: Động thái tăng trưởng chiều dài lộc Hè của các giống bưởi tham gia thí nghiệm 39

Bảng 4.11: Đặc điểm, kích thước lộc Hè khi thành thục 41

Bảng 4.12: Tình hình ra lộc Thu của các công thức thí nghiệm 42

Bảng 4.13: Động thái tăng trưởng chiều dài lộc Thu 43

Bảng 4.14: Đặc điểm, kích thước lộc Thu khi thành thục 44

Bảng 4.15: Tình hình ra lộc Đông của các công thức thí nghiệm 45

Bảng 4.16: Động thái tăng trưởng chiều dài lộc Đông của các giống bưởi tham gia thí nghiệm 46

Bảng 4.17: Đặc điểm, kích thước lộc Đông khi thành thục 48

Bảng 4.18: Mức độ gây hại của sâu với bưởi thí nghiệm 49

Bảng 4.19: Mức độ gây hại của bệnh nấm phấn trắng với bưởi thí nghiệm 50

Bảng 4.20: Tình hình thời tiết tại Thái Nguyên năm 2014 52

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 4.1 Động thái tăng trưởng chiều dài lộc Xuân 36

Hình 4.2 Động thái tăng trưởng chiều dài lộc Hè 40

Hình 4.3 Động thái tăng trưởng chiều dài lộc Thu 43

Hình 4.4 Động thái tăng trưởng chiều dài lộc Đông 47

DANH MỤC VIẾT TẮT

Cs : Cộng sự

CV : Hệ số biến động

ĐC : Đối chứng FAO : (Food and Agriculture Organization of the United Nations)

Tổ chức lương thực và nông nghiệp của Liên hợp quốc LSD05 : Sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa

MỤC LỤC

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích và yêu cầu của đề tài 2

1.3 Ý nghĩa của đề tài 2

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 3

2.2 Nguồn gốc phân loại và một số đặc điểm cơ bản về cây bưởi 3

2.2.1 Nguồn gốc 3

2.2.2 Phân loại 4

2.3 Đặc điểm thực vật học 6

2.4 Yêu cầu sinh thái 8

2.5 Giá trị của cây bưởi 9

2.6 Tình hình sản xuất, nghiên cứu trên thế giới và trong nước 11

2.6.1 Tình hình sản xuất và nghiên cứu trên thế giới 11

2.6.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi ở Việt Nam 15

2.7 Một số giống ngon ở Việt Nam 19

Phần 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 22

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 22

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 22

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 22

3.2 Nội dung nghiên cứu 22

3.3 Phương pháp nghiên cứu 22

3.3.1 Điều kiện thí nghiệm 22

3.3.2 Công thức thí nghiệm 22

3.3.3 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi 23

3.3.4 Tổng hợp, tính toán số liệu 24

Phần 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 25

4.1 Nghiên cứu đặc điểm hình thái cây 25

4.1.1 Đặc điểm hình thái lá 25

4.1.2 Đặc điểm phân cành 26

4.1.3 Động thái tăng trưởng chiều cao cây 28

4.1.4 Động thái tăng trưởng đường kính gốc 30

4.1.5.Động thái tăng trưởng đường kính tán 32

4.2 Khả năng sinh trưởng của các giống bưởi thí nghiệm 34

4.2.1 Khả năng sinh trưởng của lộc Xuân 34

4.2.2 Khả năng sinh trưởng của lộc Hè 38

4.2.3 Khả năng sinh trưởng của lộc Thu 42

4.2.4 Khả năng sinh trưởng của lộc Đông 45

4.3 Tình hình sâu và bệnh hại xuất hiện trên thí nghiệm 49

4.3.1 Tình hình sâu hại trên các giống bưởi 49

4.3.2 Tình hình bệnh hại trên các giống bưởi thí nghiệm 50

Phần 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 52

5.1 Kết luận 52

5.2 Đề nghị 53

TÀI LIỆU THAM KHẢO 54

Phần 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Cây Bưởi (tên khoa học là Citrus Grandis Osbeck), thuộc họ Rutaseae,

họ phụ Aurantiodae, chi Citrus Bưởi là cây có múi có phổ phân bố khá rộng

từ vùng nhiệt đới tới vùng á nhiệt đới Có thể nói bưởi có mặt ở hầu hết các lục địa Vùng phân bố bưởi trên thế giới vào khoảng 35 vĩ độ nam và bắc Hiện nay người ta đã chọn được những giống chịu rét hơn và mở rộng phạm

vi phân bố lên đến 41 - 43 độ bắc

Cây bưởi không những có giá trị kinh tế cao mà còn có giá trị dinh dưỡng cao, có nhiều ứng dụng trong y học cổ truyền của dân tộc Trong lá, hoa, vỏ quả bưởi đều chứa tinh dầu Ngoài ra, vỏ quả bưởi còn có pectin, naringin (một loại glucozid), men tiêu hóa, peroxydaza và amylaza, đường ramoza, vitamin A và C… Dịch ép múi bưởi có 8 – 10% đường, 9% acid citric, 50% vitamin C, vitamin A và B1, cùng nhiều loại men tiêu hóa amylaza, proxydaza… Chính vì vậy mà cây bưởi còn là thứ dược liệu quan trọng trong đời sống con người (Trần Thế Tục và cộng sự, 1996)

Cây bưởi được trồng ở nhiều nơi và tạo nên những vùng quả đặc sản nổi tiếng cho từng vùng sinh thái như bưởi Diễn (Hà Nội), bưởi Năm Roi (Bình Thuận), bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ), bưởi Da Xanh (Mỏ Cày - Bến Tre)… Mỗi loại có hương vị riêng đặc trưng cho các vùng miền của đất nước

và ngày càng được nhiều người tiêu dùng ưa chuộng Hiện nay cây bưởi đang trở thành cây ăn quả có ưu thế trong sản xuất trang trại ở nhiều địa phương, được coi là cây trồng chính trong thành phần VAC của nhiều vùng miền trong

cả nước

Tỉnh Thái Nguyên trong những năm trước đây diện tích cây ăn quả có múi không nhiều, chỉ trồng rải rác ở một số vườn nông hộ, tính hàng hóa

không cao Từ khoảng năm 2005 trở lại đây, đang thí điểm một số mô hình bưởi ở huyện Đại Từ, Phổ Yên… bước đầu được đánh giá có hiệu quả về sinh trưởng tốt, năng suất và chất lượng cũng khá Được sự nhất trí của khoa Nông học và bộ môn Rau Hoa Quả, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

“ Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của một số giống bưởi có triển vọng mới trồng tại Xã Quyết Thắng – Tp Thái Nguyên”

1.2 Mục đích và yêu cầu của đề tài

* Mục đích

Xác định được giống bưởi có khả năng sinh trưởng tốt thích hợp với điều kiện sinh thái của Thái Nguyên

* Yêu cầu:

- Nghiên cứu đặc điểm hình thái

- Theo dõi khả năng sinh trưởng của các đợt lộc

- Tìm hiểu sâu bệnh xuất hiện trong thí nghiệm

1.3 Ý nghĩa của đề tài

* Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

- Củng cố các kiến thức đã được học và vận dụng vào thực tế sản xuất

Có cơ hội học hỏi thêm những kinh nghiệm trong thực tiễn sản xuất, nâng cao năng lực nghiên cứu, chuyển giao khoa học kỹ thuật cho bản thân

- Giúp sinh viên biết được các phương pháp thu thập, xử lý số liệu và trình bày một báo cáo khoa học

* Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất

Kết quả của đề tài là cơ sở cho việc khuyến cáo và mở rộng diện tích sản xuất cho những vùng có điều kiện sinh thái tương tự vùng nghiên cứu

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học của đề tài

Bưởi là cây ăn quả có múi thuộc họ cam quýt Cây cam quýt được xét vào loại cây ăn quả lâu năm, chúng có những nhu cầu nhất định về môi trường và về dinh dưỡng Mỗi vùng miền đều có những điều kiện sinh thái ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng, phát triển, khả năng cho năng suất và phẩm chất của bưởi

