Nghệ thuật tạo thời, lập thế trong khởi nghĩa và chiến tranh chống quân minh xâm lược do lê lợi và nguyễn trãi lãnh đạo 1418 1427

TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2 TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG HÀ NỘI 2HÀ NHẬT LINH NGHỆ THUẬT TẠO THỜI, LẬP THẾ TRONG KHỞI NGHĨA VÀ CHIẾN TRANH CHỐNG QUÂN MINH XÂM LƯỢC DO LÊ LỢI VÀ NGUY

TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2 TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG HÀ NỘI 2

HÀ NHẬT LINH

NGHỆ THUẬT TẠO THỜI, LẬP THẾ TRONG KHỞI NGHĨA VÀ CHIẾN TRANH CHỐNG QUÂN MINH XÂM LƯỢC DO LÊ LỢI VÀ NGUYỄN TRÃI

LÃNH ĐAO 1418 -1427

KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng và an ninh

Hà Nội - 2016

LÃNH ĐẠO 1418 -1427

KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP ĐẠI HỌCChuyên ngành: Giáo dục quốc phòng và an ninh

Người hướng dẫn khoa học

Đại tá, ThS Phan Xuân Dũng

Hà Nôi - 2016

LỜI CẢM ƠN

Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn thàyPhan Xuân Dũng - Phó Giám đốc Trung tâm GDQP Hà Nội 2 đã tận tình trựctiếp hướng dẫn, cung cấp tài liệu và tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành khóatốt nghiệp này

Trong quá trình làm đề tài, tuy đã cố gắng hết sức nhưng do kiến thức cóhạn nên chắc chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết Tôi rất mong cácthầy, cô giáo và các bạn đóng góp ý kiến để đề tài được hoàn thiện hon

Tôi xỉn chân thành cảm ơn!

Hà Nội, thảng 5 năm 2016

Tác giả đề tài

Hà Nhật Linh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan:

1 Những nội dung trong khóa luận này là do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của thầy giáo Phan Xuân Dũng.

2 Mọi sao chép không hợp lệ, vi phạm quy chế đào tạo, hay gian trá tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm.

Tác giả đề tài

Hà Nhật Lỉnh

MUC LUC

• •

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐÈ CHUNG VỀ NGHỆ THUẬT TẠO THỜI, LÂP THẾ VÀ Cơ SỞ HÌNH THÀNH NGHÊ THUÂT TAO THỜI LÂP • • • • • THÉ TRONG KHỞI NGHĨA VÀ CHIẾN TRANH CHỐNG QUÂN MINH XÂM LƯỢC DO LÊ LỢI VÀ NGUYỄN TRÃI LÃNH ĐẠO 1418 -1427 4

1.1 Những vấn đề chung về nghệ thuật tạo thời lập thế 4

1.1.1 Quan niệm về nghệ thuật quân sự 4

1.1.2 Quan niệm “Thế” 4

1.1.3 Quan niệm “Thời” 5

1.1.4 Nghệ thuật tạo thời, lập thế 6

1.1.5 Quan niệm về tạo thời, lập thế của Lê Lơi va Nguyên Trai trong khởi nghĩa và chiến tranh chổng quân Minh xâm lược 1418 -1427 6

1.2 Cơ sở hình thành nghệ thuật tạo thời, lập thế trong khởi nghĩa và chiến tranh chổng quân Minh xâm lược do Lê Lọi và Nguyễn Trãi lãnh đao 1418-1427 9

• 1.2.1 Bồi canh Ịỉch sử 9

1.2.2 Những kinh nghiệm trong sử dụng nghệ thuật quân sự của dân tộc ta trong lịch sử 11

1.2.3 Tài năng của Lê Lợi và Nguyễn Trãi 17

Chương 2:NGHỆ THUẬT TẠO THỜI, LẬP THẾ TRONG KHỞI NGHĨA VÀ CHIẾN TRANH CHỐNG QUÂN MINH XÂM LƯỢC 1418 -1427 VÀ BÀI HOC HIÊN NAY 23

2.1 Nghệ thuật tạo thòi, lập thế trong khỏi nghĩa và chiến tranh chống

quân Minh xâm lược 1418 -1427 23

2.1.1 Lê Lợi và Nguyễn Trãi đã bổ trí cán cân lực lượng của ta một cáchkhoa học và hiệu quả 23

2.1.2 Lê Lợi và Nguyễn Trãi đã thực hiện thành công việc giữ vững tỉnh chủ động; làm cho địch phải đánh theo cách đánh của ta 26

2.1.3 Lê Lợi và Nguyễn Trãi đã vận dụng lỉnh hoạt, sáng tạo các cách đánh khác nhau 28

2.2 Những bài học kỉnh nghiệm từ nghệ thuật “tạo thòi, Ịâp thế” trong khởi nghĩa và chiến tranh chống quân Minh xâm lược năm 1418 -1427 trong giai đoạn hiện nay 29

2.2.1 Mục tiêu, yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới 29

2.2.2 Những bài học kinh nghiệm 30

KÊT LIỊÂN 39

TÀI LIỆU THAM KHẢO 40

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc, Lê Lợi và Nguyễn Trãi

là những nhà chính trị, quân sự tài ba văn, võ song toàn và có ảnh hưởng to lớnđối với quân và dân ta trong công cuộc chống quân Minh xâm lược Trong cuộckháng chiến này, hai ông đã nghiên cứu, suy xét mọi lẽ hưng vong của các triềuđại, các trận đánh giành chiến thắng hay thất bại chống quân Minh trước đó;

