Bạch Vân Gia Huấn Nguyễn Bỉnh Khiêm

Tran Minh Khoi, CDSP Nghé An Loi troi rong, tha mà không lọt Không bao giờ bỏ sót chính tà Biết xấu thì tránh cho xa Biết lôi sữa lôi, ấy là điều hay Tróc khoan nhợng sau dày quả phúc

Trang trình ; Nguyên Bính Khiêm

Ngời làng Trung Am, nay là Cổ Am, huyện Vĩnh Bdo, Hải Phòng

Cụ sinh ngày 07 tháng 08 năm 1491, mát ngày 08 tháng 12 năm 1565

Cụ sinh ra trong một gia đình có truyền thống hiếu học, lớn lên trong lúc

nhà Lê suy, loạn lạc khắp nơi, nhà Mạc lên ngôi, tình hinh tam 6n cu moi di thi,

lúc đó cụ đã 43 tuổi, kì thỉ nào cụ cũng đỗ đầu Nhà Mạc rất kính phục tài đức của cụ nên đã phong chức Trình Quốc Công Thay thé su kho long, dan tinh khốn khó, cụ từ quan về viết sách

Cụ về với dân làm đợc nhiều việc tình nghĩa, viết để lại cho đời nhiều thơ văn kiệt tác, nh: Trình Quốc Công thị tập, Bạch vân gia huấn, Sâm kí tiên đoán

sự việc rất đúng sau 500 năm

Trần Minh Khôi su tâm!

DAO LI

Thiên thứ nhất bàn về đạo lí Sống ở đời phổi nghĩ tróc sau Trăm hoa lấy hiếu làm đầu Vạn điêu ác cũng khơi màu từ tham

Danh sach cho chau con la quy

Do con ngời định cả đấy thôi

Ngắm xem quy luật đất trời

Trồng đậu đọc đậu, da thời ra da

Tran Minh Khoi, CDSP Nghé An

Loi troi rong, tha mà không lọt Không bao giờ bỏ sót chính tà

Biết xấu thì tránh cho xa

Biết lôi sữa lôi, ấy là điều hay

Tróc khoan nhợng sau dày quả phúc

Tróc mở mang sau đợc phúc lành

Chớ chơi với kẻ bất mình Của phi nghĩa chớ biến thành của ta

Lòng chớ nghĩ gian tà, hiểm độc

Chán đi không bóc bậy, dậm quàng Nghe lời nói thẳng rố ràng

Thay nơi chính nghĩa đàng hoàng thì theo

Ngời siêng năng thêm nhiều tuổi thọ

Kẻ chơi bời đa số chết non

Sự đời chậm chắc thì hơn Tình ngời thoang thoảng mà hơn quá nồng

Sự giàu sang nếu không đáng hởng

Có hởng rồi cũng chẳng ra sao Cha già đã hởng lộc cao Hẳn rằng rồi cũng mau mau hết đời

Kẻmu mô hại ngời, ngời hại

Nuôi hán thù mái mất không thôi

Ngời quân tử chẳng hoài chơi

Chẳng cần lí sự tranh lời hơn thua

Có bệnh biết phòng ngừa bệnh tát

Thì con ngời chắc chắn sống lâu

Có việc biết bảo ban nhau Cửa nhà êm ấm bền lâu tình ngời Lấy vợ đâu kén đẹp ngời Đợc ngời hiển đức thì đời mới vui Mối quan hệ với ngời thân quyến

Dù xa gần nên đến thăm nhau

Qua lại không cứ thấp cao

Thanh liêm, cần mẫn, dân nào chẳng yêu

Tình bầu bạn giúp nhau moi dep

Chớ nên vì nhậu nhẹt mà chơi

Ngọc là vật quý ở đời

Chau con hiéu thao sáng ngời gia phong

S tam, ndm 2007

[ ?, A A | Av U

4`

Thiên thứ hai, chức phan lam con Phan lam con phải thông đạo hiếu Phận làm dân phải hiểu chữ trung Trên ra lệnh, đới phục tùng Cha làm việc tốt con cùng học theo Của cái nhiều dùng lâu cũng hết Chit hiéu trung hong mdi vô cùng

Ban mu t loi thi dung Biết điều chân chính nên cùng tham gia

Làm tốt chớ ba hoa, kể lể Hoa sớm nở thì cũng sớm tàn Cần thận đáng giá ngàn vàng Háy suy nghĩ kĩ háy lam moi nén Ngời tốt hay xăn tay làm giúp Giúp at không lợi dụng ngời ta

