Quá trình hình thành và phát triển của các khu công nghiệp tỉnhnghệ an

Để thực hiện thành công sự nghiệp đó việc hình thành và phát triển các khu công nghiệp đ-ợc coi là một chính sách kinh tế quan trọng mà Đảng và Nhà n-ớc ta đang triển khai thực hiện... S

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIấN Lí LUẬN CHÍNH TRỊ

-*** -

VŨ THỊ KIM THANH

QUÁ TRèNH HèNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC KHU CễNG NGHIỆP TỈNH NGHỆ AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Chuyờn ngành: Kinh tế chớnh trị

Mó số: 60 31 01 Người hướng dẫn khoa học:

PGS, TS VŨ VĂN PHÚC

HÀ NỘI - 2009

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đảng và Nhà n-ớc ta xác định công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc là nhiệm vụ trung tâm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, là con đ-ờng tất yếu để phát triển kinh tế n-ớc ta, nhằm sớm đ-a n-ớc ta ra khỏi tình trạng kém phát triển; tạo nền tảng để đến năm 2020 n-ớc ta cơ bản trở thành một n-ớc công nghiệp theo h-ớng hiện đại [15, tr.76] Để thực hiện thành công sự nghiệp đó việc hình thành và phát triển các khu công nghiệp đ-ợc coi là một chính sách kinh tế quan trọng mà Đảng và Nhà n-ớc ta đang triển khai thực hiện

Trong suốt thời gian qua, các khu công nghiệp đã khẳng định vai trò quan trọng và ảnh h-ởng của nó với sự phát triển kinh tế của cả n-ớc, cũng nh- từng địa ph-ơng Sự hình thành và phát triển các khu công nghiệp đã góp phần hình thành các trung tâm công nghiệp gắn liền với phát triển đô thị, đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo h-ớng công nghiệp hóa, hiện

đại hóa, góp phần giải quyết công ăn việc làm cho ng-ời lao động địa ph-ơng, đào tạo cán bộ quản lý, công nhân lành nghề, tạo điều kiện để xử lý các tác động tới môi tr-ờng một cách tập trung và thúc đẩy công nghiệp phát triển, góp phần làm tăng tr-ởng và phát triển kinh tế

Nghệ An là một tỉnh nghèo, đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đang triển khai nhiều giải pháp phát triển kinh tế, đặc biệt là những giải pháp nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh

tế, phát triển công nghiệp … Do đó, thì việc hình thành và phát triển các khu công nghiệp là một trong những giải pháp kinh tế đúng đắn Các khu công nghiệp trong tỉnh đã, đang và sẽ hoạt động

là những đóng góp tích cực trong công cuộc đó Việc xem xét, đánh giá lại toàn diện quá trình hình thành và phát triển các khu công nghiệp của tỉnh nhằm cung cấp một bức tranh tổng thể, thấy đ-ợc mảng sáng, tối của nó, đồng thời đề xuất những giải pháp để phát triển tốt hơn là hết

sức cần thiết Do đó, tác giả chọn đề tài “Quá trình hình thành và phát triển của các khu công nghiệp tỉnh Nghệ An” làm luận văn thạc sỹ kinh tế chính trị

2 Tình hình nghiên cứu

Vấn đề khu công nghiệp đã đ-ợc nhiều nhà khoa học, lãnh đạo quản lý kinh tế cấp Trung