phân tích sâu sắc “thời” và “thế” trong toàn bộ cục diện của cuộc kháng

chiến

Trong điều kiện từ tay không mà xây dựng được lực lượng để chống một

kẻ thù mạnh gấp bội, có cả quân đội và chính quyền làm chỗ dựa, trong điều

kiện phải “lấy yếu chống mạnh, lẩy ít địch nhiầi Bộ chỉ huy nghĩa quân Lam

Sơn đã biết tạo thời, lập thế, từng bước chuyển hóa lực lượng, xoay chuyển tìnhthế, sự phát triển của nghĩa quân gắn liền với nghệ thuật từng bước chuyển thế

trận Nghĩa quân càng đánh càng mạnh “mất biến thành còn, nhỏ hóa ra lớn ”, còn quân địch càng đánh càng thua “mạnh hóa ra yếu, yếu lại thành ngụy Với

việc lựa chọn rất đúng đắn phương hướng và mục tiêu của các cuộc tiến côngchiến lược, khéo kết hợp giữa vây thành với diệt viện, bộ chỉ huy nghĩa quân đãdẫn giải cuộc chiến tranh giải phóng đi hết từ thắng lợi này đến thắng lợi khác,cuối cùng đi đến thắng lợi hoàn toàn Bằng nghệ thuật và phương thức tác chiến

ấy, nghĩa quân Lam Sơn đã liên tiếp tiêu diệt kẻ thù, làm hoang mang quân

địch, tạo nên những chiến thắng vang dội như “Trận Bồ Đằng sẩm vang chớp

giật”, trận “Trà Lân trúc chẻ cho bay”, trận “Lạng Sơn, Lạng Giang xác chất đầy đường”, trận “Ninh Kiều máu chảy thành sông, hôi tanh vạn dặm”, trận

“Xương Giang, Bình Than máu trôi đỏ nước ”.

Trong giai đoạn hiện nay, trước yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc trong tình hình mới; trước thực tiễn, đặc điểm, tình hình của đất

nước đã đặt ra yêu càu chúng ta cần phải nghiên cứu nghệ thuật quân sự trongquá khứ của cha ông ta nói chung, nghệ thuật tạo thời, lập thế của Lê Lợi vàNguyễn Trãi trong kháng chiến chống quân Minh 1418-1427 nói riêng Trên cơ

sở đó, kế thừa những kinh nghiệm có giá trị, vận dụng linh hoạt, sáng tạo vàotrong bối cảnh mới để quân và dân ta có thể chiến thắng được mọi kẻ thù khi cóchiến tranh xảy ra, góp phần bảo vệ vững chắc nền độc lập của Tổ quốc Xuất

phát từ vấn đề trên, tác giả lựa chọn “Nghệ thuật tạo thời, lập thế trong khởi

nghĩa và chiến tranh chống quân Minh xâm lược do Lê Lợi và Nguyễn Trãi lãnh đạol418 -1427” làm khóa luận tốt nghiệp của mình.

2 Mục đích nghiên cứu

Phân tích, làm rõ nhưng net đăc sằc vê nghê thụât quân sư “tao then, Ịâp

thê” trong khởi nghĩa và chiến ừanh chống quân Minh xâm lược do Lê Lợi và

Nguyễn Trãi lãnh đạo(1418 -1427) Từ đó, rút ra những bài học kinh nghiệmvận dụng vào phát triển nghệ thuật quân sự của quân và dân ta giai đoạn hiệnnay

3 Nhiêm ỵu nghiên cứu

- Nghiên cứu nghệ thuật quân sự trong cuộc kháng chiến chống quânMinh do Lê Lợi và Nguyễn Trãi lãnh đạo 1418 -1427

- Phân tích, làm rõ nghê thụât “tao thơi, Ịâp thế” trong cuộc kháng chiếnchống quân Minh do Lê Lợi và Nguyễn Trãi lãnh đạo 1418 -1427

- Rút ra những bài học kinh nghiệm từ việc sử dụng nghệ thuật “tạo thơi,Ịâp thề” của Lê Lơi va Nguyên Trai trong kháng chiến chống quân Minh 1418 -

1427 để áp dụng trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc giai đoạn hiện nay

4 Đối tượng và phạm vỉ nghiên cứu

4.1, Đối tựơng nghiên cứu

Nghệ thuật tạo thời, lập thế trong khởi nghĩa và chiến tranh chống quânMinh xâm lược do Lê Lợi và Nguyễn Trãi lãnh đạo 1418 -1427

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Nghệ thuật quân sự ừong khang chiên chồng quân Minh xâm lựơc 1418 1427

-5 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả sử dụng các phưomg pháp lịch sử, phưong pháp lôgíc, so sánh, tổng hợp, phân tích và phương pháp chuyên gia

6 Kết cấu của khóa luân

■

Gồm phần mở đàu, 2 chương, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGHỆ THUẬT TẠO THỜI, LẬP THÉ

VÀ cơ SỞ HÌNH THÀNH NGHỆ THUẬT TẠO THỜI, LẬP THẾ TRONG KHỞI NGHĨA VÀ CHIẾN TRANH CHỐNG QUÂN MINH XÂM LƯỢC DO LÊ LỢI VÀ NGUYỄN TRÃI LÃNH ĐẠO 1418-1427 1.1 Những vấn đề chung về nghệ thuật tạo thòi, lập thế

1.1.1 Quan niệm về nghệ thuật quân sự

Nghê thụât quân sư có vi tri hêt sức quan trong ừong chi đao chiên tranh

Nó là một trong những nhân tố quyết định thành bại của chiến tranh Theo Từđiển Bách khoa quân sự Việt Nam “Nghê thụât quân sư la lý lụân va thưc tiênchuần bi, tồ chức va tiến hanh đấu trang vũ trang Nó nghiên cứu các quy luậtcủa chiến tranh và đấu tranh vũ trang , xác định những nguyên tằc va phưomgpháp tiến hành các hoạt động quân sự trong chiến tranh Nghê thụât quân sưđựơc hĩnh thanh từ ba bô phân : Chiến lựơc quân sư, nghê thụât chiến dich vachiền thụât Ba bô phân nghê thụât quân sư la môt thề thống nhất có quan hêbịên chứng chăt che, trong đó chiền lựơc quâi sư đóng vai tro chủ đáo’!