Cây ăn quả nói chung và cây bưởi nói riêng chịu ảnh hưởng rất rõ của các điều kiện ngoại cảnh như: nhiệt độ, ẩm độ, ánh sáng, chế độ chăm sóc… Các ảnh hưởng đó sẽ được phản ánh ra trên bản thân của cây bằng những biểu hiện của sinh trưởng, phát triển của cây Những đặc trưng, đặc tính biểu hiện trong một đời sống của cây hàng năm đều là kết quả phản ánh tổng hợp giữa đặc điểm của giống và điều kiện ngoại cảnh Tùy vào tuổi cây và điều kiện sinh thái nơi trồng, trong chu kỳ sống một năm bưởi thường có bốn đợt lộc: Xuân, Hè, Thu, Đông Các đợt lộc có sự liên quan khá chặt chẽ với nhau Hiểu biết rõ về các quy luật trên để có các biện pháp kỹ thuật hợp lý, để điều khiển quá trình ra lộc, điều chỉnh cân đối giữa các bộ phận trên mặt đất và dưới mặt đất, hạn chế sâu bệnh, góp phần giúp cây sinh trưởng phát triển tốt

Việc nghiên cứu khả năng sinh trưởng của một số giống bưởi có triển vọng rất có ý nghĩa và là cơ sở cho việc khuyến cáo và mở rộng sản xuất

2.2 Nguồn gốc phân loại và một số đặc điểm cơ bản về cây bưởi

Theo Webber và cộng tác viên (1967) [15], trong quần đảo Friendly và Fiji còn tồn tại rất nhiều giống bưởi hoang dại, cho thấy đây có thể là vùng khởi nguyên của bưởi Tuy nhiên, Webber cũng cho rằng, dựa trên các dữ liệu thì bưởi cũng có thể là cây bản địa của quần đảo Malaysia và Indonesia Từ hai nơi này bưởi đã lan truyền sang Trung Quốc, Ấn Độ rồi đến Iran, Palestin

và vào Châu Âu

Theo Saunt (1990) [12], bưởi có nguồn gốc ở miền nam Trung Quốc, nơi chúng được trồng rộng rãi và phân bố tới khắp các nước Đông Nam Á, nơi đây có nhiều giống bưởi đã và đang được phát triển

Jorgenson (1984) [12] cho rằng bưởi và nhóm cây có múi khác đã được mang đến vùng Đông Nam Á bởi những người Trung Quốc đi lập nghiệp và

do đó, bưởi đã được tự nhiên hóa trong vùng

Nguồn gốc của cây bưởi hiện nay vẫn còn nhiều bàn cãi chưa thống nhất Nhiều tác giả cho rằng rất khó xác định được nguồn gốc của các cây có múi trong đó có cây bưởi vì nhóm cây này có rất nhiều chủng loại khác nhau

và đó là những cây trồng lâu năm, có diện tích phân bố rộng từ xích đạo lên tới vĩ tuyến 43 độ, từ mặt biển lên tới núi cao 2500m Nhưng dù sao các tác giả cũng cho rằng phần lớn nguồn gốc của cây có múi là ở vùng giáp danh giữa Ấn Độ và Trung Quốc

Một số nhà khoa học trên thế giới lại cho rằng bưởi có nguồn gốc ở Malaysia, sau đó được trồng rộng rãi ở Indonesia, Trung Quốc, phía nam nước Nhật, phía tây Ấn Độ, Địa Trung Hải và phía tây nước Mỹ Hiện nay, bưởi được trồng nhiều ở phía Nam Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia, Philippnes, Ấn Độ, Việt Nam [12]

2.2.2 Phân loại

Cây bưởi tên khoa học là: Citrus grandis (L) Osbeck

Cây bưởi thuộc họ cam: Rustaceae

Họ phụ: Aurantioideae

Chi: Citrus

Chi phụ: Eucitrus

Loài: Citrus Granris (bưởi)

Citrus Paradisi (bưởi chùm)

Bưởi có hai loại: bưởi (Citrus grandis) và bưởi chùm (Citrus paradisi)

- Bưởi chùm có nguồn gốc ở vùng Caribe, được trồng phổ biến ở Mỹ

và các nước Địa Trung Hải, không có hoặc rất ít ở các nước vùng Châu Á Việt Nam và các nước thuộc vùng Đông Nam Á chủ yếu trồng các giống

thuộc loài Grandis Đây là loài rất đa dạng về giống, do có sự lai tạo tự nhiên giữa chúng với các loài khác trong chi Citrus Sự khác nhau giữa các giống

không chỉ ở đặc điểm hình thái, kích thước quả mà còn ở chất lượng và màu sắc thịt quả

- Bưởi là giống cây có múi chịu khí hậu nóng ẩm nhất, chúng được trồng suốt từ Bắc vào Nam của nước ta từ bao đời nay Ngoài việc dễ trồng,

ăn ngon, lại còn được dùng để chưng cúng trên bàn thờ tổ tiên nên ở nông thôn gần như nhà nào cũng có trồng

Tuy bưởi và bưởi chùm là hai loài khác nhau nhưng chúng có mối quan

hệ chặt chẽ với nhau Chúng ta có thể phân biệt được bưởi và bưởi chùm qua những đặc điểm hình thái và đặc tính sinh lý sau:

+ Bưởi: cành, lá non có lông trắng, cây thường lớn, quả to, mọc đơn, vỏ dày, lõi quả rỗng, ít múi, quả dễ tách, tép khô và cứng, hạt đơn phôi

+ Bưởi chùm: cành, lá non không có tơ, quả hình cầu dẹp hoặc hình cầu, mọc thành chùm, vỏ mỏng, lõi quả đặc, múi khó tách, tép mềm, ướt, dễ chảy nước, hạt có nhiều phôi

2.3 Đặc điểm thực vật học

Bưởi là cây ăn quả thân gỗ sống lâu năm, tán rộng, lá xanh quanh năm, cây trưởng thành thân to, tán rộng, hạt bưởi là hạt đơn phôi

* Rễ: nhìn chung thì họ cây có múi có bộ rễ ăn nông Theo V P

Ekimop (Nga) thì trên biểu bì của rễ non có nấm cộng sinh Nấm có như tác dụng như những lông hút giúp cho cây sinh trưởng và phát triển tốt

Phạm vi phân bố của rễ phụ thuộc vào giống, chăm sóc, mực nước ngầm và chế độ canh Thường thì rễ bưởi phân bố nhiều ở tầng đất mặt 10 – 40cm (Trần Thế Tục và cộng sự, 2006)[6]

* Thân cành:

Trong 1 năm cây bưởi thường ra nhiều đợt cành:

+ Cành xuân nảy mầm vào tháng 2, 3, 4

+ Cành hè nảy mầm vào tháng 5, 6, 7

+ Cành thu nảy mầm vào tháng 8, 9, 10

+ Cành đông nảy mầm vào tháng 11, 12

Tùy vào từng giống, từng cây, tùy vào điều kiện khí hậu và chăm sóc

mà lượng cành, thời gian ra cành khác nhau, cành non có thể quang hợp được

Hàng năm cây bưởi ra nhiều đợt cành:

+ Cành Xuân ra vào tháng 2, 3, 4 gồm cành dinh dưỡng và cành mang hoa và quả, cành dinh dưỡng mùa Xuân thường ngắn, mật độ lá dầy thích hợp

để lấy mắt ghép, ghép vào vụ Thu

+ Cành Hè được mọc ra từ cành Xuân cùng năm thường ra vào tháng 5 - 7, cành hè thường dài, khỏe, lá to nhưng ra rải rác so với các loại cành khác

+ Cành Thu: ra vào tháng 8, 9 phát sinh ra chủ yếu từ cành Xuân và cành Hè cùng năm Đây là cành mẹ tốt nhất cho vụ quả năm sau

+ Cành Đông: ra vào tháng 11-1 năm sau, loại cành này thường yếu ớt

và là cành vô hiệu

Căn cứ vào chức năng của các loại cành,bưởi có 3 loại cành chính:

