Nghiên cứu tổ chức hoạt động ngoại khóa môn học giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh lớp 11 theo hướng phát huy năng lực sáng tạo của người học

Trước những thực trạng đó tôi quyết định mạnh dạn nghiên cứu và đưa ra đề tài: “Nghiên cứu tổ chức hoạt động ngoại khóa môn học GDQPAN cho học sinh lớp 11 theo hướng phát huy năng lực s

TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2 TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG HÀ NỘI 2

MAI THỊ DUNG

NGHIÊN CỨU TỒ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA MÔN HỌC GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH CHO HOC SINH LỚP 11 THEO HƯỚNG PHÁT HUY

KHÓA LUÂN TỐT NGHIÊP ĐAI HOC

Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng và an ninh

Ngưòi hướng dẫn khoa học:

ThS Đặng Việt Hùng

HÀ NỘI - 2016

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo hướng dẫn khóa luận cho em là ThS Đặng Việt Hùng - Trưởng phòng Đào tạo quản lí sinh viên Trung tâm giáo dục quốc phòng Hà Nội 2 đã dành nhiều thời gian để hướng dẫn chỉ bảo tận tình trong suốt thời gian em làm khóa luận

Em xin cám ơn Ban Giám đốc và các thầy giáo ừong Trung tâm giáo dục quốc phòng Hà Nội 2 đã tạo điều kiện thuận lợi giúp em hoàn thảnh khóa luận tốt nghiệp

Em cũng xin cám ơn thầy cô giáo và các em học sinh trường THPT Xuân Hòa, THPT Kim Anh và THPT Ben Tre đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình thực hiện khóa luận

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Sinh viền

LỜI CAM ĐOAN

Mai Thị Dung

Tôi xin cam đoan khóa luận này là kết quả nghiên cứu của bản than tôi Những kết quả thu được là hoàn toàn chân thực và chưa có đề tài nào nghiên cứu

Nếu sai sót tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Sinh viên

Mai Thị Dung

CÁC KÍ HIỆU VỚI CHỮ VIẾT TẮT

An ninh nhân dân ANND

Trung học phổ thông THPT

Trung cấp chuyên nghiệp TCCN

MUC LUC

• •

MỞ ĐẦU 1

1. Lí do chọn đề tài 1

2. Mục đích nghiên cứu 2

3. Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4. Giả thiết nghiên cứu 3

5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

6. Phương pháp nghiên cứu 3

7. Cấu trúc và nội dung khóa luận 4

Chương 1 Cơ SỞ LÍ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA 5

1.1. Tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu 5

1.2. Một số nội dung về lí luận dạy học ở trường THPT 7

1.2.1 Mục tiêu, nhiệm vụ, nguyên tẳc dạy học ở trường THPT 7

1.2.2 Các vấn đề chung về hình thức dạy học ở THPT .10

1.3. Nhiệm vụ cơ bản của dạy học môn GDQPAN trong trường THPT 12

1.4. Phát triển năng lực sáng tạo của HS ữong dạy học môn GDQPAN 13

1.5. Khái niệm, vị trí, vai trò, tác dụng của HĐNK trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học ừong trường THPT 15

1.5.1 Khái niệm HĐNK 15

1.5.2 Vai trò, vị trí của HĐNK trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học trong trường THPT .17

1.5.3 Tác dụng của HĐNK môn GDQPAN .18

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 19

Chương 2 TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA MÔN HỌC GDQPAN CHO HỌC SINH LỚP 11 20

2.1. Mục tiêu dạy học mà người học sinh cần đạt được khi học về môn GDQPAN lớp 11, THPT 20

2.1.1 Mục tiêu về bài học lỉ thuyết 20

2.1.2 Mục tiêu về ĩđ năng động tác bài thực hành 21

2.1.3 Mục tiêu phát triển tư duy của học sinh 22

2.2. Tìm hiểu tình hình dạy và học về môn học GDQPAN cho học sinh lớp 11 23

2.2.1 Mục tiêu điều tra 23

2.2.2 Phương pháp điều tra 23

2.2.3 Đổi tượng điều tra 24

2.2.4 Kết quả điều tra 24

2.3. Xây dựng quy trình HĐNK môn học GDQPAN cho học sinh lớp 11 27 2.3.1 Ỷ định sư phạm chung khỉ xây dựng quy trình tổ chức HĐNK 27

2.3.2 Nội dung của HĐNK về tổ chức môn học GDQPAN cho học sinh lớp 11 28

2.3.3

Hình thức và phương pháp tổ chức HĐNK 33

2.4. Quy trình tổ chức HĐNK môn GDQPAN cho học sinh lóp 11 nhằm phát huy năng lực sáng tạo của người học 42

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 43

Chương 3 THựC NGHIỆM SƯ PHẠM 44

3.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm 44

3.2.

Đối tượng và thời gian thực nghiệm sư phạm 44

3.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm 44

3.4.

Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 45

3.4.1

Diễn biến của HĐNK trong quá trình thực nghiệm sư phạm 45

3.4.2 Tính tích cực, hiệu quả của HĐNK trong quá trình thực nghiệm sư phạm 47

3.4.3 Tính hạn chế của HĐNK 49

3.4.4 Đánh giá chung 49

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 50

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 51

TÀI LIỆU THAM KHẢO 53

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ Bảng 1 Thể hiện mục tiêu bài học lí thuyết 20

Bảng 2 Thể hiện mục tiêu kĩ năng động tác bài thực hành 21

Bảng 3: Đánh giá mức độ càn thiết của việc học HĐNK môn GDQPAN 24

Bảng 4: Kết quả trước và sau khi thực hiện giảng dạy HĐNK môn GDQPAN với 50 học sinh lớp 11 48