1.1.2 Quan nỉệm“Thế”

“Thê” là môt khái nịêm quân sư đựơc đê câp từ lâu trong nghê thụât

quân sư phương Đông Ở nước ta, do đăc điềm chiên tranh chống xâm lựơc thương phải lầy it đích nhiêu , lây nhỏ thằng lớn, nên vịêc nghiên cứu va vân dụng “thê” trong nghê thụât quân sư đề đanh thăng đich ngay cang đựơc quan tâm đăc bịêt

Trong Sách Bin h thư yều lựơc Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn khẳng định: “Ngươi đanh gioi vì có thế ma thằng” và “Biếtxem thê đất, biết Ịăp thê quân, khéo dùng kỹ thuật, đánh không đâu là không lợi

Cũng đề cập về “thế” ừong quân sự, trong thư gửi Vương Thông, chủ tướng quân Minh, Nguyễn Trãi có viết: “Ngươi dung binh gioi la ở cho biết dùng thời thể mà thôi Được thời được thể thì mất biển thành còn, nhỏ hóa ra

lơn; mất thơi không thế thỉ manh hóa ra yếu , yên lai thanh nguy, sư thay đoi ẩy chỉ trong khoảng trở bàn tay ” Đồng thời, ừong thư gửi Lương Minh, phó tướng của Liêu Thăng, ông tiếp tục vạch rõ: “Nay cac ngươi đem quân đi sâu vào, chính là bị hãm vào thế trong miệng cọp , muốn tiên không đựơc, muon lui không xong Còn ta thì nhân thế chẻ tre , sau khỉ che đựơc mấy đất , cứ tọng lưỡi dao mà chẻ đi, thưc không khó gỉ

Tư khai nịêm vê “thế ”, cho thấy, “thê ” phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố

như: địa hình địa vật, sự ủng hộ của quần chúng nhân dân, tinh thần của binhsĩ Tuy nhiên, trong đó, thề trân la môt yêu t ố rất cơ bản để tạo ra thế có lợinhăm đanh bai đối phương, giành thắng lợi về mình Thề trân la tíinh thá i bố trí,triền khai Ịưc lựơng va thiềt bi chiên trương theo mưu kê va each đánh đa Ịưachon, nhăm tao thê có Ịơi đê phat huy cao nhất sức manh chiền đâu của các lựclượng tham chiến, giành thắng lợi ừên chiến trường

1.1.3 Quan niệm “Thời”

“Thơi” có nghĩa là thời cơ, thơi cơ la môt yêu tố quan trong trong moi

hoạt động của con người vấn đê thơi cơ ừong chiền tranh , ừong tác chiên đựơccác nha lanh đao va chi huy quân sư hết sức coi trong

Nguyên Trai nói : “Thơi cơ, thơi cơ chớ nên đê lơ” và trong thực tiễn,

ông luôn chì đao nghĩa quân Lam Sơn nằm đúng thơi cơ ma hanh đông Bác Hồ

cung thương căn dăn bô đôi : “Phai luôn luôn có san g kiên đê Ịơi dung thơi

cơ” Thời cơ bao gồm rất nhiều yếu tố, bản chất là khẳng định mọi vấn đề về

“thiên ”, “địa ”, “nhân ” đều ủng hộ và tạo thuận lợi cho ta, nhưng bất lợi cho

kẻ địch

“Thơi ” và “thế ”, mà cốt lõi là thề trân va thơi cơ luôn có quan hê mật

thiết với nhau, không bao giờ tách rời nhau Trong bất kỳ một trận đánh hay một

cuộc chiến nhất định, nếu bên nào nắm bắt sâu sắc “thời” và “thế” thì nhất định

thắng; nếu không sẽ bị thất bại

Anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi đã nhấn mạnh: “Đựơc thoi, có thế thì mất biến thanh con, nhỏ hóa ra lớn, mất thơi không thê thỉ manh lai hóa yểu, yên Ịai thanh nguy” Có thế, có thời thì: “sức dung môt nửa công thanh đựơc gấp đôi” Ông còn lấy ví dụ “Lo kiến rong lam toang đê V ỡ, ngọn gió rung quét sạch lá khô ”.

1.1.4 Nghệ thuật tạo thòi, lập thế

Từ cách tiếp cận trên, có thể khẳng định: Nghệ thuật tạo thời, lập thếtrong các cuộc khởi nghĩa và chiến tranh là quá trình nắm bắt, lựa chọn đúngthời điểm (thời gian, không gian, lực lượng ) dùng binh, kết họp chặt chẽ vớiviệc xây dựng được thế ữận vững chắc dựa trên cơ sở điều kiện tự nhiên, conngười đảm bảo khai thác tối ưu sở trường, hạn chế tối thiểu sở đoản của ta;đồng thời hạn chế tối đa sở trường của địch, tập trung đánh vào chỗ hiểm, chỗyếu của chúng nhằm mục đích giành chiến thắng ừong từng trận đánh cho đếntoàn bộ cuộc chiến tranh

1.1.5 Quan niệm về tạo thời, lập thế của Lê Lơi va Nguyền Trai trong khởi nghĩa và chiến tranh chống quân Minh xâm lược 1418 -1427

Một trong những đặc điểm nổi bật và cũng là một trong những nguyênnhân thắng lợi chủ yếu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn là cuộc khởi nghĩa này cómột bộ tham mưu sáng suốt tiêu biểu cho lực lượng tiến bộ trong xã hội, có uytín rộng rãi trong nhân dân Bộ tham mưu đó đã phát huy được sự nỗ lực chủquan trong việc chỉ đạo và thực hành chiến tranh với những đường lối lãnh đạođúng đắn

