Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp đối với tội phạm về ma túy (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn thành phố đà nẵng)

Điều này đặt ra yêu cầu cần có những nghiên cứu cụ thể và thiết thực để công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra vụ án ma túy của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Đà Nẵng đá

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN TUẤN THANH TỨ

thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động t- pháp

đối với tội phạm về ma túy (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn thành phố Đà Nẵng)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN TUẤN THANH TỨ

thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động t- pháp

đối với tội phạm về ma túy (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn thành phố Đà Nẵng)

Chuyờn ngành: Luật hỡnh sự và tố tụng hỡnh sự

Mó số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cỏn bộ hướng dẫn khoa học: PGS TS NGUYỄN NGỌC CHÍ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của

riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong

bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong

Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã

hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ

tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi làm Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để

tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Tuấn Thanh Tứ

QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƢ

PHÁP ĐỐI VỚI TỘI PHẠM VỀ MA TÚY 8 1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa thực hành quyền công tố và

kiểm sát hoạt động tƣ pháp của Viện kiểm sát nhân dân 8

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của quyền công tố 9 1.1.2 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của quyền kiểm sát hoạt động tư pháp 14

1.2 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa thực hành quyền công tố và

kiểm sát hoạt động tƣ pháp đối với tội phạm về ma túy 18

1.2.1 Vài nét về tội phạm ma túy 18 1.2.2 Khái niệm thực hành quyền công tố và kiểm sát tư pháp với tội

phạm ma túy 21 1.2.3 Đặc điểm thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư

pháp trong tố tụng hình sự đối với các tội phạm về ma túy 21

1.3 Nội dung thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tƣ

pháp đối với tội phạm về ma túy 22

1.3.1 Đối tượng và phạm vi 22 1.3.2 Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp đối với

các tội phạm về ma túy trong giai đoạn điều tra 25 1.3.3 Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp đối với

các tội phạm về ma túy trong giai đoạn xét xử 30

1.3.4 Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp đối với

các tội phạm về ma túy trong giai đoạn thi hành án 32

CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THỰC HÀNH

QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƯ

PHÁP ĐỐI VỚI TỘI PHẠM MA TÚY TẠI ĐỊA BÀN

THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 37 2.1 Quy định của pháp luật về thực hành quyền công tố và kiểm

sát hoạt động tư pháp đối với tội phạm ma túy 37

2.1.1 Quy định của pháp luật về thực hành quyền công tố và kiểm sát

hoạt động tư pháp trước 2003 37 2.1.2 Quy định của pháp luật về thực hành quyền công tố và kiểm sát

hoạt động tư pháp từ năm 2003 tới nay 39

2.2 Thực tiễn thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư

pháp đối với các tội phạm ma túy tại địa bàn thành phố Đà

CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ CÁC GIẢI PHÁP

NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG

TỐ VÀ KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP 57 3.1 Định hướng và quan điểm hoàn thiện pháp luật về thực hành

quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp tại Việt Nam 57 3.2 Giải pháp hoàn thiện pháp luật về thực hành quyền công tố

và kiểm sát hoạt động tư pháp tại Việt Nam 59

3.2.1 Đối với quyền công tố của Viện kiểm sát nhân dân 59

3.2.2 Đối với kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân 62 3.2.3 Biện pháp nâng cao hiệu quả thực hành quyền công tố đối với

các tội phạm ma túy trên địa bàn thành phố Đà Nẵng 65

KẾT LUẬN 69 TÀI LIỆU THAM KHẢO 71

DANH MỤC BẢNG

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hiến pháp năm 2013 mới nhất đã khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của ngành kiểm sát nhân dân trong việc bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa thông qua công tác thực hiện quyền công tố và kiểm sát tuân theo pháp luật trong hoạt động điều tra, truy tố và xét xử tội phạm Theo quy định tại Điều

112 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 nhiệm vụ, quyền hạn của Viện Kiểm sát khi thực hiện quyền công tố và kiểm sát tư pháp được cụ thể hóa trong Luật Về chủ trương, Nghị quyết số 49/NQ-TW của Bộ Chính trị về chiến

lược cải cách tư pháp trong những năm tới cũng ghi nhận “Hoạt động công tố

được thực hiện ngay từ khi khởi tố vụ án và suốt quá trình tố tụng nhằm bảo đảm không bỏ lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội”

Hệ thống cơ quan kiểm sát nhân dân là công cụ hữu hiệu bảo vệ pháp luật và pháp chế xã hội chủ nghĩa, đấu tranh có hiệu quả với các loại tội phạm và vi phạm trong đó có tội phạm ma túy, góp phần bảo vệ công lý, quyền con người, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo môi trường ổn định cho sự phát triển kinh tế, hội nhập quốc tế, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Có thể nói, cơ quan Kiểm sát nhân dân được coi là cánh tay thực thi của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam có vai trò kiểm sát đối với việc ngăn ngừa, đưa ra truy tố tội phạm nói chung và tội phạm ma túy nói riêng – loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm cho xã hội

Tại địa bàn thành phố Đà Nẵng, những diễn biến phức tạp của tình hình tội phạm ma túy thời gian vừa qua đã đặt ra những thách thức cho ngành kiểm sát trong việc thực thi quyền công tố và kiểm sát tư pháp Theo số liệu thống

kê của Công an thành phố Đà Nẵng, trên địa bàn thành phố tính đến giữa năm

2014, số lượng người nghiện ma túy lên đến 1.888 người; con số này tăng so với năm 2013 là 248 người [13, tr 2] Trong khi đó, ngành kiểm sát Đà Nẵng đối mặt với nhiều bất cập và thực trạng chung của các cơ quan kiểm sát địa phương cũng như từ những chính sách mới ảnh hưởng tới hiệu quả thực thi quyền công tố và giám sát tư pháp trên địa bàn thành phố Điều này đặt ra yêu cầu cần có những nghiên cứu cụ thể và thiết thực để công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra vụ án ma túy của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Đà Nẵng đáp ứng được các tôn chỉ hoạt động của ngành kiểm sát cụ thể:

Mọi hành vi phạm tội đều phải được khởi tố, điều tra và xử

lý kịp thời, không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội; Không để người nào bị khởi tố, bị bắt, tạm giữ, tạm giam, bị hạn chế các quyền công dân, bị xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, tài sản, tự do, danh dự và nhân phẩm một cách trái pháp luật; Việc điều tra phải khách quan, toàn diện, đầy đủ, chính xác, đúng pháp luật; những vi phạm pháp luật trong quá trình điều tra phải được phát hiện kịp thời; khắc phục và xử lý nghiêm minh; Việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với bị can phải có căn cứ và

đúng pháp luật [42, tr 14]

Với các lý do trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Thực hành quyền công

tố và kiểm sát hoạt động tư pháp đối với tội phạm về ma tuý (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn thành phố Đà Nẵng)” cho luận văn thạc sỹ của mình

- ThS Nguyễn Tuyết Mai, Một số đặc điểm cần chú ý về nhân thân của

người phạm tội về ma tuý ở Việt Nam, Tạp chí Luật học số 11/2006, Trường

Đại học Luật Hà Nội, tr 32 – 37;

- ThS Nguyễn Tuyết Mai, Hoàn thiện pháp luật hình sự về tội sử dụng

trái phép chất ma tuý ở Việt Nam, Tạp chí Kiểm sát số 15/2006, Viện Kiểm

sát nhân dân tối cao, tr 29 – 31;

- Nguyễn Việt Hùng, Một số vấn đề đặt ra trong việc áp dụng các quy

định về tội phạm ma tuý của Bộ luật hình sự năm 1999, Tạp chí Kiểm sát số

16/2006, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, tr 45 – 49;

- Nguyễn Xuân, Kinh nghiệm thực tiễn công tác thực hành quyền công

tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử sơ thẩm đối với các vụ án ma tuý lớn,

Tạp chí Kiểm sát số 4/2005, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, tr 16 – 25;

- ThS Phạm Minh Tuyên, Một số bất cập và những kiến nghị đối với

các quy định của Bộ luật hình sự về các tội phạm ma tuý theo pháp luật hiện hành, Tạp chí Toà án nhân dân số 18/2005, Toà án nhân dân tối cao, tr 9-14;

- Nguyễn Thị Hoàng Lan, Một số ý kiến về việc hoàn thiện các quy

định pháp luật về các tội phạm về ma tuý trong Bộ luật hình sự năm 1999,

Tạp chí Kiểm sát số 11/2005, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, tr 36 – 37…

Một số công trình nghiên cứu liên quan tới nội dung về quyền công tố

và kiểm sát tư pháp hình sự như:

- ThS Nguyễn Kim Sáu, Các bước tiến hành thanh tra nghiệp vụ thực

hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp trong lĩnh vực hình sự, Tạp

chí Kiểm sát số 8/2016, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, tr 19 – 26;

- Bùi Sơn Cường, Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác thực hành

quyền công tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử sơ thẩm các vụ án ma túy,

Tạp chí Kiểm sát số 21/2015, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, tr 16 – 22;

- TS Trần Công Phàn, Tiếp tục quan tâm làm tốt công tác thực hành

quyền công tố và kiểm sát giải quyết các vụ án ma túy trong tình hình hiện nay, Tạp chí Kiểm sát số 20/2015, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, tr 2-6, 18;

- Nguyễn Thị Hường, Luận văn thạc sĩ luật học “Thực hành quyền

công tố, kiểm sát việc tuân theo pháp luật tại phiên tòa sơ thẩm theo Bộ luật Tố tụng hình sự Việt Nam” do PGS TS Nguyễn Văn Huyên hướng

dẫn, Hà Nội, 2014;

- Đặng Văn Thực, Khóa luận tốt nghiệp “Thực hành quyền công tố và

kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự” do TS

Vũ Gia Lâm hướng dẫn, Hà Nội, 2012;

- Nguyễn Thị Kiều Trang, Khóa luận tốt nghiệp “Thực hành quyền

công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ

án hình sự” do TS Vũ Gia Lâm hướng dẫn, Hà Nội, 2012;

- Trần Đức Phong, Một số kinh nghiệm qua thực tiễn thực hành quyền

công tố và kiểm sát điều tra các vụ án về tội phạm ma tuý, Tạp chí Kiểm sát

số 20/2011, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, tr 2 – 9;

- Phạm Mạnh Hùng, Bảo vệ quyền con người qua hoạt động thực

hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật của viện kiểm sát trong tố tụng hình sự, Tạp chí Kiểm sát số 21/2011, Viện Kiểm sát nhân

dân tối cao, tr 11-17…

Một số bài báo đáng chú ý trong đề tài nghiên cứu này kể tới như:

- Hoàng Thế Hanh, Một số vấn đề cơ bản để bảo đảm chất lượng thực

hành quyền công tố của kiểm sát viên trong giai đoạn điều tra các vụ án tham nhũng, Tạp chí Kiểm sát của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Số 16/2015, tr 52;

- Vũ Thị Thùy Dương, Nâng cao chất lượng kiểm sát việc tuân theo

pháp luật trong hoạt động tố tụng hình sự đối với bị can, bị cáo là người chưa thành niên, Tạp chí Thanh tra của Thanh tra Chính phủ, Số 6/2015, tr 33;

- Đoàn Thị Vĩnh Hà, Giải pháp nâng cao chất lượng thực hành quyền công

tố và kiểm sát điều tra các vụ án về ma túy trên địa bàn Quận Hoàng Mai, Hà Nội, Tạp chí Kiểm sát của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Số 8/2015, tr 23…

Tuy nhiên, việc nghiên cứu đặc thù tội phạm ma túy trên địa bàn đặc thù là thành phố Đà Nẵng lại rất ít ỏi Điều đáng nói là, các kết quả nghiên cứu thu được cho đến nay còn hết sức khiêm tốn Phần lớn các công trình khoa học về lĩnh vực này còn chưa chuyên sâu, đại đa số được công bố dưới hình thức các bài viết được đăng tải trên các tạp chí khoa học chuyên ngành luật hoặc tham luận trong các Hội thảo quốc gia và quốc tế

3 Mục đích, nhiệm vụ, phạm vi, phương pháp nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích một số quy định pháp luật hiện hành về quyền công tố và kiểm sát tư pháp, luận văn đi sâu phân tích, đánh giá quá trình và kết quả hoạt động thực thi pháp luật liên quan, phân tích đặc thù của tội phạm

ma túy và của địa bàn thành phố Đà Nẵng đồng thời đưa ra các ý kiến góp phần hoàn thiện các quy định pháp luật về thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp đối với các tội phạm ma tuý trên địa bàn thành phố Đà

Nẵng trong điều kiện hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu, hệ thống hoá các công trình khoa học của các tác giả đi trước có liên quan đến đề tài luận văn, tác giả kế thừa có chọn lọc và phát triển ý tưởng khoa học, từ đó đưa ra những luận điểm của mình về vấn

đề nghiên cứu Nhiệm vụ nghiên cứu mà luận án hướng tới cụ thể sau:

Một là, phân tích tổng quát các về đề lý luận về pháp luật về thực hành

quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp

Hai là, phân tích, đánh giá về pháp luật về thực hành quyền công tố và

kiểm sát hoạt động tư pháp, từ đó phân tích thực tiễn tội phạm ma túy trên địa bàn thành phố Đà Nẵng để rút ra các vướng mắc, hạn chế của pháp luật hiện

hành và nguyên nhân của những bất cập trong thực thi pháp luật liên quan

Ba là, đề xuất các ý kiến nhằm hoàn thiện pháp luật về thực hành quyền

công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp hiện nay

3.4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn được hoàn thành trên cơ sở vận dụng các phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lê nin và quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam Luận văn cũng sử dụng những phương pháp nghiên cứu luật học truyền thống như phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, pháp so sánh, phương pháp thống kê, phương pháp lịch sử, tư duy logic, phương pháp quy nạp, diễn giải… nhằm làm sáng tỏ nội dung và phạm

vi nghiên cứu của đề tài

4 Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài

Với việc thực hiện đề tài này, tác giả mong muốn góp phần hoàn thiện hơn các quy định liên quan đến thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp của cơ quan kiểm sát nhân dân trên cơ sở lý luận và thực tiễn áp dụng với tội phạm ma túy trên địa bàn thành phố Đà Nẵng Luận văn này sẽ là một trong những tài liệu khoa học hữu ích cho việc giảng

dạy, học tập, nghiên cứu pháp luật liên quan Đối với các cơ quan nhà nước, kết quả nghiên cứu của đề tài này có thể sử dụng để tham khảo trong quá trình xây dựng, áp dụng pháp luật

5 Kết cấu của luận văn

Luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 Một số vấn đề lý luận về thực hành quyền công tố và kiểm

sát hoạt động tư pháp đối với tội phạm về ma túy

Chương 2 Pháp luật và thực tiễn thực hành quyền công tố, kiểm sát

hoạt động tư pháp đối với tội phạm ma túy tại địa bàn thành phố Đà Nẵng

Chương 3 Hoàn thiện pháp luật về thực hành quyền công tố và kiểm

sát hoạt động tư pháp tại Việt Nam

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ

VÀ KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP ĐỐI VỚI TỘI PHẠM

VỀ MA TÚY

1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa thực hành quyền công tố và kiểm

sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân

Trải qua quá trình từ khi thành lập đến nay đã 55 năm, chức năng của

cơ quan Viện kiểm sát nhân dân tuy có sự thay đổi qua từng thời kỳ nhưng lịch sử đã ghi nhận và chứng minh, sự tồn tại của Viện kiểm sát nhân dân mang tính tất yếu khách quan, là thiết chế góp phần bảo vệ và duy trì pháp luật, xây dựng nhà nước pháp quyền thông qua công tác phát hiện và xử lý các hành vi phạm tội, bảo vệ các quyền cơ bản của cá nhân, tổ chức, đảm bảo

sự chấp hành pháp luật nghiêm chỉnh của các cơ quan tư pháp Viện kiểm sát nhân dân thực hiện các chức năng, nhiệm vụ cơ bản gồm thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc điều tra, xét xử các vụ

án hình sự; kiểm sát việc giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, hành chính, kinh tế, lao động và những việc khác theo quy định của pháp luật; kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc thi hành bản án, quyết định của Tòa án nhân dân; kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc tạm giữ, tạm giam, quản lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù; tiếp nhận, giải quyết kịp thời các khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền; kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo về các hoạt động tư pháp của các cơ quan tư pháp theo quy định của pháp luật; tiếp nhận các tin báo, tố giác về tội phạm do các cơ quan,

tổ chức, đơn vị vũ trang nhân dân và cá nhân chuyển đến Năm 2002 đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng về chức năng hoạt động của Viện kiểm sát theo yêu cầu của công cuộc cải cách tư pháp, cụ thể kể từ thời điểm Viện

kiểm sát chỉ có chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động

tư pháp, không thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong lĩnh vực hành chính, kinh tế, xã hội nữa Tới nay, Luật Tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân (sửa đổi) đã được Quốc hội khóa XIII kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 25/11/2014 gồm 06 chương, 101 điều [31] và được xác định là sửa đổi căn bản, toàn diện về tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân nhằm thể chế Hiến pháp năm 2013 và yêu cầu cải cách tư pháp Theo đó, Viện Kiểm sát trong tố tụng hình sự có hai chức năng: Chức năng thực hành quyền công tố và chức năng kiểm sát tư pháp trong hoạt động tụng hình sự

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của quyền công tố

1.1.1.1 Khái niệm

“Quyền công tố” là quyền nhân danh quyền lực công thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội [40, tr 204] Đối tượng tác động của quyền công tố là tội phạm và người phạm tội Phạm vi quyền này bắt đầu từ khi có tội phạm xảy ra và kết thúc khi bản án có hiệu lực pháp luật, không bị kháng nghị Nghiên cứu về lịch sử nhà nước và pháp luật cho thấy, chế định công tố được hình thành dần cùng với sự hoàn thiện và phát triển của tố tụng hình sự Lúc đầu, trong nhà nước Hy Lạp và La Mã cổ đại, người bị hại là người buộc tội và có nghĩa vụ chứng minh lời buộc tội của mình, nhưng do hoạt động của họ rất khó khăn, nên sau này việc truy cứu trách nhiệm hình sự được chuyển giao cho nhà nước, do các viên chức của nhà vua tiến hành [15] Kể từ khi xuất hiện nhà nước và thứ quyền lực nhà nước hiện diện trong xã hội, nhà nước luôn có cách thức như là một phản xạ

tự nhiên là tự vệ để duy trì sự tồn tại của mình và đảm bảo trật tự xã hội đó là

xử lý những người có hành vi chống lại nhà nước lấy mục đích trấn áp kẻ vi phạm pháp luật bằng bạo lực với lý do họ vi phạm pháp luật gây phương hại trước hết đến sự tồn vong của một chế độ nào đó Như một lẽ tự nhiên muốn

xử lý ai đó bắt buộc phải có sự buộc tội Khi pháp luật, luận lý, đạo đức, dân luật, hình luật còn đang trong trạng thái hỗn mang chưa rành mạch thì việc buộc tội một người nào đó do tư nhân và nhà nước đảm nhiệm với thủ tục tố tụng không rườm rà và phức tạp Thậm chí Luật La mã còn cho phép cá nhân

có quyền tự xử lý hành vi vi phạm pháp luật bằng sức mạnh bạo lực (Bộ Degest, quyển 43, mục 16, trích đoạn 1, điều 27) Việc buộc tội và xét xử nhiều khi không rõ ràng thể hiện ở việc ông vua chuyên chế, hay các quan chấp chính thời La mã vừa làm ra luật, vừa buộc tội vừa xét xử Mặt khác, nhà nước ra đời

và tồn tại luôn luôn là đại diện chính thức cho xã hội về mọi phương diện, luôn

có trách nhiệm bảo vệ các quan hệ xã hội liên quan đến lợi ích chung, đến trật

tự xã hội chung và trừng trị những hành vi vi phạm các quan hệ xã hội loại này, nhất là những hành vi mà bị pháp luật coi là tội phạm

Ở Việt Nam, thiết chế công tố viện được người Pháp mang đến Việt nam trước 1945 và tồn tại ở miền Bắc đến năm 1958, ở Miền Nam trước

1975, cơ quan công tố nằm trong tòa án Có lúc nó nằm trong Chính phủ (1958 – 1959) và mô hình VKS như hiện nay Cụm từ “thực hành quyền công tố” lần đầu tiên xuất hiện trong các văn bản pháp lý là Hiến pháp năm 1980 khi đề cập đến chức năng của Viện kiểm sát nhân dân tại Điều 138, và được nhắc lại ở các Điều 1 và 3 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 1981

Kể từ đó, đã có nhiều tài liệu, bài viết bàn về quyền công tố và thực hành quyền công tố, nhất là từ khi nước ta tiến hành công cuộc cải cách tư pháp Riêng về “quyền công tố” đã có tới tám quan điểm khác nhau Mỗi quan điểm

có cách thể hiện và lập luận riêng [16, tr 44] Dưới đây là 04 nhóm quan điểm phổ biến nhất trong số đó:

- Quan điểm 1: Công tố không phải là chức năng độc lập của viện kiểm sát mà chỉ là hình thức thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự [21, tr 127-151] Quan hệ giữa thực hành quyền công tố

và kiểm sát việc tuân theo pháp luật là quan hệ giữa cái riêng và cái chung Quan niệm này phổ biến ở nước ta trước năm 1980 khi hiến pháp chưa có quy định về chức năng thực hành quyền công tố của viện kiểm sát và cũng xuất phát từ quan niệm phổ biến của các nhà tố tụng hình sự học Xô viết trước đây

- Quan điểm 2: Quyền công tố là quyền của viện kiểm sát thay mặt nhà nước bảo vệ lợi ích công (nhà nước, xã hội và công dân) khi có các vi phạm pháp luật Vì vậy, viện kiểm sát thực hành quyền công tố không chỉ trong tố tụng hình sự mà cả trong lĩnh vực tố tụng khác như dân sự, kinh tế và các hoạt động tư pháp khác [38, tr 56]

- Quan điểm 3: Quyền công tố là quyền của nhà nước giao cho viện kiểm sát truy tố người phạm tội ra trước tòa án và thực hành việc buộc tội đó tại phiên tòa [36, tr 86-87]

- Quan điểm 4: Quyền công tố là quyền của nhà nước giao cho các cơ quan nhất định khởi tố, điều tra và truy tố người phạm tội ra trước tòa án để xét xử và thực hiện việc buộc tội trước phiên tòa Quan điểm này phổ biến trong các nhà nước có sự phân chia quyền lực [40, tr 204]

Nhưng các quan điểm này hoặc là đánh đồng quyền công tố với chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Viện kiểm sát, dẫn đến tình trạng

mở rộng phạm vi quyền công tố vượt khỏi lĩnh vực tố tụng hình sự sang các lĩnh vực tư pháp khác như dân sự, kinh tế, lao động, hành chính; hoặc coi quyền công tố là một quyền năng, một hình thức thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự, dẫn đến việc xem nhẹ bản chất của quyền công tố như là một hoạt động độc lập của Viện kiểm sát nhân danh quyền lực công; hoặc quá thu hẹp phạm vi quyền công tố, coi quyền công tố là quyền của Viện kiểm sát truy tố kẻ phạm tội ra Toà án và thực hiện việc buộc tội tại phiên toà hình sự sơ thẩm

Từ đó có thể hiểu: Thực hành quyền công tố là việc sử dụng tổng hợp

các quyền năng pháp lý thuộc nội dung quyền công tố để thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội trong các giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử

Quyền công tố có liên hệ chặt chẽ với pháp luật, đặc biệt là pháp luật hình sự, trong đó quy định cụ thể các loại hành vi nguy hiểm nào cho xã hội

là tội phạm Bất kỳ giai cấp thống trị nào khi lên nắm quyền lực nhà nước đều quan tâm trước hết đến lĩnh vực pháp luật hình sự, bởi chính pháp luật hình sự

là phương tiện cai trị hữu hiệu, ổn định tình hình xã hội theo ý chí của giai cấp thống trị Khi một hành vi bị coi là tội phạm được thực hiện sẽ làm phát sinh một loại quan hệ pháp luật giữa một bên là nhà nước và bên kia là người phạm tội Trong quan hệ này, nhà nước là chủ thể sử dụng quyền lực nhà nước, quyền lực công để thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự và áp dụng hình phạt đối với người phạm tội; còn người phạm tội là chủ thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự và gánh chịu các chế tài hình sự do nhà nước quy định và áp dụng

Một trong những nguyên tắc đặc thù của hoạt động tố tụng hình sự là nguyên tắc công tố, nguyên tắc mà mọi hoạt động tố tụng được tiến hành trước hết và chủ yếu vì lợi ích nhà nước, lợi ích chung của toàn xã hội Điểm mấu chốt nhất của nguyên tắc này là hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng nhằm phát hiện, khám phá tội phạm, xác định và xử lý người phạm tội Một số công dân cũng tham gia vào hoạt động tố tụng, nhưng họ chỉ được lôi cuốn vào hoạt động tố tụng khi hoạt động này đã xuất hiện trên cơ sở các quyết định của các cơ quan tiến hành tố tụng Mặt khác, hoạt động tố tụng hình sự luôn tồn tại ba chức năng tố tụng cơ bản: buộc tội; bào chữa (gỡ tội)

và xét xử Buộc tội, thực chất là hoạt động truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội Người buộc tội, đại diện của cơ quan thực hiện chức năng buộc tội có trách nhiệm và có quyền đưa ra lời cáo buộc đối với những cá

nhân cụ thể và có nhiệm vụ phải đưa ra những bằng chứng cho sự cáo buộc

đó Vì thế, quyền lực nhà nước trong lĩnh vực hình sự gắn liền với sự buộc tội nhân danh nhà nước, hay nói cách khác là nhân danh công quyền, và chỉ phát sinh khi có hành vi phạm tội xảy ra Sự buộc tội nhân danh công quyền này được gọi là quyền công tố Như vậy, quyền công tố là quyền nhân danh nhà nước thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội

Xuất phát từ khái niệm về quyền công tố như trên, nên đối tượng của quyền công tố chỉ là tội phạm và người phạm tội; nội dung của quyền công tố

là sự buộc tội đối với người đã thực hiện hành vi tội phạm; phạm vi quyền công tố bắt đầu từ khi tội phạm được thực hiện và kết thúc khi bản án có hiệu lực pháp luật, không bị kháng nghị

1.1.1.2 Đặc điểm

Thứ nhất, quyền công tố là quyền được nhân danh quyền lực nhà nước

trong hoạt động truy tố người vi phạm pháp luật ra xét xử

Việc truy tố tội phạm ra xét xử không phải hoạt động mà bất cứ tổ chức, cá nhân nào cũng được thực hiện Nhà nước thông qua việc trao lại quyền truy tố cho một cơ quan nhà nước độc lập để đảm bảo những cá nhân,

tổ chức có hành vi vi phạm pháp luật hình sự, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức khác hoặc xâm phạm tới hoạt động quản lý nhà nước Viện Kiểm sát nhân dân là cơ quan được giao thẩm quyền trong hoạt động truy tố các tội phạm, là thẩm quyền riêng biệt được ghi nhận trong Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2014

Thứ hai, quyền công tố là một nội dung trong hoạt động của các cơ

quan tư pháp

Hiến pháp năm 1992 ghi nhận ngoài hệ thống tòa án nhân dân là cơ quan có thẩm quyền tư pháp, thì hệ thống cơ quan tư pháp còn ghi nhận hệ thống viện kiểm sát nhân dân cũng thuộc hệ thống cơ quan tư pháp có vai trò

công tố Chỉ từ Hiến pháp năm 2013, chức năng công tố của cơ quan viện kiểm sát nhân dân mới không còn được ghi nhận là cơ quan có quyền tư pháp Tuy nhiên, song song với hệ thống cơ quan xét xử của tòa án, vai trò của hệ thống viện kiểm sát nhân dân trong hệ thống tư pháp thể hiện ở thẩm quyền công tố và kiểm sát tư pháp

1.1.1.3 Ý nghĩa

Trước tiên cần khẳng định, thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp là chức năng luật định của hệ thống Viện kiểm sát nhân dân của Việt Nam hiện nay, đồng thời là hai mặt công tác có sự tương tác lẫn nhau, hai quy trình tiếp tục lẫn nhau để đảm bảo pháp chế xã hội chủ nghĩa

Khác với chế định quyền công tố của các quốc gia tư bản phương tây chỉ bao gồm quyền buộc tội, quyền công tố của nước ta bao gồm cả quyền buộc tội và gỡ tội Khi thực hiện chức năng buộc tội, Viện kiểm sát căn cứ chứng cứ thu thập được để buộc tội đối với bị can, bị cáo hoặc đưa ra những căn cứ gỡ tội đối với bị can, bị cáo khi đình chỉ vụ án; thông qua bản cáo trạng hoặc bản luận tội nêu các tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự đối với bị can, bị cáo Khi thực hiện quyền công tố, Viện kiểm sát thay mặt cho quyền lực nhà nước để truy tố ra tòa những người phạm tội và là

cơ sở pháp lý để Tòa án xét xử vụ án thông qua quyết định truy tố của Viện kiểm sát nhân dân [38, tr 60]

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của quyền kiểm sát hoạt động tư pháp

1.1.2.1 Khái niệm

Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động thực hiện quyền lực Nhà nước,

do Nhà nước giao cho Viện kiểm sát nhằm đảm bảo pháp chế trong hoạt động

tư pháp hình sự Kiểm sát các hoạt động tư pháp là một dạng giám sát Nhà nước về tư pháp, là hoạt động mang tính quyền lực Nhà nước Tuy nhiên, khác với hoạt động giám sát Nhà nước nói chung về tư pháp, kiểm sát hoạt động tư

pháp là sự giám sát trực tiếp các hoạt động cụ thể của các cơ quan tư pháp và các cơ quan được giao một số hoạt động trong quá trình tố tụng như: Kiểm lâm, Hải quan, Cảnh sát biển… khi tham gia hoạt động tố tụng

Xét hoàn cảnh lịch sử nên Hiến pháp năm 1946 không được ban bố thi hành, Quốc hội giao cho Chính phủ cùng Ban Thường vụ Quốc hội căn cứ vào các nguyên tắc của Hiến pháp ban hành các văn bản pháp luật, vì vậy Tòa

án và Cơ quan công tố được tổ chức theo các Sắc lệnh của Chính phủ Theo các Sắc lệnh nói trên thì Cơ quan công tố nằm trong cơ cấu tổ chức của Tòa

án, do Bộ Tư pháp quản lý [22] Ngay trong cơ cấu này thì chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp cũng thể hiện khá rõ, cụ thể các Công tố viên có quyền giám sát công tác điều tra của Tư pháp Cảnh sát, kiểm soát công việc quản trị lao tù, có quyền kháng cáo bản án hình sự đã tuyên, riêng người đứng đầu Viện công tố của Tòa Thượng thẩm (Chưởng lý) còn có cả nhiệm vụ giám sát việc thi hành các Đạo luật, Sắc lệnh và Quy tắc hiện hành trong quản hạt của mình Tại kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa I (từ ngày 16/4/1958 đến ngày 29/4/1958) Quốc hội đã quyết định Viện công tố Trung ương trực thuộc Chính phủ được thành lập trên cơ sở tách bộ phận công tố trực thuộc Tòa án

ra Tuy nhiên, ngay cả trong mô hình này thì Viện công tố cũng đã có những nhiệm vụ kiểm sát hoạt động tư pháp như giám sát việc chấp hành pháp luật trong công tác điều tra của Cơ quan điều tra, giám sát việc chấp hành pháp luật trong việc xét xử của Tòa án, giám sát việc chấp hành pháp luật trong việc thi hành các bản án hình sự, dân sự và trong hoạt động của các Cơ quan giam, giữ, cải tạo, khởi tố và tham gia tố tụng những vụ án dân sự Như vậy, ngay từ lúc mới hình thành, Cơ quan công tố đã thể hiện rõ xu hướng độc lập

cả về tổ chức lẫn thẩm quyền hoạt động Chức năng không chỉ giới hạn ở thực hành quyền công tố mà còn giám sát hoạt động điều tra, giám sát đối với các hoạt động tư pháp và tham gia hoạt động tố tụng dân sự, kháng cáo bản án

hình sự, dân sự Chỉ sau đó hơn một năm, Hiến pháp năm 1959 - Hiến pháp đầu tiên trong lịch sử lập hiến của nước ta ghi nhận sự ra đời của một loại hình cơ quan nhà nước mới trong bộ máy nhà nước, đó là cơ quan Viện kiểm sát Tại Điều 105 Hiến pháp năm 1959 quy định:

Viện kiểm sát nhân dân Tối cao nước Việt Nam dân chủ cộng hoà kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các cơ quan thuộc Hội đồng Chính phủ, cơ quan Nhà nước địa phương, các nhân viên cơ quan Nhà nước và công dân Các Viện kiểm sát nhân dân địa phương và Viện kiểm sát quân sự có quyền kiểm sát trong phạm vi

do luật định [38, tr 53]

Sự ra đời của mô hình Viện kiểm sát thay thế cho mô hình Viện công tố

ở nước ta gắn liền với yêu cầu của nhiệm vụ bảo đảm pháp chế thống nhất - điều kiện nền tảng cho việc xây dựng nhà nước kiểu mới Xét bối cảnh lịch sử

ra đời của Viện kiểm sát thì thấy việc lựa chọn mô hình này ở nước ta, Ban soạn thảo Hiến pháp năm 1959 do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu quyết định chuyển Viện công tố thành Viện kiểm sát bao gồm cả chức năng công tố

và chức năng kiểm sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật là hoàn toàn có

sự cân nhắc, tính toán và thể hiện tính khách quan chứ không phải là một sự sao chép máy móc mô hình Viện kiểm sát ở một số nước trên thế giới Đến Hiến pháp năm 1980 và Hiến pháp năm 1992 tuy có những bổ sung, thay đổi

về tổ chức, hoạt động của Viện kiểm sát nhưng chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp vẫn luôn được giao cho Viện kiểm sát

Theo khoản 2 Điều 23 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định:

Viện kiểm sát kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự có trách nhiệm phát hiện kịp thời vi phạm pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng, áp dụng những biện pháp do Bộ luật này quy định để loại trừ việc

vi phạm pháp luật của những cơ quan hoặc cá nhân này [28, tr 17]

Theo đó, trong quá trình tiến hành tố tụng Viện kiểm sát còn kiểm sát việc tuân theo pháp luật (kiểm sát hoạt động tư pháp) đối với Cơ quan tiến hành tố tụng; Người tiến hành tố tụng; Người tham gia tố tụng nhằm bảo đảm cho pháp luật được thi hành thống nhất, không để cơ quan, cá nhân nào làm trái quy định của pháp luật, gây oan sai cho người vô tội Mục đích của kiểm sát hoạt động tư pháp là nhằm đảm bảo cho pháp luật được áp dụng nghiêm chỉnh và thống nhất trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án

Thứ hai, kiểm sát tư pháp là hoạt động tư pháp

Nếu như các hoạt động kiểm sát văn bản là hoạt động quản lý hành chính nhà nước thì hoạt động kiểm sát tư pháp là hoạt động đặc thù của tư pháp Bởi lẽ, hoạt động kiểm sát tư pháp được thực hiện bởi một hệ thống viện kiểm sát nhân dân trong nhóm các cơ quan tư pháp; đồng thời đối tượng của hoạt động này cũng là hoạt động truy tố, xét xử và thi hành án trong trình

tự tư pháp

1.1.2.3 Ý nghĩa

Cùng với thẩm quyền công tố tội phạm, quyền kiểm sát hoạt động tư pháp là quyền năng giám sát việc chấp hành pháp luật, các trình tự tư pháp,

góp phần bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm minh và thống nhất Hoạt động kiểm sát hoạt động tư pháp giúp cơ quan Viện kiểm sát tham gia vào quá trình tố tụng để đảm bảo các luật do Quốc hội ban hành liên quan tới

vụ việc được tuân thủ, đảm bảo không để xảy ra tình trạng tùy tiện trong thực thi hoạt động xét xử, đảm bảo các hành vi vi phạm pháp luật phải bị phát hiện

và xử lý nghiêm minh, không để lọt tội phạm và không làm oan người vô tội

1.2 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tƣ pháp đối với tội phạm về ma túy

1.2.1 Vài nét về tội phạm ma túy

Ma túy là ẩn họa của toàn nhân loại và cuộc chiến chống lại ma túy cho thấy sự cam go trên phạm vi toàn cầu cũng như trong khu vực Hàng trăm năm qua, tội phạm ma túy gắn bó hữu cơ với tội phạm hình sự trên thế giới cũng như ở từng khu vực và trong từng quốc gia

Ở Việt Nam, mặc dù đã có nhiều cố gắng của các cơ quan nhà nước, tổ chức và sự tham gia của toàn xã hội nhưng tội phạm ma túy vẫn có xu hướng gia tăng, diễn biến phức tạp Trước tình hình đó, ngày 09/12/2000, Quốc hội

đã ban hành Luật Phòng, chống ma túy số 23/2000/QH10 và Luật này được sửa đổi, bổ sung năm 2008, có hiệu lực từ ngày 01/01/2009 Đồng thời, ngày 25/9/2007 Thủ tướng ban hành Quyết định số 156/2007/QĐ-TTg Phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2010 với 9 đề

án, trong đó Bộ Công an là đầu mối Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy Ngày 24/02/2011 Thủ tướng tiếp tục ban hành Quyết định số 282/QĐ-TTg về việc ban hành kế hoạch thực hiện Chỉ thị số 48 CT/TW ngày 22/10/2010 của Bộ chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới

Trong các quy định của pháp luật hình sự, Bộ luật Hình sự năm 1985 quy định duy nhất 01 điều về tội phạm ma túy, cụ thể là Điều 203 về tội tổ

chức dùng chất ma túy với hình phạt cao nhất là 05 năm tù Tuy nhiên, trước tính chất phức tạp của loại tội phạm này, Bộ luật Hình sự 1985 đã sửa, đổi bổ sung (ngày 10 tháng 5 năm 1997) một loạt hành vi về ma túy là tội phạm [24] Lần sửa đổi này, Bộ luật Hình sự đã có thêm một chương (chương VIIa) về tội phạm ma túy Bộ luật Hình sự năm 1999 đã điều chỉnh bổ sung các loại tội phạm ma túy mới phát sinh và qua các lần sửa đổi thì Chương XVII Bộ luật Hình sự năm 1999 qui định 10 loại tội phạm về ma tuy, cụ thể:

- Tội trồng cây thuốc phiện hoặc các loại cây khác có chứa chất ma tuý (Điều 192);

- Tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 193);

- Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy (Điều 194);

- Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 195);

- Tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán các phương tiện, dụng cụ dùng vào việc sản xuất hoặc sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 196);

- Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 197);

- Tội chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma tuý (Điều 198);

- Tội sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 199);

- Tội cưỡng bức, lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 200)

- Tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng thuốc gây nghiện hoặc các chất ma túy khác (Điều 201)

Với bản chất là loại hóa chất gây nghiện và gây ảo giác nguy hiểm cho con người, ma túy là loại hóa chất được Nhà nước độc quyền và quản lý theo quy định nghiêm ngặt Tội phạm về ma túy từ đó được hiểu là hành vi cố ý xâm phạm chế độ quản lý nhà nước đối với các loại ma túy

Xét các yếu tố cấu thành của các tội phạm này có thể thấy: [52, tr 157-162]

Thứ nhất, về mặt khách quan, hành vi của các tội phạm về ma túy tuy

khác nhau về hình thức thể hiện ra bên ngoài nhưng về tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội thì giống nhau vì đều là những hành vi vi phạm chế độ quản lý nhà nước đối với hóa chất gây nghiện nguy hiểm này Hành vi đó có thể được ghi nhận như một hành vi của cá nhân vi phạm các quy định cấm của Nhà nước trong sử dụng và lưu thông ma túy (các tội phạm từ Điều 192 đến 200 Bộ luật Hình sự) hoặc có thể là những hành vi của các cá nhân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật trong hoạt động quản lý việc sử dụng, lưu thông hóa chất gây nghiện này (Điều 201 Bộ luật Hình sự)

Thứ hai, về khách thể, khách thể chung của các tội phạm về ma túy

được ghi nhận là chế độ quản lý nhà nước về các chất ma túy Đối tượng cụ thể của tội phạm là các chất ma túy và các dụng cụ sản xuất và sử dụng chất

ma túy Theo đó, các chất ma túy được hiểu rộng bao gồm các chất ma túy; các chất hướng thần; các tiền chất ma túy và hướng thần; các cây trồng hoặc nguyên liệu thực vật có chưa chất ma túy Việc xác định chất ma túy được dựa trên Bảng các chất ma túy và chất hướng thần quy định tại Công ước Liên Hiệp Quốc về thống nhất về các chất ma túy năm 1961 [1, tr 56]; Công ước

về các chất hướng thần năm 1971 [2, tr 64] và Công ước về chống buôn bán bất hợp pháp các chất gây nghiện và các chất hướng thần năm 1988 [3, tr 3] Ngoài ra, Bộ luật Hình sự và Luật Phòng chống ma túy cũng ghi nhận cụ thể khái niệm về ma túy

Thứ ba, về mặt chủ quan, đối với đa số tội phạm, lỗi của người thực

hiện hành vi là lỗi cố ý trực tiếp (gồm các tội phạm được quy định từ Điều

192 đến 197 và Điều 200 Bộ luật Hình sự) Tuy nhiên, đối với tội chứa chấp

sử dụng chất ma túy (Điều 198) và tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng thuốc gây nghiện hoặc các chất ma túy khác (Điều 201) thì ngoài lỗi cố ý trực tiếp thì còn có thể có lỗi cố ý gián tiếp

Thứ tư, về chủ thể, đa phần chủ thể thực hiện hành vi tội phạm về ma

túy trong các vụ án là các chủ thể thường, đủ năng lực trách nhiệm hình sự Riêng tội phạm tại Điều 201 là chủ thể đặc biệt – là những người được giao nhiệm vụ quản lý hoạt động sử dụng thuốc gây nghiện, người trực tiếp sử dụng các chất này phục vụ hoạt động nghiệp vụ nghề nghiệp

Thứ năm, về hình phạt, do tính chất nguy hiểm của ma túy đối với đời

sống xã hội nên hình phạt áp dụng đối với các tội phạm này là rất nghiêm khắc Hầu hết các tội phạm về ma túy là các tội phạm nghiêm trọng và tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng với mức án cao nhất có thể

là tử hình hoặc chung thân

1.2.2 Khái niệm thực hành quyền công tố và kiểm sát tư pháp với tội phạm ma túy

Từ khái niệm được phân tích kể trên có thể ghi nhận:

- Thực hành quyền công tố đối với tội phạm ma túy là việc sử dụng tổng hợp các quyền năng pháp lý thuộc nội dung quyền công tố để thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội xâm phạm tới chế

độ quản lý nhà nước về các chất ma túy được quy định trong Bộ luật Hình sự hiện hành trong các giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử

- Kiểm sát hoạt động tư pháp đối với tội phạm ma túy là quyền năng giám sát việc chấp hành pháp luật, các trình tự tư pháp trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử các tội xâm phạm tới chế độ quản lý nhà nước về các chất ma túy được quy định trong Bộ luật Hình sự hiện hành, góp phần bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm minh và thống nhất

1.2.3 Đặc điểm thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp trong tố tụng hình sự đối với các tội phạm về ma túy

Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp trong tố tụng hình sự của Viện kiểm sát được tiến hành ở tất cả các vụ án, tuy nhiên, khi

thực hiện các chức năng này đối với các tội phạm về ma túy lại có những điểm khác biệt, thể hiện ở những đặc điểm sau đây:

Thứ nhất, quyền công tố và kiểm sát tư pháp với tội phạm ma túy phải

phù hợp với thực tiễn quản lý nhà nước đối với các chất gây nghiện Cơ sở pháp lý của hoạt động công tố và kiểm sát tư pháp đối với tội phạm ma túy là

hệ thống quy phạm pháp luật hình sự điều chỉnh về loại tội phạm này Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, tùy vào từng thời kỳ mà hoạt động quản lý nhà nước đối với các chất gây nghiện như: ma túy; thuốc phiện có sự thay đổi Nếu như trước kia hoạt động trồng, sản xuất ma túy tại Việt Nam diễn biến phức tạp thì tới nay là sự phát triển của các loại ma túy mới tinh vi và có độc tính cao hơn nhiều như: ma túy đá; thuốc lắc… Quyền công tố và kiểm sát tư pháp cũng thay đổi để phù hợp với các quy định điều chỉnh này

Thứ hai, quyền công tố và kiểm sát tư pháp đối với tội phạm ma túy đòi

hỏi sự nghiêm minh và có sức răn đe nhất định Tội phạm ma túy là tội phạm nguy hiểm và manh động, tác động xấu tới an toàn trật tự, đời sống của nhân dân Bởi vậy, pháp luật hình sự hướng các tội phạm này tới việc phải chịu những hình phạt nghiêm khắc hơn Do vậy, quyền công tố và kiểm sát tư pháp với các tội phạm này cũng đòi hỏi phải đúng người đúng tội, khoan hồng nhưng cũng hướng tới răn đe, phòng ngừa chung cho xã hội

1.3 Nội dung thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tƣ pháp đối với tội phạm về ma túy

1.3.1 Đối tượng và phạm vi

Đối với quyền công tố, với ý nghĩa là việc sử dụng tổng hợp các quyền năng pháp lý nhằm mục đích truy cứu trách nhiệm hình sự người phạm tội, truy tố họ ra trước Tòa án để xét xử, đối tượng của hoạt động thực hành quyền công tố là tội phạm và người phạm tội Trong khi đó, đối tượng của công tác kiểm sát là việc tuân theo pháp luật của cơ quan điều tra, cơ quan được giao

một số nhiệm vụ, những người có thẩm quyền trong điều tra, xét xử, thi hành

án và những người tham gia tố tụng khác

Căn cứ Khoản 1 Điều 25 của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014; Điều 2 Quy chế công tác kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam (được ban hành kèm theo Quyết định số 35/QĐ-VKSTC-V4 ngày 29/1/2013 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao):

Đối tượng của công tác kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự là việc tuân theo pháp luật của Tòa án, nhà tạm giữ, trại tạm giam; cơ quan quản lý thi hành án hình sự; cơ quan thi hành án hình sự; cơ quan, tổ chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự và người có trách nhiệm trong việc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự theo quy định của pháp luật [38, tr 72] Theo quy định trên, đối tượng kiểm sát của hoạt động kiểm sát thi hành

án hình sự là việc tuân theo pháp luật của các chủ thể sau:

+ Tòa án nhân dân: Đây là một chủ thể quan trọng trong hoạt động thi hành án hình sự, nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án nhân dân trong thi hành án hình sự được quy định tại Điều 20 Luật Thi hành án hình sự năm 2010, theo

đó, Tòa án có nhiệm vụ, quyền hạn: ra Quyết định thi hành án, quyết định thành lập Hội đồng thi hành án tử hình, quyết định hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ chấp hành án phạt tù; miễn, giảm thời hạn chấp hành án; kéo dài thời hạn trục xuất; rút ngắn thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo; xem xét, giải quyết việc cho nhận tử thi của người chấp hành án tử hình; Gửi bản

án, quyết định được thi hành và quyết định, tài liệu có liên quan cho cơ quan,

tổ chức, cá nhân theo quy định…

+ Cơ quan quản lý thi hành án hình sự: Theo khoản 1 Điều 10 Luật Thi hành án hình sự năm 2010 thì Cơ quan quản lý thi hành án hình sự gồm Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an và Cơ quan quản lý thi hành án

hình sự Bộ Quốc phòng; nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan này được quy định tại Điều 11, 12 Luật Thi hành án hình sự năm 2010

+ Cơ quan thi hành án hình sự: theo khoản 2 Điều 10 Luật Thi hành án hình sự năm 2010 thì cơ quan thi hành án hình sự bao gồm: Trại giam (gồm trại giam thuộc Bộ Công an, trại giam thuộc Bộ Quốc phòng, trại giam thuộc quân khu); cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh; cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện; cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu [29, tr 14-15]

+ Cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự: Trại tạm giam (gồm trại tạm giam thuộc Bộ Công an, trại tạm giam thuộc Bộ Quốc phòng, trại tạm giam thuộc Công an cấp tỉnh, trại tạm giam cấp quân khu) Ủy ban nhân dân cấp xã; Đơn vị quân đội

+ Người có trách nhiệm trong hoạt động thi hành án hình sự: như Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm, Chánh án Tòa án nơi bị án đang chấp hành án, Giám thị trại giam…

Về phạm vi, đối với mỗi chức năng ở từng giai đoạn của quá trình giải quyết vụ án (từ khi điều tra, xét xử, thi hành án) đều có phạm vi khác nhau Căn cứ Điều 2 Quy chế Thực hành quyền công tố và Kiểm sát điều tra vụ án hình sự ban hành kèm theo Quyết định số 07/2008/QĐ-VKSTC ngày 02/1/2008 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao (gọi tắt là quy chế

Thực hành quyền công tố và Kiểm sát điều tra) xác định, công tác thực hành

quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc điều tra các vụ

án hình sự bắt đầu từ khi phát hiện có dấu hiệu tội phạm xảy ra đến khi kết thúc việc điều tra, Viện kiểm sát ra quyết định truy tố hoặc đình chỉ vụ án theo quy định của pháp luật

Căn cứ Điều 3 Quy chế công tác Thực hành quyền công tố và Kiểm sát

xét xử thì công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử hình sự bắt

đầu từ khi chuyển bản cáo trạng hoặc quyết định truy tố theo thủ tục rút gọn

cùng hồ sơ vụ án sang Toà án để xét xử và kết thúc khi bản án và quyết định của Toà án có hiệu lực pháp luật, không bị kháng cáo, kháng nghị

Bởi vậy, trong hoạt động tố tụng hình sự, hoạt động thực hành quyền công tố và giám sát tư pháp là đặc biệt quan trọng Điều 3 Quy chế Thực hành quyền công tố và Kiểm sát điều tra đã xác định công tác thực hành quyền công

tố và kiểm sát điều tra vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhằm bảo đảm: (1) Mọi hành vi phạm tội đều phải được khởi tố, điều tra và xử lý kịp thời, không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội; (2) Không để người nào bị khởi tố, bị bắt, tạm giữ, tạm giam, bị hạn chế các quyền công dân, bị xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, tài sản, tự do, danh dự và nhân phẩm một cách trái pháp luật; (3) Việc điều tra phải khách quan, toàn diện, đầy đủ, chính xác, đúng pháp luật; những vi phạm pháp luật trong quá trình điều tra phải được phát hiện kịp thời; khắc phục và xử lý nghiêm minh; (4) Việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với bị can phải có căn cứ và đúng pháp luật

1.3.2 Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp đối với các tội phạm về ma túy trong giai đoạn điều tra

Thực hành quyền công tố

Theo quy định tại Điều 112 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và khoản 1 Điều 4 Quy chế Công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc điều tra các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân tối cao quy định nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra Khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra, Viện kiểm sát có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây:

1 Khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can; yêu cầu Cơ quan điều tra khởi tố hoặc thay đổi quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi

tố bị can theo qui định của Bộ luật tố tụng hình sự;

2 Đề ra yêu cầu điều tra và yêu cầu Cơ quan điều tra tiến hành điều tra; khi xét thấy cần thiết, trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự;

3 Yêu cầu Thủ trưởng Cơ quan điều tra thay đổi Điều tra viên theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự; nếu hành vi của Điều tra viên có dấu hiệu tội phạm thì khởi tố về hình sự;

4 Quyết định áp dụng, thay đổi, huỷ bỏ biện pháp bắt, tạm giữ, tạm giam và các biện pháp ngăn chặn khác; quyết định phê chuẩn, quyết định không phê chuẩn các quyết định của Cơ quan điều tra theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự Trong trường hợp không phê chuẩn thì trong quyết định không phê chuẩn phải nêu rõ lý do;

5 Huỷ bỏ các quyết định không có căn cứ và trái pháp luật của Cơ quan điều tra, yêu cầu Cơ quan điều tra truy nã bị can;

6 Quyết định việc truy tố bị can; quyết định đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án [16, tr 26]

Khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự trong đó có các vụ án ma túy, tuỳ từng trường hợp mà Viện kiểm sát thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn tự mình khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can hoặc yêu cầu Cơ quan điều tra khởi tố hoặc thay đổi quyết định khởi tố vụ án hình

sự, khởi tố bị can theo qui định của Bộ luật Tố tụng hình sự [10, tr 348] Theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 thì việc khởi tố vụ án hình sự

do Cơ quan điều tra thực hiện là chủ yếu Viện kiểm sát chỉ trực tiếp khởi tố

vụ án hình sự trong trường hợp Viện kiểm sát huỷ bỏ quyết định không khởi

tố vụ án hình sự của Cơ quan điều tra và trong trường hợp Hội đồng xét xử yêu cầu khởi tố vụ án Đối với việc khởi tố bị can thì Viện kiểm sát chỉ trực tiếp khởi tố bị can trong trường hợp sau khi nhận hồ sơ vụ án và kết luận điều

tra mà Viện kiểm sát phát hiện có người khác đã thực hiện hành vi phạm tội trong vụ án nhưng chưa bị khởi tố, trong các trường hợp khác, việc khởi tố bị can do Cơ quan điều tra thực hiện và Viện kiểm sát có trách nhiệm phê chuẩn việc khởi tố Thực tế cho thấy Viện kiểm sát trực tiếp khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can chỉ trong một số ít trường hợp, khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các vụ án hình sự Viện kiểm sát chủ yếu yêu cầu Cơ quan điều tra khởi tố vụ án, khởi tố bị can hoặc thay đổi quyết định khởi tố vụ

án hình sự, khởi tố bị can

Một trong những nhiệm vụ, quyền hạn quan trọng của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra vụ án ma túy là đề ra yêu cầu điều tra và yêu cầu Cơ quan điều tra tiến hành điều tra Để bảo đảm hoạt động điều tra có kết quả thì Viện kiểm sát với vai trò là cơ quan được giao nhiệm vụ thực hành quyền công tố phải đề ra yêu cầu điều tra ngay từ khi có quyết định khởi tố vụ án và trong từng giai đoạn của quá trình điều tra, Kiểm sát viên được phân công thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra phải bám sát việc điều tra vụ án của Cơ quan điều tra để kịp thời đề ra các yêu cầu điều tra một cách cụ thể, toàn diện nhằm bảo đảm việc giải quyết vụ án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật Trong một số trường hợp cần thiết, để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra, Viện kiểm sát có thể trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự như: Triệu tập và hỏi cung bị can; triệu tập và lấy lời khai người làm chứng; tiến hành đối chất; thực nghiệm điều tra… để củng cố chứng cứ và các tình tiết khác nhằm đánh giá một cách khách quan, toàn diện vụ án Để bảo đảm việc giải quyết vụ án được khách quan, chính xác, bảo đảm sự vô tư của những người tiến hành tố tụng, đồng thời để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra tội phạm, khi phát hiện Điều tra viên

được phân công giải quyết vụ án hình sự thuộc trường hợp phải thay đổi theo qui định tại Điều 43 và Điều 44 Bộ luật Tố tụng hình sự thì Viện kiểm sát phải kịp thời yêu cầu Thủ trưởng Cơ quan điều tra thay đổi Điều tra viên Trong trường hợp xét thấy hành vi của Điều tra viên có dấu hiệu tội phạm thì yêu cầu Cơ quan điều tra có thẩm quyền xem xét để khởi tố về hình sự

Khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra, Viện kiểm sát có quyền quyết định áp dụng, thay đổi hoặc huỷ bỏ các biện pháp ngăn chặn như bắt, tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nới cư trú, bảo lĩnh, đặt tiền hoặc tài sản

có giá trị để bảo đảm Đối với những biện pháp tố tụng, hành vi tố tụng mà

Bộ luật tố tụng hình sự quy định phải có sự phê chuẩn của Viện kiểm sát như: Phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp; phê chuẩn quyết định tạm giữ; phê chuẩn quyết định khởi tố bị can; phê chuẩn lệnh bắt bị can để tạm giam; phê chuẩn lệnh tạm giam… thì Viện kiểm sát có trách nhiệm xem xét, quyết định việc phê chuẩn hoặc không phê chuẩn Mọi trường hợp từ chối phê chuẩn của Viện kiểm sát đều phải nêu rõ lý do của việc không phê chuẩn

Để thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự, bảo đảm việc điều tra khách quan, toàn diện, đúng pháp luật khi phát hiện các quyết định tố tụng của Cơ quan điều tra không có căn cứ và trái pháp luật thì Viện kiểm sát có quyền ra quyết định huỷ bỏ các quyết định đó như: Quyết định tạm giữ; quyết định khởi tố bị can; quyết định khởi tố vụ án hình sự; quyết định về việc bảo lĩnh; quyết định đình chỉ điều tra vụ án của Cơ quan điều tra… thì Viện kiểm sát ra quyết định huỷ bỏ các quyết định đó theo đúng quy định của Bộ luật tố tụng hình sự; trong trường hợp bị can trốn hoặc không biết bị can đang ở đâu mà Cơ quan điều tra không ra quyết định truy nã thì Viện kiểm sát phải kịp thời yêu cầu Cơ quan điều tra ra quyết định truy nã bị can theo quy định tại Điều 161 Bộ luật Tố tụng hình sự

Sau khi việc điều tra kết thúc, Cơ quan điều tra ra bản kết luận điều tra

đề nghị truy tố hoặc quyết định đình chỉ điều tra và nhiệm vụ, quyền hạn quan trọng của Viện kiểm sát trong giai đoạn này mà không cơ quan nào khác có thể thay thế được là quyết định việc có truy tố bị can ra trước Toà án để xét

xử hay không Qua nghiên cứu hồ sơ vụ án, nếu xét thấy có đủ căn cứ để truy

tố bị can thì Viện kiểm sát thực hiện việc truy tố bị can ra trước Toà án bằng bản cáo trạng Trong những trường hợp quy định tại Điều 168 Bộ luật Tố tụng hình sự thì Viện kiểm sát ra quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung Trong những trường hợp quy định tại Điều 169 Bộ luật Tố tụng hình sự thì Viện kiểm sát ra quyết định đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án

Thực hành quyền kiểm sát hoạt động tư pháp

Theo Điều 113 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và Khoản 2 Điều 4 Quy chế Thực hành quyền công tố và Kiểm sát điều tra, khi thực hiện công tác kiểm sát điều tra vụ án hình sự nói chung và các vụ án ma túy nói riêng, Viện kiểm sát có nhiệm vụ, quyền hạn:

- Kiểm sát việc khởi tố, kiểm sát các hoạt động điều tra và việc lập hồ

sơ vụ án của Cơ quan điều tra;

- Kiểm sát việc tuân theo pháp luật của người tham gia tố tụng;

- Giải quyết các tranh chấp về thẩm quyền điều tra;

- Yêu cầu Cơ quan điều tra khắc phục vi phạm pháp luật trong hoạt động điều tra; yêu cầu Cơ quan điều tra cung cấp tài liệu cần thiết về vi phạm pháp luật của Điều tra viên; yêu cầu Thủ trưởng Cơ quan điều tra xử lý nghiêm minh Điều tra viên vi phạm pháp luật trong khi tiến hành điều tra;

- Kiến nghị với cơ quan, tổ chức và đơn vị hữu quan áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật

Như vậy, có thể thấy cơ quan Viện kiểm sát có thể tham gia kiểm sát toàn bộ quá trình điều tra vụ án ma túy để đảm bảo việc tuân thủ pháp luật của

cơ quan điều tra, tránh trường hợp gây thiệt hại cho bị can, bị cáo

1.3.3 Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp đối với các tội phạm về ma túy trong giai đoạn xét xử

Căn cứ Điều 1 Quy chế công tác Thực hành quyền công tố và Kiểm sát xét xử thì trong giai đoạn xét xử các vụ án hình sự, Viện kiểm sát có trách nhiệm thực hành quyền công tố, bảo đảm việc truy tố đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội và kiểm sát việc xét xử các vụ án hình sự, nhằm bảo đảm việc xét xử đúng pháp luật, nghiêm minh, kịp thời

Trên cơ sở chức năng đó, căn cứ các điều 18, 19 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 thì khi thực hành quyền công tố và kiểm sát xét

xử các vụ án hình sự, Viện kiểm sát có nhiệm vụ và quyền hạn khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự gồm:

+ Công bố cáo trạng hoặc quyết định truy tố theo thủ tục rút gọn, quyết định khác về việc buộc tội đối với bị cáo tại phiên tòa

+ Xét hỏi, luận tội, tranh luận, phát biểu quan điểm về việc giải quyết

vụ án tại phiên tòa

+ Kháng nghị bản án, quyết định của Tòa án trong trường hợp phát hiện oan, sai, bỏ lọt tội phạm, người phạm tội

+ Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác trong việc buộc tội theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự [10, tr 361]

Khi kiểm sát xét xử vụ án hình sự, nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân được quy định gồm:

+ Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc xét xử các vụ án hình sự của Tòa án

+ Kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án

+ Kiểm sát hoạt động tố tụng hình sự của người tham gia tố tụng; yêu cầu, kiến nghị cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xử lý nghiêm minh người tham gia tố tụng vi phạm pháp luật

+ Yêu cầu Tòa án cùng cấp, cấp dưới chuyển hồ sơ vụ án hình sự để xem xét, quyết định việc kháng nghị

+ Kháng nghị bản án, quyết định của Tòa án có vi phạm nghiêm trọng

Giai đoạn nghiên cứu hồ sơ: Kiểm sát viên khi nhận được hồ sơ vụ án

sẽ thực hiện nghiên cứu các thủ tục tố tụng liên quan bao gồm các quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan và người có thẩm quyền tiến hành tố tụng; các tài liệu, chứng cứ của hồ sơ vụ án (bản kết luận điều tra; biên bản hỏi cung bị can; lời khai của người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến vụ án; lời khai của người làm chứng; biên bản đối chất; biên bản khám nghiệm hiện trường; biên bản nhận dạng; kết luận giám định…) Tiếp đó, Kiểm sát viên phải thực hiện quá trình nghiên cứu quy định pháp luật để xác định cấu thành cơ bản; cấu thành cụ thể và tiến hành áp dụng pháp luật

Giai đoạn kiểm tra, xác minh các tài liệu chứng cứ: Sau khi nghiên cứu toàn bộ hồ sơ vụ án, Kiểm sát viên cần dành thời gian để kiểm tra trực tiếp các tài liệu, chứng cứ trong các trường hợp cần thiết, nhằm một mặt củng cố thêm lòng tin nội tâm của mình về các tình tiết của vụ án, đồng thời, tiếp tục làm sáng tỏ hơn các mâu thuẫn mà qua nghiên cứu hồ sơ Kiểm sát viên đã phát hiện được

Giai đoạn chuẩn bị thủ tục tham gia phiên tòa: Kiểm sát viện thực hiện việc báo cáo án với lãnh đạo Viện kiểm sát, sau khi được thông qua sẽ xây

dựng đề cương xét hỏi, tranh luận tại phiên tòa Kết quả của giai đoạn này là bản dự thảo luận tội

Giai đoạn thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử tại phiên tòa sơ thẩm: Đối với quyền công tố, Kiểm sát viên tại phiên tòa sơ thẩm sẽ đọc cáo trạng, tham gia vào quá trình xét hỏi, tranh luận đồng thời trình bày bản luận tội Cũng trong giai đoạn này, kiểm sát hoạt động tư pháp được tiến hành với hoạt động của những người tiến hành tố tụng theo đúng trình tự tố tụng hình

sự luật định, trong suốt quá trình diễn ra phiên tòa từ khi kiểm tra nhân thân bị cáo tới khi ra bản án sơ thẩm

Đối với phiên tòa phúc thẩm hình sự: Kiểm sát viên cũng tham gia vào toàn bộ quy trình xét xử phúc thẩm hình sự bao gồm từ khi nghiên cứu kháng cáo, kháng nghị; nghiên cứu nội dung vụ án (bao gồm: xem xét tính có căn cứ của bản án sơ thẩm; kiểm tra về trình tự tố tụng; nghiên cứu bản án sơ thẩm…); tiến hành xác minh ở cấp phúc thẩm; báo cáo án; xây dựng đề cương xét hỏi và dự thảo quan điểm của Viện kiểm sát Tại phiên tòa phúc thẩm, quyền kiểm sát hoạt động tư pháp được thể hiện ở việc kiểm sát việc chấp hành thủ tục tố tụng của Hội đồng xét xử; trực tiếp tham gia xét hỏi tại phiên tòa; trình bày quan điểm của Viện kiểm sát đối với bản án sơ thẩm và nội dung kháng cáo, kháng nghị; tham gia tranh luận tại phiên tòa

Kết thúc phiên xét xử phúc thẩm hình sự, kiểm sát viên thực hành kiểm sát thông qua kiểm tra biên bản phiên tòa phúc thẩm, bản án, quyết định phúc thẩm, đồng thời thực hiện báo cáo kết quả thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử phúc thẩm

1.3.4 Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp đối với các tội phạm về ma túy trong giai đoạn thi hành án

Trước hết cần khẳng định, chức năng công tố của cơ quan kiểm sát nhân dân không được áp dụng trong giai đoạn thi hành án hình sự đối với các

tội phạm về ma túy Theo đó, căn cứ Khoản 2 Điều 25 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 và Điều 141, 142 Luật Thi hành án hình sự năm

2010 quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát trong kiểm sát việc thi hành án hình sự bao gồm:

+ Yêu cầu Toà án ra quyết định thi hành án hình sự; yêu cầu Tòa án, cơ quan thi hành án hình sự, cơ quan, tổ chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự tự kiểm tra việc thi hành án hình sự và thông báo kết quả cho Viện kiểm sát nhân dân; cung cấp hồ sơ, tài liệu có liên quan đến việc thi hành án hình sự

+ Trực tiếp kiểm sát việc thi hành án hình sự; kiểm sát hồ sơ thi hành

án hình sự Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trực tiếp kiểm sát việc thi hành án phạt tù của trại giam đóng tại địa phương;

+ Quyết định trả tự do ngay cho người đang chấp hành án phạt tù không có căn cứ và trái pháp luật;

+ Đề nghị miễn, hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ chấp hành án; tham gia việc xét giảm, miễn thời hạn chấp hành án, chấp hành biện pháp tư pháp, rút ngắn thời gian thử thách;

+ Kháng nghị hành vi, quyết định có vi phạm pháp luật của cơ quan, người có thẩm quyền trong việc thi hành án hình sự;

+ Kiến nghị, yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân chấm dứt, khắc phục vi phạm pháp luật trong thi hành án hình sự; xử lý nghiêm minh người vi phạm;

+ Khởi tố hoặc yêu cầu Cơ quan điều tra khởi tố vụ án hình sự khi phát hiện vụ việc có dấu hiệu tội phạm trong thi hành án hình sự theo quy định của pháp luật;

+ Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác trong kiểm sát thi hành án hình

sự theo quy định của pháp luật về thi hành án hình sự [10, tr 443-445]

Trong đó, vai trò của cơ quan kiểm sát nhân dân trong hoạt động kiểm