Quản lý hoạt động tự học của học viên tại trung tâm giáo dụcthường xuyên tỉnh vĩnh phúc

Trong điều 5 Luật giáo dục 2005 cũng đã quy định ‚phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, t- duy sáng tạo của ng-ời học; bồi d-ỡng cho ng-ời học năng lực tự

Đại học quốc gia hà nội

Khoa s- phạm

Lê văn tâm

quản lý hoạt động tự học của học viên tại

Trung tâm Giáo dục th-ờng xuyên

tỉnh vĩnh phúc

Tóm tắt luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60 14 05

Hà nội – 2008

Mục lục

Trang

Mở đầu

Ch-ơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tự học

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

học

19

1.3.1 Khái niệm và chức năng quản lý 19 1.3.2 Quản lý giáo dục, quản lý nhà tr-ờng 24

1 4 Các yếu tố ảnh h-ởng đến hiệu quả quản lý hoạt

động tự học

31

1.4.1 Đặc điểm khác biệt của ng-ời lớn so với trẻ em 31

1.4.3 Một số nguyên tắc dạy học ng-ời lớn 35

Ch-ơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động tự học của học viên tại trung tâm giáo dục th-ờng xuyên tỉnh vĩnh phúc

2.1.Vài nét về trung tâm giáo dục th-ờng xuyên tỉnh

Vĩnh Phúc

36

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển 36

2.2 Thực trạng hoạt động tự học của học viên trung

tâm GDTX tỉnh Vĩnh Phúc

45

2.2.1 Nhận th-c của học viên về vấn đề tự học 46

2.3.2 Công tác phối hợp quản lý đào tạo giữa Trung tâm

và các tr-ờng Đại học, Cao đẳng

63

2.4 Kết luận về thực trạng quản lý hoạt động tự học

của học viên tại trung tâm GDTX tỉnh Vĩnh Phúc

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động tự học của học viên

tại trung tâm giáo dục th-ờng xuyên tỉnh Vĩnh Phúc

83

3.2.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức cho các lực l-ợng

trong và ngoài Trung tâm về tầm quan trọng của tự học

đối với học viên

83

3.2.2 Biện pháp 2: Thực hiện kế hoạch hoá, quản lý thời

gian tự học; xây dựng những nhóm tự học cho học viên

87

3.2.3 Biện pháp 3: Tăng c-ờng công tác phối hợp quản lý

đào tạo giữa Trung tâm và các tr-ờng Đại học, hỗ trợ

giảng viên tổ chức tốt các hoạt động tự học cho học viên

91

3.2.4 Biện pháp 4: Hoàn thiện bộ máy chỉ đạo nhằm nâng

cao hiệu quả hoạt động tự học của học viên

101

3.2.5 Biện pháp 5: Tăng c-ờng cơ sở vật chất phục vụ tốt

kế hoạch học tập của học viên

104

3.4 Thăm dò tính cấp thiết và tính khả thi của các biện

pháp quản lý hoạt động tự học của học viên

Danh mục tài liệu tham khảo 118

đó, thậm chí còn làm cho nó yếu đi Để công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất n-ớc, thì đối với sự nghiệp giáo dục và đào tạo, đây là một trong những h-ớng chiến l-ợc quan trọng Giáo dục phải khơi dậy và vun vén khả năng tự học của con ng-ời, chống lại lối học thụ động, ỷ lại, khai thác tới

mức tối đa ‚sức tự thân vận động‛ của mỗi ng-ời trong học tập Trong

điều 5 Luật giáo dục 2005 cũng đã quy định ‚phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, t- duy sáng tạo của ng-ời học; bồi d-ỡng cho ng-ời học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say

mê học tập và ý chí vươn lên‛

Ngày nay nhân loại đang phải chứng kiến sự phát triển nh- vũ bão trên mọi lĩnh vực khoa học kỹ thuật và công nghệ Khối l-ợng tri thức của nhân loại cứ khoảng 7 năm lại tăng lên gấp đôi Vì vậy nếu chỉ