Bộ tham mưu nghĩa quân mà đầu não là Lê Lợi và Nguyễn Trãi, đã tỏ rasáng suốt và hoàn toàn thành công trong việc tổ chức và lãnh đạo, cuộc khởinghĩa nói chung và chỉ đạo chiến lược, chiến thuật nói riêng Đó là một cốnghiến to lớn đối với thắng lợi của cuộc chiến tranh giành độc lập đầu thế kỷ XV

và đối với nền khoa học quân sự của nước nhà

Trong chỉ đạo chiến tranh, bộ tham mưu của nghĩa quân Lam Son đãnghiên cứu lịch sử các cuộc chiến ừanh chống ngoại xâm của dân tộc ta thòi Lý,Trần, Hồ trước kia, biết động viên tinh thần yêu nước quật cường của nhân dân

ta thành sức mạnh to lớn chống quân xâm lược Đặc biệt Lê Lợi và Nguyễn Trãi

đã rút ra những nguyên nhân thành công và thất bại của thời đại trước, rút ra bàihọc kinh nghiệm chỉ đạo chiến tranh Tuy vậy, nghệ thuật quân sự của nghĩaquân Lam Sơn cũng có những bước phát triển và sáng tạo khác với nghệ thuậtquân sự thời Lý, Trần, Hồ

Trong khi chỉ đạo cuộc chiến tranh, Lê Lợi và Nguyễn Trãi đã từng

“nghiền kỹ những pho thao lược” và đã “ngẫm nay suy trước”, “xét cùng mọi

lẽ hưng vong” Điều đó chứng tỏ rằng các nhà lãnh đạo của nghĩa quân Lam

Sơn đã từng dày công nghiên cứu binh pháp thời xưa, những cuộc chiến ừanhtrước đây để rút ra những bài học kinh nghiệm, vận dụng vào công cuộc bìnhNgô

Trong Quân trung từ mệnh tập, Nguyễn Trãi nhiều làn bàn đến việc nắm thòi thế: “Người dùng bỉnh giỏi là ở chỗ hiểu biết thời thế mà thôi Được thời

và có thế thì biến mất thành còn, hóa nhỏ thành lớn Mất thời và không thế thì trở mạnh làm nguy chỉ trong khoảng trở bàn tay mà thôi ”.

Vậy thế nào là hiểu thời thế và được thời thế? “Hiểu thời thế” là biết

phân tích tình hình một cách khách quan và nắm vững phương hướng phát triển

tất yếu và theo quy luật của sự vật “Có thời thể” là đứng về phía đi lên của sự

vật và biết hành động tuân theo quy luật phát triển của chúng Được thời và cóthế thì tất thắng Nguyễn Trãi chính là con người biết nắm vững thời thế

Nguyễn Trãi coi nhân dân là người tạo nên lịch sử, tạo nên thời thế Chonên muốn được thời thế, trước nhất phải đứng về phía nhân dân Đứng về phíanhân dân là đứng về phía đi lên của lịch sử và mặc dù trước mắt có khó khănđến mấy nhưng sớm muộn sẽ thắng lợi Ngược lại, kẻ nào đem cường bạo chống

lại nhân dân, thì dù trước mắt có vẻ vững vàng đến mấy cũng là bước vào conđường tự chuốc lấy bại vong Nguyễn Trãi suốt đời mình đã biết lấy tư tưởngnhân nghĩa để tranh thủ lòng dân, cho nên ông đã làm nên sự nghiệp vĩ đại.

Mặt khác, muốn nắm vững thời thế còn phải biết ta, biết địch, biết phântích một cách tỉnh táo chiều hướng phát triển của tình hình từng lúc từng nơi đểxác định được phương châm hành động cho chính xác Nguyễn Trãi đã phântích tương quan lực lượng một giữa nghĩa quân và quân Minh một cách thựcbiện chứng

Vì nắm chắc thời thế và khả năng phân tích tình hình một cách biệnchứng, nên Nguyễn Trãi hoàn toàn tiên liệu được kết quả tất thắng của cuộckhởi nghĩa:

“ửc tích Lam Sơn ngoạn Vô kinh Miếu toán tiên tri đại sự thành

(Nhớ khi xưa ở Lam Sơn xem sách Võ KinhMưu kế của triểu đỉnh đã biết trước việc lớn tất thảnh công)

Ông còn biết nhìn tình hình một cách tĩnh: “Bậc trí giả thường biết trước

từ khi sự việc chưa thành hình Khi ta còn yếu ông vẫn trông thấy con đường “tự chuốc lẩy bại vong” của địch và tiền đồ to lớn của nghĩa quân, khi toàn thắng lại

không say sưa mà vẫn nhớ đến cái thế lâu dài của nước ta bao giờ cũng vẫn làmột nước nhỏ, yếu tồn tại bên một nước lớn hùng mạnh nên phải có một đốisách thích đáng

Từ việc đánh giá tương quan lực lượng chung như vậy, cho đến việc đốiphó với những chuyển biến tình hình đột ngột từng thời kỳ, từng lúc, từ việc vậndụng đường lối tiến hành chiến tranh giải phóng nói chung, đem tư tưởng nhânnghĩa mà tranh thủ lòng người, cho đến việc chỉ đạo tác chiến cụ thể NguyễnTrãi cùng với Bộ thống soái nghĩa quân đã tỏ ra là hiểu thời thế, nắm vững vàvận dụng được quy luật của chiến ừanh giải phóng để đi đến toàn thắng

1.2 Cơ sở hình thành nghệ thuật tạo thời, lập thế trong khởi nghĩa vàchiến tranh chống quân Minh xâm lược do Lề Loi va Nguyền Trai lãnh đao 1418 -1427

1.2.1 Bối canh lich sử

Vào cuối thế kỉ XIV , triều đinh nha Trần ruong nát Hô Quý Ly, môtquý tộc có thanh thế đã phế truất vua Tràn Ịâp ra vương triều mới : triều Hô(1400-1407)

