Vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong phòng, chốngtham nhũng ở việt nam

MỤC LỤC Trang CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CÁC CƠ QUAN THANH TRA NHÀ NƯỚC TRONG PHÒNG, 1.2 Nội dung hoạt động phòng, chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nư

đại học quốc gia hà nội

khoa luật -*** -

Nguyễn thị bích h-ờng

Vai trò của các cơ quan thanh tra nhà n-ớc trong phòng, chống tham nhũng ở việt nam

Chuyên ngành: lý luận – lịch sử nhà n-ớc và pháp luật

Mã số: 60 38 01

Luận văn thạc sĩ luật học

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: PGS.TS Bùi Xuân Đức

MỤC LỤC

Trang

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA

CÁC CƠ QUAN THANH TRA NHÀ NƯỚC TRONG PHÒNG,

1.2 Nội dung hoạt động phòng, chống tham nhũng của các cơ quan

thanh tra nhà nước

1.2.3 Phòng, chống tham nhũng thông qua một số hoạt động khác theo

quy định của pháp luật

26

1.3 Lịch sử hình thành, phát triển vai trò của các cơ quan thanh tra trong

phòng, chống tham nhũng

30

1.3.1 Nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan thanh tra trong phòng,

chống tham nhũng trong thời kỳ 1945 đến 1954

30

1.3.2 Nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan thanh tra trong phòng, chống

tham nhũng trong thời kỳ 1954 đến 1975

33

1.3.3 Nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan thanh tra trong phòng, 37

chống tham nhũng từ năm 1975 đến nay

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆC THỰC HIỆN VAI TRÒ CỦA

CƠ QUAN THANH TRA NHÀ NƯỚC TRONG PHÒNG, CHỐNG

THAM NHŨNG Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

2.2.3 Phòng, chống tham nhũng thông qua một số hoạt động khác theo

quy định của pháp luật

66

2.3 Đánh giá việc thực hiện vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước

trong phòng, chống tham nhũng

70

2.3.1 Những mặt được trong việc thực hiện vai trò của các cơ quan

thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng

70

2.3.2 Những tồn tại, hạn chế trong việc thực hiện vai trò của các cơ quan

thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng

71

2.3.3 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế 72

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP TĂNG

CƯỜNG VAI TRÒ CỦA CÁC CƠ QUAN THANH TRA NHÀ

NƯỚC TRONG PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG

75

3.1 Yêu cầu khách quan của việc tăng cường vai trò của các cơ quan

thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng

75

3.1.1 Yêu cầu của hoạt động phòng, chống tham nhũng đòi hỏi phải tăng

cường vai trò của các cơ quan thanh tra 75 3.1.2 Yêu cầu của việc đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan

thanh tra nhà nước

79

3.2 Một số phương hướng và giải pháp nâng cao vai trò của các cơ quan

thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng

87

3.2.1 Một số phương hướng nâng cao vai trò của các cơ quan thanh tra

nhà nước trong phòng, chống tham nhũng 87 3.2.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của các cơ quan thanh tra

nhà nước trong phòng, chống tham nhũng

88

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay tham nhũng đang là một trong những vấn đề gây bức xúc trong xã hội, là một trong những nguy cơ lớn, cản trở quá trình đổi mới và phát triển của đất nước ta; làm xói mòn lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước Nhận thức sâu sắc điều này, trong những năm vừa qua, Đảng và nhà nước ta đã và đang có những nỗ lực mạnh mẽ để ngăn chặn và từng bước đẩy lùi nạn tham nhũng, bảo đảm nền tảng vững chắc cho quá trình thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế -

xã hội

Từ trước đến nay, hoạt động thanh tra được coi là khâu không thể thiếu trong quản lý nhà nước nhằm đảm bảo hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý Thanh tra được coi là tai mắt của các cấp lãnh đạo, quản lý và được tổ chức thành một hệ thống từ Trung ương đến địa phương Trong hệ thống các giải pháp trực tiếp và gián tiếp phòng, chống tham nhũng thì hoạt động thanh tra chính là một phương thức quan trọng để thực hiện nhiệm vụ này thể hiện qua các phương diện công tác cũng như thực tiễn hoạt động của các tổ chức thanh tra nhà nước trong những năm vừa qua