có kiến thức học đ-ợc trong nhà tr-ờng thì không bao giờ đủ mà lại nhanh lạc hậu Để bắt nhịp đ-ợc với sự thay đổi vô cùng lớn lao đó của cuộc sống hiện đại đòi hỏi mỗi con ng-ời phải có một năng lực tự học để

có thể ‚Học ở mọi nơi, mọi lúc, học tập suốt đời‛

H-ởng ứng cuộc vận động ‚Học tập làm theo tấm g-ơng đạo đức

Hồ Chí Minh‛ - vị lãnh tụ vĩ đại nhà Anh hùng giải phóng dân tộc và Danh nhân văn hoá; đồng thời cũng là nhà Giáo dục lớn - Bác là tấm

g-ơng sáng về tự học Ng-ời dạy ‚Về cách học, phải lấy tự học làm cốt‛

GDTX hay GDKCQ là một bộ phận quan trọng cùng với GDCQ thực hiện các chức năng của giáo dục là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi d-ỡng nhân tài Việc đi học chính thức trong nhà tr-ờng chỉ là một bộ phận của việc kế hoạch hóa đời sống; những ch-ơng trình do GDCQ cung cấp chỉ là một trong nhiều cơ hội để mọi ng-ời có thể lựa chọn Giáo dục không chỉ là một giai đoạn tức thời, chỉ diễn ra một vài lần, giới hạn trong độ tuổi học sinh, sinh viên, mà là một quá trình diễn

ra liên tục trong suốt cả cuộc đời Chính bản thân cuộc sống là một quá trình học tập th-ờng xuyên, là môi tr-ờng thử thách để mỗi cá nhân tự học, tự phấn đấu nâng cao trình độ, hiểu biết và hoàn thiện nhân cách GDTX cung ứng cơ hội học tập cho mọi ng-ời ở mọi lứa tuổi đ-ợc học liên tục, học suốt đời, ở mọi nơi, mọi lúc, mọi cấp, mọi trình độ, nhằm phát triển tài nguyên con ng-ời GDTX có chức năng thay thế, tiếp nối,

bổ sung và hoàn thiện kiến thức cho GDCQ GDTX với ph-ơng châm

‘‘đào tạo và sử dụng tại chỗ’’, ‚đào tạo theo địa chỉ’’, ‚học không thoát ly công việc đang làm’’, nh- vậy đối t-ợng của GDTX là những ng-ời lớn tuổi họ vừa làm vừa học, thời gian học tập trên lớp không có nhiều mà

chủ yếu phải học ‚xa thầy‛, vì vậy nếu không có một năng lực tự học tốt

thì không thể đáp ứng đ-ợc yêu cầu trong học tập

Là một cơ sở GDKCQ, trung tâm GDTX tỉnh Vĩnh Phúc có chức năng chủ yếu là liên kết đào tạo với các tr-ờng ĐH, CĐ mở các lớp đào tạo theo hình thức vừa làm vừa học, tạo cơ hội học tập cho cán bộ, công

chức cũng nh- lực l-ợng lao động xã hội nhằm phục vụ cho sự nghiệp CNH, HĐH của Tỉnh Trong những năm gần đây Trung tâm đã có nhiều cố gắng cùng với các nhà tr-ờng trong việc nâng cao chất l-ợng

đào tạo, song kết quả vẫn ch-a đ-ợc nh- mong muốn Có không ít học viên sau khi tốt nghiệp ra tr-ờng đã không đáp ứng đ-ợc yêu cầu của công việc Điều này do nhiều nguyên nhân, trong đó phải kể đến ý thức học tập của học viên: ch-a tự giác học tập, khả năng tự học còn yếu; công tác tổ chức, quản lý hoạt động tự học còn ch-a đ-ợc quan tâm