Là một người táo bạo, Hô Quý Ly đa thưc hịên cải cách trên nhiêu lỉnh ỵưc, hy vong cứu van nguy cơ sup đồ của nha nước phong kiến va củng cố vương quyên của minh Trên lính vực quân sự, ông cho xet đinh Ịai binh chê, tăng cương quân sồ, cải tiến vũ khí trang bị, xây dưng cac thanh luy để chồng thù trong giặc ngoài

Bấy giơ, ở Trung Quốc là thời kỳ thống trị của nhà Minh (1368-1644) Sang thề ki XV, dưới triều Minh Thanh Tồ (1402-1420) nhà Minh đạt đến giai đọan cương thinh va trở thanh môt quốc gia phong kiền giau manh trên thề giới Lơi dung sư sup đồ của nha Trân , nhà Hồ mới lên chưa ổn định , Minh Thanh

To thực hiện âm mưu xâm lược Đại Việt

Nhà Hồ chống đỡ với quân xâm lược được nửa năm Đất nước ta một lânnưa bi phong kiên phương Băc đô hô

Dưới sự đô hộ của nhà Minh, sự phát triển của xă hội ta đã bị ngăn chặnbởi sự kìm hãm gay gắt của ách thống trị ngoại bang và sự bảo tồn của nhữngquan hệ lạc hậu trong nước Với bản chất phản động của một chính quyền đô hộ,những chính sách thống trị của nhà Minh đã gây ra nhiều hậu quả tai hại đối với

sự phát triển của xã hội

Trong hai mươi năm đô hộ của nhà Minh, nền kinh tế nước ta bị đình đốn

và phá hoại nghiêm trọng

về nông nghiệp, chính sách cướp mộng đất để lập đồn điền và cấp chức

điền cho bọn quan lại làm cho nhiều nơi nông dân bị mất mộng đất và phá sản.Những hành động cướp bóc, vơ vét của địch, nhất là việc cướp trâu bò, đã gây

ra rất nhiều khó khăn ừong sản xuất, làm cho nền kinh tế nông nghiệp có khi bịphá hoại Những cuộc đàn áp khủng bố liên miên của địch còn làm mùa màng bịtàn phá, đồng mộng phải bỏ hoang Trong lúc đó thì đê điều và các công trìnhthủy lợi bỏ bê ữễ nên thiên tai hoành hành dữ dội Do đó, ừong thời thuộc Minh,những nạn lụt lội, đê vỡ và mất mùa đói kém, dịch tễ xảy ra liên tiếp Năm

1407, do sự tàn phá của cuộc chiến ừanh xâm lược của quân Minh nên nạn đói

và dịch xảy ra nghiêm trọng, “nhân dân không trồng trọt, cầy cấy được, người

chết đói rất nhiều” Hai năm sau, 1408 và 1409 đều có nạn đói, dịch và nạn đói,

dịch năm 1409 lại lớn hơn năm trước Năm 1411, lụt lớn, đê sông đáy bị vỡ, nhàcửa của dân bị trôi dạt Năm 1412, cả khu vực từ Diễn Châu trở vào, đồng mộng

bỏ hoang, dân không cày cấy được

về công thương nghiệp, chính sách thuế khóa nặng nề cùng với những thủ

đoạn vơ vét tài nguyên, lùng bắt thợ thủ công, hạn chế sự đi lại buôn bán và cấmchỉ về ngoại thương của giặc Minh là những trở lực nghiêm trọng Do nhữngchính sách và thủ đoạn đó, nhiều nghề thủ công bị phá sản, việc buôn bán trongnước và ngoài nước bị sa sút hẳn

Đời sống của nhân dân lâm vào một tình trạng rất làm than, cơ cực.Ngoài thuế khóa, phú dịch, nhân dân còn phải chịu đựng biết bao nhiêu cảnh

chém giết, cướp bóc và tàn phá của quân địch Trong Bình Ngô đại cáo, Nguyễn

Trãi đã từng kịch liệt tố cáo tội ác tày trời của quân Minh Theo Nguyễn Trãi,tội ác của quân địch đã chất cao như núi, mà dù:

Tát khô nước Đông Hải, khôn rửa sạch tanh hôi Chẻ hết trúc Nam Sơn, khó ghi đầy tội ác.

Và do đó:

Thần dân đều căm giận, Trời đất lẽ nào dung tha.

Với tất cả những hậu quả trên đây, cuộc xâm lược và ách đô hộ của nhàMinh đã cản trở và kìm hãm gay gắt sự phát triển của xã hội ta, đe dọa nghiêmtrọng vận mạng của cả dân tộc và chà đạp lên cuộc sống cũng như mọi phẩm giácủa con người Trong cảnh nước sôi lửa bỏng đó, một lịch sử cấp thiết đang đề

ra trước toàn dân là phải đấu tranh thủ tiêu nền thống trị của nước ngoài, khôiphục nền độc lập của Tổ quốc.Nhân dân ta vào đầu thế kỉ XV đã hoàn thành vẻvang sứ mạng ấy, ghi vào lịch sử dân tộc những trang sử vàng chói lọi.Hai mươinăm đô hộ của nhà Minh là hai mươi năm đấu tranh ngoan cường và liên tục củanhân dân ta để hoàn thành thắng lợi sự nghiệp giải phóng dân tộc

Từ năm 1417, nhiều cuộc đấu tranh mới lại bắt đầu xuất hiện ở nhiều nơi,báo hiệu trước một cao ừào đấu tranh quyết liệt sắp bùng nổ Cao trào đó thực

sự bắt đầu từ năm 1418 với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và lấy cuộc khởi nghĩaLam Sơn làm trung tâm Và cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đã gắn liền với tên tuổicủa Lê Lợi, Nguyễn Trãi và những người anh hùng đất Lam Sơn