Theo quy định của pháp luật thì các tổ chức thanh tra có nhiệm vụ chủ yếu là: thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức,

cá nhân thuộc thẩm quyền quản lý của cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp trong đó

có cả công tác thanh tra việc thực hiện pháp luật phòng, chống tham nhũng; thực hiện nhiệm vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân và phòng, chống tham nhũng theo quy định của pháp luật Cả ba nhiệm vụ trên của các cơ quan thanh tra nhà nước đều góp phần phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi tham nhũng Mỗi năm, các cơ quan thanh tra nhà nước đã tiến hành hàng vạn cuộc thanh tra với quy mô khác nhau trên các lĩnh của kinh tế, xã hội, tiếp nhận và xử lý hàng vạn

đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân về những hành vi vi phạm pháp luật trong

đó có hành vi tham nhũng của một số cơ quan, cán bộ, công chức nhà nước Thông qua hoạt động thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, các cơ quan thanh tra giúp cơ quan quản lý nhà nước đánh giá được tình hình chấp hành chính sách, pháp luật của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm, kịp thời phát hiện các sai phạm

để kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật Qua đó đã góp phần chấn chỉnh các hoạt động quản lý, ngăn ngừa các hành vi sai phạm, bảo

vệ lợi ích của Nhà nước, của công dân, cơ quan, tổ chức Ngoài ra, thông qua các phương diện hoạt động của mình, các cơ quan thanh tra nhà nước còn phát hiện những sơ hở, thiếu sót trong cơ chế, chính sách của nhà nước dẫn đến nguy cơ tham nhũng từ đó có những kiến nghị về các giải pháp sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách nhằm ngăn ngừa nguy cơ tham nhũng Như vậy có thể thấy được vai trò

to lớn của các cơ quan thanh tra nhà nước đối với hiệu quả của công tác phòng, chống tham nhũng

Tuy nhiên bên cạnh những kết quả đạt được, hiệu quả hoạt động phòng chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nước còn có những mặt chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn công tác phòng chống tham nhũng đang đặt ra Chẳng hạn như: các cơ quan thanh tra nhà nước trong nhiều trường hợp chưa kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi tiêu cực, tham nhũng; chất lượng, hiệu quả của các cuộc thanh tra chưa cao; việc phối hợp giữa cơ quan thanh tra với cơ quan điều tra, kiểm sát trong phát hiện, xử lý hành vi tham nhũng chưa đồng bộ và kịp thời; năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác thanh tra còn chưa đáp ứng được yêu cầu của tình hình mới…

Trước yêu cầu của cuộc đấu tranh chống tham nhũng trong tình hình hiện nay, việc phát huy hơn nữa vai trò của cơ quan thanh tra nhà nước là một trong những giải pháp quan trọng để góp phần thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ phòng,

chống tham nhũng của Đảng và nhà nước ta Chính vì vậy, tôi chọn đề tài “Vai trò

của các cơ quan thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu của mình

2- Tình hình nghiên cứu đề tài

Từ trước tới nay, đã có nhiều đề tài khoa học đề cập đến các khía cạnh khác nhau trong hoạt động phòng, chống tham nhũng của các cơ quan chức năng trong

đó có vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước như:

Đề tài khoa học cấp bộ “Thanh tra với cuộc đấu tranh chống tham nhũng hiện nay” năm 1996 của tác giả Phạm Hưng – Thanh tra nhà nước; Đề tài khoa học mã

số KXBĐ 02 của Ban Nội chính Trung ương năm 1997 nghiên cứu những vấn đề

lý luận và giải pháp thực tiễn đấu tranh chống tham nhũng; Đề tài khoa học cấp cơ

sở “Trách nhiệm của các tổ chức thanh tra nhà nước trong đấu tranh chống tham nhũng” năm 2005 của tác giả Nguyễn Thị Ánh Tuyết – Thanh tra Chính phủ; Đề tài khoa học cấp bộ “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả của công tác phòng,

chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nước” năm 2007 của Thanh tra