Ngời biết lôi sửa thì tha Trị ngời có lôi chớ mà quá nghiêm

Dạy điều thiện không nên cao quá

Để học trò có khả năng theo Khoan hoà sẽ đọc tin yêu

Siêng năng cần mân ắt nhiều thành công Nói thân trọng thì không có lôi

Làm chu toàn đố hối về sau Thế lực dù mạnh đến đâu

Nếu đem dùng hết ắt sau hại mình

Hoặc cậy thế tạo thành lợi lộc Han rang sau ciing chang ra chi

Cu dong chính dao ma di Hiếu trung nhân nghĩa cứ suy mà làm

Š tâm, năm 2007

Tran Minh Khoi, CDSP Nghé An

phi quy

Chong thir 3 bàn về phú quý Chit giau sang ai cha 6c mong Nhng giàu chẳng phẩi mát công

Là phi đạo đức hẳn không lâu bền

No com ham thiét gi thit cd

Vui cảnh nghèo quên cả giàu sang

Ngời quyền quý lắm bạc vàng

Lấy gơng xử với bạc vàng mà soi

Ở có đạo nhiều ngời giúp đỡ

Sống bất lơng ít kẻ thân tình

Thà nghèo giữ đọc thơm danh

Hơn giàu lắm chuyện, phẩm bình cời chê

Bọ ngựa rình con ve định bắt

Sẻ lại rình bọ ngựa phía sau

Tiếng tăm lừng lẫy càng nhiều

Tránh đâu kẻ xứu sinh điều ghét ghen

Nhiều tài cũng lắm phen khốn khổ

Nhiều công là cái hố suy bì

Nhớ rằng đừng cây chẳng khoe

Phải luôn thận trọng chớ hề phô trơng

Nói với bạn việc hay ý thẳng

Phải ngời thâm họ chẳng nghe đâu

Nói với quan những chuyện thanh tao

Phải quan tham những hẳn sau nó thù

S tam, ndm 2007

Trung với nóc đặt lên đầu

Đạo cha con đợc xếp vào đạo luân

Trai tài biết thơng dân tuấn kiệt Gái kiên trinh phải biết giữ mình

Ngời tàt nóc doc thom danh

Vợ giỏi nh đợc ngọc lành trời cho

Gái bất chính thì cho chẳng lấy

Trai có tài mắc bẩy là ngu Bất trung dễ mắc mu thù

Vua chúa nh mù mới lấy làm quan

Con dân thờng chăm ngoan học giỏi

Cũng có ngày tiến tới làm quan

Con quan chẳng chịu học hành

Suốt đời cũng chỉ là anh dân thờng

Làm quan mới thấm ơn chế độ

Có nuôi con mới nhớ mẹ cha

Muốn lòng ngay thẳng thật thà

Luyện rèn ý chí mới là đầu tiên

Việc gia that muon yén moi sw Mọi ngời nên biết xử phận mình Ding mu lay cua bat minh

Chớ ghen ghét với ngời mình còn thua

Vợ ngời ta chớ đùa cợt nhd Đừng dèm pha quấy phá hon nhan

Một nắn có một mùa xuân

Một ngày có một giờ dần mà thôi Cháy nhà có nóc liền dễ chữa Xóm giêng gần giúp đỡ lẫn nhau Trò đời lắm chuyện thơng đau Anh em để mất lòng nhau thật buồn Ngời xa bảo thói thờng vẫn vậy

Đàn bà thì khó dạy khó chiều

Quản tử phép tắc tuân theo

Tiểu nhân chẳng biếf những điều lễ nghỉ

Tháy ai có vát gì quý giá

S tam, ndm 2007

Tran Minh Khoi, CDSP Nghé An

Ché lan la tan ga cau xin

Cong viéc nao qua kho khan

Đừng bắt ngời khác phải lăn vào làm

Muốn thành ngời phổi xem mình tróc Nếu tha mình tha đợc ngời ta Phờng bất chính kẻ gian tà

Kết thân với chúng dé ma tan than

Không mình bạch miếng ăn, lời nói

Nguyên nhân la toi loi hai minh

Tuổi trẻ lao động nhiệt tình Khi già cuộc sống gia đình thánh thơi

Tré ma léu long choi boi

Về già nhất định cuộc đời gian truân

Của cho con đâu cần vàng bạc

Mà cho con đọc học đọc hành

Cho muôn khoảnh ruộng tốt xanh

Chẳng bằng cho chúng nghề lành trong tay

Mu lam giàu thờng hay thất đức Làm điều nhân khó đợc giàu sang Thuốc hay khó chữa bệnh oan

Của nhặt đợc khó mở mang giàu bên Bất nghĩa mà trở nên phú quý

Nh máy bay giọt nóc nổi trôi Phác sinh trong sạch lòng ngời

Đức sinh kiên nhẫn sống đời yêu thơng Tham lam lam at vong tai hoa

Sống bất nhân tội chẳng thoát đâu

Tiểu nhân chẳng giúp ai đâu

Bởi chừng lòng chúng nh đầu mũi kừn Chỗ gai gốc toàn tìm mu kế

Cốt hại ngời mong để lợi mình Ngời quân tử có bất bình Khéo mà xa lánh kéo mang hận thù

Tình ngời vốn nh tờ giấy trắng

Nh cuộc cờ vốn chẳng giống nhau Khéo mà ứng xử với nhau Đừng làm ai đó phải cau đôi mày

Chớ mạt sát day tay mam miéng

Để ngời ta phải nghiến hàm răng Ngựa gầy nên kéo chẳng hăng Ngời không hô hởi phổi chăng do nghèo Sdn tién rợu thì nhiều bạn đấy

Lúc lâm nguy nào thấy một ai

Luật trời báo ứng chẳng sai

S tam, ndm 2007

Không tróc mắt cũng lâu dài chứng mình

“Waa

Thiên thứ năm tâm lĩnh chí thiện

Phải giữ mình cho sáng tâm t Vui nhất là bạn thi th Việc đời khó nhất cũng là day con Cha nghiêm nghị sinh con hiếu thảo

Mẹ nhân từ dạy bdo gái ngoan Nhà lành hơng tod chí lan

Ở đâu cũng thấy mùi hơng ngọt ngào Gần nhà uế nh vào chợ cá

Buộc con ngời quen cảnh mùi tanh

Có nết tốt chẳng kiêu căng Dic tot lam mdi cho thành thói quen

Giàu chớ kiêu, chớ nên ích kỷ Sang cũng đừng xa xỈ hơn ngời

Việc làm muốn tốt tuyệt vời

Ba lần cân nhắc hẳn hoi hãy làm

Suy tinh ki bao hàm hai ý

Việc chung riêng thấu lý đạt tình

Từ xa vẫn sợ vẫn kinh Lòng ngời nham hiểm nảy sinh khó lờng

Kẻ tiểu nhân vốn thờng xảo quyết

Tim mu mô Hiên điệt ngời ngay

Cho dù nham hiểm quát quay

Không qua lẽ phải, chẳng xoay đạo trời

Bát nhân mà nhất thời nối tiếng

Không ngời, thì trời diệt chẳng tha

Tự nhiên đợc của đầy nhà

Một là lộc lon hai la hoa to

Có lúc bại trời cho thắng cuộc

Hoặc đang nghèo lại đợc sang giàn

Thế gian yêu lắm ghét nhiều Khen nhiều chê lắm bao điều bất an Mừng nhiều lo lắm chẳng oan Vỉinh nhiều nhục lắm thế gian thong tinh

Đừng cậy thế mà sinh kiêu ngạo

S tam, ndm 2007

Tran Minh Khoi, CDSP Nghé An

Chớ cậy quyền mà tạo lợi riêng

Làm một việc thiện cũng nên

Trừ một việc ác quả nhiên rất cần

Sinh su thi ban tâm mệt sức Nên nhún nhờng đạo đức thì hơn Việc có chuẩn bị hãy làm

Việc không chuẩn bị chớ tham làm nhiều Bao kinh nghiệm từ xa đã thấy Sai mot li di may dam dong Qua quyét doc viéc lé thong

Do dự hỏng việc ấy gơng ở đời Sắc chẳng mê ngời, ngời mê sắc

Rợu chẳng say ngời, ngời tự say Đừng nên vui quá nói chày Chớ vì sớng quá vung tay làm bùa

Quý chùn phợng bởi yêu lông cánh Trọng hiền tài ở cách nói năng

Gặp khi hoạn nạn khó khăn

Hành vì tế nhị nói năng lựa lối

Mời mắt trông và mời ngón tro Thát thông mình sáng tỏ sâu xa

Quả đào ngời quý tặng ta

Ta lấy quả mận đem ra tăng ngời

Cung lạ chớ cẩm chơi mà khốn

Ngựa không quên chớ cối mà gay

Qua ruộng da chớ sửa dày

Du qua géc man ché do tay sửa đầu

Coi chừng chốn nhà cao cửa rộng

Đừng cậy rằng tông tộc mình to

Họ to lắm chuyện tò mò Cua cao thong dở lắm trò kiêu căng

Ngời tốt chơi, nói năng chân thật

Kẻ xấu chơi nh mật chết ruồi

Ngời tốt thiện chí thức thời

Khó khăn thuận lợi vẫn nuôi chí bên

Kẻ xấu thờng van xin lúc khó

Đợc việc rồi thì nó quên luôn Mới hay muôn sự vui buôn

Những điều chí thiện phối nuôi chí bền

S tam, ndm 2007

o

Thiên thứ sáu hai dòng thiện ác Đừng theo phòng bạc ác tĩnh ma Tram nam trong coi ngoi ta

Dở hay báo ứng thật là công mình Báo ứng có khi nhanh khi châm Nhà đói nghèo nào giám coi khinh Việc làm phúc: nếu vô tình

Nh phờng lánh nạn đáng khinh khỏi bàn

Kẻ bạo ngợc mu toan việc xấu Bịp ngòi đời sao dấu đợc trời Vâng dơng mọc lặn luân hồi Mặt trăng tròn khuyết đầy rồi lại không Tình ngời cũng tụ xong lại tán

Sự buồn vui, vui chán lại buôn

Có hoa sớm nở tối tàn Cay tung cay bach muon van sttc xuân Moi ngay xét ban than ba lot Han nhiéu ngoi sé biét cho ta

Số trời vốn sẵn định ra

Giàu sang có mệnh vinh hoa có ngày

Hoa no muon boi cay can coi

Đời cha vui bởi nôi khó nghèo Giàu sang khách đến thăm nhiều Nghèo hèn thân thích ra chiêu cách li Lúc d tiền phòng khi túng thiếu Khi sớng vui phải liệu khi buôn Mot nha nén nép cong thong Kinh ton cha me dep gong vo chồng Tinh anh em thuan lonh nhan ai Nghĩa bạn bè đi lại giúp nhau Nuôi con phòng ốm đau

C hứa thóc phòng đói là câu chí tình Giúp ngời khi tình hình nguy cấp Hoặc cứu ngời rong luc gian nguy

Co moi ding noi cit di Miém noi mot loi, bung suy mot dong

Š tâm, năm 2007

Tran Minh Khoi, CDSP Nghé An

Cho co bop tron thanh ra méo Ding co bé xé ra to Mot chit ta tat quanh co Ngời ta sẽ biết cái trò không hay

Lời không cánh mà bay khắp ngã Đạo cao thì gốc cả rê sâu Mai viết ngọc chẳng dễ đâu

Nói sai biết sửa bao lâu mới thành Lời đá nót bay nhanh nh gió Bốn ngựa phi cũng khó mà theo Khính ngời là thói tự kiêu Ngời ta khính lạt đời nào chịu thua

Tự khen mình mà chê ngời hỏng Thì ngời ta có trọng gì mình Hay suy thiện ác nhục vĩnh

ở sao có nghĩa có tình thì hơn

icù Thiện A

Thién thi bay hãy luôn tích thiên Chita diéu lành nh mặt trời lên Rat vô t, rất tự nhiên Sáng soi muôn nẻo chẳng phiên đến ai Chứa điều ác là tai hoạ đấy

Lửa trên đầu nào thấy mà lo

Chuyện ác dù nó chẳng to Trên trời rung động tựa hồ sđ†n vang Việc mờ ám chẳng ai rõ biếf

Nhng mat thân nhát nguyệt sáng soi

Giàu sang đúng phán thì thôi Nghèo hèn yên phận sống môi tròng nghèo

Suy từ ta ra nhiều ngời khác Khoe điều lành điều ac dau di Thay ai lam trai diéu gi Thì can ngăn hoặc tránh đi chớ nhìn Chuyện ngời khác không nên đàm tiếu Mặc ngời ta mạnh yếu dở hay

Noi nhiéu nghe ciing nham tai Day nhiéu sinh oan bday nay lé thong

Khi yêu cũng nên lờng lúc ghét

Lúc ghét nên nhớ đến khi yêu Việc làm loi noi it nhiều Phải luôn hớng thiện phải theo phận mình

Vợ hiển là phúc nhà chồng Các con hiếu thảo thì lòng cha yên Tài giỏi cũng chớ nên khoác lác

Nhiều việc cao bằng việc an nhàn

Bốn mùa ám lạnh xuyênh xoàng

Noi nang than trong ro rang doc yéu

Dé doc thi tat nhién dé mat

Doc vat va thi mat kho khan Lam thong tha viéc chac an Việc đời muôn sự khó khăn ban đầu Ngời xa nói những câu triết lí

Vào rừng bắt hổ dễ nh chơi

Còn khi mở miệng dạy ngời Khó khăn lắm đấy liệu lời đắn đo Quan tu can ăn no vita du Không cầu kì cốt giữ bình yên

Tro tim thay hoc dé tim

Thay tim tro tua tim kim day ho Viéc chia chac khong lo it oi Chỉ đáng lo cái tội không đều Không lo hoàn cảnh túng nghèo Chỉ lo xã hội lắm điều bắt công

Giữ đạt đạo là thiên thứ chín

Lấy chữ trung, chữ tín làm đầu

Ngời quán tử đạo đức cao Không kiêu căng giữ tróc sau khoan hoà

Khi cần giúp ngời ta việc gấp

Chẳng chọn ngày đừng bấm ngón tay Ngời doc ta citing mitng thay Ngời đau cũng cẩm đắng cay cho ngời Nói thao thao ngàn lòi tiêm tất Cũng không qua việc that da lam Kiếm lời chê trách nhân gian

Chính là chuốc lấy nỗi oan hai minh

Ta giúp ngời chân tình độ lơng

La cai thuat lam phoc dang tin

Trăm nghe không bằng một nhìn

Viéc that quý hơn ngàn lời nót suông Việc trời đất cũng thờng thay đổi Sáng gió ma chiêu tốt đẹp trời Cũng nh cuộc sống con ngời

Sáng chiều may rủi đầy vơi chuyển vần

Có việc đối với ta là thế

Nhng với ngời đâu dê giống ta

Khi loi noi trai phat ra Tất nhiên cái lỗi, cái tà vào theo Của phi nghĩa đa vào phía tróc

Nó tìm đờng bóc lối cửa sau Đừng làm những việc không đâu

Chớ ham của lạ để sau hận lòng

Việc làm chớ lao tâm cát lực

Nên đắn đo hợp sức thì hơn

Không lời biếng chẳng ôm ham

Học đọc đại đạo để làm thực tâm

DO¢ sac

Thiên thứ mời là khuyên đọc sách

Sách là thầy dạy mách cho ta

Bao điều đạo lý sâu xa Văn mình khoa học bao la đất trời

Ham đọc sách thì trời chẳng phụ

Chi bén ắt sẽ làm nên

Mẹ cha vui bởi con hiền

Gia đình hoà thuận đẹp yên mọi bề

Đạo đức cao quý thần nể sợ

Đợc mọi ngời giúp do tin yéu

Tháy việc thiện cứ làm theo

Biết lôi sửa lôi là điều đáng khen

Cách đối xử phải nên suy xét Đừng cạn tình trái nết mắt lòng

Làm nhanh ấu việc khó thành Suy sâu tính kỹ thực hành mới hay

Tre uốn tmạnh không vênh cũng gấy

Chó cắn bừa bởi chạy cùng đờng

Đánh chuông chuông cũng kêu vang

Ngời uất ức cũng sẵn sàng đấu tranh

Chớ nên ham lợi hám danh

it ham muon moi yén lanh dai lau

Tran Minh Khoi, CDSP Nghé An

Thiên thứ mời một nói câu số mệnh

Nghĩa là do tiền định cả rồi Giàu sang cũng bởi tại trời Công danh có vận có thời ở may

Đồ ăn uống xa nay sản suất Cũng do trời do đất khởi sinh

Ngời khôn làm đúng phận mình

Ké h mạo hiểm háo danh khoe tài

Nói thẳng thừng trái tai chẳng thích

Háy xét suy có ích cứ làm

ở đời lắm thói đa đoan Thuốc đắng khỏi bệnh thế gian tỏ tờng

Thay ngoi tốt chớ xem thờng

Hay nghiém ma hoc tim dong ma theo