- Cành mẹ: sinh ra cành quả nó có thể là cành xuân, cành hè hay cành thu từ năm trước Thường cành thu và cành hè là cành mẹ Tùy theo giống số cành có nhiều quả và tỉ lệ đậu quả cao

- Cành dinh dưỡng: cành không ra hoa, quả chỉ có lá xanh làm nhiệm

vụ chính là quang hợp, thực ra giữa cành mẹ và cành dinh dưỡng không có giới hạn nhất định, năm nay là cành dinh dưỡng nhưng sang năm có thể là cành mẹ

- Cành quả: tùy vào từng giống mà cam quýt hay bưởi ra quả, chúng có

độ dài từ 3 – 25 cm thông thường chỉ dài từ 3 – 9 cm Cành quả có nhiều lá thường ra nhiều quả hơn và tỉ lệ đậu quả cao hơn cành không có lá hay ít lá

* Lá: lá bưởi thuộc loại lá đơn và có eo lá

Tùy theo giống và mùa vụ, lá có thể khác nhau về kích thước, hình thái, mật độ khí khổng, màu sắc, mật độ túi dầu, độ lớn của eo lá

Lá có quan hệ chặt chẽ với sản lượng nhất là với trọng lượng quả (Trần Thế Tục và cộng sự, 2006)[6]

* Hoa: công thức cấu tạo của hoa:

K5 C5 A(20-40) G(8-15)

Hoa thường nở rộ ra đồng thời với cành non Một cây có thể ra tới 10.000 hoa nhưng chỉ cần đạt được tỉ lệ 1% đậu quả là đã đáp ứng được tiêu chuẩn năng suất 100kg/cây Vì hoa, quả non thường rụng nhiều

* Quả: Cấu tạo quả gồm 2 phần là vỏ và thịt quả

+ Vỏ quả: gồm có vỏ ngoài và vỏ giữa

+ Thịt quả: bộ phận chính của thịt là các tép, chúng có màu trắng, đỏ, hồng hay còn phụ thuộc vào các sắc tố của vỏ Trong dịch nước quả còn có các hạt dầu thơm, chúng quyết định yếu tố chất lượng và hương vị quả

Quả có 2 đợt rụng sinh lý:

- Đợt 1: sau khi ra hoa khoảng 1 tháng (3 – 4) quả còn nhỏ khi rụng mang theo cả cuống

- Đợt 2: khi quả đạt kích thước 3 – 4 cm (cuối tháng 4) quả rụng không mang theo cuống

* Hạt: Hạt bưởi dẹt, có màu trắng và đơn phôi Kích thước hạt , số

lượng hạt/múi khác nhau phụ thuộc giống

2.4 Yêu cầu sinh thái

* Nhiệt độ: cam quýt có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới nóng ẩm, chúng

ưa khí hậu ẩm, nhưng do có phạm vi phân bố rộng, cho nên một số loài chịu được nhiệt độ thấp Phần lớn cam quýt sinh trưởng tốt trong phạm vi nhiệt độ

12 - 390C, thích hợp nhất ở nhiệt độ 23 - 290C Những giống thích ứng với điều kiện nhiệt độ thấp thường có phẩm vị ngon, hấp dẫn, mã quả đẹp Ở nhiệt độ 400C với thời gian kéo dài nhiều ngày, cây ngừng sinh trưởng, lá rụng, cành bị khô héo Tuy vậy có những giống chỉ bị hại khi nhiệt độ không khí lên đến 50 – 570C (Đường Hồng Dật, 2003) [3] Nhìn chung ở Việt Nam

có thể trồng cam quýt khắp nơi từ Miền Nam cũng như miền Bắc, từ đồng bằng cũng như miền núi trừ một số vùng có sương muối kéo dài, còn các vùng khác đều có thể phù hợp với cây cam

* Yêu cầu về ánh sáng

Cam, quýt là cây ưa sáng, nếu đủ ánh sáng thì mã quả đẹp, chất lượng tốt Tuy nhiên cường độ ánh sáng không nên quá mạnh mẽ, cường độ thích hợp với cam quýt từ 10.000 – 15.000 lux (tương ứng với 16 - 17h trong ngày mùa hè ở nước ta), nếu quá mạnh cần phải có biện pháp che chắn, nếu quá yếu sẽ làm cho lá xanh vống, giảm hiệu suất quang hợp

* Mưa và độ ẩm

Nước cần cho suốt quá trình sinh trưởng của cam quýt nhưng cần nhất vào lúc hạt nảy mầm, lúc ra hoa và quả đang đậu vào cuối tháng 2 đầu tháng 3

và giai đoạn phình quả đến khi quả chuẩn bị chín Lượng mưa thích hợp cho trồng cam quýt là từ 1000 - 2400 mm/năm, tối thiểu là 1200 mm [4] Ở nước

ta có lượng mưa phù hợp cho sinh trưởng và phát triển cam, quýt Tuy nhiên phân bố không đều trong năm, nếu mùa khô phải tưới ẩm cho cây, cần chú ý

ở mức nước ngầm cao hơn hoặc ngập úng sẽ làm rễ thối, lá rụng

* Yêu cầu về đất

Các giống cam, quýt có yêu cầu khác nhau về đất, nhưng nhìn chung đất trồng cam, quýt tốt nhất là đất phù sa cổ, đất thịt nhẹ tầng đất dầy, nhiều mùn, có độ PH từ 5,5 – 6,5, mực nước ngầm thấp, độ dốc vừa phải không quá

150, tránh trồng trên đất sét hoặc đất có mực nước ngầm cao

* Yêu cầu về dinh dưỡng

Để phát triển tốt cam, quýt cần được cung cấp đầy đủ, cân đối các nguyên tố dinh dưỡng đa lượng N, P, K cũng như các nguyên tố vi lượng

- Magie có ảnh hưởng rất lớn đến năng suất cây có múi Các nguyên

tố vi lượng khác nhau B, Fe, Cu, Zn, Mn ít nhiều đều có ảnh hưởng đến năng suất và phẩm chất quả

2.5 Giá trị của cây bưởi

Bưởi là một trong các loại quả cao cấp được nhiều người ưa chuộng, có giá trị trao đổi cao trên thị trường quốc tế và được sản xuất ở nhiều nước trên thế giới [8]

- Giá trị dinh dưỡng: cây bưởi có giá trị dinh dưỡng cao, gồm rất nhiều chất dinh dưỡng có hàm lượng lớn như: Protein, Gluxit và Vitamine các loại

Theo báo cáo của Sở khoa học công nghệ tỉnh Tuyên Quang năm 2007, thành phần dinh dưỡng của bưởi gồm:

Đường tổng số: 6-12% Vitamine C: 40-90 mg/100g tươi

và dễ dàng xuất hiện các vết thâm tím Trong y học Đông và Tây y, cam quýt tham gia vào nhiều vị thuốc cổ truyền và có các công dụng: kích thích hoạt động của ruột (nhuận tràng, lợi tiểu…) có thể giảm huyết áp, hạ nhiệt và tăng tính đề kháng của cơ thể Vỏ quả thường được dùng để trị ho như vỏ quýt, vỏ quất (trần bì) trong vỏ quả có nhiều dầu thơm vừa có tính kích thích vừa có tính sát trùng

- Giá trị công nghiệp: vỏ quả cam quýt chứa tinh dầu Tinh dầu được cất từ vỏ, quả, lá, hoa được dùng trong công nghiệp thực phẩm và công nghiệp mỹ nghệ

- Giá trị kinh tế: cây ăn quả có múi là một trong những loại cây lâu năm, chóng cho thu hoạch Một số loài có thể cho thu hoạch quả ở năm thứ hai sau khi trồng

2.6 Tình hình sản xuất, nghiên cứu trên thế giới và trong nước

2.6.1 Tình hình sản xuất và nghiên cứu trên thế giới

Trong những năm gần đây tình hình sản xuất và tiêu thụ cây ăn quả nói chung và cây bưởi nói riêng đã tăng lên rõ rệt Đó là nhờ đời sống của người dân càng đi lên, kéo theo đó là nhu cầu về tiêu dùng cũng tăng theo Theo số liệu thống kê của FAO trong vòng 20 năm trở lại đây thì diện tích, năng suất, sản lượng cây có múi ngày càng tăng lên