Chính phủ;

Một số công trình nghiên cứu khác đề cập tới vấn đề phòng ngừa và chống tham nhũng như: “Một số vấn đề cơ bản về phòng ngừa và chống tham nhũng” của tập thể tác giả do TS Nguyễn Văn Thanh chủ biên, Nhà xuất bản Tư pháp, 2004; “ Kinh nghiệm phòng, chống tham nhũng của một số nước trên thế giới, TS Nguyễn Văn Quyền chủ biên, Nhà xuất bản chính trị Quốc gia, 2005 và một số bài viết trên các báo, tạp chí như: Báo nhân dân, Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Xây dựng Đảng, Tạp chí Thanh tra, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp…đề cập đến một số khía cạnh khác nhau về phòng, chống tham nhũng và vị trí, vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong phòng chống tham nhũng Tuy nhiên, việc nghiên cứu đầy đủ và toàn diện về vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng cũng như các giải pháp để nâng cao vai trò của cơ quan thanh tra trong hoạt động này chưa được đề cập tới

3- Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Luận giải những vấn đề lý luận và thực tiễn về vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng

Đánh giá thực trạng và hiệu quả hoạt động phòng, chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nước

Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong hoạt động phòng chống tham nhũng

4- Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng là nghiên cứu vai trò của Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh, thanh tra huyện, thanh tra bộ và thanh tra sở trong hoạt động thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng theo quy định của Luật thanh tra, Luật khiếu nại, tố cáo và Luật phòng, chống tham nhũng

Nghiên cứu những vấn đề lý luận về vai trò của cơ quan thanh tra trong phòng, chống tham nhũng thể hiện trong chủ trương, đường lối của Đảng, các văn bản pháp luật của nhà nước và thực tiễn công tác phòng, chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra trên phạm vi cả nước

Giới hạn nghiên cứu vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng theo quy định của Luật thanh tra, Luật Khiếu nại,

tố cáo và Luật phòng, chống tham nhũng

5 Phương pháp nghiên cứu

Việc nghiên cứu đề tài được tiến hành trên cơ sở phương pháp luận Mác - Lê Nin về chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đồng thời dựa trên quan điểm của Đảng và nhà nước ta về xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân để đi sâu nghiên cứu các phương diện thể hiện vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng; các

phương hướng và giải pháp nâng cao vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng

Luận văn cũng vận dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh những kết quả trong hoạt động phòng, chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nước qua từng thời kỳ; tổng kết thực tiễn để đánh giá vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong công tác phòng, chống tham nhũng

6 Đóng góp của luận văn

Thông qua việc nghiên cứu đề tài này, luận văn góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng; tổng kết thực tiễn về việc thực hiện vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng; chỉ ra những bất cập, từ đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong hoạt động phòng, chống tham nhũng trên các phương diện sau:

Kiến nghị việc đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan thanh tra theo hướng tăng cường sự gắn kết giữa các cơ quan thanh tra, đảm bảo sự độc lập tương đối với cơ quan quản lý nhà nước trong tổ chức và hoạt động thông qua việc bổ nhiệm các chức danh của cơ quan thanh tra, thông qua hoạt động đào tạo chuyên môn, hướng dẫn công tác, tổ chức, nghiệp vụ; thông qua việc chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc việc xây dựng chương trình, kế hoạch thanh tra…

Kiến nghị bổ sung thêm quyền hạn cho các cơ quan thanh tra, đặc biệt là quyền chủ động ra quyết định thanh tra khi phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật; đồng thời kiến nghị bổ sung quy định về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc phối hợp với cơ quan thanh tra, trong việc thực hiện các yêu cầu, kiến nghị, quyết định xử lý về thanh tra nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan thanh tra nhà nước

Luận văn cũng đưa ra kiến nghị cần có chính sách đãi ngộ thỏa đáng đối với những người làm công tác thanh tra; đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị cho các cơ

quan thanh tra; tranh thủ hơn nữa sự ủng hộ của bạn bè quốc tế để nâng cao năng lực cho ngành thanh tra