đúng mức Đây là bài toán đặt ra cho các nhà quản lý của Trung tâm

Chính vì vậy việc tìm ra biện pháp tổ chức, quản lý hoạt động tự học của học viên trung tâm GDTX tỉnh Vĩnh Phúc sao cho có hiệu quả

là một nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết Với những lý do trên, tác giả

chọn đề tài ‚quản lý hoạt động tự học của học viên tại trung tâm giáo dục thường xuyên tỉnh Vĩnh Phúc‛

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số biện pháp quản lý nhằm tăng c-ờng hoạt động tự học của học viên trung tâm GDTX tỉnh Vĩnh Phúc đáp ứng yêu cầu nâng cao chất l-ợng đào tạo

3 Khách thể và đối t-ợng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Hoạt động tự học của học viên trung tâm

GDTX tỉnh Vĩnh Phúc

- Đối t-ợng nghiên cứu: Công tác quản lý hoạt động tự học của học

viên trung tâm GDTX tỉnh Vĩnh Phúc

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt đ-ợc mục đích nghiên cứu trên tác giả dự kiến có 3

nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tự học của học viên

- Nghiên cứu, khảo sát thực trạng về hoạt động tự học và quản lý hoạt động tự học của học viên tại trung tâm GDTX tỉnh Vĩnh Phúc

- Đề xuất các biện pháp quản lý tăng c-ờng hoạt động tự học của học viên, khảo nghiệm các biện pháp quản lý nhằm khẳng định tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp này

5 Giả thuyết khoa học

Hoạt động tự học của học viên trung tâm GDTX tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay còn hạn chế và công tác quản lý hoạt động này cũng còn nhiều bất cập Thực trạng này do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan Nguyên nhân chủ quan là do học viên còn thiếu ý chí, nỗ lực, nguyên nhân khách quan là do công tác quản lý còn thiếu các tác

động thích hợp Nếu đề xuất đ-ợc các biện pháp quản lý nhằm tăng c-ờng hoạt động tự học của học viên, h-ớng vào việc nâng cao nhận thức và tổ chức hoạt động thực tế của giáo viên và học viên thì sẽ đ-a việc tự học vào nề nếp, góp phần nâng cao chất l-ợng học tập của học viên

6 Phạm vi nghiên cứu

Do điều kiện và thời gian có hạn, trong luận văn này tác giả chỉ tập trung nghiên cứu đối với học viên các lớp liên kết đào tạo Đại học hệ vừa làm vừa học đặt tại trung tâm GDTX tỉnh Vĩnh Phúc và nghiên cứu biện pháp quản lý tăng c-ờng hoạt động tự học của học viên

7 Ph-ơng pháp nghiên cứu

Tác giả dự kiến sử dụng các nhóm ph-ơng pháp sau:

- Nhóm ph-ơng pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, hệ

thống những vấn đề lý luận có liên quan đến nhiệm vụ nghiên cứu của

đề tài qua sách, báo và các t- liệu tham khảo, trao đổi, phỏng vấn với học viên, giáo viên, giảng viên, cán bộ quản lý

- Nhóm ph-ơng pháp nghiên cứu thực tiễn: Ph-ơng pháp điều

tra: sử dụng các mẫu điều tra với học viên, giáo viên, giảng viên, cán

bộ quản lý để nắm đ-ợc thực trạng về hoạt động tự học của học viên

về công tác quản lý hoạt động tự học của học viên

- Nhóm ph-ơng pháp xử lý số liệu: Thống kê, phân tích, tổng hợp,

xử lý số liệu sau điều tra

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị và tài liệu tham khảo, nội dung luận văn dự kiến trình bày trong 3 ch-ơng:

Ch-ơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tự học

Ch-ơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động tự học của học viên tại

trung tâm giáo dục th-ờng xuyên Vĩnh Phúc

Ch-ơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động tự học của học viên tại

trung tâm giáo dục th-ờng xuyên tỉnh Vĩnh Phúc

Ch-ơng 1 Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tự học

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề

Ngay từ thời cổ đại, các nhà giáo dục lỗi lạc đã nhận thấy vai

trò quan trọng của tự học Khổng Tử (551- 479 TCN) - Nhà t- t-ởng

nổi tiếng và nhà s- phạm vĩ đại của Trung Quốc, về ph-ơng pháp giáo dục Ông đã đề cao việc tự học, tự luyện, tu thân, chú trọng phát

huy mặt tích cực, sáng tạo, năng lực nội sinh Khổng Tử th-ờng chú ý

đến dạy sát đối t-ợng, kết hợp học với hành, lý thuyết gắn liền với thực tiễn, phát triển hứng thú, động cơ, ý chí cho ng-ời học Ông xác

định "Học nhi thời tập chí", việc học tập theo ông phải gắn liền với

thực hành mới thông suốt đ-ợc các điều đã học Ông đã từng nói với

học trò của mình "Không muốn học vì không muốn biết thì không gợi

mở cho, không bực tức vì không rõ thì không bày vẽ cho Vạch cho một khía cạnh rồi mà môn đệ không tìm ra đ-ợc ba khía cạnh khác thì không dạy thêm nữa" Điều mà Khổng Tử quan tâm không chỉ là phát triển hứng thú mà ông còn quan tâm đặc biệt đến vấn đề t- duy

(suy nghĩ) trong học tập, theo ông học tập và t- duy là hai yếu tố có

mối quan hệ ràng buộc không thể thiếu của một vấn đề: "Học nhi bất t- tắc vong, t- nhi bất học tắc đãi" (Học mà không t- duy/suy nghĩ thì uổng phí, t- duy/suy nghĩ mà không học thì nguy hiểm) Khổng Tử còn yêu cầu môn sinh: bác học, thâm vấn, thận t-, minh biện, đốc hành

(học cho rộng, hỏi cho kỹ/sâu, t- duy/suy nghĩ cho cẩn thân, phân biệt cho rõ ràng, làm cho hết sức)

Các nhà giáo dục ph-ơng Tây cũng đã nhấn mạnh về việc phát huy khả năng và hiệu quả học tập từ ý thức tự giác, thực hành, suy luận, nghiên cứu, tìm tòi, khám phá của ng-ời học

Sinh thời, Chủ Tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến giáo dục, Ng-ời cho rằng việc học tập là không bao giờ đủ, mà phải học liên tục, học suốt đời thì mới tiến bộ, mới theo kịp sự phát triển của thế

giới "Học hỏi là một việc phải tiếp tục học suốt đời Suốt đời phải gắn liền lý luận với công tác thực tế Không ai có thể tự cho mình là đã biết

đủ rồi Thế giới ngày càng đổi mới, nhân dân ta ngày càng tiến bộ, cho

nên chúng ta phải tiếp tục học và hành để tiến bộ kịp nhân dân"

Trong những tác phẩm và nhiều bài phát biểu của mình bao giờ Bác cũng nhấn mạnh đến tác dụng và hiệu quả to lớn của việc học tập và rèn luyện Bác cho rằng học tập giúp ng-ời ta tiến bộ, nâng cao phẩm chất, mở rộng hiểu biết, làm tăng năng suất lao động Mà theo Bác

muốn học tập đạt kết quả cao thì phải tự học "lấy tự học làm cốt Do thảo luận và chỉ đạo góp vào" Phải biết tự giác học tập, Bác khuyên:

"không phải có thầy thì học, thầy không đến thì đùa Phải biết tự động học tập" Nh- vậy theo Bác tự học giữ vai trò quan trọng, có tác dụng quyết định đến kết quả học tập Tự học phải xuất phát từ động lực thôi thúc của chính bản thân ng-ời học nh-ng vẫn cần sự hỗ trợ, tác động từ môi tr-ờng học tập, cần sự h-ớng dẫn của nhà tr-ờng,

của ng-ời thầy

Trong những năm gần đây, đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề tự học của các học giả, các nhà nghiên cứu giáo dục nh-: Nguyễn Hiến Lê, Đặng Vũ Hoạt, Hà Thế Ngữ, Tạ Quang Bửu, Nguyễn Cảnh Toàn, Phan Trọng Luận,…các công trình nghiên cứu này đều xác nhận vai trò quyết định của tự học trong việc nâng cao chất l-ợng học tập của ng-ời học