Biểu đồ 1: Thể hiện mức độ cần thiết của HĐNK 24

Mục tiêu giáo dục nước ta hiện nay là hướng đến đối tượng người học, cung cấp cho người học những tri thức kĩ năng phương pháp và kinh nghiệm học tập có hiệu quả nhất Trong hệ thống giáo dục quốc dân, nhất là coi trọng giáo dục phổ thông, vấn đề rèn luyện kĩ năng nhận thức cho học sinh phương pháp học tập mang tính tích cực, xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân Giáo dục quốc phòng và an ninh (GDQPAN) cho học sinh, sinh viên (HSSV) thuộc nội dung của nền giáo dục quốc gia, có ý nghĩa quan trọng trong chiến lược đào tạo con người xã hội chủ nghĩa (XHCN)

Điều 28 luật giáo dục quy định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp vói đặc điểm từng môn học, lớp học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện lã năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui và hứng thú cho học sinh ”

2

Để đáp ứng được những mục tiêu, yêu cầu trên thì ngành giáo dục nước ta

có chủ chương đổi mới nội dung chương trình và đồng thời có giờ học ngoại khóa ngoài giờ lên lớp bổ ích Đó là điều cần thiết đưa ra cho chúng ta xây dựng và phát huy được năng lực sáng tạo, đức tính thông minh cần cù chịu khó của học sinh Ngoài những giờ học vất vả chính khóa của môn học GDQPAN các em còn được học tập rèn luyện vui chơi sâu sắc hơn những tiết học ngoại khóa của môn học GDQPAN Các em có sân chơi lành mạnh “Học đi đôi với hành”, tự học, tự rèn luyện, phát huy tinh thần đồng đội, đoàn kết, tự tin trong cuộc sống

Trước những thực trạng đó tôi quyết định mạnh dạn nghiên cứu và đưa ra

đề tài: “Nghiên cứu tổ chức hoạt động ngoại khóa môn học GDQPAN cho

học sinh lớp 11 theo hướng phát huy năng lực sáng tạo của người học”

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu tổ chức hoạt động ngoại khóa (HĐNK) môn học GDQPAN cho học sinh lớp 11 theo hướng phát huy năng lực sáng tạo của người học Xây dựng tổ chức HĐNK cho các em học tập, vui chơi, rèn luyện phát huy tính tích cực và năng lực sáng tạo

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lí luận về năng lực sáng tạo

- Nghiên cứu cở sở lí luận của việc tổ chức dạy học ngoại khóa

- Vận dụng kiến thức vào việc tổ chức một số HĐNK về môn GDQPAN cho học sinh lớp 11 trung học phổ thông (THPT)

- Khảo sát thực ừạng và đề xuất giải pháp tổ chức HĐNK môn học GDQPAN tại một số địa điểm của tỉnh Vĩnh Phúc

- Soạn thảo tiến trình dạy học ngoại khóa cho học sinh lớp 11 về môn học GDQPAN

- Tổ chức thực hiện, tổng kết và rút ra một số kết luận cần thiết

3

4 Giả thiết nghiên cứu

Nêu nghiên cứu tổ chức HĐNK môn GDQPAN cho học sinh lớp 11 theo hướng phát huy năng lực sáng tạo của người học

5 Đổi tượng và phạm vi nghiên cứu

5.7 Đối tượng nghiên cứu

Nội dung chưong trình cho học sinh lóp 11 THPT về môn học GDQPAN

- Trường THPT Xuân Hòa

- Trường THPT Kim Anh

- Trường THPT Bến Tre

6 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu lý thuyết gồm có: Nghiên cứu tài liệu, giáo trình, các văn bản, chỉ thị của Đảng, cũng như các nội dung liên quan tới đề tài,

từ đó xác định được cơ sở cho việc xây dựng hình thức tổ chức và phương pháp luyện tập nhằm nâng cao chất lượng học GDQPAN

Tiến hành điều tra thực trạng công tác HĐNK môn học GDQPAN cho học sinh lớp 11 ở các trường THPT hiện nay, nhằm cung cấp thêm thông tin về đối tượng tham gia HĐNK Trong quá trình điều ừa thực trạng cho thấy việc xây dựng đề tài ngoại khóa đối tượng tìm hiểu phỏng vấn điều tra thông qua phiếu điều tra cho các em học sinh xác định chính xác chất lượng cũng như sự hứng thú, tính tự giác tích cực của học sinh ừong các bài ngoại khóa tích cực

Thực hiện công tác điều tra thông qua việc quan sát công tác xây dựng kế hoạch ngoại khóa cho môn học GDQPAN đặc biệt là các bài học ưong chương trình GDQPAN lớp 11, cụ thể qua tiết ngoại khóa bổ ích của từng bài Từ đó

4

xác định rõ chất lượng của việc xây dựng HĐNK cần thiết hiệu quả ra sao

Để hoàn thiện đề tài nghiên cứu tôi xin ý kiến đánh giá nhận xét của các giảng viên trong Trung tâm giáo dục quốc phòng Hà Nội 2 và giáo viên chủ nhiệm lớp về các hình thức tổ chức và phương pháp tập luyện đã áp dụng đối với học sinh lớp 11, THPT

Thực nghiệm sư phạm tiến hành nhằm kiểm chứng nhằm khẳng định tính khả thi của việc nâng cao chất lượng dạy học

Đạt được mục đích của thực nghiệm đòi hỏi quá trình thực nghiệm phải đảm bảo tính khoa học và phù hợp thực tế trường THPT

7 Cấu trúc và nội dung khóa luận

Khóa luận dự kiến sẽ bày trình thành 5 phần: Ngoài phàn mở đàu, phần kết luận chung và phần tài liệu tham khảo Phần nội dung còn 3 chương

Chương 1: Cơ sở lí luận của HĐNK

Chương 2: Tổ chức HĐNK môn học GDQPAN cho học sinh lớp 11 Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