ương và địa phương quan tâm nghiên cứu như: Phạm Hùng Nghị, “Kinh nghiệm thế giới về phát triển khu chế xuất và đặc khu kinh tế”, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội, năm 1999; PGS, TS Tô Xuân Dân, đề tài “Khu chế xuất tại các nước đang phát triển”, Viện Kinh tế thế giới, năm 2001; PGS, TS Vũ Văn Phúc – TS Trần Thị Minh Châu, “Các khu công nghiệp tập trung và vai trò của

nó trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam”, Tạp chí Kinh tế Châu á Thái Bình D-ơng, năm 2004; Đỗ Hữu Hào, “Vai trò khu công nghiệp, khu chế xuất đối với việc nâng cao trình độ công nghệ, quản lý doanh nghiệp và hiện đại hóa hệ thống kết cấu hạ tầng”, Website khu công nghiệp Việt Nam, tháng 6 năm 2006; Michael Mathes, “Vai trò của các khu công nghiệp đối với công cuộc phát triển kinh tế Việt Nam”, Website khu công nghiệp, tháng 12 năm 2006; Phan Thành Phi – Phó tr-ởng ban, Ban quản lý các khu công nghiệp Long An, “Khu công nghiệp Long An các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sự phát triển”, năm 2007; TSKH Võ Đại Lược (chủ biên),

“Các khu kinh tế tự do ở Đu Bai, Hàn Quốc và Trung Quốc”, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà

Nội, năm 2009 …

Nghiên cứu về khu công nghiệp tỉnh Nghệ An đã có một số công trình sau: Nguyễn Văn Thành, “Thu hút đầu tư vào các khu công nghiệp Nghệ An hiện nay”, Luận văn thạc sỹ kinh tế chính trị, Học việc chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, năm 2006; Ban quản lý các khu công nghiệp Nghệ An, “Xây dựng và phát triển các khu công nghiệp Nghệ An đến năm 2010 có tính đến

2020”,Website khu công nghiệp Nghệ An, năm 2008… Tuy nhiên, việc nghiên cứu về quá trình hình thành và phát triển các khu công nghiệp Nghệ An là một vấn đề mới ch-a đ-ợc nghiên cứu nhiều

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là: Trên nền một số cơ sở lý luận và thực tiễn về quá trình hình thành và phát triển khu công nghiệp, luận văn đánh giá thực trạng quá trình hình thành và phát triển các khu công nghiệp tỉnh Nghệ An, từ đó đề xuất ph-ơng h-ớng và giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩy sự hình thành và phát triển các khu công nghiệp tỉnh Nghệ An trong thời gian tới

Để đạt mục đích nêu trên, luận văn có các nhiệm vụ sau:

Thứ nhất, trình bày một số vấn đề lý luận và thực tiễn về quá trình hình thành và phát triển

khu công nghiệp

Thứ hai, phân tích, đánh giá thực trạng quá trình hình thành và phát triển của các khu công

nghiệp tỉnh Nghệ An trong những năm qua

Thứ ba, đề xuất ph-ơng h-ớng và giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩy quá trình hình thành và

phát triển của các khu công nghiệp tỉnh Nghệ An thời gian tới

4 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối t-ợng nghiên cứu

D-ới giác độ của kinh tế chính trị, đề tài lấy quá trình hình thành và phát triển các khu công nghiệp ở tỉnh Nghệ An làm đối t-ợng nghiên cứu

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn chỉ nghiên cứu đối t-ợng trong giai đoạn từ năm 1998, trong phạm vi tỉnh Nghệ An

5 Ph-ơng pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng những ph-ơng pháp nghiên cứu chung là chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và ph-ơng pháp trừu t-ợng hóa khoa học - một ph-ơng pháp đặc tr-ng của kinh tế chính trị; đồng thời sử dụng các ph-ơng pháp: lịch sử - logic, phân tích, tổng hợp, so sánh, thống

kê …

6 Đóng góp của luận văn

Trên cơ sở phân tích các yếu tố ảnh h-ởng đến quá trình hình thành và phát triển của các khu công nghiệp tỉnh Nghệ An; luận văn cung cấp một bức tranh tổng quan về quá trình hình thành và phát triển của các khu công nghiệp tỉnh Nghệ An Đề xuất ph-ơng h-ớng và giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩy sự hình thành và phát triển của các khu công nghiệp tỉnh Nghệ An trong thời gian tới