Các đề tài nghiên cứu luận văn Thạc sĩ về vấn đề tự học gần

đây cũng đã khẳng định tầm quan trọng của hoạt động tự học Việc

kế thừa tiếp thu những thành quả của các công trình nghiên cứu trên một cách có chọn lọc để đề xuất những biện pháp tổ chức hoạt

động tự học cho học viên tại trung tâm GDTX tỉnh Vĩnh Phúc, góp

phần nâng cao chất l-ợng đào tạo trong giai đoạn hiện nay là ý nghĩa thực tiễn của luận văn này

1.2 Những vấn đề về tự học

1.2.1 Khái niệm "Tự học"

"Tự học" là một hoạt động nhận thức diễn ra với sự tự giác, tính tích cực và độc lập cao của từng cá nhân nhằm nắm vững hệ thống tri thức và kỹ năng đ-ợc tiến hành ở trên lớp hoặc ở ngoài lớp, theo hoặc không theo ch-ơng trình sách giáo khoa quy định

1.2.2 Đặc tr-ng của tự học

Là quá trình tự điều khiển, quá trình tự chiếm lĩnh tri thức (quá trình thu nhận, chế biến, xử lý, bảo quản và truyền đạt thông tin làm gia tăng sự hiểu biết của cá nhân) để học kỹ - nhớ lâu - hiểu sâu - vận dụng tốt

1.2.3 Hệ thống các kỹ năng tự học: có thể chia làm thành 3 nhóm cơ bản sau:

- Nhóm 1: Nhóm kỹ năng kế hoạch hoá hoạt động tự học

Hình thức này diễn ra trong giờ lên lớp nó diễn ra d-ới sự chỉ đạo,

điều khiển, h-ớng dẫn trực tiếp của giáo viên, ng-ời học là chủ thể nhận thức tích cực Hình thức này bao gồm:

- Tự học trong lúc nghe giảng bài và ghi chép

- Tự học qua thảo luận nhóm (hội thảo, xemina…)

1.2.5.2 Hình thức thứ hai: Tự học d-ới sự h-ớng dẫn gián tiếp của giáo viên

Hoạt động tự học này diễn ra khi không có sự h-ớng dẫn, điều khiển trực tiếp của giáo viên, ng-ời học tự mình sắp xếp kế hoạch, huy

động các điều kiện về vật chất, năng lực của cá nhân để ôn tập, củng cố,

đào sâu, mở rộng và hoàn chỉnh kiến thức, hoàn thành nhiệm vụ mà giáo viên giao Đó là tự học ngoài giờ lên lớp, nó có thể diễn ra ở nhà, ký túc xá, ở th- viện Hình thức này bao gồm: Tự học d-ới dạng học lại bài

đã học và vận dụng giải bài tập, tự học qua hình thức nghiên cứu khoa

học (làm tiểu luận, đề án môn học…)

1.2.5.3 Hình thức thứ ba: Tự học theo nhu cầu cá nhân

Tự học thông qua việc tìm kiếm tri thức thoả mãn nhu cầu nâng cao hiểu biết riêng Đây là một hoạt động giáo dục do cá nhân ng-ời học

tự đề ra, có mục đích, có cách thức riêng, cụ thể

1.2.6 Các yếu tố ảnh h-ởng đến hoạt động tự học

1.2.6.1 Yếu tố chủ quan (nội lực)

Là các yếu tố quyết định đến hiệu quả của hoạt động tự học; bao gồm: động cơ học tập; khả năng tự học; khả năng nhận thức; kỹ năng tự học; ph-ơng pháp tự học và kế hoạch tự học

1.2.6.2 Yếu tố khách quan (ngoại lực)