Bưởi là cây ăn quả nhiệt đới thuộc họ cam quýt, có nhiều tác giả cho rằng nó có nguồn gốc trồng trọt ở vùng nhiệt đới Đông Nam Á Hiện nay bưởi được phát triển khắp các Châu lục tập trung ở hai dải lớn Bắc và Nam bán cầu

từ vĩ độ 20 đến 40

Trên thế giới hiện nay có 3 vùng trồng bưởi và cam quýt lớn đó là vùng Địa Trung Hải, Châu Mỹ và Châu Á Trong đó khu vực Bắc Mỹ là vùng trồng lơn nhất sau đó đến Châu Á Theo thống kê của FAO năm 1997, sản lượng bưởi của khu vực này là 3.497 triệu tấn – chiếm 69,4% sản lượng bưởi của thế giới

Các nước còn lại ngoài khu vực này chỉ có 1.541 triệu tấn – chiếm 30,6%

Bảng 2.1: Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi trên thế giới

trong những năm gần đây Năm

Từ bảng thống kê trên chúng ta thấy năm 2008 diện tích bưởi của thế giới là 277,942 nghìn ha, năng suất trung bình đạt 257,061 tạ/ha, sản lượng đạt 7.144,796 nghìn tấn Cho đến năm 2012 diện tích trồng bưởi đã và đang được tăng lên rõ rệt đạt 289,126 nghìn ha, năng suất cũng tăng đạt 278,081 tạ/ha Sản lượng bưởi trên thế giới biến đổi cụ thể diện tích trồng bưởi năm

2008 là 7.144,796 nghìn tấn tăng lên năm 2009 là 7.126,694 đến năm 2010 giảm xuống 7.096,335 nhưng đến năm 2012 sản lượng bưởi tăng lên rõ rệt đạt 8.040,038 nghìn tấn

So sánh về diện tích trồng bưởi của 5 châu lục, châu Á có tổng diện tích lớn nhất sau đó đến châu Mỹ, châu Phi, châu Âu, và vùng có diện tích nhỏ nhất là châu Đại Dương

- Vùng châu Mỹ: Các nước sản xuất nhiều như Mỹ, Mexico, Cuba, Achentina Tuy vùng trồng bưởi châu Mỹ được hình thành muộn hơn so với vùng khác, song do điều kiện thiên nhiên thuận lợi, cộng với nhu cầu của nền công nghiệp Hoa Kì đã thúc đẩy ngành trồng bưởi ở đây phát triển mạnh Về năng suất được ổn định từ năm 2006 đến năm 2008, nhưng đến năm 2009 năng suất hơi giảm

Vùng lãnh thổ châu Á sản xuất bưởi lớn gồm các nước: Trung Quốc,

Ấn Độ, Indonesia, Philippin, Thái Lan đây là vùng có diện tích lớn nhất năm 2006 là 109,722 nghìn ha, chiếm 42,7%, năm 2007 là 113,197 nghìn ha, chiếm 44%, năm 2008 là 113,211 nghìn ha, chiếm 45%, năm 2009 là 116,914 nghìn ha chiếm 46% tổng diện tích của toàn thế giới Tuy nhiên năng suất và sản lượng năm 2006 đạt thấp hơn vùng châu Mỹ, nhưng 3 năm tiếp theo từ năm 2007 đến 2009, năng suất và sản lượng của vùng châu Á vượt qua châu

Mỹ, năm 2007 năng suất đạt 28,5764 tấn/ ha, sản lượng là 3234,772 nghìn tấn, năm 2008 đạt 30,6597 tấn/ ha, sản lượng đạt 3471,025 nghìn tấn chiếm 51% đến năm 2009 năng suất đạt 31,5549 tấn/ha, sản lượng đạt 3689,213 nghìn tấn chiếm 56% sản lượng bưởi thế giới

Vùng châu Á được khẳng định là quê hương của cây bưởi, hầu hết các nước châu Á đều trồng bưởi sản xuất Tuy nhiên năng suất bình quân vẫn còn đang ở mức thấp, đó là do diều kiện kinh tế, xã hội của các nước còn có những hạn chế nhất định, nghề trồng cây ăn quả chưa được chú trọng nhiều và đang tồn tại sự pha trộn của kĩ thuật hiện đại Nhật Bản, Hàn Quốc và sự canh tác truyền thống của Trung Quốc, Ấn Độ, Philipin tình trạng sâu bệnh hại nhiều nghiêm trọng

Tình hình sản xuất bưởi trên thế giới tập trung phần lớn ở một số nước châu Á, kết quả được thể hiện qua bảng 2.2

Bảng 2.2 Tình hình sản xuất bưởi ở một số nước tiêu biểu trên thế giới

năm 2012

lãnh thổ Diện tích (ha) Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (tạ/ha)

(Nguồn: FAOSTAS/FAO Statistics – năm 2014) [11]

Diện tích bưởi tập chung phần lớn ở một số nước Châu Á

Trung Quốc: là nước đứng đầu thế giới về sản xuất bưởi Ở Trung

Quốc bưởi được trồng nhiều ở các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây, Tứ Xuyên,

Hồ Nam, Chiết Giang, Phúc Kiến và Đài Loan Theo một số tài liệu mới đây

cho rằng: các loại cây ăn quả có múi ở Trung Quốc phát triển mạnh hơn so với các loại cây ăn quả khác Năm 1989 diện tích bưởi ở Trung Quốc là 49.186 ha, Sản lượng là 21,8 vạn tấn

Năm 2012 diện tích bưởi ở Trung Quốc là 79.700 ha, năng suất đạt cao nhất thế giới 486.575 tạ/ha và sản lượng đạt 3.878.000 tấn quả Trung Quốc

có một số giống bưởi nổi tiếng: bưởi Văn Đán, Sa Điền, bưởi ngọt Quân Khê ,… được Bộ Nông Nghiệp Trung Quốc công nhận là hàng nông nghiệp chất lượng cao

Thái Lan: bưởi được trồng nhiều ở các tỉnh miền Trung, một phần của

miền bắc và miền Đông, với các giống bưởi nổi tiếng như Cao Phuang, Cao Fan, Năm 1987 Thái Lan trồng 1.500 ha bưởi cho sản lượng 76.275 tấn với giá trị 28 triệu đôla Mỹ (Trần Thế Tục, 1995)[7] Đến năm 2007, theo Somsri, diện tích bưởi ở Thái Lan khoảng 34.354 ha và sản lượng khoảng 197.716 tấn, bao gồm cả bưởi chùm

Năm 2012, Thái Lan trồng được 34.000 ha bưởi và sản lượng đạt 328.000 tấn

Ấn Độ: bưởi và bưởi chùm trồng trên quy mô thương mại ở một số

vùng Bưởi chùm là loại quả được dùng để ăn sáng phổ biến ở nhiều nước, những vùng khô hạn như Punjab là nơi lí tưởng với bưởi chùm Bưởi có thể trồng được những vùng có lượng mưa lớn và phát triển tốt ở vùng KonKan

Năm 2005, Ấn Độ sản xuất được 142.000 tấn bưởi và bưởi chùm (FAO,2006)[14]

Năm 2012, Ấn Độ trồng 8.600 ha và sản lượng đạt 200.000 tấn

Trên thế giới hiện nay có 3 vùng trồng bưởi chủ yếu, riêng với cây bưởi

là vùng châu Mỹ, Địa Trung Hải và châu Á Trong đó khu vực bắc Mỹ là vùng trồng lớn nhất sau đó đến châu Á và vùng Địa Trung Hải Theo thống kê của FAO, năm 1997 sản lượng bưởi của khu vực bắc Mỹ là 3,497 triệu tấn

chiếm 69,4% sản lượng bưởi của thế giới, các quốc gia có sản phẩm bưởi quả ngoài khu vực bắc Mỹ có sản lượng khoảng 1.541 triệu tấn chiếm 30,6%