1.2.2 Những kinh nghiệm trong sử dụng nghệ thuật quân sự cửa dân

tộc ta trong lích sử

Từ thực tiễn chống giặc ngoại xâm, dân tộc ta đã hình thảnh nghệ thuậtchiến tranh nhân dân, toàn dân đánh giặc, nghệ thuật lấy nhỏ thắng lớn, lấy ítđịch nhiều, lấy chất lượng cao thắng số lượng đông Trong quá trình đó, nghệthuật quân sự Việt Nam từng bước phát triển và được thể hiện rất sinh độngtrong khởi nghĩa vũ trang, chiến tranh giải phóng, trên các phương diện tư tưởngchỉ đạo tác chiến, mưu kế đánh giặc

về tư tưởng chỉ đạo tác chiến: Giải phóng, bảo vệ đất nước là nhiệm vụ

quan trọng, là mục tiêu cao nhất của các triều đại phong kiến trong chiến tranhgiữ nước Do đó, cha ông ta luôn nắm vững tư tưởng tiến công, coi đó như mộtquy luật để giành thắng lợi ừong suốt quá trình chiến tranh Thực hiện tiến côngliên tục mọi lúc, mọi nơi, từ cục bộ đến toàn bộ, để quét sạch quân thù ra khỏi

bờ cõi Tư tưởng tiến công được xem như sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong quá trình

chuẩn bị và thực hành chiến tranh giữ nước Tư tưởng đó thể hiện rất rõ ừongđánh giá đúng kẻ thù, chủ động để ra kế sách đánh, phòng, khẩn trương chuẩn bịlực lượng kháng chiến, tìm mọi biện pháp làm cho địch suy yếu, tạo ra thế vàthời cơ để tiến hành phản công, tiến công.

Sử sách còn ghi lại, thời nhà Lý đã chủ động đánh bại kẻ thù ở phía Nam(quân Chiêm Thành), phá tan âm mưu liên kết của nhà Tống với Chiêm Thành.Trước nguy cơ xâm lược của nhà Tống, Lý Thường Kiệt đã sử dụng biện pháp

“tiên chế phát nhân” chủ động tiến công trước để xây dựng tuyến phòng thủsông Như Nguyệt, thực hiện trận quyết chiến chiến lược, chủ động chặn và đánhđịch từ xa để bảo vệ Thăng Long

Vào thế kỷ XIII, các quốc gia châu Ầu, châu Á đang run sợ trước vóngựa của giặc Nguyên Mông, thì cả ba lần tiến quân xâm lược Đại Việt vào cácnăm 1258, 1285, 1288, giặc Nguyên Mông đều bị thất bại thảm hại, mặc dù có

số quân lớn hơn nhiều lần quân đội nhà Tràn Có được thắng lợi đó là do ta đã

thực hiện toàn dân đánh giặc, “cả nước chung sức, trăm họ là bỉnh ”, trong đó,

tích cực chủ động tiến công giặc là tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt trong các cuộcchiến tranh

Trước đối tượng tác chiến là giặc Nguyên Mông có sức mạnh lớn hơn,ông cha ta đã kịp thời thay đổi phương thức tác chiến, ừánh quyết chiến với địchkhi chúng còn rất mạnh, chủ động rút lui chiến lược, tạm nhường Thăng Longcho giặc ừong một thời gian nhất định, là để bảo toàn lực lượng và đó là một nétđộc đáo trong nghệ thuật tác chiến, chứ không phải là tư tưởng rút lui Quân

địch tạm chiến được Thăng Long mà không chiếm được “Thủ đô ” của kháng chiến, bởi vì chỉ chiếm được “thành không, nhà trổng” Trong khoảng thời gian

đó, quân đội nhà Trần và nhân dân cả nước đã tích cực tác chiến nhỏ lẻ, tiêu hao

nhiều lực lượng địch, làm cho chúng rơi vào ừạng thái “tiến thoái lưỡng nan ”,

tạo thời cơ tốt nhất để phản công chiến lược, quét sạch quân thù ra khỏi đất

nước (lần thứ nhất sau 9 ngày tính từ khi giặc Nguyên vào Thăng Long, lần thứhai sau 5 tháng, làn thứ ba sau 3 tháng).

về mưu kế đánh giặc: Mưu là để lừa địch, đánh vào chỗ yếu, chỗ sơ hở,

chỗ ít phòng bị, làm cho chúng bị động, lung túng đối phó Kế là để điều địchtheo ý định của ta, giành quyền chủ động, buộc chúng phải đánh theo cách đánhcủa ta Trong các cuộc chiến ừanh giải phóng, với ý chí kiên cường của dân tộc,triều đại nhà Lý, Trần đã tạo được thế trận chiến tranh nhân dân, thực hiện toàndân đánh giặc, kết hợp các cách đánh, các lực lượng cùng đánh Trong chốnggiặc ngoại xâm để bảo vệ đất nước, của ông cha ta đã kết họp chặt chẽ giữaquân triều đình, quân địa phương và dân binh, thổ binh các làng xã cùng đánhđịch, làm cho lực lượng địch luôn bị phân tán, không thực hiện được họp quântại Thăng Long Để bảo vệ Thăng Long, Lý Thường Kiệt đã xây dựng tuyếnphòng ngự sông cầu để chặn giặc, khi quân nhà Tống tiến công vượt sông khôngthành công phải chuyển vào phòng ngự Ông đã dùng quân địa phương và dânbinh liên tục quấy rối, làm cho địch mệt mỏi, căng thẳng, tạo thời cơ cho quânđội nhà Lý chuyển sang phản công giành thắng lợi hoàn toàn

Ke sách đánh giặc của ông cha ta không những sáng tạo, mà còn hết sức

mềm dẻo, khôn khéo đó là “biết tiến, biết thoái, biết công, biết thủ Biết kết họp

chặt chẽ giữa tiến công quân sự với binh vận, ngoại giao, tạo thế mạnh cho ta,biết phá thế mạnh của giặc, trong đó tiến công quân sự luôn giữ vai trò quyếtđịnh

Ông cha ta đã phát triển mưu, kế đánh giặc, biến cả nước thảnh một chiến

trường, tạo ra một “thiên la, địa võng” để diệt địch Làm cho “địch đông mà

hóa ít, địch mạnh mà hóa yếu ”, đi đến đâu cũng bị đánh, luôn bị tập kích, phục

kích lực lượng bị tiêu hao, tiêu diệt, rơi vào trạng thái “tiến thoái lưỡng nan”.