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm ba ch-ơng:

Ch-ơng 1: Một số cơ sở lý luận và thực tiễn về quá trình hình thành và phát triển khu công nghiệp

Ch-ơng 2: Thực trạng quá trình hình thành và phát triển của các khu công nghiệp tỉnh Nghệ

An

Ch-ơng 3: Ph-ơng h-ớng và giải pháp cơ bản thúc đẩy quá trình hình thành và phát triển của các khu công nghiệp tỉnh Nghệ An thời gian tới

Ch-ơng 1 Một số cơ sở lý luận và thực tiễn

về quá trình hình thành và phát triển

khu công nghiệp

1.1 Khu công nghiệp và vai trò của nó

1.1.1 Quan niệm về khu công nghiệp

Theo Nghị định số 29/2008/NĐ-CP ngày 14/3/2008 quy định về khu công nghiệp, khu chế xuất và khu kinh tế thì: “Khu công nghiệp là khu chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, có ranh giới địa lý xác định, đ-ợc thành lập theo điều kiện, trình tự và thủ tục quy định tại Nghị định này”

Nhìn chung các tiêu chí để hình thành một khu công nghiệp là:

Thứ nhất, là khu chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất

công nghiệp

Thứ hai, có ranh giới địa lý xác định Phù hợp với Quy hoạch tổng thể phát triển khu công

nghiệp đã đ-ợc phê duyệt

Thứ ba, do Chính phủ hoặc Thủ t-ớng Chính phủ quyết định thành lập

Thứ t-, tổng diện tích đất công nghiệp của các khu công nghiệp đã đ-ợc thành lập trên địa

bàn lãnh thổ tỉnh, thành phố trực thuộc Trung -ơng đã cho các dự án đăng ký đầu t-, cấp Giấy chứng nhận đầu t- thuê đất, thuê lại đất ít nhất là 60%

1.1.2 Các loại hình khu công nghiệp ở Việt Nam hiện nay

Loại hình thứ nhất, các KCN đ-ợc thành lập trên khuôn viên đã có một số doanh nghiệp công

nghiệp đang hoạt động, nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển khu công nghiệp theo đúng quy hoạch mới, đồng thời tạo hạ tầng kỹ thuật phục vụ tốt việc phát triển khu công nghiệp, có điều kiện xử

lý chất thải với những thiết bị hiện đại

Loại hình thứ hai, các KCN đ-ợc hình thành nhằm đáp ứng yêu cầu cho việc di dời các nhà

máy, xí nghiệp ở trong nội thành các đô thị lớn; do nhu cầu chỉnh trang đô thị và bảo vệ môi tr-ờng, môi sinh phải di chuyển các nhà máy, xí nghiệp vào KCN Việc hình thành các KCN phục vụ nhu cầu di dời là yêu cầu khách quan của quá trình đô thi hóa – kết quả tất yếu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Loại hình thứ ba, các KCN có quy mô nhỏ gắn liền với nguồn nhiên liệu nông lâm, thủy sản

đ-ợc hình thành ở một số tỉnh đồng bằng sông Cửu long, đồng bằng trung du Bắc Bộ và duyên hải Miền Trung là nơi có nguồn nhiên liệu, nông sản hàng hóa nh-ng công nghiệp chế biến ch-a phát triển

Loại hình thứ t-, các KCN hiện đại xây dựng hoàn toàn mới Các KCN loại này có tốc độ xây

dựng hạ tầng t-ơng đối nhanh và chất l-ợng hạ tầng đạt tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế, có hệ thống xử lý n-ớc thải tiên tiến đồng bộ, tạo điều kiện hấp dẫn đầu t-

ở Việt Nam hiện nay bên cạnh các Khu công nghiệp, còn tồn tại nhiều hình thức biến t-ớng của khu công nghiệp nh-:

Khu chế xuất

Khu công nghệ cao

Khu kinh tế

Khu kinh tế cửa khẩu

Khu kinh tế ven biển

1.1.3 Vai trò của khu công nghiệp

Thứ nhất, KCN góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển dịch cơ cấu lao động

theo h-ớng: công nghiệp – nông nghiệp – dịch vụ và xu h-ớng hội nhập kinh tế quốc tế

Thứ hai, KCN góp phần giải quyết việc làm cho ng-ời lao động Thứ ba, góp phần hạn chế ô

nhiễm môi tr-ờng trong quá trình phát triển công nghiệp cũng nh- giải quyết các vấn đề ô nhiễm môi tr-ờng tập trung và đồng bộ hơn

Thứ t-, nâng cao trình độ công nghệ, hiện đại hóa cách thức quản lý

Thứ năm, hiện đại hóa hệ thống kết cấu hạ tầng

Thứ sáu, KCN tạo điều kiện thuận lợi để thu hút đầu t-, đây là vai trò quan trọng nhất của

KCN

Thứ bảy, KCN ngày càng góp phần tăng nguồn thu ngân sách của địa ph-ơng Trên cơ sở đó

tăng đầu t- ngân sách cho các mục tiêu văn hóa - xã hội, giáo dục và an ninh quốc phòng của địa ph-ơng, nhăm thúc đẩy tiến bộ xã hội của địa ph-ơng

1.2 Những yếu tố ảnh h-ởng đến sự hình thành và phát triển khu công nghiệp

1.2.1 Quy hoạch phát triển khu công nghiệp

1.2.2 Kết cấu hạ tầng khu công nghiệp

1.2.3 Bộ máy quản lý nhà n-ớc đối với khu công nghiệp

1.2.4 Nguồn lao động

1.2.5 Chính sách thu hút đầu t- vào khu công nghiệp

1.2.6 Vấn đề bảo vệ môi tr-ờng trong việc phát triển khu công nghiệp

1.3 Kinh nghiệm một số tỉnh về quá trình hình thành và phát triển khu công nghiệp

1.3.1 Kinh nghiệm của tỉnh H−ng Yên

1.3.2 Kinh nghiệm của Thành phố Đà Nẵng

Ch-ơng 2 Thực trạng quá trình hình thành

và phát triển các khu công nghiệp

tỉnh Nghệ An

2.1 Tình hình hình thành và phát triển của các khu công nghiệp tỉnh Nghệ An hiện nay

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội Nghệ An ảnh h-ởng đến sự hình thành và phát triển các khu công nghiệp

2.1.2 Sự hình thành và phát triển của các khu công nghiệp tỉnh Nghệ An

2.1.2.1 Khu công nghiệp Hoàng Mai

2.1.2.2 Khu công nghiệp Bắc Vinh

Biểu đồ 4: Diện tích thuê đất xây dựng các xí nghiệp sản xuất công nghiệp khu công nghiệp Bắc Vinh

Về diện tích thuê đất:Diện tích sử dụng đất tăng tr-ởng bình quân qua các năm là 33%, trong

đó tăng mạnh nhất là từ năm 2006 đến năm 2008 do nhu cầu phát triển kinh tế của tỉnh và do chính sách -u đãi đầu t- đã thu hút nhiều dự án trong giai đoạn này Tính đến 12/2008 tỷ lệ lấp

đầy của khu công nghiệp đạt 60.15% cao hơn mức trung bình lấp đầy khu công nghiệp bình quân cả n-ớc, điều này đã chứng tỏ sức hút của khu công nghiệp và nhu cầu thuê đất của các dự án đối với khu công nghiệp