Ở Châu Á, Trung Quốc là nước có sản lượng bưởi hàng năm lớn nhất, nhưng do điều kiện kinh tế của các nước châu Á nên nghề trồng cam quýt chưa được chú trọng nhiều Công tác chọn tạo giống, kĩ thuật canh tác (trừ Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan) còn rất nhiều hạn chế so với các vùng trồng bưởi khác trên thế giới Tuy nhiên nghề trồng cam quýt ở châu Á là sự pha trộn của kĩ thuật hiện đại (Nhật Bản, Đài Loan) và sự canh tác truyền thống như: Trung Quốc, Ấn Độ, Philippine Ở vùng này hiện nay tình hình sâu bệnh hại trên cây có múi xảy ra nghiêm trọng

Tiêu thụ bưởi: Nhật bản vẫn là một thị trường lớn cho việc tiêu thụ

bưởi Trong năm 2004/05 bang Florida của Mỹ đã xuất sang Nhật Bản 4.755.972 thùng (80.851 tấn) bưởi tươi, năm 2005/06: 6-7 triệu thùng (102-

119 nghìn tấn), năm 2006/07: 8 triệu thùng(136 nghì tấn) Nam Phi cũng xuất sang Nhật khoảng 6 triệu thùng (96.712 tấn) bưởi trong năm 2004/2005, tăng gần 1,55 triệu thùng so với năm 2003/2004

Tại Nga, khoảng 12% người Nga coi quả có múi là loại trái cây ưa thích Quýt và cam là hai loại quả phổ biến nhất trong khi đó bưởi vẫn được coi là loại cây ăn quả có múi quý hiếm Năm 2004 Nga nhập 4 ngàn tấn bưởi, tăng so với 32 ngàn tấn năm 2003, 33 ngàn tấn của năm 2002 và 22 ngàn tấn năm 2001 Trong 9 tháng đầu năm 2005 Nga đã nhập 30 ngàn tấn bưởi Như vậy trong năm 2004 Nga đứng thứ 3 thế giới về nhập khẩu bưởi sau Nhật Bản (288 ngàn tấn) và Canada (51 ngàn tấn), trong tổng số 464 ngàn tấn của toàn thế giới Các nước cung cấp bưởi chủ yếu cho Nga là Thổ Nhĩ Kì, Ixraen, Nam Phi và Achentina

2.6.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi ở Việt Nam

Nước ta là một trong những nơi khởi nguyên của nhiều loại cây trồng,

do điều kiện khí hậu và địa hình bị chia cắt phức tạp, là một trong những nước

có thể trồng được nhiều loại cây trồng, đặc biệt là cây ăn quả Trong đó có cây bưởi rất gần gũi và được ưa chuộng, giá trị sản phẩm cao, ở miền bắc có bưởi Đoan Hùng nổi tiếng với vị thanh ngọt, mát dịu, ở miền Nam có rất nhiều giống bưởi quý, ngon, nổi tiếng như: Da xanh, Phúc trạch, Năm roi,

Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi của nước ta từ năm 2007 đến

2012 được thể hiện trong bảng 1.3

Bảng 2.3: Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi ở Việt Nam trong

những năm gần đây Năm

(Nguồn: FAOSTAT/FAO Statistics – năm 2014)[11]

Qua bảng ta thấy rằng, về diện tích từ năm 2008 đến năm 2012 biến động không đáng kể, diện tích trồng bưởi năm 2008 là 2.200 ha tăng lên năm

2009 là 2.237 ha đến năm 2010 giảm nhẹ xuống còn 2.224 ha và còn giảm đến năm 2011 là 2.221 ha, nhưng đến năm 2012 diện tích trồng bưởi lại tăng lên 2.300 ha Trong khi đó năng suất và sản lượng trồng bưởi vẫn đang tăng qua các năm, về năng suất từ năm 2008 đến năm 2012 vẫn đang tăng dần,năm

2008 năng suất đạt 109.091 tạ/ha đến năm 2012 tăng lên là 119.565 tạ/ha Sản lượng cũng đang tăng đều qua các năm, Năm 2008 đạt 24.000 tấn đến năm

2012 sản lượng đạt 27.500 tấn

Theo tác giả Ngô Xuân Bình và cộng sự, 2010[1], hiện nay trên cả nước

có 4 vùng trồng bưởi chính với quy mô, cơ cấu giống và thời vụ khác nhau

- Vùng đồng bằng sông Cửu Long

Chủ yếu trồng tại các tỉnh Tiền Giang, Hậu Giang, Vĩnh Long, Cần Thơ, Bến Tre Khu vực đồng bằng sông Cửu Long có diện tích và sản lượng bưởi quả chiếm 70% toàn quốc Trồng chủ yếu 2 giống bưởi đặc sản là bưởi

Da Xanh và bưởi Năm Roi Tổng diện tích trồng bưởi lên đến trên 10 nghìn

ha (tính riêng tỉnh Vĩnh Long đã trồng được 7691 ha, trong đó diện tích đang cho thu hoạch là 5570 ha, sản lượng đạt 71,542 tấn/ năm), năng suất 2 giống bưởi trên trung bình toàn vùng đạt từ 10-20 tấn/ha, giá bán tương đối ổn định

từ 7000 đ/kg đến 20.000 đ/kg Đặc biệt giống bưởi Da Xanh luôn bán được giá cao và rất được người tiêu dùng ưa chuộng

- Vùng Bắc Trung Bộ

Chủ yếu tập trung tại các tỉnh: Nghệ An (giống bưởi Long), Hà Tĩnh (giống bưởi Phúc Trạch, bưởi đường Hương Sơn), Quảng Bình (bưởi Phúc Trạch), Thừa Thiên Huế (giống bưởi Thanh Trà) Trong đó diện tích và sản lượng lớn nhất là giống bưởi phúc trạch Diện tích bưởi khu vực miền trung chiếm khoảng 10% diện tích bưởi toàn quốc, dự kiến giai đoạn 2010-2015, tỉnh Hà Tĩnh phấn đấu diện tích trồng bưởi Phúc Trạch lên 5000 ha với sản lượng khoảng 12.000 đến 15.000 tấn/năm

- Vùng Đồng bằng Sông Hồng

Tập trung chủ yếu tại Hà Nội, tỉnh Hà Tây cũ, Hưng Yên với giống bưởi chủ lực là giống bưởi Diễn, đây là giống bưởi ngọt đặc sản nổi tiếng khu vực phía bắc Tuy nhiên sản phẩm bưởi Diễn chủ yếu sử dụng cho tiêu dùng trong nước Quả có thể để trên cây trong thời gian dài, thuận lợi trong bảo quản, nên giá bán rất cao vào cuối năm nhất là dịp tết Nguyên đán Diện tích trồng hiện nay lên tới trên 3000 ha (kể cả diện tích trồng mới), sản lượng đạt

khoảng 30.000 tấn Hiện nay nhiều gia đình khu vực Hưng Yên và Hà Tây ven Hà Nội, đã trồng bưởi diễn trên đất ruộng Hiệu quả kinh tế cao hơn so với các loại cây trồng khác

- Vùng Trung du – miền núi phía Bắc

Gồm các tỉnh: Phú Thọ, Yên Bái, Hòa Bình chủ yếu trồng giống bưởi Đoan Hùng (gồm bưởi Chí Đám và bưởi Bằng Luân) và giống bưởi Phú Diễn Tỉnh Phú Thọ đã có Dự án nhân giống và thâm canh 2 giống bưởi Đoan Hùng nhằm mở rộng sản xuất và phát triển thương hiệu hàng hóa Diện tích vùng bưởi khu vực miền núi phía Bắc vào khoảng gần 2000 ha Khu vực trung du miền núi phía Bắc có tiềm năng lớn về sản xuất cây ăn quả nói chung và cây bưởi nói riêng Nhiều tỉnh Yên Bái, Tuyên Quang, Phú Thọ, Hòa Bình, Hà Giang đã quy hoạch và mở rộng diện tích trồng cam quýt và bưởi