Trong tác chiến, ông cha ta đã triệt để khoét sâu điểm yếu của địch là tác chiến ởchiến trường xa, tiếp tế khó khăn, nên đã tập trung triệt phá lương thảo, hậu cầncủa địch Ngoài thực hiện kế “thanh dã”, làm cho kẻ thù rơi vào trạng thái

“người không có lương ăn, ngựa không có nước uống”, quân đội nhà Trần tổ

chức lực lượng đón đánh các lực lượng vận chuyển lương thực, hậu cần và đánhphá kho tàng của địch Điển hình như đội quân của Trần Khánh Dư đã tiêu diệttoàn bộ đoàn thuyền lương của giặc do Trương Văn Hồ chỉ huy ở bến Vân Đồn,làm cho giặc Nguyên ở Thăng Long vô cùng hoảng loạn

Nghệ thuật chiến tranh nhân dân, thực hiện toàn dân đánh giặc: Thực

hiện toàn dân đánh giặc là một trong những nét độc đáo trong nghệ thuật quân

sự của tổ tiên ta, được thể hiện cả trong khởi nghĩa và chiến ừanh giải phóng.Nét độc đáo đó xuất phát từ lòng yêu nước thương nòi của nhân dân ra, từ tínhchất tự vệ, chính nghĩa của các cuộc kháng chiến Hễ kẻ thù đụng đến nước ta,

thì “ Vua tôi đồng lỏng, anhem hòa mục, cả nước chung sức, trăm họ là bỉnh”,

giữ vững quê hương, bảo vệ xã tắc

Từ lời thề của Hai Bà Trưng và nghĩa quân: “Một xin rửa sạch nước thù; Hai xỉn đem lại nghiệp xưa họ Hùng, Ba kéo oan ức lòng chồng; Bổn xỉn vẻn vẹn sở công lệnh này”, đến Hịch tướng sĩ, nghệ thuật “lẩy đại nghĩa thẳng hung tàn, lẩy chỉ nhân thay cường bạo ”, nghệ thuật quân sự Việt Nam đã liên tục phát triển dựa ừên nền tảng của chiến ừanh nhân dân, thực hiện tốt đổi yếu thành mạnh, kết họp lực, thế, thời, mưu, để đạt mục đích là cùng giành lại và giữ vững chủ quyền đất nước với tư tưởng “dập tắt muôn đời chiến tranh”,

“đem lại thái bình muôn đời” Nội dung cơ bản của thực hiện toàn dân đánh giặc là: “Mỗi người dân là một người lính, đánh giặc theo cương vị, chức trách của mình Mỗi thôn, xóm, bản, làng là một pháo đài diệt giặc Cả nước là một chiến trường, tạo ra thế trận chiến tranh nhân dân liên hoàn, vững chắc làm cho địch đông mà hóa ít, mạnh mà hóa yếu, rơi vào trạng thái bị động, lung túng và bị sa lầy Trong đánh giặc, ông cha ta đã tận dụng địa hình, xây dựng thế

trận làng, nước vững chắc, vận dụng sáng tạo cách đánh của nhiều lực lượng,nhiều thứ quân Vận dụng rộng rãi, sáng tạo nhiều hình thức đánh giặc để đạt

hiệu quả cao như: phòng ngự ở sông cầu, phản công ở Chương Dương, HàmTử,

Nghệ thuật lẩy nhỏ đánh lớn, lẩy ỉt địch nhiều, lẩy yếu chống mạnh: Đây

là nét đặc sắc và tất yếu trong nghệ thuật quân sự của ông cha ta, khi dân tộc taluôn phải chống lại các đội quân xâm lược có quân số, vũ khí, trang bị lớn hơnnhiều lần Nghệ thuật lấy nhỏ đánh lớn, lấy ít địch nhiều, lấy yếu chống mạnh

chính là sản phẩm của lấy “thế” thắng “lực” Quy luật của chiến tranh là mạnh

được, yếu thua, nhưng từ ừong thực tiễn chống giặc ngoại xâm, cha ông ta đãsớm xác định đúng về sức mạnh trong chiến tranh, đó là: sức mạnh tổng họp củanhiều yếu tố, chứ không thuần túy là sự so sánh, hơn kém về quân số, vũ khí củamỗi bên tham chiến

Để chống lại 30 vạn quân xâm lược Tống (1077), nhà Lý trong khi chỉ cókhoảng 10 vạn quân, Lý Thường Kiệt đã tận dụng được ưu thế địa hình và cácyếu tố khác để tạo ra sức mạnh hơn địch và đánh thắng địch

Thời nhà Trần có khoảng 15 vạn quân, chống lại giặc Nguyên - Mông,

làn thứ 2 là có 60 vạn, lần 3 là khoảng 50 vạn Nhà Trần đã “lẩy đoản binh để

chế trường trận ”, hạn chế sức mạnh của giặc, để đánh thắng giặc.