Luận văn có thể là tài liệu tham khảo cho sinh viên, cán bộ, thanh tra viên trong quá trình hoạt động thực tiễn hoặc nghiên cứu những vấn đề lý luận về thanh tra, phòng, chống tham nhũng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng

Chương 2: Thực trạng việc thực hiện vai trong của các cơ quan thanh tra trong phòng, chống tham nhũng ở nước ta hiện nay

Chương 3: Một số phương hướng và giải pháp tăng cường vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CÁC CƠ QUAN

THANH TRA NHÀ NƯỚC TRONG PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG

1.1 Tham nhũng và vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng ở nước ta

1.1.1 Tham nhũng và cuộc đấu tranh chống tham nhũng của Đảng và nhà nước ta

a) Thực trạng tham nhũng ở nước ta hiện nay

Tham nhũng là hiện tượng xã hội thuộc phạm trù lịch sử, gắn liền với sự ra đời, phát triển của nhà nước và quyền lực nhà nước Nó tồn tại ở mọi chế độ, không phụ thuộc vào chế độ chính trị, với những mức độ khác nhau trong mỗi thời

kỳ lịch sử

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng tiếp tục chỉ rõ bốn nguy cơ: tụt hậu xa hơn về kinh tế so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới; chệch hướng xã hội chủ nghĩa; nạn tham nhũng và tệ quan liêu; diễn biến hoà bình do các thế lực thù địch gây ra đến nay vẫn tồn tại đan xen, tác động lẫn nhau, không thể coi nhẹ nguy cơ nào

Từ xưa, ông cha ta đã quan niệm tham nhũng là hành vi của bọn quan lại biển thủ, ăn bớt của công, nhận hối lộ, sách nhiễu, chiếm đoạt tài sản của dân Bác

Hồ đã nêu một số hành vi đặc trưng của tham nhũng, đó là: tham ô của công, đục khoét của dân, lợi dụng của chung, ăn hối lộ

Hiện nay trên thế giới, mỗi quốc gia có quan niệm khác nhau về tham nhũng xuất phát từ những điều kiện, đặc thù riêng của mỗi nước Chẳng hạn, từ điển Bách khoa của Brue khaus – Đức nêu khái niệm: “Tham nhũng là hiện tượng mất phẩm chất, hối lộ, đút lót, thường xảy ra đối với công chức có quyền hành Ở Áo lại cho rằng: “Tham nhũng là hiện tượng lừa đảo, hối lộ, bóc lột” Từ điển Bách khoa của Thụy Sĩ cho rằng: “Tham nhũng là hậu quả nghiêm trọng của sự vô tổ

chức của tầng lớp cho trách nhiệm trong bộ máy nhà nước, đó là hành vi vi phạm

để phục vụ lợi ích cá nhân” [10, tr.10] Trung Quốc coi tham nhũng là hiện tượng

hủ bại và chống tham nhũng là chống hủ bại [9, tr.10] Theo tài liệu hướng dẫn của Liên hợp quốc về cuộc đấu tranh quốc tế chống tham nhũng thì: “Tham nhũng

là sự lợi dụng quyền lực nhà nước để trục lợi riêng” Theo từ điển Tiếng Việt thì tham nhũng là lợi dụng quyền hành để nhũng nhiễu dân và buộc dân phải hối lộ cho mình [34, tr.1478] Còn theo định nghĩa về tham nhũng trong Luật phòng, chống tham nhũng ở nước ta thì tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi

Như vậy, nhìn chung có thể thấy tham nhũng có những đặc trưng sau đây:

- Chủ thể của tham nhũng là người có chức vụ, quyền hạn

và công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế

Năm 2005 lần đầu tiên ở Việt Nam, một con số mà trước đây vẫn chỉ

được đóng dấu “Mật” đã được công bố gây chú ý cho dư luận Ban Nội chính Trung ương đã công bố bản danh sách liệt kê 10 cơ quan tham nhũng phổ biến nhất Việt Nam Để đưa ra được danh dách này, Ban Nội