5

Chương 1

Cơ SỞ LÍ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA

1.1 Tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu

Hoạt động ngoại khóa là một hình thức dạy học có thể giúp học sinh có kết quả cao hon trong học tập và góp phần hoàn thiện nhân cách cho các em Trên thế giới, có rất nhiều nước tổ chức các HĐNK cho tầng lớp thanh thiếu niên, HSSV không những để rèn luyện những kĩ năng về chuyên môn nghiệp vụ mà còn tạo ra những phẩm chất, năng lực càn thiết cho sự phát triển ở một đỉnh cao trên từng lĩnh vực hoạt động, phản ứng nhanh trong mọi điều kiện, hoàn cảnh

+ Ở Mỹ đã xây dựng và tổ chức các chương trình HĐNK với mục đích tạo được sự gắn kết hơn ừong một đơn vị và giữa các đơn vị với nhau Chương trình HĐNK tại các quân trường của Mỹ còn để nâng cao sức khỏe cho học viên, xây dựng được khả năng và sức cơ động, phản ứng nhanh trong mọi điều kiện, hoàn cảnh

+ Trung Quốc, là nước có chương trình HĐNK được tổ chức cho sv ở tất cả các trường ĐHCĐ với thời gian khá dài, chiếm tới một phần tư thời gian huấn luyện quân sự trong nhà trường HĐNK của sv Trung Quốc trong huấn luyện quân sự được tổ chức dưới nhiều hình thức tập trung thường nhiều đơn vị theo biên chế Nghiên cứu, học tập, tham quan thực tế với nhiều trò chơi quân

sự, địa hình quân sự, tác chiến quân sự và kĩ thuật quân sự là nội dung chủ yếu khi tham gia khóa huấn luyện quân sự

+ Hàn Quốc là một quốc gia có nền khoa học kĩ thuật tiên tiến châu Á Hàn Quốc có 9 tỉnh và 7 thủ phủ, thủ đô là Seoul Hàn Quốc thiết lập thông tin

hỗ trợ quản lí công tác giáo dục đào tạo hết sức chặt chẽ Trang bị kiến thức và

kĩ năng quân sự cho HSSV ở Hàn Quốc đặt ra như là một mục tiêu chương trình được xác định trong mỗi năm Hàn Quốc đưa ra nhiều kiến thức bổ ừợ ngoại khóa vào chương trình huấn luyện quân sự cho HSSV thông qua hệ thống thông

6

tin truyền thông

+ Ở Việt Nam, công tác huấn luyện quân sự, GDQPAN cho HSSV được Đảng và Nhà nước hết sức quan trọng từng giai đoạn lịch sử cách mạng Công tác huấn luyện quân sự phổ thông được phổ cập ừong trường ĐHCĐ từ năm 1961 Năm 1981, việc huấn luyện quân sự cho HSSV đã được luật hóa, coi

đó là môn học chính thức, môn học bắt buộc trong hệ thống giáo dục Việt Nam Chỉ thị số 62-CTTW, ngày 12/02/2001 và Chỉ thị số 12-CTTW ngày 03/5/2007 của Bộ Chính trị cũng như Nghị định số 15/2001/NĐCP ngày 01/5/2001 và Nghị định số 116/2007/NĐCP ngày 10/7/2007 của Chính phủ đã xác định rõ công tác GDQPAN cho HSSV là nội dung của nền giáo dục quốc dân, là ừách nhiệm của Đảng, Nhà nước, của toàn dân và của cả thế hệ chính trị

Từ năm 1992 trở lại đây, các trường ĐHCĐ, Đại học Quốc Gia và các trường thuộc Bộ Quốc phòng quản lí đã thành lập các trung tâm giáo dục quốc phòng Đốn nay, trên toàn quốc có gàn hơn 30 trung tâm giáo dục quốc phòng thành lập và được trở thành hệ thống trung tâm GDQPAN Cùng với công tác huấn luyện quân sự, GDQPAN cho HSSV, các trung tâm GDQPAN đã tổ chức HĐNK bổ ích, có tác dụng giáo dục, hình thành, củng cố nhân cách, nâng cao chất lượng hiệu quả môn học

+ Chất lượng GDQPAN cho đối tượng được tạo bởi nhiều yếu tố, một ừong những yếu tố quan trọng là tổ chức HĐNK Tổ chức HĐNK cho học sinh lớp 11 THPT nội dung học không nằm ngoài hoạt động bộ môn GDQPAN Tuy nhiên, hình thức tổ chức và phương pháp HĐNK như thế nào để có hiệu quả còn tùy thuộc vào nhận thức và năng lực thực hành của lãnh đạo, chỉ huy, đội ngũ cán bộ giáo viên ừong các trường THPT

+ Trong những năm qua ở Việt Nam có rất nhiều bài viết về việc nâng cao chất lượng học môn GDQPAN cho các em học tập, rèn luyện học tập tích cực Nhưng tôi khẳng định rằng đây là công trình nghiên cứu tổ chức HĐNK đầu

7

tiên môn GDQPAN cho học sinh lớp 11 THPT với mục đích phát huy năng lực sáng tạo của người học một cách đầy đủ, hệ thống, toàn diện

1.2 Môt sổ nôi dung về lí luân day hoc ở trường THPT

1.2.1.1 Mục tiêu giáo dục ở trường THPT

Mục tiêu giáo dục phổ thông đã được cụ thể hóa trong Luật giáo dục (2005) như sau: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kĩ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam XHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho HS tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc

1.2.1.2 Nhiệm vụ giảo dục ở trường THPT

Để đào tạo con người đủ phẩm chất và năng lực thỏa mãn yêu cầu xã hội, quá trình dạy học phải thực hiện các nhiệm vụ sau:

Điều khiển, tổ chức HS nắm vững hệ thống tri thức phổ thông cơ bản, hiện đại, phù hợp với thực tiễn của đất nước về tự nhiên, xã hội - nhân văn, đồng thời rèn luyện cho họ hệ thống lã năng, ỉa xảo tương ứng