Nghệ thuật kết hợp đẩu tranh giữa các mặt trận quân sự, chỉnh trị, ngoại giao và binh vận: Chiến tranh là sự thử thách toàn diện đối với mỗi quốc gia

trong tham chiến Trong chống giặc ngoại xâm, ông cha ta đã biết kết họp chặtchẽ các mặt trận nhằm tạo ra sức mạnh tổng họp để đánh thắng kẻ thù Mỗi mặttrận có vị trí, tác dụng khác nhau nhung cùng thống nhất ở mục đích tạo ra sứcmạnh để giành thắng lợi trong chiến tranh

Mặt ừận chính trị nhằm cổ vũ tinh thần yêu nước của nhân dân, quy tụsức mạnh đại đoàn kết dân tộc, là cơ sở để tạo ra sức mạnh quân sự

Mặt trận quân sự là mặt trận quyết liệt nhất, thực hiện tiêu diệt sinh lực,

phá hủy phương tiện chiến tranh của địch, quyết định thắng lợi trực tiếp củachiến ừanh, tạo đà, tạo thế cho các mặt trận khác phát triển.

Mặt trận ngoại giao có vị trí rất quan trọng, đề cao tính chính nghĩa củanhân dân ta, phân hóa, cô lập kẻ thù, tạo thế có lợi cho cuộc chiến Mặt khác,mặt ừận ngoại giao kết hợp với mặt trận quân sự, chính trị tạo ra thế có lợi đểkết thúc chiến tranh càng sớm càng tốt

Mặt trận binh vận để vận động làm tan rã hàng ngũ của giặc, góp phầnquan ừọng để hạn chế thấp nhất tổn thất của nhân dân ta trong chiến ừanh

về nghệ thuật tổ chức và thực hành các trận đánh lớn: Trong các triều đại

phong kiến, ông cha ta đã tổ chức và thực hành các trận đánh lớn để giải phóngđất nước, kết thúc chiến tranh Thời nhà Lý có phòng ngự đánh lớn để giảiphóng đất nước, kết thúc chiến tranh Thời nhà Lý có phòng ngự sông Cầu (NhưNguyệt), đây là một điển hình về kết họp chặt chẽ hai hình thức tác chiến phòngngự và phản công trên cả quy mô chiến lược, chiến thuật Tác chiến phòng ngự

ở Như Nguyệt không chỉ chặn đứng 30 vạn quân Tống mà còn làm thất bại ý đồđánh nhanh, thắng nhanh để chiếm Thăng Long của chúng, khiến quân địch phảichuyển từ chủ động tiến công sang bị động phòng ngự

Thời nhà Trần, lần chống giặc Nguyên thứ 2, Trần Quốc Tuấn đã tổ chứcmột cuộc rút lui chiến lược, làm thất bại kế hoạch họp vây của địch Trong cuộctruy đuổi, giặc Nguyên không thực hiện được những đòn quyết định với chủ lực

ta, trái lại, chúng vấp phải một cuộc chiến ừanh của toàn dân

Đại Việt Do vậy, quân Nguyên đã sa vào tình trạng muốn đánh mà không đánh

được, “lực càng yếu, thế càng suy”, điều đó đã tạo ra thời cơ phản công cho

quân ta

1.2.3 Tài năng của Lê Lợi và Nguyễn Trãi

Trong tất cả những cuộc chiến đấu ở thời xưa, tổ tiên chúng ta đều đãchiến thắng và ừải qua mấy nghìn năm đấu tranh liên tục chống thù ừong giặc

ngoài, nhân dân Việt Nam đã có một truyền thống quân sự rất vẻ vang Truyềnthống đánh thắng mọi kẻ thù ở mọi thời đại Cũng từ muôn vàn cuộc đấu tranhthắng lợi vẻ vang ấy, đã làn lượt xuất hiện trong lịch sử nhiều bậc tướng lĩnhkiệt xuất, nhiều nhà quân sự lỗi lạc, đứng ngang hàng với những tướng lĩnh vànhững nhà quân sự danh tiếng trên thế giới Những chiến công oanh liệt của cácbậc anh hùng như Ngô Quyền, Lê Hoàn, Nguyễn Trãi, Lê Lợi, còn mãi ghisâu trong tâm trí người dân Việt Nam.

Trước cuộc khởi nghĩa Lam Sơn,một trong những nguyên nhân thất bạichủ yếu của phong trào kháng Minh là sự bất lực và sai lầm của những ngườilãnh đạo Hoặc do năng lực chủ quan, hoặc do hạn chế của điều kiện giai cấp,những người lãnh đạo lúc đó đã không phát huy được đầy đủ sự nỗ lực chủquan, tính năng động tự giác trong chiến tranh để đưa cuộc chiến tranh giảiphóng có tính chất yêu nước, chính nghĩa do họ lãnh đạo đến thắng lợi

Một trong những đặc điểm nổi bật và cũng là một trong những nguyênnhân thắng lợi chủ yếu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn là cuộc khởi nghĩa này cómột bộ tham mưu sáng suốt tiêu biểu cho lực lượng tiến bộ trong xã hội, có uytín rộng rãi trong nhân dân Bộ tham mưu đó đã phát huy được sự nỗ lực chủquan trong việc chỉ đạo và thực hành chiến ừanh với những đường lối lãnh đạođúng đắn

Chỉ với vài nghìn nghĩa quân lúc ban đầu, Lê Lợi đã tiến tới đánh thắnghàng mấy chục vạn quân Minh giành lại độc lập cho Tổ quốc

Suốt gần mười năm kháng chiến chống quân Minh (1418 - 1427) hai têntuổi Nguyễn Trãi và Lê Lợi đã gắn bó mật thiết với nhau như hình và bóng Hainhân vật lịch sử đã làm nên đại sự cho Đất nước Đại Việt thời ấy, xua đuổi quânMinh lui về đất nước của mình, đem lại hòa bình và chủ quyền cho quê hương,sau hai mươi năm bị chiếm đóng và đô hộ

về phương diện cá nhân, Lê Lợi một người yêu nước có đủ đức đủ tài, có