Năm Đơn vị 2002 2004 2006 2008

Tỷ lệ lấp đầy % 9.57 22.95 39.41 60.15

Nguồn: Ban Quản lý các khu công nghiệp Nghệ An

Về các dự án đầu t- vào khu công nghiệp Bắc Vinh: Số l-ợng các dự án vào khu công

nghiệp tăng đều trong suốt thời gian qua, chủ yếu là dự án trong tỉnh, các dự án n-ớc ngoài và ngoài tỉnh tăng chậm Tỷ lệ dự án n-ớc ngoài trong tổng số dự án đầu t- thấp, tính đến năm 2008 chỉ chiếm 18% Điều này chứng tỏ công tác xúc tiến đầu t- với bên ngoài của khu công nghiệp ch-a tốt, chủ yếu là trong tỉnh Trên thực tế khi thành lập khu công nghiệp Bắc Vinh tỉnh chủ tr-ơng -u tiên cho việc di dời các doanh nghiệp sản xuất trong thành phố có ảnh h-ởng đến dân c- do đó tỷ lệ dự án trong tỉnh chiếm -u thế

Biểu đồ 2.1.5: Các dự án đầu t- vào khu công nghiệp Bắc Vinh

Đơn vị: Dự án

Nguồn: Ban Quản lý các khu công nghiệp Nghệ An

Biểu đồ 2.1.6: Vốn đầu t- vào các dự án trong khu công nghiệp Bắc Vinh

TT Loại vốn Đơn vị 2002 2004 2006 2008

1

Vốn ngoài n ớc

Nghìn USD 780 2480 2480 3480

2

Vốn trong n ớc

Tỷ đồng

7.4 101.414 235.136

1147.13

6

Nguồn: Ban Quản lý các khu công nghiệp Nghệ An

Thu hút lao động: Số l-ợng lao động thu hút vào khu công nghiệp qua các năm có tốc độ tăng

tr-ởng trung bình cao đạt 122% qua hai năm, tuy nhiên số l-ợng lao động tuyệt đối thu hút vào khu công nghiệp ch-a nhiều, cho đến tháng 12/2008 chỉ đạt gần 3000 lao động Số l-ợng này chiếm tỷ trọng rất nhỏ so với nguồn cung lao động của tỉnh Do các doanh nghiệp trong khu công nghiệp là doanh nghiệp vừa và nhỏ và nhiều doanh nghiệp là doanh nghiệp dịch vụ th-ơng mại nhu cầu sử dụng lao động không lớn

2.1.2.3 Khu công nghiệp Nam Cấm

Thứ nhất, về tình hình thu hút vốn đầu t- vào KCN: Vốn đầu t- vào các dự án đều tăng cả vốn

trong và ngoài n-ớc, trong đó vốn ngoài n-ớc có tốc độ tăng cao hơn và đều hơn Trung bình tăng tr-ởng vốn vào các dự án n-ớc ngoài tăng 230% qua hai năm, vốn trong n-ớc tăng 140% qua hai năm Đặc biệt trong hai năm 2006 đến 2008 vốn tăng đột biến, do sự tăng tr-ởng mạnh số l-ợng

dự án đầu t-, mà lý do là tác động của chính sách -u đãi đầu t- của tỉnh đã phát huy tác dụng

Thứ hai, thu hút các dự án đầu t-: Số l-ợng các dự án tăng đều qua các năm, từ năm 2006 đến

2008 tăng đột biến 14 dự án Sự tăng này chủ yếu là các dự án trong tỉnh còn dự án ngoài tỉnh và

1

3

0

3

1

4

9

11

0

2

4

6

8

10

12

2002 2004 2006 2008

Dự án n-ớc ngoài

Dự án ngoài tỉnh

Dự án trong tỉnh

dự án n-ớc ngoài tăng chậm và đều Lý do của việc tăng tr-ởng trên cũng giống nh- khu công nghiệp Bắc Vinh là do công tác xúc tiến đầu t- chủ yếu diễn ra trong tỉnh, sự cạnh tranh về -u đãi

đầu t- so với các khu công nghiệp ở các tỉnh khác không lớn do đó, chỉ có các doanh nghiệp trong n-ớc tham gia đầu t-