Việc dạy học, phải có tổ chức cho người học nắm vững hệ thống tri thức phổ thông cơ bản, phù họp với thực tiễn đất nước về tự nhiên, xã hội, tư duy Những tri thức khoa học phổ thông cơ bản được cung cấp cho người học phải là tri thức phản ánh những thành tựu mới nhất của các lĩnh vực khoa học,

kĩ thuật, văn hóa phù họp với chân lý khách quan Trên cơ sở đó hình thảnh cho người học hệ thống kỹ năng, kỹ xảo nhất định, đặc biệt là những kỹ năng kĩ xảo

có liên quan đến hoạt động học tập: Tự học, tập dượt nghiên cứu khoa học ở mức độ thấp, nhằm giúp cho người học không chỉ nắm vững tri thức mà còn biết vận dụng tri thức một cách linh hoạt, sáng tạo trong các tình huống khác nhau

8

Vì vậy, trong quá trình dạy học cần xác định các mức độ chiếm lĩnh tri thức của người học ở các trình độ khác nhau từ nhận biết, tái hiện đến tái tạo, tìm tòi và cuối cùng là khả năng kết họp tất cả các mức độ ừên

Tổ chức điều khiển người học hình thành phát triển năng lực và những phẩm chất trí tuệ, đặc biệt là năng lực tư duy, độc lập, sáng tạo, phát triển thể lực nâng cao sức khỏe để phục vụ học tập và lao động

Trong quá trình dạy học, người giáo viên chú ý phát triển ở HS các năng lực trí tuệ sau: Năng lực định hướng đúng vấn đề nghiên cứu trong thực tế, năng lực tư duy trừu tượng, năng lực tổ chức lao động trí óc một cách khoa học, năng lực tự học, năng lực hoạt động nhận thức độc lập, sáng tạo

Đứng trước sự bùng nổ thông tin, khoa học công nghệ, việc hBnh thành cho

HS năng lực tự học một cách độc lập, sáng tạo giữ vai trò hết sức quan ừọng, nó

là cơ sở để giúp con người có thể học tập thường xuyên và học tập suốt đời Bên cạnh việc phát triển các năng lực hoạt động trí tuệ, quá trình dạy học

có nhiệm vụ bồi dưỡng cho HS một số phẩm chất hoạt động trí tuệ cả về bề rộng, chiều sâu, tính độc lập, tính phê phán, tính mềm dẻo và tính năng động, tính khái quát của hoạt động trí tuệ

Như vậy, trong quá trình dạy học các phẩm chất của hoạt động trí tuệ nói riêng và trí tuệ nói chung không ngừng phát triển và hoàn thiện Ngược lại, sự phát triển trí tuệ chừng mực nhất định cũng ảnh hưởng ừở lại đối với chất lượng dạy học Như vậy giữa dạy học và phát triển trí tuệ có mối quan hệ mật thiết với nhau, vì vậy dạy học cần đi trước, đón trước và thúc đẩy sự phát triển của người học Muốn thúc đẩy sự phát triển trí tuệ của người học thì nói chung việc dạy học phải đảm bảo tính vừa sức với người học, các nhiệm vụ dạy học phải tương thích với “Vùng phát triển gần nhất” tạo điều kiện đòi hỏi người học phải không ngừng vươn lên với sự lỗ lực cao nhất

Để phát triển trí tuệ cho HS cần chú ý tới các điều kiện sau:

+ Lựa chọn nội dung dạy học một cách khoa học và hợp lý

Bên cạnh phát triển trí tuệ, quá trình dạy học có nhiệm vụ chăm lo phát triển thể lực cho HS, giúp các em có sức khỏe để học tập và tham gia các hoạt động khác

Tổ chức điều khiển người học, hình thành phát triển thế giới quan khoa học, nhân sinh quan và các phẩm chất của người công dân, lao động có ý nghĩa với cộng đồng

Để hình thành thế giới quan khoa học cho HS, quá trình dạy học có nhiệm

vụ tổ chức, điều khiển HS nắm vững hệ thống tri thức về tự nhiên, xã hội, tư duy Hình thành ở HS niềm tin về tính chân thực và hiệu quả của kiến thức, hình thành thái độ lành mạnh với thực tiễn, hình thảnh quan điểm sống tích cực Trong quá trình dạy học, giáo viên cần giáo dục cho HS lý tưởng, những phẩm chất nhân cách của con người mà xã hội đặt ra: Yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội,

có lòng thương người, lòng tự trọng cao, ý thức pháp luật, tính chủ động trong cuộc sống

1.2.1.3 Nguyên tắc dạy học ở nhà trường THPT

Nguyên tắc dạy là hệ thống xác định những yêu càu cơ bản, có tính chất xuất phát để chỉ đạo việc xác định nội dung, phương pháp và hình thức dạy học phù họp với mục đích giáo dục, nhiệm vụ dạy học và với những tính quy luật của quá trình dạy học

Hệ thống các nguyên tắc bao gồm:

- Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học và tính giáo dục ừong dạy học

10

- Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa lí luận và thực tiễn, học đi đôi với hành, nhà trường gắn liền với đời sống

- Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống và tính tuần tự ừong dạy học

- Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính tự giác, tích cực, tính độc lập, sáng tạo của HS có vai trò chủ đạo của giáo viên trong quá trình dạy học

- Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính trực quan với sự phát triển

tư duy lý thuyết

- Nguyên tắc đảm bảo tính vững chắc và sự phát triển năng lực nhận thức của HS

- Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức và chú ý tới đặc điểm lứa tuổi, đặc điểm cá biệt và tính tập thể trong quá trình dạy học

- Nguyên tắc đảm bảo tính cảm xúc tích cực của dạy học

- Nguyên tắc chuyển từ dạy học sang tự học

Hình thức tổ chức dạy học là toàn bộ cách thức tổ chức các hoạt động của giáo và HS trong quá trình dạy học, ở thời gian và địa điểm nhất định với những phương pháp, phương tiện dạy học cụ thể nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học