Theo Viện Nghiên cứu cây ăn quả Miền Nam, chỉ riêng bưởi Năm Roi

ở đồng bằng sông Cửu Long diện tích đã khoảng 10.000 ha, sản lượng đạt 60.000 tấn/năm, phân bố chính ở tỉnh Vĩnh Long với diện tích 4,5 nghìn ha cho sản lượng31,3 nghìn tấn, chiếm 48,6% về diện tích và 54,3% về sản lượng Năm Roi của cả nước, trong đó tập trung ở huyện Bình Minh: 3,4 nghìn

ha với sản lượng 30 nghìn tấn Tiếp theo là tỉnh Hậu Giang: 1,3 nghìn ha Giống bưởi Da Xanh mới chọn lọc cách đây khoảng chục năm nhưng diện tích trồng giống bưởi này ở Bến Tre đã có 1.544 ha

Trồng bưởi mang lại giá trị kinh tế cao Người ta tính được hiệu quả của việc trồng bưởi Diễn gấp 4 – 5 lần trồng cây lúa, giá trị thu nhập 1 sào bưởi (365m2 ) khoảng trên 10 triệu đồng Đối với bưởi Đoan Hùng, thông thường những nhà trồng 30 cây bưởi thu từ 15 – 20 triệu đồng/ năm Với các giồng bưởi Năm Roi, Da Xanh thu nhập lên tới 120 – 150 triệu đồng/ha

Trước đây bưởi ở Việt Nam chủ yếu sử dụng để ăn tươi và sản xuất bưởi của nước ta chỉ đủ để cung cấp cho thị trường trong nước Một vài năm

gần đây đã có một số công ty như Hoàng Gia, Đông Nam đã bắt đầu những hoạt động như đầu tư sản xuất, áp dụng các biện pháp quản lí chất lượng theo GAP, Đăng kí thương hiệu một số giống bưởi ngon ở nước ta như Năm Roi,

Da Xanh, Phúc Trạch, với mục đích xuất khẩu ra thị trường nước ngoài

Bưởi Năm Roi ở đồng bằng sông Cửu Long được nhiều khách nước ngoài ưa chuộng, Hội làm vườn huyện Vĩnh Cửu (Đồng Nai) vừa kí hợp đồng xuất khẩu trên 40.000 trái bưởi đặc sản tân triều sang thị trường Singapore với giá 18.000đ/kg(khoảng 220.000đ/chục) Toàn bộ lô hàng sẽ được sản xuất sang Sigapore trong tháng 6-2007 Đầu năm 2007 đến nay, toàn huyện đã bán trên 100.000 trái bưởi và 25.000 lít rượu bưởi Toàn huyện hiện có gần 2.000

hộ trồng bưởi với tổng diện tích khoảng 700ha, tập trung chủ yếu tại xã Tân Bình, Bình Lợi

Hiện nay mặt hàng bưởi Da Xanh là đặc sản của tỉnh Bến Tre, đã được xuất khẩu sang 50 thị trường khác nhau trên thế giới

Tóm lại: cây có múi nói chung và bưởi nói riêng là loại cây ăn quả quan trọng không chỉ về giá trị dinh dưỡng mà cả về hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều lần so với cây trồng khác Việc phát triển trồng bưởi ở những vùng có điều kiện phát triển cũng như bảo tồn và phát triển mở rộng hơn nữa ở các vùng bưởi truyền thống là định hướng chiến lược của nhiều địa phương trong

cả nước

2.7 Một số giống ngon ở Việt Nam

Bưởi thường có nhiều giống Người ta phân biệt các giống căn cứ vào đặc tính bên trong và bên ngoài của quả Công việc này chỉ mới bắt đầu ở Việt Nam, trước đây ở Vân Du, Tây Lộc và Xuân Mai Hiện nay Tổng công

ty rau quả cũng tiến hành thu thập các giống địa phương hoặc giống nhập ở nước ngoài về có chất lượng ngon Một số giống bưởi ngon ở nước ta: bưởi Diễn, bưởi Phục Hòa, bưởi Da Xanh, bưởi năm roi, bưởi Đoan Hùng… [9]

* Bưởi Diễn: là giống bưởi ngọt có nguồn gốc từ Đoan Hung – Phú Thọ Hiện được trồng ở xã Phú Diễm huyện Từ Liêm – Hà Nội Cây sinh trưởng trung bình, phân cành nhiều, góc phân cành nhỏ, tán hình bán cầu, lá hình ovan, xanh nhạt, ra hoa khoảng tháng 2, tháng 3 hàng năm Thu hoạch vào tháng 11, tháng 12 Quả hình cầu khi thu hoạch có màu vàng tươi, tép màu vàng nhạt, vị ngọt không đắng (độ Brix 12 – 14%), trọng lượng quả trung bình đạt xấp sỉ là 95,2 hạt Tỷ lệ phần ăn được là 47,8%

* Bưởi Phục Hòa: cây sinh trưởng khỏe, năng suất ổn định, phân cành nhiều, góc phân cành nhỏ, tán hình hơi tròn, lá hình ovan, xanh thẫm ra hoa vào khoảng tháng 2, tháng 3 hàng năm Thu hoạch vào tháng 12 và tháng 1 dương, quả hình lê, dễ bóc, tép bó chặt, ngọt không he đắng Sau khi thu hoạch lựa chọn những quả không dập nát, không sâu bệnh để bảo quản được 3 – 4 tháng Bưởi Phục Hòa tuy có ngồn gốc từ bưởi Sa Điền nhưng do quá trình chọn lọc tự nhiên bưởi Phục Hòa có những đặc điểm tốt hơn như vị ngọt thanh hơn, có nhiều nước hơn…nên rất được ưa chuộng

* Bưởi Năm Roi (Vĩnh Long, Cần Thơ, Sóc Trăng): Cây sinh trưởng khỏe phân cành trung bình, góc phân cành nhỏ, tán cây hình trụ lá ovan ra hoa vào khoảng tháng 3, tháng 4 hàng năm Thu hoạch vào khoảng tháng 11, tháng 12 Dạng quả hình quả lê, nặng trung bình từ 0,9 – 1,45 kg/quả, vỏ vàng khi chín, con tép tróc khỏi vách múi và bó chặt vào nhau, nước quả nhiều có vị ngọt chua (độ Brix 9 - 11%), múi thơm, hạt ít hoặc không có hạt (0-10 hạt/quả),

tỷ lệ thịt quả > 50% Hiện nay đây là giống bưởi có triển vọng và đã có thương hiệu bưởi Năm Roi do công ty Hoàng Gia và tỉnh Vĩnh Long xuất khẩu

* Bưởi Đường Lá Cam (Đồng Nai, Bình Dương): Cây sinh trưởng khỏe, phân cành nhiều, tán hình bán nguyệt, lá hình bầu dục xanh đậm Dạng quả hình quả lê nặng trung bình 0,8 – 1,4 kg/quả Vỏ quả nhẵn màu xanh

vàng khi chín, mỏng và dễ tách Con tép bó chặt, vị ngọt ngon Nhược điểm là khá nhiều hạt

* Bưởi Phúc Trạch: Cây sinh trưởng trung bình, phân cành nhiều góc, phân cành nhỏ, tán cây hình quạt, lá ovan, xanh nhạt Quả hình cầu khi chín màu vàng rơm, tép màu hồng nhạt, vị ngọt thanh (độ Brix 12 – 14%) không đắng, trọng lượng quả trung bình đạt xấp xỉ 47,87%

* Bưởi Da Xanh (Bến Tre, Tiền Giang): Dạng quả hình cầu nặng trung bình 1,2 – 2,5 kg/quả, vỏ vẫn giữ màu xanh khi chín, dễ tách vỏ, vỏ mỏng (14 – 18 mm), con tép màu hồng đỏ, bó chặt và dễ tách khỏi múi, nước quả vị ngọt không he đắng (độ Brix 9,5 – 12%) khá nhiều hạt

* Bưởi Đoan Hùng: Hiện được trồng nhiều ở huyện Đoan Hùng, Tỉnh Phú Thọ Trên đất phù sa ven sông Lô và sông Chảy Có hai giống được coi là tốt nhất, đó là bưởi Tộc Sửu và bưởi Bằng Luân trái hình cầu hơi dẹt, trọng lượng trung bình 0,7 – 0,8 kg/trái Vỏ trái màu vàng hơi xám nâu, tép múi màu trắng xanh, mọng nước Vị hơi nhạt (độ Brix 9 -11%) Được thu hoạch vào tháng 10, tháng 11, có thể để được lâu sau khi thu hái Bưởi Tộc Sửu trái lớn hơn, trọng lượng trung bình từ 1 – 1,2 kg/quả, vị ngọt và có màu trắng xanh Thu hoạch sớm hơn bưởi Bằng Luân khoảng nửa tháng

Phần 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

+ Giống bưởi Da Xanh (Bến Tre)

+ Giống bưởi Diễn (Hà Nội)

+ Giống bưởi Trung Quốc (nhập từ Quảng Tây – Trung Quốc)

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu

- Thời gian nghiên cứu: từ tháng 02/2014 - 12/2014

- Địa điểm nghiên cứu: xóm Cây Xanh – Xã Quyết Thắng – Tp Thái Nguyên

3.2 Nội dung nghiên cứu

- Nghiên cứu đặc điểm hình thái cây của các giống bưởi thí nghiệm

- Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của các giống bưởi thí nghiệm

- Tình hình sâu và bệnh hại xuất hiện trên thí nghiệm

3.3 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu theo phương pháp hiện hành về cây ăn quả lâu năm của Viện Rau Quả Trung Ương

- Chọn cây đồng đều trên vườn sản xuất để theo dõi

3.3.1 Điều kiện thí nghiệm

- Thí nghiệm được trồng ngày 10 tháng 02 năm 2014

- Thí nghiệm được bố trí trên cùng một loại đất tại nông hộ, xóm Cây Xanh – Xã Quyết Thắng – Tp Thái Nguyên, các chế độ chăm sóc đều thực hiện như nhau

3.3.2 Công thức thí nghiệm

- Thí nghiệm gồm 3 công thức và 3 lần nhắc lại Mỗi lần nhắc lại là 5 cây Tổng cây thí nghiệm là 3 x 3 x 5 = 45 cây

Công thức 1 (ĐC): Bưởi Diễn

Công thức 2 : Bưởi Da Xanh

Công thức 3 : Bưởi Trung Quốc

3.3.3 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi

3.3.3.1 Nghiên cứu đặc điểm hình thái cây (1 tháng theo dõi 1 lần)

- Đặc điểm hình thái lá: đo 30 lá/giống, chọn lá bánh tẻ trên cành đã thành thục

+ Kích thước lá (cm): đo chiều dài lá đến mút lá, tính giá trị trung bình + Kích thước eo lá (cm): đo chiều dài và chiều rộng

+ Màu sắc và hình dạng lá: quan sát trực tiếp ở vườn.

- Đặc điểm phân cành (dạng phân cành):

+ Góc phân cành <450, thân cây phân cành đứng

+ Góc phân cành >450, thân cây phân cành ngang

+ Mật độ gai: quan sát trên vườn

+ Số cành cấp I (cành): đếm toàn bộ số cành cấp I mọc ra từ thân chính + Độ cao phân cành cấp I (cm): đo từ gốc (sát mặt đất) đến cành cấp I đầu tiên

+ Số cành cấp II (cm): đếm toàn bộ số cành cấp II trên cành cấp I, lấy giá trị trung bình

- Chiều cao cây (cm): cố định một vật cứng sát gốc Đo bằng thước dài, đặt một đầu sát mặt đất đo đến đỉnh tán tán cây

- Đường kính gốc (cm): đo bằng thước Palme, đo cách mặt đất 10 cm

- Đường kính tán (cm): đo bằng thước dây, đo hình chiếu tán cây theo hướng Đông – Tây và Nam – Bắc, sau đó lấy giá trị trung bình

3.3.3.2 Các chỉ tiêu về sinh trưởng lộc

- Tình hình ra lộc

+ Thời điểm ra lộc: khi có 10% số cây xuất hiện lộc

+ Thời kỳ lộc rộ: khi cây có 50% số cây xuất hiện lộc

+ Thời gian kết thúc: khi cây có 80% số cây ngừng ra lộc

- Tổng số lộc trên cây: đánh dấu để đếm toàn bộ số lộc/đợt/cây

- Động thái tăng trưởng của các đợt lộc (cm): chọn các lộc đại diện 3 –

4 lộc/ cây để theo dõi, 7 ngày đo 1 lần (n ≥ 30)

- Động thái ra lá (lá): trên lộc đã chọn để theo dõi chiều dài lộc, đếm toàn bộ số lá/ lộc Đếm 7 ngày 1 lần

- Kích thước cành thành thục (cm): đo chiều dài và đường kính cành thành thục Tính trung bình (đảm bảo số cành theo dõi của mỗi công thức n ≥ 30)

- Xác định số mắt lá và số lá/cành thuần thục/các đợt lộc

3.3.3.3 Các chỉ tiêu về sâu và bệnh

Theo dõi tình hình sâu và bệnh hại trên vườn thí nghiệm: quan sát trược tiếp trên vườn thời điểm xuất hiện, gây hại mạnh nhất, chủng hại và mức độ hại của sâu, bệnh hại chính

- Đối với loại chích hút ( Sâu vẽ bùa, sâu bướm phượng)

Phân theo 3 cấp hại như sau:

Cấp 1: Nhẹ( xuất hiện rải rác)

Cấp 2: Trung bình( phân bố dưới 1/3 lộc, cây)

Cấp 3: Nặng ( phân bố 1/3 lộc,cây)

- Đối với bệnh loét sẹo cam, quýt: theo dõi tỷ lệ bộ phận bị bệnh( cành,

lá, lộc,quả, chùm hoa) so với số cành, lá, lộc … điều tra

Theo dõi vào thời điểm xuất hiện, thời điểm bị nặng Sau đó phân cấp hại dựa vào tỷ lệ bị bệnh:

- Theo phương pháp số học thông dụng và sử dụng phần mềm Excel hỗ trợ

- Xử lý thống kê trên phần mềm IRRISTAT (5.0)

Phần 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 4.1 Nghiên cứu đặc điểm hình thái cây

4.1.1 Đặc điểm hình thái lá

Lá là cơ quan chủ yếu làm nhiệm vụ quang hợp biến đổi quang năng thành năng lượng hóa học của các hợp chất hữu cơ bền vững tạo vật chất cần thiết cho cây trồng Đặc điểm kích thước lá của các loại cây trồng cũng như cây bưởi phản ánh đặc tính di truyền của giống Theo dõi về đặc điểm, kích thước lá của các giống bưởi sau trồng một năm được thể hiện qua bảng 4.1

Bảng 4.1: Đặc điểm, kích thước lá sau trồng một năm

Chỉ tiêu

Giống

Kích thước lá (cm)

Hình dạng Màu sắc Chiều

dài

Chiều rộng

Chiều dài

Chiều rộng

Giống bưởi Da Xanh có chiều dài eo lá (3,91 cm), rộng eo lá (3,5 cm) lớn hơn so với chiều dài eo (3,49 cm), rộng eo (2,8 cm) của giống bưởi Diễn

và chiều dài eo (3,24 cm), rộng eo (2,24 cm) của giống bưởi Trung Quốc Tuy

nhiên, qua số liệu xử lý thì chiều dài và chiều rộng eo lá của ba giống bưởi chưa đạt mức khác nhau có ý nghĩa

Cả ba giống đều có hình dạng bầu dục Giống bưởi Da Xanh có màu xanh thẫm hơn giống bưởi Trung Quốc còn giống bưởi Diễn có màu xanh nhạt

Tóm lại: Nhìn vào đặc điểm kích thước lá có thể phân biệt dễ dàng giống bưởi Diễn, Da Xanh, Trung Quốc Giống bưởi Da Xanh có bản lá rộng hơn, bầu dục hơn và lớn nhất Giống bưởi Trung Quốc thì kích thước lá thon nhỏ, eo lá nhỏ nhất Giống bưởi Diễn bản lá cũng rộng, bầu dục và chiều dài

lá ngắn nhất

4.1.2 Đặc điểm phân cành

Đặc điểm phân cành là một trong những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá khả năng sinh trưởng của cây Có những giống có khả năng phân cành sớm hoặc muộn, phân cành thấp hoặc cao, mạnh hay yếu Một mặt phụ thuộc vào đặc điểm di truyền của từng giống, ngoài ra còn phụ thuộc vào điều kiện sinh thái và chế độ chăm sóc

đặc điểm phân cành của các công thức thí nghiệm, chúng tôi thu được kết quả thể hiện qua bảng 4.2

Bảng 4.2: Đặc điểm phân cành của các công thức thí nghiệm

Chỉ tiêu

Giống

Dạng phân cành

Mật độ gai

Số cành (cành)

Chiều cao phân cành (cm) Cấp I Cấp II Cấp I Cấp II

Qua bảng 4.2 ta thấy:

Đặc điểm phân cành: hầu hết các công thức đều có góc phân cành < 450

nên chúng đều thuộc dạng phân cành theo hướng đứng

Mật độ gai: các giống bưởi nghiên cứu đều không có gai đây là ưu điểm để người làm vườn thuận tiện cho việc chăm sóc

Số cành cấp 1 trung bình của giống bưởi Da Xanh (4,0 cm) nhiều hơn giống bưởi Diễn (3 cm), bưởi Trung Quốc (3,53 cm) lần lượt là 1 cành và 0,47 cành Qua kết quả xử lí thống kê thì số cành cấp 1 của ba giống là khác nhau không có ý nghĩa Giống bưởi Da Xanh có số cành cấp 2 (12,13 cm) trung bình lớn nhất, tiếp đến là giống bưởi Trung Quốc(11,4 cm) và thấp nhất

là giống bưởi Diễn (10,0 cm) sai khác ở mức độ tin cậy 95%

Chiều cao phân cành cấp I trung bình của giống bưởi Da Xanh (20,5 cm) là lớn nhất, sau đó là giống bưởi Trung Quốc (18,57 cm) và thấp nhất là giống bưởi Diễn (17,5 cm) Tuy nhiên, kết quả xử lí số liệu thống kê cho thấy chiều cao phân cành cấp I của ba giống khác nhau chưa tới mức có ý nghĩa Chiều cao cành cấp II (19,93 cm) trung bình của bưởi Diễn ít nhất, ít hơn giống bưởi Da Xanh (23,43 cm), bưởi Trung Quốc (21,27 cm) lần lượt là 3,5

cm và 1,34 cm khác nhau thực sự ở mức độ tin cậy 95%

Tóm lai: Khả năng phân cành của giống bưởi Diễn, bưởi Da Xanh, bưởi Trung Quốc sau trồng một năm thì giống bưởi Da Xanh có số cành cấp I, cấp II và chiều cao phân cành cấp I, cấp II là lớn nhất, sau đó là giống bưởi Trung Quốc và giống bưởi Diễn là nhỏ nhất

Đối với cây ăn quả nói chung, đối với cây bưởi nói riêng hình thái cây

là đặc điểm của giống Với xu hướng hiện nay ta thường chủ động tạo tán cho cây có hình thái như mong muốn nhưng khả năng tăng trưởng về hình thái cây cũng phần nào phản ánh được sức sinh trưởng của cây Sức sinh trưởng của cây được thể hiện thông qua các chỉ tiêu bao gồm: chiều cao cây, đường

kính gốc cây và đường kính tán cây Trị số của các chỉ tiêu này tăng nhanh với các trị số lớn đồng nghĩa với cây sinh trưởng nhanh, khỏe mạnh, sớm ổn định khung tán và là cơ sở để đạt được năng suất cao

4.1.3 Động thái tăng trưởng chiều cao cây

Chiều cao cây là một trong những chỉ tiêu quan trọng phản ánh sức sinh trưởng của cây, nhưng để thuận lợi cho chăm sóc và thu hoạch ta thường khống chế sinh trưởng chiều cao cây và mở rộng đường kính tán Tuy nhiên, mức độ tăng trưởng chiều cao cây của giống phụ thuộc vào bản chất di truyền của giống, điều kiện ngoại cảnh và kỹ thuật canh tác

Theo dõi về khả năng tăng trưởng chiều cao cây của các công thức thí nghiệm từ khi cây bắt đầu ra lộc mới (tháng 3/2014) kết quả được trình bày trong bảng 4.3

Bảng 4.3: Động thái tăng trưởng chiều cao cây của các công thức thí nghiệm

Qua bảng 4.3 cho ta thấy chiều cao cây của các giống bưởi đều tăng dần qua thời gian tăng trưởng từ thấp đến cao Khả năng tăng trưởng chiều cao cây dao động từ 78,57 – 93,13 cm Do cây mới trồng nên từ tháng 3 đến tháng 4 cây tăng chiều cao chậm chỉ từ 1,8 - 2,03 cm, từ sau tháng thứ 4 cây bắt dầu đầu tăng trưởng mạnh, tới tháng 10 do nhiệt độ thấp so với yêu cầu của cây nên chiều cao cây tăng chậm dần đến tháng 12 gần như không tăng Trong các giống thì giống bưởi Da Xanh (174,33 cm) tăng chiều cao lớn nhất, sau đó là giống bưởi Trung Quốc (165,33 cm) và thấp nhất là giống bưởi Diễn (160,23 cm) Như vậy, qua kết quả xử lý thống kê, thì sự sai khác này có ý nghĩa, chắc chắn ở mức độ tin cậy 95%

4.1.4 Động thái tăng trưởng đường kính gốc

Đường kính gốc là một trong những chỉ tiêu quan trọng trong công tác chọn tạo giống, đường kính gốc biểu hiện khả năng vững chắc của cây và liên quan đến khả năng tạo tán của cây Tuy nhiên mức độ tăng trưởng phụ thuộc vào bản chất của giống, điều kiện ngoại cảnh và kỹ thuật chăm sóc

Theo dõi về khả năng tăng trưởng đường kính gốc cây của các công thức thí nghiệm kết quả được trình bày trong bảng 4.4

Bảng 4.4: Động thái tăng trưởng đường kính gốc của các công thức thí nghiệm

Qua bảng 4.4 ta thấy: các giống bưởi trong thời gian tăng trưởng đường kính gốc cây tăng không nhiều dao động từ 1,18 – 1,38 cm Do mới trồng cần có thời gian phục hồi sau khi trồng nên tháng 3 và tháng 4 đường kính gốc của cây hầu như không tăng Đường kính gốc của cả ba giống bưởi tăng trưởng mạnh nhất là vào tháng 6; 7; 8; 9 Từ sau tháng 9 thì tốc độ tăng chậm dần, đến tháng 11 và tháng 12 đường kính gốc hầu như không tăng Đường kính gốc của giống bưởi Da Xanh (1,96 cm) lớn nhất, sau đó đến giống bưởi Trung Quốc (1,8 cm) và thấp nhất là giống bưởi Diễn (1,75 cm), sai khác ở mức độ tin cậy 95%

4.1.5.Động thái tăng trưởng đường kính tán

Đường kính tán cây là một trong những chỉ tiêu để đánh giá tốc độ tăng trưởng của cây, bên cạnh đó đường kính tán cây còn tỷ lệ thuận với tuổi cây

và có liên quan chặt chẽ đến năng suất của cây, đồng thời đường kính tán còn làm cơ sở để ta xác định các biện pháp kỹ thuật chăm sóc

Trong vòng đời của cây thì thời kỳ kiến thiết cơ bản là thời kỳ cây sinh trưởng và lộc lá mạnh nhất nên đường kính tán cũng tăng mạnh nhất vì vậy cắt tỉa tạo tán là tiền đề cho cây đạt năng suất cao sau này

* Theo dõi về khả năng tăng đường kính tán cây của các công thức thí nghiệm kết quả được trình bày trong bảng 4.5