Biểu đồ 2.1.10 Số l-ợng các dự án đầu t- vào khu công nghiệp Nam Cấm

Đơn vị: Dự án

Nguồn: Ban Quản lý các khu công nghiệp Nghệ An

Thứ ba, Thu hút lao động: Tính đến tháng 12/2008 khu công nghiệp Nam Cấm là khu công

nghiệp thu hút lao động nhiều nhất ở Nghệ An 4584 lao động so với khu công nghiệp Bắc Vinh là gần 3000 lao động Thu hút lao động qua các năm tăng lên theo số l-ợng các dự án đầu t- vào khu công nghiệp, tỷ lệ tăng tr-ởng bình quân qua hai năm là 300%, riêng năm 2002 đến 2004 tăng đột biến lao động Tuy nhiên, khu công nghiệp mới giải quyết đ-ợc một tỷ lệ rất nhỏ so với nguồn cung lao động của tỉnh do các dự án đầu t- là dự án vừa và nhỏ nhu cầu lao động không lớn

2.1.2.4 Khu công nghiệp Cửa Lò

2.2 Thực trạng các yếu tố ảnh h-ởng đến sự hình thành và phát triển các khu công nghiệp tỉnh Nghệ An

2.2.1 Thực trạng quy hoạch phát triển các khu công nghiệp

Quy hoạch năm 2006: Nh- trên đã trình bày từ năm 2006 đến năm 2008 ở Nghệ An đã xác

định đ-ợc 4 KCN với tổng diện tích quy hoạch là 663,41 ha

2

0

5

11

24

0 5 10 15 20 25 30

Dự án n-ớc ngoài

Dự án ngoài tỉnh

Dự án trong tỉnh

Quy hoạch đến năm 2010: Do nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của tỉnh, đã quy hoạch các

khu công nghiệp tỉnh Nghệ An đến năm 2010 bao gồm 6 khu công nghiệp với tổng diện tich quy hoạch là 1133.71 ha

Quy hoạch phát triển các KCN Nghệ An đến năm 2015 và định h-ớng đến năm 2020 đã đ-ợc

Thủ t-ớng Chính phủ phê duyệt thì Nghệ An có 8 KCN (7 KCN mới bổ sung và KCN Bắc Vinh)

với tổng diện tích 2.860 ha và KKT Đông Nam có diện tích khoảng 18.800 ha

2.2.2 Thực trạng xây dựng kết cấu hạ tầng của các khu công nghiệp

Thứ nhất, về xây dựng kết cấu hạ tầng

Tại Khu công nghiệp Bắc Vinh: Xây dựng hạ tầng ngoài hàng rào KCN đã đ-ợc đầu t-, cơ

bản hoàn thành với tổng kinh phí thực hiện là 19 tỷ đồng

Tại khu công nghiệp Nam Cấm: Khu công nghiệp Nam Cấm do Công ty phát triển khu công

nghiệp Nghệ An làm chủ đầu t- Tính đến tháng 12 năm 2006, kết quả đầu t- xây dựng hạ tầng KCN đạt đ-ợc nh- sau: Công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) đã cơ bản bồi th-ờng GPMB cho gần 300 ha với tổng kinh phí bồi th-ờng đã thực hiện gần 60 tỷ đồng

Thứ hai, về công tác bồi th-ờng GPMB: Trong 5 năm qua đã đầu t- gần 100 tỷ đồng bằng

vốn ngân sách để GPMB các KCN, công tác GPMB đạt tiến độ đề ra, nhanh chóng, công bằng Nhận thức của nhân dân về quá trình công nghiệp hoá ngày càng cao Cuộc sống đại đa số nhân dân sau GPMB đều tốt lên

Hạ tầng các KCN đã đi vào hoạt động của Nghệ An còn rất yếu kém và không đồng bộ Công tác giải phóng mặt bằng đã cố gắng nh-ng vẫn còn nhiều vấn đề nảy sinh và còn tồn động