Hình thức dạy học khác nhau chủ yếu tùy theo mối quan hệ giữa việc dạy học có tính tập thể hay có thủi cá nhân, mức độ tính tự lực hoạt động nhận thức của HS, sự chỉ đạo chuyên biệt của giáo viên đối với hoạt động học tập của HS, chế độ làm việc, thành phần HS, địa điểm và thời gian học tập

Trong thực tế dạy học, người ta phân biệt 3 dạng tổ chức dạy học: Dạng toàn lớp, dạng nhóm, dạng cá nhân

* Các dạng tổ chức dạy học cơ bản

+ Dạng toàn lóp: Là dạng ừong đó, mỗi HS đồng thòi hoàn thành những nhiệm vụ nhận thức chung

- Ưu điểm: Giáo viên có thể chú ý tới nhu cầu riêng của từng nhóm HS,

có thể mở ra khả năng rộng rãi để HS họp tác hoạt động với nhau cũng như để kiểm tra lẫn nhau

- Nhược điểm: Những cá nhân HS nào đó do học tập thụ động có thể sử dụng những kết quả mà những HS khá thu được Mặt khác, nó còn có thể làm nẩy sinh mâu thuận giữa những yêu càu của giáo viên và mức độ tích cực của cá nhân HS riêng biệt, những yêu cầu do giáo viên ra hoặc khó quá, hoặc quá dễ so với trình độ của từng HS

+ Dạng cá nhân: Là dạng mà mỗi HS độc lập hoàn thành nhiệm vụ học tập theo trình độ và khả năng riêng của mình, không có sự tác động của bạn bè

- Ưu điểm: Phù họp với mức độ cao nhất những đặc điểm cá nhân HS về Trình độ nhận thức, tốc độ làm việc Dạng này tạo điều kiện thuận lợi cho mỗi cá nhân phát huy hết tiềm năng của mình, rèn luyện năng lực nhận thức độc lập Từ đó giáo viên giảng dạy có thể cá biệt hóa cao độ trong việc đưa ra nhiệm vụ nhận thức, kiểm ữa, đánh giá kết quả học tập của HS

- Nhược điểm: Dễ làm mất nhiều thời gian, đòi hỏi giáo viên mất nhiều công sức, không có tác động qua lại giúp đỡ lẫn nhau giữa các cá nhân HS

* Cách hình thức tổ chức dạy học ở trường THPT

Dưới đây là một số hình thức tổ chức dạy học:

- Hình thức tổ chức hoạt ngoại khóa: Với hình thức này, HS có thể tham quan học tập, tổ chức thảo luận theo chuyên đề, tổ chức các buổi dạ hội Hình thức này còn ít được tiến hành tại các trường phổ thông

- Hình thức giúp đỡ riêng: Trong quá trình dạy học, tất yếu sẽ có phân hóa về trình độ nhận thức và sẽ xuất hiện 2 loại HS: Yếu - kém, khá - giỏi, mà việc dạy học được tiến hành trên cơ sở trình độ chung thỏa mãn hai loại học sinh này

1.3 Nhiệm vụ cơ bản của dạy học môn GDQPAN trong trường THPT

Môn học GDQPAN có nhiệm vụ cần thiết đối với thế hệ trẻ, môn học này giúp cho HS nhận thức và hành động đúng đắn, tránh được các tệ nạn xã hội đang tồn tại và phát triển hàng ngày, hàng giờ Đồng thời giúp cho HS định hướng được những thế mạnh của mình để phát huy, hạn chế tối đa các yếu kém Trang bị cho HS những kiến thức phổ thông, cơ bản, cho các em hiểu biết

và nhận thức một số quy định trong môi trường Quân đội giúp cho HS làm việc theo nguyên tắc kỉ cương Tạo cơ sở cho các em tu dưỡng đạo đức bản thân để thành những công dân có ích cho xã hội, phát triển đất nước

Phát huy được năng lực sáng tạo của HS: Rèn luyện, tập luyện những thao tác trên chiến trường, hiểu biết về luật nghĩa vụ quân sự và trách nhiệm của HS, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia

Môn GDQPAN giúp các em hiểu được truyền thống yêu nước giúp các em xây dựng được tinh thần yêu nước, tinh thần giữ gìn bảo vệ tổ quốc ừong thời

13

bình và chiến

1.4 Phát triển năng lực sáng tạo của HS trong dạy học môn GDQPAN

* Khái niệm năng lực sáng tạo

“Sáng tạo là một hoạt động mà kết quả của nó là một sản phẩm tinh thần hay vật chất có tính đổi mới, có ý nghĩa xã hội, có giá trị” (Sáng tạo, Bách khoa toàn thư Liên Xô Tập 42, trang 54)

Năng lực sáng tạo có thể hiểu là khả năng tạo ra những giá trị mới về vật chất và tinh thần, tìm ra cái mới, giải pháp mới, công cụ mới, vận dụng thảnh công những hiểu biết đã có vào hoàn cảnh mới Như vậy, sản phẩm của sự sáng tạo không thể suy ra từ những thứ đã biết bằng cách suy luận logic hay bắt trước làm theo mà nó là sản phẩm của tư duy trực giác

Năng lực sáng tạo gắn liền với kĩ năng, kĩ xảo và vốn hiểu biết của chủ thể Trong bất cứ lĩnh vực hoạt động nào, nếu chủ thể hoạt động càng thành thạo và có vốn hiểu biết sâu rộng thì càng nhạy bén với trong dự đoán, đề ra được nhiều dự đoán, nhiều phưomg án để lựa chọn, càng tạo điều kiện cho trực giác phát triển Bởi vậy, muốn rèn luyện năng lực sáng tạo thì nhất thiết không thể tách rời, độc lập với học tập kiến thức về một lĩnh vực nào đó

* Đặc điểm của sự sáng tạo

Sự sáng tạo xuất hiện trong quá trình tư duy trực giác Trong sáng tạo, tri thức thu nhận được một cách nhảy vọt, một cách trực tiếp, các giai đoạn của nó không thể hiện một cách minh bạch và người suy nghĩ không thể chỉ ngay ra làm thế nào mà họ đi đến quyết định đó, con đường đó vẫn chưa nhận thức được, phải sau này mới xác lập được logic của phỏng đoán trực giác đó Tư duy trực giác thể hiện như một quá trình ngắn gọn, chớp nhoáng mà ta không thể

nhận biết được diễn biến H.Poimcare nói: “Logic là chứng minh, còn trực giác thì sảng tạo

Đặc trưng tâm lí quan trọng của hoạt động sáng tạo là tính chất hai mặt

14

chủ quan và khách quan: Chủ quan theo quan điểm của người nhận thức mà trong đầu người học đang diễn ra quá trình sáng tạo và khách quan theo quan điểm người nghiên cứu quá trình sáng tạo đó xem như một quá trình diễn ra có quy luật, tác động qua lại giữa ba thành tố tự nhiên, ý thức con người và sự phản ánh tự nhiên vào ý thức con người Đối với người sáng tạo thì tính mới

mẻ, tính bất ngờ, tính ngẫu nhiên của phỏng đoán là điều chủ quan Đối với các nhà khoa học thì chỉ những phát minh mà loài người chưa từng biết đến mới được coi là sự sáng tạo Còn đối với HS thì sáng tạo là tạo ra cái mới đối với bản thân mình, chứ giáo viên và nhiều người khác có thể đã biết rồi Bởi vậy hoạt động sáng tạo của HS mang ý nghĩa là một hoạt động tập dượt sáng tạo hay sáng tạo lại Điều quan ừọng cần được không phải là những sản phẩm sáng tạo mà là khả năng sáng tạo của họ, khả năng này sẽ luôn được HS sử dụng trong hoạt động thực tiễn sau này kể cả khi kiến thức mà họ thu thập được bị quên

* Các biểu hiện của sự sáng tạo trong học tập môn GDQPAN

Những biểu hiện của HS trong học tập có tính sáng tạo cụ thể như sau:

- Từ những bài học thực tế, những kiến thức đã có trong sách vở thì ta thấy được các em đã biết đưa ra những câu hỏi liên quan đến việc học rồi tất cả lớp đưa ra tim câu trả lòi, sáng tạo trong các tình huống tại sao như thế này và tại sao sử dụng chiến thuật như thế kia cho các em hiểu sâu vào bài

- Đặc thù môn GDQPAN chủ yếu là thực hành, chiến thuật ngoài thao trường, sân tập lên các em học tập rèn luyện những tiết học vất vả đòi hỏi các

em giải quyết tình huống nhanh, cách đánh tiêu diệt địch, xử lí tình huống tai nạn thông thường, kĩ thuật chuyển thương tốt

- Từ bài học “Giới thiệu súng tiểu liên AK và súng trường CKC” cho các

em hiểu, có một số bạn nhanh nhẹn thông minh tháo lắp tốt đạt kết quả cao (bài

4 trong chương trình lớp 11) thể hiện sự phát triển năng lực sáng tạo ừong quá

15

trình học tập, rèn luyện của các em

1.5 Khái niệm, vị trí, vai trò, tác dụng của HĐNK trong hệ thống các hình thức tể chức dạy học trong trường THPT

1.5.1.1 Hoạt động ngoại khóa trong giáo dục

- Xét ở góc độ Triết học, HĐNK là một trong những dạng hoạt động thực tiễn của con người bao gồm cả hoạt động vật chất lẫn hoạt động tinh thần với mục đích hoàn thiện con người

- Xét ở gốc độ xã hội học, HĐNK là một trong những nội dung thuộc đối tượng nghiên cứu của khoa học này Nhà trường THPT là một môi trường

xã hội hóa chính thức của cá nhân với sự hiện hữu một mối quan hệ đặc biệt: Thày và trò Người thày, dù ở cấp học nào cũng phải đóng vai trò chủ đạo, người trò dù ở trình độ nào cũng đóng vai trò phát triển tích cực năng lực sáng tạo trong môi trường học tập này

- Xét ở góc độ giáo dục thì HĐNK là một trong những con đường giáo dục, một bộ phận không thể thiếu của quá trình giáo dục đào tạo HĐNK là sự tiếp nối của hoạt động dạy học trên lớp, vì vậy nó là sự tiếp nối của các hình thức giáo dục, phương pháp giáo dục, quan điểm giáo dục

- Xét về góc độ Tâm lí học dạy học, HĐNK chính là một dạng của hoạt động học tập Hoạt động học tập là hoạt động chuyên hướng vào sự tái tạo lại tri thức ở người học Sự tái tạo ở đây hiểu theo nghĩa là phát hiện lại Do đó hoạt động làm thay đổi chính người học

- HĐNK chính là một dạng của hoạt động học tập nhưng có nét đặc thù riêng ở chỗ nó không bị bó buộc trong khuôn khổ của một giờ học chính khóa, đồng thời có thêm tính chất của hoạt động giao lưu và vui chơi giải trí Tóm lại:

HĐNK (còn gọi là hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp) là những hoạt động thuộc các con đường giáo dục nêu trên, được thực hiện ngoài giờ học

16

chính khóa theo thời khóa biểu định sẵn của cơ sở giáo dục HĐNK bao gồm nhiều lĩnh vực; hoạt động dạy học, hoạt động nghiên cứu khoa học, hoạt động tham quan du lịch, rèn luyện thể chất, giáo dục lao động, giáo dục đạo đức, giáo dục thể chất, nhân đạo, từ thiện

HĐNK là hoạt động giáo dục cơ bản được thực hiện một cách có mục đích, có nội dung, có phương pháp, có hình thức, có kế hoạch, có tổ chức, được tiến hành xen kẽ với chương trình dạy học và diễn ra trong suốt năm học, khóa học

