Điều độ tập trung: Tất cả các nhà máy điện trên hệ thống bắt buộc phải tham gia thị trường điện và được điều độ vận hành tập trung Chào giá theo chi phí: Các đơn vị phát điện chào giá th
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI
-
BÙI HUY KHÁNH
PHÂN TÍCH VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY TRÌNH THANH TOÁN TRÊN THỊ TRƯỜNG ĐIỆN CHO NHÀ MÁY THỦY ĐIỆN
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN TRỊ KINH DOANH
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI
-
BÙI HUY KHÁNH
PHÂN TÍCH VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY TRÌNH THANH TOÁN TRÊN THỊ TRƯỜNG ĐIỆN CHO NHÀ MÁY THỦY ĐIỆN
Chuyên ngành: QUẢN TRỊ KINH DOANH
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN TRỊ KINH DOANH
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN THỊ MAI ANH
HÀ NỘI – 2016
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Họ và tên học viên: Bùi Huy Khánh là học viên lớp cao học 2, khóa 2013B, chuyên ngành Quản trị kinh doanh Mã sinh viên CB131163
Tôi xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu, tài liệu, kết quả trong luận văn này là kết quả học tập, nghiên cứu của bản thân tôi Tôi xin chịu trách nhiệm mọi vấn đề liên quan về nội dung của đề tài luận văn này
Ngày tháng năm 2016
Bùi Huy Khánh
i
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Trước hết, tôi xin bày tỏ sự cảm ơn chân thành đến TS Nguyễn Thị Mai Anh đã
tận tình hướng dẫn, chỉ bảo cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu hoàn thiện luận văn này
Tôi xin cảm ơn Tập đoàn Điện lực Việt Nam và Công ty Mua bán điện đã tạo điều kiện về vật chất và tinh thần để tôi tham gia vào chương trình đào Tạo Thạc sĩ kỹ thuật chuyên ngành Quản trị kinh doanh tại Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội
Cuối cùng, tôi xin cảm ơn tất cả các thầy cô giáo trong Viện Kinh tế & Quản lý, Viện Đào tạo Sau Đại học của Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội và các bạn cùng lớp người ủng hộ tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu
Hà nội ngày… tháng… năm 2016
Học viên
Bùi Huy Khánh
ii
Trang 5MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
DANH MỤC BIỂU BẢNG vi
DANH MỤC HÌNH vii
DANH MỤC KÝ HIỆU VIẾT TẮT viii
PHẦN MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THỊ TRƯỜNG VÀ QUY TRÌNH THANH TOÁN CHO CÁC NHÀ MÁY ĐIỆN TRONG THỊ TRƯỜNG ĐIