Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả chuyển giao công nghệ tại việt nam tài liệu, ebook

Với điều kiện thực tế Việt Nam hiện nay chuyển giao công nghệ CGCN từ nước ngoài vào trong nước sẽ được ưu tiên trước một bước trong trọng tâm phát triển khoa học công nghệ.. Khoá luận n

Trang 1

NGOÀI TẠI VIỆT NAM

LỜI NÓI ĐẦU

Công cuộc công nghiệp hoá hiện đại hoá (CNH - HĐH) mà toàn Đảng toàn dân ta tiến hành chỉ có thể thành công khi chúng ta thực sự tạo cho mình một trình độ sản xuất tiên tiến hiện đại.

Để có một trình độ sản xuất tiên tiến hiện đại, truớc tiên chúng ta phải phát triển khoa học công nghệ Cùng với giáo dục và đào tạo, khoa hoc - công nghệ sẽ là quốc sách hàng đầu trong quá trình đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội (CNXH) nói chung và trong công cuộc CNH - HĐH hiện nay nói riêng.

Để nâng cao trình độ khoa học công nghệ trong nước đòi hỏi chúng ta phải đồng thời kết họp giữa vấn đề tự nghiên cứu phát triển khoa học trong nước với việc du nhập tiến bộ khoa học công nghệ trên thế giới Với điều kiện thực tế Việt Nam hiện nay chuyển giao công nghệ (CGCN) từ nước ngoài vào trong nước sẽ được ưu tiên trước một bước trong trọng tâm phát triển khoa học công nghệ.

Để đáp ứng yêu cầu thực tế đặt ra, đã có rất nhiều những công trình tài liệu nghiên cứu đề cập đến lĩnh vực CGCN từ nước ngoài vào trong nước ở những góc độ, mức độ khác nhau Với mong muốn góp một tiếng nói chung vào việc nâng cao hoạt động CGCN nước ngoài vào Việt Nam, và góp phần hoàn thiện hơn một bước những kiến thức liên quan hoạt động CGCN nước ngoài vào Việt Nam, khoá luận tốt nghiệp có đề tài :

“Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động chuyển giao công nghệ nước ngoài tại Việt Nam” với những kiến thức về lý luận và thực tế liên quan đến hoạt động CNCG,

người viết hy vọng rằng đây sẽ là một tài liệu phản ánh chân thực về tình hình CGCN và những giải pháp để nâng cao hiệu quả.

Trang 2

Khoá luận này đi vào nghiên cứu những lý luận chung nhất về công nghệ và CGCN trên cơ sở kết hợp phân tích đánh giá thực trạng về công nghệ và CGCN cũng như điều kiện thực tế của Việt Nam từ đó đi đến xây dựng một hệ thống các chỉ tiêu phản ánh một giải pháp công nghệ thích hợp với Việt Nam.

Và tiếp đó là chú trọng hướng vào việc nghiên cứu các vấn đề liên quan đến hoạt động CGCN trong mỗi doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu của khoá luận là kết họp giữa nghiên cứu lý luận và thực nghiệm thực tế dựa trên quan điểm duy vật biện chứng.

Khoá luận này được xây dựng trên cơ sở đánh giá phân tích tổng họp các tài liệu,

số liệu, thông tin thực tế liên quan đến CGCN cùng với việc tham khảo những kiến thức

lý luận trong chương trình giảng dạy ở trường Đại học Ngoại thương qua các môn học như: Kinh tế ngoại thương; Quan hệ kinh tế Quốc tế; Đầu tư nước ngoài; Chuyển giao công nghệ; Thanh toán quốc tế; Kỹ thuật nghiệp vụ Ngoại thương; Phân tích hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu và các môn học cơ bản, chuyên ngành khác Khoá luận này còn xây dựng trên cơ sở tham khảo những định hướng của Đảng và Nhà nước về phát triển khoa học công nghệ.

Ngoài lời nói đầu và kết luận ra khoá luận được chia làm 3 chương sau: Chương I: Vai trò của hoạt động CGCN với sự phát triển kỉnh tế của Việt nam

Chương II: Tình hình hoạt động CGCN tại Việt Nam trong thời gian qua Chương III: Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động chuyển giao công nghệ nước ngoài vào Việt Nam.

Do trình độ và thời gian có hạn nên khoá luận này không tránh khỏi thiếu sót, rất mong nhận được sự góp ý của thầy cô và các bạn.

VŨ THẾ ANH, AI CN9

Trang 3

CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHUYÊN GIAO CÔNG NGHỆ N Ớc

Qua đây, tôi xin chân thành cảm ơn Thạc sỹ Bùi Thị Lý, người đã tận tình hướng dẫn tôi trong việc hoàn thành khoá luận này.

Trang 4

1.1 Khái niêm về công nghê

Công nghệ là gì? Có nhiều định nghĩa khác nhau về công nghệ Mỗi định nghĩa đề cập đến công nghệ ở những phương diện khác nhau.

-ỳ Công nghệ theo cách hiểu của các nhà khoa học thì “công nghệ” là hệ thống các

giải pháp được tạo nên bởi sự ứng dụng các tri thức khoa học để giải quyết một vấn đề thực tiễn.

-ỳ Theo các nhà quản lý và các nhà kinh tế học nói một cách tổng quát “công nghệ” là hệ thống kiến thức về quy trình và kỹ thuật chế biến vật chất hoặc chế biến

thông tin nhằm biến đổi các nguồn lực tự nhiên thành các nguồn lực sử dụng.

-ỳ Theo tổ chức phát triển công nghiệp liên hiệp quốc UNIDO (United Nations Industrial Development Orgnization) “công nghệ” là việc áp dụng khoa học vào công

nghệ bằng cách sử dụng những nghiên cứu và xử lý có một hệ thống và có phương pháp.

-> Theo Uỷ ban kinh tế xã hội Châu Á - Thái Bình Dương ESCAP (Economic and

Social Commision for Asia and Pacific), “công nghệ” bao gồm tất cả các kỹ năng, kiến

thức, thiết bị và phương pháp sử dụng trong sản xuất, chế tạo hoặc dịch vụ công nghiệp, dịch vụ quản lý, công nghệ luôn luôn gắn liền với quá trình sản xuất trực tiếp Định nghĩa này đã được mở rộng khái niệm ứng dụng của công nghệ vào các lĩnh vực quản lý

Trang 5

và dịch vụ Định nghĩa này được áp dụng rộng rãi, đánh dấu một bước ngoặt lịch sử của quan niệm về công nghệ.

-ỳ về phương diện kinh doanh khái niệm “công nghệ” được định nghĩa như sau:

“Công nghệ” là hệ thống các giải pháp mà con người sử dụng trong quá trình thực hiện,

như chế tạo một sản phẩm, xây dựng một công trình hay thực hiện một dịch vụ.

Như chúng ta điều biết, khoa học và công nghệ khác nhau về bản chất mặc dù có quan hệ ngày càng mật thiết Khoa học nhằm đạt đến sự tiến bộ của nhận thức trong khi

đó công nghệ áp dụng nhận thức nhằm tìm cách biến đổi thực tại Khoa học thường gắn với các khám phá, công nghệ gắn với hàng hoá dịch vụ Công nghệ luôn là loại hàng hoá

vô hình được mua bán trên thị trường thông qua hoạt động chuyển giao công nghệ.

1.2 Các yểu tổ cẩu thành công nghê

1.2.1 Hình thái vật chất của công nghệ

Hình thái vật chất của công nghệ được gọi là phần cứng (hardware) hay gọi tắt là trang thiết bị (technoware) bao gồm máy móc thiết bị, công cụ, hạ tầng kỹ thuật (các giải pháp đã được vật chất hoá).

1.2.2 Thông tin (informware)

Thông tin là các sơ đồ, bản vẽ, thuyết minh, quy trình, phương pháp dự án, mô tả sáng chế, chỉ dẫn kỹ thuật được thể hiện trong các ấn phẩm và các phương tiện lưu trữ thông tin khác.

Phần thông tin rất quan trọng nó quyết định phần lớn sự thành công hay thất bại của chuyển giao công nghệ Nó được tiến hành tìm kiếm trong một thời gian dài và được

Trang 6

hoàn thiện trước thời gian ký hợp đồng.

1.2.3 Thiết chế (Orgaware)

Thiết chế là cơ cấu tổ chức, quản lý, là động lực quan trọng thúc đẩy chuyển giao công nghệ bao gồm sự liên hệ, bố trí sắp xếp, đào tạo đội ngũ cho các hoạt động như phân chia nguồn lực, tạo mạng lưới, lập kế hoạch, kiểm tra, tiến hành.

1.2.4 Yểu tổ con người (Humanware)

Yếu tố con người bao gồm kiến thức, kỹ năng công nghệ, kinh nghiệm sản xuất, kỷ luật sản xuất và tính sáng tạo.

Ba yếu tố thông tin, thiết chế, yếu tố con người gộp lại gọi là phần mềm của công nghệ (Software)

1.3 Phân loai công nghê

1.3.1 Căn cứ vào mức độ tiên tiến của công nghệ

Căn cứ vào mức độ tiên tiến của công nghệ chia làm 3 loại công nghệ chính:

Trang 7

+ Tiêu hao một lượng lớn về chi phí (R&D) công nghệ.

+ Áp dụng những giải pháp hoặc kiến thức khoa học mới nhất, sử dụng nhiều phát minh sáng chế mới.

+ Trình độ tự động hoá cao.

+ Vận dụng phức hợp nhiều giải pháp công nghệ.

+ Có tác dụng thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghệ khác.

Tuy nhiên, khái niêm công nghệ cao chỉ có ý nghĩ tương đối, khái niệm này biến đổi theo thời gian, và được hiểu không giống nhau ở các nước có trình độ công nghệ khác nhau.

Một công nghệ cao được hiểu theo những tiêu chí ở trên quá thiên về mặt kỹ thuật,

nó chưa tính đến khía cạnh thương mại, bởi lẽ có công nghệ cao chưa hẳn đã đảm bảo thành công về mặt thương mại vì nó phụ thuộc và sự chấp nhận của thị trường Do đó đứng trên góc độ doanh nghiệp, khi đánh giá công nghệ không thể tách rời các yếu tố kỹ thuật ra khỏi các yếu tố thương mại Tóm lại một công nghệ được coi là công nghệ cao hiện đại còn cho phép nhà đầu tư đạt được hiệu quả kinh doanh tương ứng thể hiện ở mức độ sinh lợi, giá trị gia tăng, năng suất cao hơn các công nghệ tương tự.

1.3.2 Căn cứ vào mức độ hàm lượng các nguồn lực trong công nghệ Chia

làm 3 loại công nghệ chính:

- Công nghệ có hàm lượng lao động cao (Labour intensive): may mặc, dệt, lắp ráp.

- Công nghệ có hàm lượng vốn cao (Capital intensive): đóng tàu cơ khí, khai khoáng.

Trang 8

- Công nghệ có hàm lượng tri thức cao (Knowledge intensive): phần mềm, công nghệ sinh học

Các nước phát triển thuộc tổ chức họp tác và phát triển kinh tế (OECD) đều đã trải

qua một cách tuần tự trong những “bậc thang công nghệ” đó là chuyển dần từ công nghệ

có hàm lượng lao động cao sang công nghệ có hàm lượng vốn và tri thức cao Tuy nhiên

việc giải bài toán “nhảy cóc công nghệ” (thực hiện chu trình công nghệ đứt đoạn: nhảy

từ chu trình công nghệ hiện có sang một chu trình công nghệ cao hơn, tiên tiến hơn của các nước phát triển) là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu đặt ra với các nước đang phát triển trong thời đại ngày nay để rút ngắn khoản cách về trình độ và năng suất của nền sản xuất

so với nền sản xuất của các nước phát triển.

1.4 Xu hưởng phát triển của công nghê thế giới hiên nay

Trang 9

Hiện nay, trên thế giới theo OECD, những ngành mũi nhọn công nghệ cao đang được phát triển mạnh mẽ ở những nước công nghiệp như Mỹ, Nhật, EU và đặc biệt các nước công nghiệp mới (NICs) ở Châu Á; đó là những ngành công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ gia công chính xác trong chế tạo máy, tự động hoá, năng lượng mới, công nghệ hàngkhông vũ trụ Đây là những ngành thể hiện những xu thế phát triển chủ yếu hiện nay của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ thế giới Nó đưa vai trò của các lợi thế so sánh cạnh tranh có tính truyền thống như tài

nguyên, vốn, sức lao động xuống hàng thứ yếu sau trình độ công nghệ Tổ chức hoạt động khoa học có tính sáng tạo sẽ là nền tảng của sự phát triển thịnh vượng và giàu có của mỗi quốc gia và xã hội.

Điện tử tin học, công nghệ sinh học và vật liệu mới là ba nội dung cơ bản nhất của cách mạng công nghệ, của hệ thống công nghệ thời đại Nói đến cách mạng công nghệ tất nhiên là còn phải đề cập tới các hướng phát triển khác như: công nghệ vũ trụ, công nghệ đại dương, công nghệ tổng họp hạt nhân nhưng đó là những hướng công nghệ đặc trưng cho một số ít siêu cường về kinh tế và khoa học kỹ thuật không mang tính phổ cập Hơn nữa những tiến bộ trong các hướng này phần lớn do những thành tựu mới của điện

tử tin học, công nghệ sinh học và vật liệu mới quyết định Ba hướng công nghệ cơ bản nói trên phát triển không tách rời nhau và thâm nhập vào nhau tạo điều kiện cho nhau phát triển Cách mạng công nghệ càng phát triển lên cao thì sự thâm nhập vào nhau của các hướng công nghệ ấy càng mật thiết Không có những thành tựu mới của điện tử và tin học thì không thể có các loại vật liệu có tính năng theo đơn đặt hàng, không thể tạo ra các cơ thể sống có tình trạng mong muốn, ngược lại không có vật liệu mới thì cũng không thể có những thành tựu hiện nay của điện tử và tin học Sinh điện tử trong tương lai sẽ là một sự lai ghép thực sự giữa công nghệ sinh học và vi điện tử với sự tham gia của các vật liệu sinh học.

Điện tử tin học, công nghệ sinh học và vật liệu mới là ba hướng công nghệ

mang tính “generic”có khả năng thâm nhập vào hầu hết các lĩnh vực công nghệ

khác nhau của nền kinh tế quốc dân Đó là cơ sở công nghệ để thực hiện sự

Trang 10

nghiệp tái công nghiệp hoá tại các nước một mặt vừa tạo những ngành công

nghiệp mới có tốc độ phát triển rất cao từ 17% - 25% (như công nghiệp điện tử

và công nghiệp sinh học) một mặt góp phần hiện đại hoá và nâng cao hiệu quả

kỉnh tế của các ngành đã cỏ từ trước (như dệt may, da dầy, luyện kim, cống

Trang 11

VŨ THẾ ANH, AI CN9nghiệp ô tô) mang lại cho các nước một mức sống mới, những

giá trị kinh tế - kỹ thuật mới.

2 Chuyển giao công nghệ

2.1 Khải niệm chuyến giao công nghê

Trong nền kinh tế thị trường, công nghệ luôn được coi là hàng hoá, mà đã là hàng hoá thì tất yếu sẽ có mua và bán, trao đổi và có thị trường tiêu thụ hàng hoá đó Việc mua

và bán đó được gọi chung bằng thuật ngữ CGCN, như vậy 4 yếu tố cấu thành CGCN chính là máy móc (machine), thị trường (market), quản lý (management), tiền (money) gọi tắt là 4 M.

CGCN được hiểu đơn giản là mang kiến thức kỹ thuật vượt qua một giới hạn trong hay ngoài nước Thực ra CGCN là việc tiếp nhận công nghệ nước ngoài và là quá trình vật lý, trí tuệ, một quá trình đi tìm kiếm với việc huấn luyện toàn diện của một bên về sự hiểu biết học hỏi của một bên khác.

Bên bán là: “bên giao công nghệ” là một bên gồm một hay nhiều tổ chức kinh tế,

khoa học, công nghệ và tổ chức có tư cách pháp nhân hoặc cá nhân ở nước ngoài có công nghệ chuyển giao vào nước khác Do xuất phát từ nhu cầu đổi mới và cải tiến công nghệ của các nước chủ công nghệ, các nước thường xuyên chuyển giao công nghệ và thiết bị

đã bắt đầu bão hoà trên thị trường chứ không phải chuyển giao công nghệ mới nhất.

VŨ THẾ ANH, Al CN9

Trang 12

“Bên nhận công nghệ” là một hay nhiều tổ chức kinh tế, khoa học, công nghệ khác nhau

có tư cách pháp nhân hay cá nhân tiếp nhận công nghệ Bên mua công nghệ phải có thông tin, có hiểu biết, có nghiệp vụ kỹ năng cần thiết, mặt khác cũng cần định hướng, hỗ trợ của các cấp quản lý và sự phối hợp của các doanh nghiệp cùng ngành nghề Trong xu thế thời đại hiện nay, khoa học kỹ thuật phát triển như vũ bão, công nghệ liên tục được cải tiến và đổi mới Do đó, CGCN góp vốn bằng công nghệ thực chất là một cuộc mua bán, xuất nhập hàng hoá đặc biệt, có những yếu tố lượng hoá được, có những yếu tố không thể lượng hoá được, có những ảnh hưởng trực tiếp của tương lai Tuy nhiên, theo

thông lệ quốc tế, hai bên “mua” và “bán” công nghệ bị ràng buộc lẫn nhau bằng họp

đồng chuyển giao công nghệ Trong họp đồng CGCN, việc xác định giá cả và phương thức thanh toán hết sức quan trọng, cần được xem xét và tiếp nhận một cách có hệ thống Việc nhận dạng đánh giá và phân tích công nghệ phải đặt trong tổng thể: Phân tích thị trường, phân tích tài chính và kinh tế của dự án Chỉ có như vậy mới đánh giá được công nghệ một cách họp lý, bảo đảm tính cạnh tranh và lợi nhuận cho dự án.

2.2 Nôi dung chuyến mao công nghê

2.2.1 Chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng các đổi tượng sở hữu công nghiệp

Đối tượng sở hữu công nghiệp bao gồm các đối tượng sau:

- Sáng chế (invention): là một giải pháp kỹ thuật mới so với trình độ kĩ thuật thế giới, có tính sáng tạo, có khả năng áp dụng vào thực tiễn sản xuất kinh doanh và trong các lĩnh vực kinh tế xã hội khác.

- Giải pháp hữu ích: là các giải pháp kĩ thuật mới so với trình độ kĩ thuật ở Việt Nam và có khả năng áp dụng vào thực tế sản xuất kinh doanh ở Việt Nam.

- Kiểu dáng công nghiệp (industrial design): là hình dáng bên ngoài của sản phẩm, được thể hiện bằng đường nét, hình khối, màu sắc hoặc sự kết hợp những yếu đó, có tính mới so với thế giới và dùng làm mẫu để chế tạo sản phẩm công nghiệp hay thủ công nghiệp và để phân biệt sản phẩm này với sản phẩm khác cùng loại.

- Nhãn hiệu hàng hoá (trade mark): Nhãn hiệu hàng hoá có thể là dấu hiệu, biểu

Trang 13

tượng, tên gọi, màu sắc, từ ngữ, hình ảnh hay sự kết hợp các yếu tố đó để phân biệt hàng hoá, dịch vụ cùng loại của các cơ sở sản xuất kinh doanh khác nhau.

- Tên gọi xuất xứ hàng hoá (Origin): là tên gọi của một loại hàng hoá gắn liền với một địa danh nổi tiếng mà ở đó sản phẩm được sản xuất ra với các tính chất, chất lượng đặc thù dựa trên điều kiện địa lí độc đáo và ưu điểm bao gồm các yếu tố tự nhiên, con người hoặc kết họp cả hai yếu tố đó.

2.2.2 Chuyển giao thông qua việc mua bán, cung cấp đổi tượng sau:

- Phương án công nghệ, quy trình công nghệ.

- Tài liệu thiết kế sơ bộ và thiết kế kỹ thuật.

- Công thức, bản vẽ sơ đồ, bản biểu.

- Thông số kỹ thuật hoặc kiến thức kỹ thuật chuyên môn khác.

- Bí quyết kỹ thuật - công nghệ (có thể hoặc không có thiết bị kèm theo).

Bí quyết kỹ thuật là những kinh nghiệm hoặc kiến thức kỹ thuật để sản xuất

những sản phẩm nhất định hoặc để áp dụng một quy trình công nghệ nào đó một cách tốt nhất hoặc để nâng cao chất lượng một sản phẩm kỹ thuật nào đó mà nếu không có kinh nghiệm và kiến thức này thì không thể sản xuất được sản phẩm hoặc không thể tiến hành việc sản xuất một cách chính xác và hiệu quả kinh tế như thế.

2.2.3 Thực hiện các hình thức dịch vụ và tư vẩn sau:

- Hỗ trợ trong việc lựa chọn công nghệ, hướng dẫn lắp đặt thiết bị, vận hành thử

Trang 14

các dây chuyền thiết bị nhằm áp dụng công nghệ được chuyển giao.

- Tư vấn quản lý công nghệ, tư vấn quản lý kinh doanh, hướng dẫn thực hiện các quy trình công nghệ được chuyển giao.

- Đào tạo huấn luyện, nâng cao trình độ chuyên môn, quản lý công nhân, cán bộ

kỹ thuật và cán bộ quản lý để nắm vững công nghệ được chuyển giao.

- Nghiên cứu, phân tích, đánh giá, nghiên cứu cơ hội, nghiên cứu tiền khả thi và khả thi các dự án đầu tư và đổi mới công nghệ.

- Thực hiện dịch vụ về thu nhập, xử lý và cung cấp thông tin về thị trường công nghệ, pháp lý, tài nguyên và môi trường.

Các hoạt động thuần tuý nhập khẩu máy móc, thiết bị, thông thường không được coi là CGCN.

2.3 Cảc hình thức và các dòng chuyến giao công nghê

2.3.1 Cảc hình thức chuyến giao công nghệ

Chuyển giao công nghệ thông qua hoạt động đầu tư trực tiếp nước

Trang 15

- Công nghệ được đưa vào cùng với họp đồng đầu tư trực tiếp từ nước chuyển giao.

- Nhà đầu tư nước ngoài đồng thời là người nắm công nghệ và sử dụng công nghệ.

- Công nghệ được sử dụng để thực hiện dự án mà nhà đầu tư nước ngoài bỏ vốn dưới một hình thức và mức độ nào đó.

Hỗ trợ kỹ thuật và nhượng quyền (ỉicense)

Hỗ trợ kỹ thuật và nhượng quyền thực chất là hình thức mua bán loại hàng hoá đặc biệt - đó là công nghệ Tham gia vào quá trình này là hai bên hoàn toàn độc lập nhau, không bị ràng buộc về tài chính Đây chỉ là hình thức CGCN điển hình và phổ biến nhất.

Hợp đồng “chìa khoá trao tay ”

Hợp đồng chìa khoá trao tay là thoả thuận giao cho nhà thầu (bên giao công

nghệ) thực hiện mọi bước từ đầu đến cuối của một dự án đầu tư (kể cả các dịch

vụ tư vấn, quản lý, thiết kế kỹ thuật và các dịch vụ khác) cho đến khi dự án sẵn

sàng đi vào sản xuất thương mại hoặc được sử dụng ngay.

Hợp tác nghiên cứu cùng phát triển công nghệ

Họp tác nghiên cứu cùng phát triển công nghệ là hình thức chuyển giao công nghệ

mà hai bên cùng xây dụng một dụ án công nghệ trên cơ sở thế mạnh vốn có của mỗi bên, các bên cùng tiến hành nghiên cứu phát triển dụ án công nghệ đó theo nguyên tắc cùng đầu tu cùng chịu rủi ro để tạo ra một giải pháp công nghệ mới.

Đây là hình thức các công ty nuớc sở tại, các chính phủ rất kỳ vọng và tạo mọi điều kiện uu đãi, vì nó thể hiện đầy đủ tính tích cục của một cuộc CGCN theo đúng nghĩa:

Trang 16

- Thục hiện đúng nguyên tắc: cùng đầu tu, cùng chịu rủi ro.

- Tận dụng đuợc thế mạnh của mỗi bên, tạo ra thế mạnh chung mà truớc đó mỗi bên không hề có.

- Mỗi bên đều tham gia tích cục vào quá trình tạo ra công nghệ, học hỏi lẫn nhau.

2.3.2 Các dòng chuyển giao công nghệ chủ yểu trên thị trường thể giới

Dòng chuyển giao công nghệ giữa các nước phát triển sang các nước đang phát triển (chuyển giao công nghệ Bắc - Nam)

Dòng CGCN Bắc - Nam là dòng CGCN đuợc thục hiện chủ yếu từ các nuớc công nghiệp phát triển ở Bắc bán cầu sang các nuớc đang phát triển ở Nam bán cầu.

Dòng CGCN này đuợc diễn ra ồ ạt từ đầu những năm 70 của thế kỉ 20, khi

mà các nuớc công nghiệp phát triển nhu Mỹ và các nuớc Tây Âu chuyển một số

bộ phận công nghiệp gây ô nhiễm môi truờng, tiêu tốn nhiều tài nguyên nhu:

khai khoáng, khai thác dầu khí sang các nuớc đang phát triển để tập trung đi

vào nghiên cứu phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn có trình độ kỹ thuật

cao Hơn nữa, vào những năm 70 các nuớc đang phát triển đang trong giai đoạn

đầu của quá trình CNH - HĐH nên rất cần CGCN từ các nuớc phát triển Vì vậy

dòng CGCN này càng có điều kiện phát triển Cho đến nay dòng CGCN này vẫn

Trang 17

còn tiếp tục phát triển mạnh mẽ bởi lẽ nhu cầu nhập khẩu công nghệ hiện đại từcác nước phát triển để phát triển nền kinh tế đối với các nước phát triển vẫn còn thiết yếu và tất yếu Dòng chuyển giao công nghệ này chủ yếu được thực hiện thông qua hình thức FDI.

Có thể đon cử một số trường họp điển hình trong dòng CGCN này như: đầu tư của tập đoàn IBM, Motorola của Mỹ vào Trung Quốc, đầu tư của tập đoàn dầu khí BP vào các nước dầu lửa Nam Mỹ, vào các nước Đông Nam Á trong đó có Việt Nam.

Chuyển giao công nghệ giữa các nước đang phát triển (chuyển giao Nam - Nam)

Với nguồn tín dụng của chính phủ Italia, một hệ thống công nghệ pilot về thông tin (TIPS) đã được hình thành với mạng lưới thông tin phát triển đa ngành, trong đó thông tin khoa học kỹ thuật cần cho sự phát triển kinh tế của các nước tham gia được trao đổi thông qua mạng lưới liên lạc bằng vệ tinh Mười thành viên ban đầu tham gia vào hệ thống TIPS là: Trung Quốc, Kênia, Peru, Hy Lạp, Philipin, Mehico, Braxin, Pakistan, ấn

Độ Zimbabuê Mục tiêu của TIPS là thúc đẩy CGCN và họp tác kinh tế nhằm khai thác các nguồn lực và khả năng của các ngành công nghệ thuộc các khu vực của chính phủ, công cộng và tư nhân, các tổ chức nghiên cứu, các tổ chức tài chính, các cơ quan chuyên ngành về phát triển TIPS cũng nhằm vào việc phát triển các cơ hội hợp tác và nâng cao công nghệ, khuyến khích đầu tư và các chương trình phối hợp Hiện nay TIPS bao gồm các lĩnh vực sau: máy nông nghiệp sinh khối, công nghệ sinh học, điện tử, nghề cá, máy dệt, năng lượng mặt trời.

Từ cuối những năm 60 của thế kỷ 20 đến nay dòng CGCN Nam - Nam bắt đầu xuất hiện và có xu hướng gia tăng Tuy nhiên khối lượng CGCN theo dòng Nam - Nam vẫn chưa nhiều, và chủ yếu tập trung vào các nước NICs.

Đòng chuyến giao công nghệ giữa các nước công nghiệp phát triến với nhau

Dòng chuyển giao công nghệ này được đánh giá là dòng chuyển giao công

nghệ lởn nhất Ví dụ trong tồng số vốn đầu tu ra nước ngoài, đầu tu của Mỹ sang

VŨ THẾ ANH, AI CN9 các nước công nghiệp phát triển chủ yếu tập trung vào các lĩnh

Trang 18

vực công nghệ cao chưa bao giờ nhỏ hơn 60%, tỷ lệ tương ứng của Anh là 80% và của Pháp là 70% so với tổng giá trị đầu tư ra nước ngoài của các nước này.

Dòng chuyển giao công nghệ thông qua hình thức mua lại và sáp nhập các công ty.

Ngày nay cạnh tranh giữa các công ty lớn diễn ra ngày một gay gắt và khốc liệt, để tồn tại trong điều kiện cạnh tranh thì việc nắm bắt những công nghệ tiên tiến nhất, những trình độ hoàn hảo nhất đang trở thành yếu tố then chốt chi phối chiến lược hoạt động và phát triển của mỗi công ty Vì vậy trong xu thế thời đại ngày nay việc các công ty, các tập đoàn sáp nhập, liên kết nhau để cùng nhau đầu tư nghiên cứu tìm ra công nghệ mới nhất nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh và giữ vững thị phần cùng nhau hưởng lọi là một xu hướng phổ biến.

Vào những năm 90 xu hướng này đã bắt đầu xuất hiện ở Mỹ và phổ biến trong ngành điện tử với các công ty AT&T, Nortel, IBM, Compaq, Lucent, Ericsson

Dòng chuyển giao công nghệ từ các nước phát triển sang các nước NICs và tới các nước đang và chậm phát triển theo mô hình “đàn sếu bay”.

Do sự phát triển nhanh chóng của cuộc cách mạng khoa học công nghệ đã

thúc đẩy mạnh mẽ quá trình đổi mới cơ cấu kinh tế của các nước phát triển, cũng

như chu kỳ sống của công nghệ và sản phẩm của các nước này ngày càng rút

ngắn Do đó để khắc phục được tình trạng lão hoá sản phẩm, các nước tư bản

phát triển đã di chuyển một bộ phận sản xuất công nghiệp, phần lớn là máy móc

ở giai đoạn lão hoá sang các nước kém phát triển hơn để tiếp tục sử dụng, kéo

dài thêm chu kỳ sống của sản phẩm Vào những năm 70 khi những cuộc khủng

hoảng cơ cấu nổ ra, trong chiến lược tái triển khai công nghiệp lúc đó, các nước

Trang 19

tư bản phát triển đã di chuyển một bộ phận công nghiệp có kỹ thuật đơn giản

dùng nhiều lao động và gây ô nhiễm môi trường bao gồm các ngành như: quần

áo, giầy dép, đồ chơi, hàng điện tử đơn giản công nghiệp khai khoáng sang các

nước NICs Châu Ả nhu (Hàn Quốc, Đài Loan, Hồng Kỏng) Và các nước tu bản

Trang 20

VŨ THẾ ANH, AI CN9phát triển tiếp tục đầu tư vào ngành mới kỹ thuật cao hơn như:

điện tử, tin học, sinh học, vật liệu mới, tự động hoá Vào cuối thập kỷ 70 đến thập kỷ 90 của thế kỷ 20, làn sóng CGCN thứ hai được bắt đầu từ các nước NICs sang các nước đang phát triển như Thái Lan, Malaixia, Inđônêxia tới Philipines, Trung Quốc, Việt Nam

2.4 Giá cả và phương thức thanh toán trong chuyến giao công nghê

2.4.1 Giá cả trong chuyến giao công nghệ

2.4.1.1 Các yểu tổ ảnh hưởng đến giá cả chuyển giao công nghệ

Công nghệ là một loại hàng hoá đặc biệt nên không có giá cả quốc tế hay giá cả quốc gia cho mỗi công nghệ như hàng hoá thông thường khác Việc mua bán công nghệ hầu như phụ thuộc vào người bán hay nước chuyển giao định đoạt phần nhiều Do vậy nước được chuyển giao hay nước mua công nghệ phải xem xét những yếu tố sau đây để thoả thuận:

- Lợi nhuận do công nghệ được chuyển giao mang lại.

- Tính mới của sản phẩm.

- Khả năng thị trường tiêu thụ cho sản phẩm sản xuất theo họp đồng CGCN.

- Khối lượng sản phẩm.

- Chất lượng sản phẩm và giá thành.

- Nguy cơ cạnh tranh (của sản phẩm cùng loại hay sản phẩm thay thế).

- Khả năng cung ứng nguyên vật liệu, phụ tùng.

Trang 21

- Thời hạn hiệu lực của các đối tượng sở hữu công nghiệp.

- Các điều kiện liên quan đến độc quyền, lãnh thổ áp dụng, phạm vi thị trường.

- Phương thức thanh toán, đồng tiền dùng để thanh toán.

- Các điều kiện bảo hành.

- Các luật lệ về thuế, các phí tổn do luật pháp của nước thuộc bên bán và bên mua qui định.

- Số người muốn bán công nghệ tưong tự và số người muốn mua.

2.4.1.2 Cơ sở đánh giá và định giá công nghệ

Đánh giá công nghệ là việc định lượng, phân tích và xem xét công nghệ trên ba khía cạnh: Đồng bộ - tiến bộ - thích họp để từ đó quyết định Việc lựa chọn và đánh giá công nghệ là công việc hết sức phức tạp nhưng hết sức quan trọng.

Tính đồng hộ Công nghệ có tính mục tiêu cụ thể, công nghệ nào sản phẩm đó, ứng

với mỗi công nghệ có một sản phẩm nhất định do vậy sự đồng bộ của công nghệ thể hiện khía cạnh vật chất của công nghệ, đảm bảo cho công nghệ có đầy đủ các giải pháp để đạt được mục tiêu đã định.

Tính tiến bộ (hay tính hiện đại): Tính tiến bộ hay tính hiện đại của công nghệ được

thể hiện qua sản phẩm của công nghệ Đánh giá mức độ tiên tiến của sản phẩm hay đánh giá công nghệ ở quá trình sản xuất biểu hiện ở thế hệ thiết bị, thời hạn hiệu lực của các đối tượng sở hữu công nghệ có liên quan, tuổi thọ, việc giảm đầu vào hay tăng đầu ra.

Tính thích hợp: Tính thích họp của công nghệ khá phức tạp Nó đòi hỏi

Trang 22

phải xem xét nhiều tiêu chuẩn liên quan tới hàng loạt tác nhân như: sự thích ứng

với môi trường xung quanh, khả năng đáp ứng kế hoạch hoá theo chiều ngang và

bao quát mục tiêu ngắn hạn đã được đề ra Ngoài ra tính thích hợp của bất kỳ

công nghệ nào còn được xác định bởi chiến lược phát triển quốc gia - một sự

phát triển mang tính tự sáng tạo (tự lực và tự trị) Công nghệ là một yếu tố cơ

bản của cơ cấu kinh tế mà nó trực thuộc, thí dụ: đối với các nước đang phát triển

có lực lượng lao động dư thừa, không có trình độ cao, không có khả năng sử

dụng công nghệ cao cần nhiều vốn tri thức Tính thích hợp của công nghệ phụ

thuộc rất nhiều vào việc sử dụng công nghệ, nó mang tính năng động Hôm nay

công nghệ này còn thích hợp, nhưng ngày mai thì không, hoặc ngược lại, hôm

nay nó không thích hợp thì ngày mai nó lại thích hợp Vì thế trước khi lựa chọn công nghệ cần quyết định xem loại hàng hoá nào, dịch vụ nào sẽ được sản xuất, tiêu thụ và buôn bán, ai sẽ sản xuất chúng và việc sản xuất, lưu thông chúng sẽ được tổ chức như thế nào.

Ngoài ra còn phải căn cứ vào các chỉ tiêu sau để đánh giá:

- CN sử dụng nhiều trí thức (Knowledge intensive)

- CN sử dụng nhiều vốn (Capital intensive)

- CN sử dụng nhiều lao động (Labour intensive)

Trang 23

2.4.1.3 Phương pháp tính giá công nghệ

Có thể dựa vào doanh thu hoặc lợi nhuận thu được để tính giá công nghệ theo các

tỷ lệ sau:

- Tỷ lệ % của giá trị khối lượng sản phẩm được sản xuất ra hàng năm.

- Tỷ lệ % của giá trị khối lượng sản phẩm được tiêu thụ hàng năm.

- Tỷ lệ % của lợi nhuận thu được hàng năm.

Tuy nhiên, do công nghệ là một đối tượng rất trừu tượng, việc định lượng chính xác giá trị tăng thêm của sản phẩm do công nghệ đem lại là khó khăn và vô cùng phức tạp do đó người ta loại bỏ các yếu tố không mang tính công nghệ trong tính doanh thu

đạt được Để đạt được điều này người ta đưa ra khái niệm “gá bản tịnh” (Net selling

price).

Giá bán tịnh là tổng giá bán sản phẩm dịch vụ mà trong quá trình tạo ra chúng có

áp dụng công nghệ được chuyển giao, tính theo hoá đơn bán hàng sau khi trừ đi các khoản sau:

- Chiết khấu thương mại

- Thuế gián thu

- Hàng tồn kho

- Chi phí quảng cáo, bảo hiểm cho việc bán hàng;

- Thanh toán hoa hồng uỷ thác bán hàng

Trang 24

- Chi phí bảo dưỡng sản phẩm

Trang 25

Chi phí bao bì đóng, vận tải phục vụ bán hàngGiá nhập khẩu CIF và thuế nhập khẩu cán bán thành phẩm, bộ phận chi tiết, linh kiện, phụ tùng.

Để có một đánh giá và tính được giá công nghệ thật chuẩn xác đòi hỏi chúng ta phải nghiên cứu kết họp trên nhiều chỉ số định lượng khác nhau.

2.4.2 Phương pháp thanh toán

Khi đề cập đến các phương pháp tính giá, thì phương pháp thanh toán cũng nên được đưa ra vì nó cũng có ảnh hưởng rất quan trọng đến hiệu quả, tính thực thi của họp đồng CGCN.

Trong họp đồng, các bên có thể lựa chọn một trong các phương thức sau: Góp vốn bằng công nghệ: Giá trị công nghệ được tính thành một số tiền nhất định và số tiền này

được coi là phần góp vốn của bên giao trong liên doanh.

Trả gọn ịLump - sum): Phương thức trả gọn là phương thức theo đó hai bên thoả

thuận định giá của công nghệ bằng một khoản tiền nhất định Bên mua có thể trả gọn một hoặc nhiều lần trong một thời hạn nhất định (thông thường bắt đầu từ khi ký xong họp đồng và kết thúc lúc bên mua sản xuất được sản phẩm đầu tiên).

Phương thức trả kỳ vụ ịRoyalty): là phương thức theo đó bên mua trả dần cho bên

bán một khoản tiền tính bằng tỷ lệ theo chỉ số nhất định trong một thời gian nhất định do hai bên thoả thuận Đối với CGCN từ nước ngoài vào và CGCN trong nước, giá thanh toán cho việc CGCN bao gồm các đối tượng đã nêu ở điều 4 của Nghị định 45/1998 NĐ-

CP, trong đó không kể giá trị máy móc thiết bị kèm theo, phải tuân theo một thời hạn:

Trang 26

- Từ 0-5% giá bán tịnh (net selling price) trong thời gian hiệu lực của hợp đồng.

- Hay từ 0-25% lợi nhuận sau thuế thu được từ việc tiêu thụ sản phẩm được chuyển giao trong thời gian hiệu lực hợp đồng.

- Hay từ 0-8% tổng vốn đầu tư trong trường hợp góp vốn bằng công nghệ

không quá 20% vốn pháp định đối với việc chuyển giao từ nước ngoài vào Việt

Nam và chuyển giao trong nước, giá thanh toán cho việc CGCN không kể giá trị máy móc thiết bị kèm theo, có thể đến 8% giá bán tịnh hay đến 30% lợi nhuận sau thuế, hoặc trong trường họp góp vốn bằng giá trị công nghệ đến 10% tổng số vốn đầu tư đối với công nghệ hội đủ tiêu chuẩn:

+ Công nghệ chuyển giao thuộc công nghệ cao (theo danh mục của Bộ Khoa Học Công Nghệ và Môi Trường công bố trong từng thời kỳ).

+ Công nghệ được chuyển giao có ý nghĩa lớn đến sự phát triển kinh tế, xã hội của vùng sâu vùng xa và miền núi hải đảo.

+ Phần lớn sản phẩm được xuất khẩu (hoặc phí được trả cho công nghệ ở mức cao đối với sản phẩm được xuất khẩu).

+ Đối với những công nghệ đặc biệt, có mức phê duyệt thanh toán cho việc CGCN cao hơn quy định nêu trên Bộ Khoa Học Công Nghệ và Môi Trường sẽ xin ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Kết hợp trả gọn một phần, phần còn lại trả theo kỳ vụ.

Trang 27

Theo kinh nghiệm của một số nước phát triển cho thấy họ không khuyến khích phương thức trả gọn hay góp vốn bằng công nghệ (trả gọn chỉ áp dụng khi bên nhận có thể tiếp thu được toàn bộ công nghệ trong thời gian ngắn xác định), mà họ khuyến khích trả kỳ vụ nhằm gắn quyền lợi và trách nhiệm của bên giao và hiệu quả sử dụng công nghệ trong suốt thời gian áp dụng công nghệ (doanh thu càng cao, sử dụng càng nhiều nhiên liệu, bán thành phẩm và nhân công trong nước thì phí kỳ vụ sẽ tăng tương ứng) Chính sách này cũng nhằm thúc đẩy bên giao liên tục thông báo và chuyển giao những cải tiến, đổi mới công nghệ để duy trì lợi thế cạnh tranh của bên nhận hòng thu được những khoản phí kỳ vụ như mong muốn.

III VAI TRÒ CỦA HOẠT ĐỘNG CGCN 1

Tính tất yếu của chuyển giao công nghệ

1.1 Chuyển giao công nghê là con đường tất yểu để không ngừng đổi mới, nâns cao trình đô lưc lương sản xuất.

Trong thời đại ngày nay, khoa học và công nghệ đang phát triển với một tốc độ vũ bão, là động lực trực tiếp thúc đẩy lực lượng sản xuất mỗi quốc gia phát triển Chính sự phát triển kỳ diệu của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại đang tác động sâu sắc đến mọi mặt kinh tế xã hội của mỗi quốc gia Sự phát triển ở mỗi quốc gia dù là quốc gia phát triển hay đang phát triển cũng như chậm phát triển không thể nằm ngoài xu thế phát triển của khoa học và công nghệ Mỗi một trình độ khoa học công nghệ nhất định tạo ra một nền sản xuất tương ứng, song cái đích phát triển của mỗi quốc gia đều hướng tới là sự giàu có phồn vinh, không ngừng nâng cao trình độ khoa học, công nghệ của

Trang 28

nước mình Tuy nhiên luôn có sự chênh lệch về trình độ khoa học, công nghệ giữa các quốc gia bởi quy luật phát triển không đều tạo ra Vì vậy dù là nước tư bản chủ nghĩa phát triển hay các nước đang và chậm phát triển đều phải học hỏi tiếp thu công nghệ của nước ngoài thông qua con đường chuyển giao công nghệ để rút ngắn khoảng cách về trình độ khoa học công nghệ của nước mình so vói nước khác, cũng như phát huy triệt để lọi thế của người đi sau.

1.2 Chuyển giao công nghê là con đường tất yểu để mỗi quốc gia mải quyết tốt các vấn đề khoa hoc nằm ngoài khả năng của mình

Do nhu cầu thực tế sản xuất đặt ra, cũng như các vấn đề có liên quan đến đời sống hàng ngày của mỗi dân tộc mỗi quốc gia đang gặp phải vô cùng rộng lớn, mà bản thân nền khoa học và công nghệ của các quốc gia riêng rẽ không có thể tự mình giải quyết mọi vấn đề đó, do vậy việc hợp tác trong nghiên cứu khoa học, cũng như chuyển giao công nghệ giữa các quốc gia là tất yếu.

1.3 Chuyển giao công nghê là cần thiết để mỗi quốc gia phát huy triêt để lơi thế so sánh tương đối của mình.

Ngày nay khi mà mỗi quốc gia đã ý thức được rằng, nguồn tài nguyên của mỗi quốc gia là có hạn, cũng như mỗi nước chỉ có những lợi thế so sánh tưong đối trong sản xuất một số lĩnh vực cụ thể, do vậy họ luôn luôn tìm tòi con đường khoa học và công nghệ tiên tiến và họp lý nhất để khai và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên của quốc gia mình, cũng như tăng tính cạnh tranh về lợi thế so sánh tương đối của mình, trong đó con đường chuyển giao công nghệ từ nước ngoài luôn được các quốc gia cân nhắc tới.

Trang 29

1.4 Chuyển mao công nghê là con đường cần thiết để các công tv tăng năng lưc canh tranh, đồng thời tránh hàng rào bảo hô kỹ thuât ngày càng tinh vi trên các thi trường.

Ngày nay cùng với xu hướng phát triển mạnh mẽ của thương mại thế giới, thì sự cạnh tranh giữa các tập đoàn, các công ty diễn ra ngày càng khốc liệt, cũng như sự bảo

hộ của các thị trường dân tộc và khu vực ngày càng tinh vi hơn Đứng trước xu thế đó, các công ty, các tập đoàn, các quốc gia phải tính đến khả năng đầu tư nước ngoài và CGCN Đối với các nước đang và chậm phát triển thì việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài

và CGCN từ nước ngoài sẽ giúp họ nâng cao năng lực sản xuất và năng lực cạnh tranh của hãng Với các nước phát triển, các công ty, các tập đoàn họ luôn xác định rằng việc khai thác các thị trường tiềm năng ở nước ngoài bằng cách chuyển các kỹ thuật cơ bản,

bí quyết chế tạo và thiết bị sản xuất ra nước ngoài, và tiến hành sản xuất ngay tại nước nhận CGCN với mức giá thành rẻ do tận dụng được chi phí nhân công và nguyên vật liệu

rẻ song tạo ra hàng hoá có chất lượng cao hơn hẳn các sản phẩm bản địa giúp họ vừa có thể cạnh tranh với hàng hoá của nước bản địa, vừa tránh được hàng rào bảo hộ của nước bản địa.

Việc di chuyển các cơ sở sản xuất cũng như CGCN ra nước ngoài, chính là

việc tạo nguồn hàng xuất khẩu sang các nước thứ ba, cạnh tranh với hàng hoá

của đối thủ khác trên thị trường các nước thứ ba, cũng như ngay trên thị trường

tại khu vực mà tập đoàn tiến hành CGCN và sản xuất Sự kết hợp giữa tính ưu việt về công nghệ cao của các nước phát triển hoặc của các TNCs với lợi thế so sánh về giá

Trang 30

thành các yếu tố sản xuất do việc sản xuất ở nước ngoài và sự quản lý chặt chẽ và hiệu quả của các công ty tập đoàn đã đem lại cho hàng hoá của các công ty một sức cạnh tranh cao trên thị trường.

Qua những phân tích ở trên, qua các cách nhìn nhận khác nhau về chuyển giao công nghệ, chúng ta đã thấy được tính tất yếu của chuyển giao công nghệ trong thời đại ngày nay Một khi mà sự chênh lệch và trình độ công nghệ về mức sống giữa các quốc gia các khu vực khác nhau trên thế giới còn tồn tại thì CGCN còn tồn tại.

2 Vai trò của chuyển giao công nghệ với nền kinh tế và doanh nghiệp

Năng lực công nghệ của mỗi công ty, mỗi quốc gia không tự nhiên mà có, mà là quá trình tích luỹ sàng lọc và không ngừng đào thải CGCN quốc tế là cơ hội quý hiếm không những giúp cho các nước phát triển không ngừng cách tân để tạo cho mình có công nghệ tiên tiến nhất, mà nó còn giúp cho các nước đang và chậm phát triển có đựơc công nghệ cần thiết mà tiết kiệm được chi phí và thời gian.

Thật vậy, đối với bất kỳ một doanh nghiệp nào, thì công nghệ luôn là đối tượng nghiên cứu phân tích để lý giải những thành bại của doanh nghiệp này so với doanh nghiệp khác, luôn là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh trên thị trường của mỗi doanh nghiệp.

Đối với các nước phát triển và các TNCs, từ trước đến nay vẫn theo đuổi

chiến lược “dẫn đầu về công nghệ”, sự dẫn đầu về công nghệ cho phép duy trì

Trang 31

lợi thế cạnh tranh ngay cả khi chênh lệch đã giảm đi, tuy nhiên vị thế “dẫn đầu

về công nghề'’ chỉ có ý nghĩa tương đối theo thời gian, do vậy để duy trì vị trí

dẫn đầu công nghệ buộc các nước phát triển và các TNCs phải tính đến CGCN.

CGCN giúp cho các quốc gia và các công ty này luôn luôn có thể hấp thụ và học

hỏi, và cập nhật được công nghệ mới nhất của đối thủ cạnh tranh Hơn thế nữa

khi áp dụng công nghệ mới, các nước phát triển và các TNCs sẽ thay thế dần các công nghệ và thiết bị lạc hậu (kể cả thiết bị mới chưa sử dụng nhưng đã cũ về nguyên lý công nghệ) Khi đó mong muốn chuyển giao các công nghệ cũ sang các nước khác là tất yếu

để có thể tiếp tục thu lợi từ công nghệ đáng ra phải bỏ đi từ đó lại tạo điều kiện cho các nước phát triển và các TCNs tăng thêm khả năng tài chính để cách tân công nghệ mới của mình Một chi phí để duy trì một nhà máy hoạt động cầm chừng (do đã cũ về nguyên

lý công nghệ) lớn hơn nhiều chi phí dỡ bỏ nó, và tất nhiên nếu có người chịu bỏ tiền để tháo dỡ và mua lại nhà máy đó, công nghệ đó thì lại càng tốt cho các nước phát triển.

Đối với các nước đang và chậm phát triển, CGCN sẽ mang lại cho các nước này những lợi ích cơ bản như:

- Thu hút được vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài kèm theo chuyển giao công nghệ.

- Tiết kiệm được chi phí lớn về R&D.

- Tiếp cận và sử dụng được ngay những công nghệ tiên tiến hơn những công nghệ

Trang 32

đang có trong nước.

- Khai thác và sử dụng hữu hiệu nguyên vật liệu trong nước.

- Tạo công ăn việc làm cho người lao động có trình độ cao.

- Thay thế nhập khẩu, đẩy mạnh xuất khẩu, tăng thu nhập ngoại tệ.

CGCN quốc tế đã và đang tạo cho các nước đang và chậm phát triển những

Trang 33

lợi thế cạnh tranh tương đối bền vững trong một khoảng thời gian nhất định trên thị trường thế giới về một số sản phẩm đặc trưng của mình (theo lợi thế so sánh) trên cơ sở đó có thể đạt được sự tăng trưởng kinh tế với tốc độ cao và từng bước nâng cao mức sống của nhân dân Cho dù trình độ công nghệ của các nước đang và chậm phát triển chỉ đang ở trong giai đoạn đầu CNH - HĐH thấp hơn nhiều so với các nước công nghiệp phát triển nhưng

nếu có chính sách nhập khẩu công nghệ “thích hợp”, khai thác triệt để lợi thế “của kẻ đi sau”, tích cực tham gia vào phân công lao động quốc tế cũng như có chính sách ưu tiên

phát triển cơ sở hạ tầng, đào tạo giáo dục, nghiên cứu và triển khai, thì chắc chắn dần dần

sẽ khắc phục được “nguy cơ tụt hậu” về công nghệ so với các nước công nghiệp phát

1 Khái quát chung về thực trạng công nghệ Việt Nam hiện nay

I 1 Mức đô tiên tiến của công nghê

về toàn cảnh công nghệ Việt Nam có thể khái quát như sau: “Công nghệ Việt Nam ở

mức trung bình kém, cổ gẳng đến 2005 đạt trình độ trung bình khá của khu vực”m

Theo đánh giá của Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường đăng trên tạp chí “Kinh

tể Việt Nam và thể giới,, số 71 xuất bản tháng 6 / 1999, và cũng theo báo cáo của Bộ Khoa

học Công nghệ và Môi trường trình Chính phủ cho thấy một tổng quan về công nghệ Việt Nam Công nghệ Việt Nam lạc hậu so với các nước trên thế giới khoảng 50 đến 100 năm

So với mức trung bình của thế giới thì thiết bị của ta hiện nay lạc hậu từ 2-3 thế hệ hoặc

4-5 thế hệ tuỳ từng lĩnh vực chuyên ngành cụ thể Kết quả điều tra thực trạng máy móc thiết

bị và công nghệ ở 2.292 Doanh nghiệp nhà nước cho thấy hiện có 1.217 doanh nghiệp có các loại máy móc thiết bị hỗn tạp, có xuất xứ từ gần 20 nước trên thế giói khác nhau Trên

II 000 doang nghiệp có 50% máy móc thiết bị đã quá cũ.

Trang 34

Theo một báo cáo khác của Bộ công nghiệp cũng cho hay qua khảo sát ở 727 thiết bị và dây chuyền công nghệ tại 42 nhà máy thì có tới 70% thiết bị mới nhập thuộc thế hệ những năm 50- 60 thế kỷ 20, trên 70% thiết bị đã hết khấu hao, 50% thiết bị được tân trang lại Trình độ công nghệ kỹ thuật và thiết bị máy móc ở các doanh nghiệp nhỏ còn yếu kém hơn Trên 1/2 doanh nghiệp này mua máy móc cũ, điều này dẫn đến sản phẩm kém chất lượng, doanh nghiệp khôngCÓ khả năng đổi mới và sáng tạo ra sản phẩm mới Trong 2.733 doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế đóng trên điạ bàn Hà Nội có 90-92% thuộc loại

V [2]

này

Và theo những đánh giá gần đây nhất cũng cho thấy trình độ đổi mới công nghệ của

nước ta còn nhiều hạn chế về chỉ tiêu đánh giá trình độ tự động hoá mới chỉ có 3% doanh

nghiệp công nghiệp nhà nước sử dụng thiết bị tự động hoá, 39% doanh nghiệp nhà nước

sử dụng thiết bị bán cơ khí Chỉ có 40% số doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đạt trình độ tự động hoá và 45% số doanh nghiệp này đạt trình độ bán tự động1 Với tốc độ đổi mới công nghệ như hiện nay (8-10%/năm) thì sau 10 năm chúng ta mới đổi mới được một thế hệ công nghệ.

Bảng 1: Đánh giá Công nghệ 10 nước ASEAN

(Qua ỷ kiến của 24 công ty Nhật Bản đang hoạt động ở 10 nước ASEAN, thang điểm toi đa là 5)

1m GS - TS Trần Đắc Vụ - Vụ trưởng vụ phỏt triển cụng nghệ Bộ khoa học Cụng nghệ và

Mụi trường - Cụng nghệ Việt Nam đang đứng ở đõu - Thời bỏo kinh tế Việt Nam ngà y

22/3/1995, Tr.12

PI Đoàn Chõu Thanh - Chuyển giao cụng nghệ nước ngoài vào Việt Nam trong cụng cuộc CNH - HĐH nền kinh tế - Luận văn thạc sĩ - Trường Đại học Ngoại thương Nguyễn Mạng Hựng - Thực trạng đầu tư đổi mới cụng nghệ trong doanh nghiệp cụng nghiệp Nhà nước - Tạp chớ kinh tế và dự bỏo số 11/2002

Trang 35

hệ So với các nước trong khu vực công nghệ của ta lùi xa về thế hệ khoảng 15-20 năm trong ngành điện tử, 20 năm trong ngành cơ khí; 3-5 thập kỉ đối với công nghiệp sản xuất giấy in, giấy bao bì 70% công nghệ dệt, sợi, nhuộm đã sử dụng trên 20 năm; công nghệ sản xuất phân bón đã sử dụng từ 25-30 năm2.

Do công nghệ lạc hậu dẫn đến năng suất ở Việt Nam rất thấp, mức hao phí năng lượng nguyên vật liệu trên một đơn vị sản phẩm ở mức cao từ đó làm hạn chế tính cạnh tranh hàng hoá Việt Nam Cụ thể năng suất ở Việt Nam chỉ bằng 30% mức trung bình của thế giới Tiêu hao phí năng lượng so với các nước trên thế giới ở ngành cơ khí bằng 120%, ngành quần áo may mặc sản xuất xuất khẩu 127%, ngành giấy 126%, dệt 110%, ngành than 175%, xăm lốp cao su 204%, hoá chất cơ bản 138%, luyện kim đen 250%, luyện kim

2'15 Nguyễn Mạnh Hựng - Giảm chi phớ sản xuất nông cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm cụng

Trang 36

màu 148%, các sản phẩm kim loại 170%, quạt điện 246% Chi phí đầu vào của công nghệ hiện có khá cao so với công nghệ tiên tiến, ví dụ như tiêu hao điện năng trên đơn vị công suất ở thiết bị sản xuất xi măng cao gấp 1,4 lần; gạch chịu lửa 2,5 lần; trong luyện thép 1,7 lần3.

Chính do yếu tố công nghệ lạc hậu sẽ gây ra một phản ứng dây chuyền đó là nền kinh tế chỉ có thể sản xuất ra sản phẩm có chất lượng trung bình thậm chí thấp, giá thành cao, và sản phẩm sản xuất ra không theo kịp thay đổi về nhu cầu thị trường.

Để có thể đánh giá sát thực hơn nữa về mức độ tiên tiến và năng suất của công nghệ Việt Nam hiện nay, dưới đây người viết sẽ trình bày cụ thể hơn về thực trạng của một số ngành, một số lĩnh vực chủ chốt của Việt Nam hiện nay:

Ngành công nghệ thông tin

So với các ngành khác, ngành công nghệ thông tin được xem là ngành có công nghệ hiện đại nhất ở Việt Nam hiện nay.

Với công nghệ hoàn toàn nhập khẩu, Việt Nam liên lạc trực tiếp với thế giới qua vệ tinh viễn thông, song dung lượng truyền còn thấp, tốc độ mới trên 34 Mbit/ giây, trong khi thế giới đạt tốc độ 2 GbiƯ giây Việc khai thác tính năng của cách mạng thông tin vào mục

đích thương mại ở nước ta cho đến nay chưa được bao nhiêu Thậm chí khái niệm “thương mại điện tử” còn rất mơ hồ và xa lạ với nhiều doanh nghiệp Hiện nay ở Việt Nam mới có

khoảng 27% doanh nghiệp sử dụng Internet Qua khảo sát ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ

cho thấy chỉ có khoảng 3% số doanh nghiệp này tỏ ý quan tâm tới “thương mại điện tử”,

3nghiệp Việt Nam - Tạp chớ kinh tế và dự bỏo số 11/2002

Trang 37

7% mới bắt đầu triển khai và tới 90% không có khái niệm gì về “thương mại điện tử” Đó

là chưa kể đến một số doanh nghiệp vừa và nhỏ không có cả máy Fax lẫn máy vi tính4.

Hiện nay chỉ có khoảng 2% (gần 3.000 doanh nghiệp) trong tổng số doanh nghiệp Việt Nam có Website riêng, và khoảng 8% số doanh nghiệp tham gia có tính phong trào

hoặc mới bắt đầu đi vào thử nghiệm Đã thế số doanh nghiệp tham gia “thương mại điện tử” chủ yếu dừng lại ở giai đoạn 1 và 2 của quy trình giao dịch “thương mại điện tử” nên

hiệu quả còn thấp Có tới 97% số doanh nghiệp chưa thực hiện thanh toán qua ngân hàng

Với 90% số doanh nghiệp chưa tham gia “thương mại điện tử”, đây thực sự là một vấn đề

đáng lo ngại5.

Cho đến nay mói có khoảng chục sản phẩm điện tử - tin học mang thương hiệu Việt Nam do các công ty trong nước thiết kế, chế tạo như (Vietronics, Gvec, VTB, VTD, Setro, Jec ), máy tính cá nhân (CMT, Genpaciíic, FPT, Green Mekong, VTB ) số doanh nghiệp tham gia tăng nhanh, nhưng doanh số không lớn, không đứng vững trên thị trường và không có sức mạnh cạnh tranh ngay cả với các sản phẩm điện tử nước ngoài sản xuất tại Việt Nam.

Ngành sinh học

Dựa trên công nghệ sinh học để thực hiện chiến lược công nghiệp hoá là một bước

4|fi Kỳ Minh - Bảo Chõu - Triển vọng của ngành cụng nghệ thụng tin ở nước ta - Tạp

Trang 38

quan trọng để thúc đẩy công nghiệp hoá ở nông thôn Vì nước ta là một nước nông nghiệp, 80% số dân ở nông thôn, sản xuất nông nghiệp chiếm 27,2%6 Công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn liền với công nghiệp hiện đại hoá nông thôn đúng theo tinh thần văn kiện Đại hội lần thứ VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của ngành sinh học.

Công nghệ sinh học bao gồm từ kỹ thuật chọn, lai tạo giống truyền giống, công nghệ

vi sinh, công nghệ mô, công nghệ tế bào đến công nghệ di truyền, công nghệ ADN có ý nghĩa rất lớn đối với phát triển toàn diện ở Việt Nam một cách bền vững, với sự bảo vệ và cải thiện môi trường thiên nhiên và môi trường sinh thái.

về công nghệ sinh học, trên thực tế Việt Nam mới dừng lại ở 2 sản phẩm là rượu cồn

và bia Những sản phẩm hết sức quan trọng khác của công nghệ sinh học như kháng sinh, axit amin, axit hữu cơ, dung môi hữu cơ có mặt trên thị trường Việt Nam đều là sản phẩm nhập ngoại Công nghiệp nhẹ, chế biến thực phẩm không đủ sức cạnh tranh với các nước trong khu vực, đang chao đảo do thiếu vốn, thiếu vốn thiếu công nghệ.

Thành tựu của chúng ta trong áp dụng công nghệ sinh học mới chỉ là những bước sơ khai, do chúng ta ít sáng tạo, mới chỉ ứng dụng máy móc, dập khuôn thành tựu khoa học

kỹ thuật nước ngoài, thiếu đầu tư chiều sâu.

UNESCO đã có sáng kiến giúp cho các nước đang phát triển đi vào công nghệ sinh học và nước ta về danh nghĩa là thành viên của trung tâm công nghệ gen, công nghệ sinh học quốc tế, nhưng trên thực tế cho đến nay còn ít tham gia vào các hoạt động CGCN quốc tế về lĩnh vực này.

618 GS Nguyễn Đỡnh Phan - CNH - HĐH nụng nghiệp nụng thụn - Tạp chớ KCM

thỏng 3/1998, Tr.3.

Trang 39

Ngành cơ khí chế tạo

Ngành cơ khí chế tạo của Việt Nam lạc hậu từ 3-5 thế hệ (khoảng 50-100 năm) so với thế giới Hệ số cơ giới hoá trong các lĩnh vực sản xuất công nghiệp của Việt Nam đạt khoảng 50% (còn ở giai đoạn đầu của cơ khí hoá), tỷ lệ tự động hoá không đáng kể, nhiều khâu lao động còn thủ công.

Cả nước hiện nay có khoảng 39.000 máy công cụ thì trong đó hơn 10.000 chiếc là do Việt Nam tự chế tạo từ những năm 50 của thế kỷ 20, số còn lại nhập từ Liên Xô (cũ) và Đông Âu đã lạc hậu ngay từ lúc lắp đặt, chỉ có 1% là máy hiện đại mới nhập gần đây Những minh chứng sau cho thấy sự yếu kém của ngành cơ khí nước ta: Việt Nam mới chỉ đóng được tàu đi biển trọng tải lớn nhất là 6,5 vạn tấn song động cơ chủ yếu là nhập khẩu (tàu Vĩnh Thuận do nhà máy đóng tàu Bạch Đằng thực hiện) Trong khi đó các nước trên thế giới đã đóng tàu chở hàng có trọng tải 20 vạn tấn, tàu chở dầu 1 triệu tấn.

Theo ông Nguyễn Xuân Chuẩn, Thứ truởng Bộ công nghiệp chủ tịch hội kỹ sư ô tô

Việt Nam cho biết: “ngành công nghiệp ô tô Việt Nam mới được hình thành song công

Trang 40

nghệ không tương xứng với trình độ thể giới, công nghệ còn nghèo nàn lạc hậu, 70% sổ lượng công nghệ cần phải được thay thể tinh từ năm 1995 đến năm 2000 Chúng ta mới chế tạo hoàn chỉnh động cơ dỉezel 50 mỉ còn các nước tiên tiến khác đã chế tạo hoàn chỉnh động cơ dỉezel 20.000-30.000 mT

Trong ngành đường sắt tổng sức kéo sử dụng trong đường sắt Việt Nam không lớn (250.000 CV) gồm 11 chủng loại khác nhau do hơn 20 nước chế tạo Đặc biệt loại đầu máy TY-7 do Liên Xô (cũ) chế tạo chiếm quá nửa số lượng đầu máy hiện có chế tạo từ những năm 70 làm nhiệm vụ kéo gỗ trong các lâm trường ở Liên Xô được chuyển sang Việt Nam từ trong thời kỳ chống chiến tranh phá hoại và hiện nay vẫn còn kéo trong đoàn

tàu chính tuyến, số đầu máy còn lại đều thuộc loại công suất nhỏ Nếu năng suất đầu máy

của ta là 100% thì của Trung Quốc là 153,5%, Indonexia 444,58%, Thái Lan 656,85%,

Malaixia 249,17%, Ấn Độ 973,65% số toa xe sử dụng trước năm 1970 là 29,3%; trước

1980 là 58,5%; số thích hợp vói nhu cầu hiện tại chỉ có 4,1%7.

Ngành công nghiệp thép và luyện kim

Ngành công nghiệp thép và luyện kim sẽ đánh giá trình độ phát triển nền công nghiệp mỗi quốc gia, nó là công nghiệp nền tảng để phát triển các ngành công nghiệp cơ khí và các ngành có trình độ kỹ thuật cao hơn.

Chưa thể nói là Việt Nam đã có công nghiệp luyện kim một cách cơ bản bởi lẽ công

7191 TS Lưu Văn Nghiờm - Định hướng trong phỏt triển cụng nghệ đường sắt trước tiến trỡnh hội nhập -

Tạp chớ kinh tế và dự bỏo số thỏng 6/2002

Định dạng
Số trang	124
Dung lượng	0,93 MB