1.5.1.2 Hoạt động ngoại khóa trong các trường THPT về môn GDQPAN

HĐNK là những hoạt động học tập được thực hiện ngoài giờ học chính khóa theo thời khóa biểu định sẵn của lớp, trường, nhằm mang lại hiệu quả cao nhất cho HS HĐNK là sự tiếp nối hoạt động dạy học trên lớp, là con đường gắn học

lý thuyết với thực hành các kiến thức, kỹ năng của môn GDQPAN HĐNK là nơi gắn trường học THPT với học sinh, đời sống xã hội, tạo lên sự thống nhất giữa nhận thức học đi đôi với hành động, góp phần hình thành nhân cách cao đẹp, tình cảm, niềm tin đúng đắn trong sự nghiệp học tập tu dưỡng và xây dựng bảo vệ tổ quốc HĐNK là một bộ phận không thể thiếu ừong quá trình giáo dục đào tạo, là một hoạt động giáo dục cơ bản được thực hiện một cách có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức, được tiến hành tổ chức với chương trình dạy học

và diễn ra trong suốt năm học, khóa học ở các trường THPT

học trong trường THPT

HĐNK có vai trò, vị trí rất lớn trong các trường THPT HĐNK là sự tiếp nối hoạt động học trên lớp vì vậy nó có vai trò, vị trí rất lớn trong môn học GDQPAN

1.5.2.1 HĐNK là hoạt động bổ trợ cho việc học chỉnh khóa mang lại hiệu quả học tập cao cho HS

17

Thời gian lên lớp của học sinh chỉ có giới hạn, hom nữa các nội dung của môn học GDQPAN thì dài và trừu tượng, giáo viên khó có thể đi vào những chi tiết, cụ thể, trong khi đó vấn đề này lại giải quyết được tốt ở những buổi ngoại khóa nếu biết tổ chức khoa học, họp lí HĐNK cho phép truyền thụ cho HS những kiến thức trong sách mà còn ngoài sách giáo khoa cho các em bổ ừợ kiến thức, cập nhập hoàn thiện và hiểu biết môn học HĐNK làm cho quá trình giáo dục môn GDQPAN không bị “Khép kín” ở trong các trường THPT mà còn được mở rộng, mọi lúc, mọi nơi khi giảng dạy môn GDQPAN

1.5.2.2 HĐNK là hình thức hoạt động học tập dễ tổ chức và đem lại hiệu quả cao

HĐNK là một hoạt động có nhiều nội dung phong phú, cập nhật với đời sống chính trị, xã hội là hình thức hoạt động học tập được đông đảo HS ưa thích Hình thức giáo dục lại đa dạng, dễ hấp dẫn với lứa tuổi HS Nếu tiến hành

tổ chức các hoạt động này một cách khoa học, phù họp với đặc thù tâm lí lứa tuổi HS thì hiệu quả giáo dục sẽ rất cao góp phần hoàn thành một cách tốt nhất mục tiêu đào tạo

Tổ chức HĐNK là một công việc vừa ý nghĩa thực tiễn, vừa có ý nghĩa khoa học Tuy nhiên, để tổ chức hoạt động này càn phải có sự chuẩn bị kĩ lưỡng

về khâu tổ chức và nghiên cứu kĩ về chương trình

1.5.3 Tác dụng của HĐNKmôn GDQPAN

HĐNK có tác dụng củng cố kiến thức, rèn luyện kĩ năng quân sự và kĩ năng sống cho HS

HĐNK là nơi chủ yếu diễn ra các hành động, thao tác thực hành thực tiễn

Do đặc thù của môn học GDQPAN vừa có tính lí thuyết trừu tượng lại vừa có nhiều phần thực hành kĩ năng quân sự, cho nên nếu giáo viên tổ chức tốt các HĐNK thì hiệu quả giáo dục và đào tạo đem lại rất lớn như:

- Củng cố kiến thức cho HS hiểu và biết phát huy tinh thần yêu nước, ý trí

18

quật cường, truyền thống chống giặc ngoại xâm, tài thao lược đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam

- Giáo dục ý thức trách nhiệm của mỗi công dân đối với nhiệm vụ bảo vệ

tổ quốc, luôn đề cao cảnh giác, sẵn sàng tham gia xây dựng lực lượng vũ ừang góp phần củng cố quốc phòng của đất nước trong thời kì mới

- Khi thực hành HĐNK, giúp các em vận dụng nếp sống kỉ luật, trật tự, nề nếp vào trong hoạt động sinh hoạt của nhà trường, gia đình, xã hội

- Rèn luyện cho HS ý thức tổ chức tự giác chấp hành mệnh lệnh một cách nhanh chóng, chính xác

19

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Thông qua việc nghiên cứu cơ sở lí luận về tổ chức HĐNK môn GDQPAN

ở trường THPT tôi nhận thấy được rõ hơn vai trò, tác dụng của HĐNK trong việc phát huy năng lực sáng tạo của người học Chúng tôi căn cứ vào những cơ sở lí luận đã nghiên cứu ở ừên để tìm ra phương hướng nghiên cứu và thực hiện đề tài sao cho đạt hiệu quả nhất

Do thực trạng dạy học môn GDQPAN ở các trường THPT của nước ta hiện nay là phương pháp dạy học thực nghiệm và hình thưc tổ chức hoạt động học tập theo nhóm còn yếu nên việc tổ chức HĐNK môn GDQPAN sẽ làm cho quá trình dạy học thêm phong phú hơn, sâu sắc hơn, toàn diện, hiểu biết hơn và khắc phục được nhiều điểm yếu của dạy học nội khóa Nếu tổ chức tốt HĐNK về môn GDQPAN thì sẽ giúp các em có thời gian thực hành luyện tập bài tốt nhất, phát huy những tích cực của bài học cao đồng thời nâng cao năng lực của người học khi các em học tập thực hành biết cách vận dụng những đồ vật xung quanh khi gặp những trường họp liên quan bài đã học các em có thể nhanh trí xử lí tốt tình huống đó Đồng thời giúp cho các em tự tin hơn, mạnh dạn hơn, rèn luyện những

kĩ năng phát, kĩ xảo khi thực hiện các bài thực hành, lã năng thuyết trình trước đám đông không còn e ngại, lo sợ và học tập tốt bài HĐNK

Bảng 1: Thể hiện mục tiêu bài học lí thuyết

- Xác định tinh thần, thái độ đúng đắn trong học tập, hiểu dược Luật Nghĩa vụ quân sự, xác định nghĩa vụ, trách nhiệm của HS tham gia vào các hoạt động quốc phòng ở nhà trường, địa phương và xây dựng quân đội

Bảo vệ chủ quyền và lãnh thổ

biên giới quốc gia

- Hiểu được khái niệm, sự hình thành, các bộ phận cấu thành lãnh thổ, biên giới quốc gia ừên đất liền, biển, lòng đất và trên không

- Nêu được những quan điểm chỉ đạo của Đảng

và Nhà nước về chủ quyền biển đảo

- Rút ra trách nhiệm của công dân và bản thân mình về xây dựng, bảo vệ chủ quyền biển đảo

21

Bảng 2: Thể hiên muc tiêu kĩ năng đông tác bài thưc hành

Giới thiệu súng tiểu liên AK và

súng trường CKC

Nhận biết được súng tiểu liên AK và súng trường CKC về tính năng, cấu tạo, nguyên lí chuyển động và nguyên tắc tháo, lắp thông thường

Kỹ thuật bắn súng tiểu liên AK

và súng trường CKC

Hiểu được một số nội dung cơ bản về lí thuyết bắn

Kỹ thuật sử dụng lựu đạn Nắm chắc tính năng, cấu tạo, chuyển động gây

nổ của lựu đạn; quy tắc dùng lựu đạn và tư thế, động tác ném trúng đích

Kỹ thuật cấp cứu và chuyển

- Thực hiện thuần thục động tác đội ngũ từng người không có súng Biết cách vận dụng vào trong quá trình học tập sinh hoạt

- Xây dựng ý thức tổ chức kỷ luật, chấp hành nghiêm các chế độ nề nếp sinh hoạt và học tập tại nhà trường

Giới thiệu súng tiểu liên AK và

22

- Giúp cho các em hiểu được rõ Luật Nghĩa vụ quân sự, tham gia luật nghĩa vụ quân sự kịp thời đúng

- Làm đúng ừách nhiệm nghĩa vụ của một công dân tuyên chuyền vận động các bạn cùng trang lứa tham gia hoàn thành tốt nghĩa vụ

- Học sinh trau dồi những kiến thức về chủ quyển biển đảo thấy biết ừân trọng giữ gìn xây dựng đấy nước giàu mạnh, đấu tranh dưới mọi hình thức xâm lấn chủ quyền biển đảo nước ta

Kỹ thuật bắn súng tiểu liên AK

và súng trường CKC

- Học cách lấy đường ngắm cơ bản, đường ngắm đúng Nâng cao trình độ ngắm chụm và ngắm trúng, chụm Biết cách bắn trúng mục tiêu cố định ban ngày bắn súng tiểu liên AK (hoặc súng trường CKC)

- Rèn luyện tính cụ thể, tỉ mỉ và kiên nhẫn, nâng cao trình độ ngắm bắn, đảm bảo độ chính xác, nhanh chóng, đáp ứng được yêu cầu của bài bắn

Kỹ thuật sử dụng lựu đạn

- Thực hành được động tác ném lựu đạn trúng đích, đảm bảo an toàn

- Xây dựng thái độ chấp hành nghiêm các quy tắc trong luyện tập và quyết tâm sử dụng có hiệu quả lựu đạn trong chiến đấu

Kỹ thuật cấp cứu và chuyển

thương

- Làm được kỹ thuật cầm máu tạm thời, cố định tạm thời xương gãy, hô hấp nhân tạo và vận chuyển người bị thương, bị nạn

- Tích cực luyện tập, vận dụng linh hoạt vào trong thực tế cuộc sống

23

- Các em hiểu cấu tạo, tính năng chuyển động của súng vận dụng cách sáng tạo thông minh nhanh nhẹn khi tháo lắp súng

- Xử trí tình huống những thao tác nhanh nhẹn ừong bài bắn đúng quy trình

và kĩ thuật vận dụng sáng tạo tối đa các em có bài bắn có hiệu quả cao nhất

- Khắc phục mọi khó khăn hoàn cảnh rơi vào tình huống khó xử đòi hỏi các em có ý kiến sáng tạo sử dụng, dụng cụ không có sẵn để hoàn thảnh tốt trong việc cấp cứu chuyển thương nạn nhân

2.2 Tìm hiểu tình hình dạy và học về môn học GDQPAN cho học sinh lớp

11

2.2.1 Muc tiêu điều tra

Tìm hiểu tình hình dạy học về môn GDQPAN ở một số trường THPT ở tính Vĩnh Phúc, đối chiếu mục tiêu dạy học các kiến thức này ừong chương trình lớp 11 Để ta phát hiện ra những điểm còn hạn chế cả về phương pháp và phương tiện dạy học của các trường về tình hình học tập của học sinh ra sao có những gì chưa đạt được về kiến thức môn học GDQPAN Từ đó, sơ bộ đề xuất nguyên nhân của những sai làm hạn chế mà học sinh chưa đạt được Những kết quả tìm hiểu được tình hình dạy và học là một cơ sở để chúng tôi xây dựng nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa về môn GDQPAN nhằm phát triển năng lực sáng tạo của học sinh

2.2.2 Ph ương pháp điều tra

+ Điều tra giáo viên (Thông qua phiếu điều tra, trao đổi trực tiếp, tham khảo giáo án, dự giờ trên lớp)

+ Điều tra học sinh (Thông qua phiếu điều tra, trao đổi trực tiếp, tìm hiểu thông tin qua bài kiểm tra của HS trong các giờ học ừên lóp)

+ Tham quan sân trường, bãi tập, trang thiết bị bảo đảm vật chất của các

em trong các giờ học thực hành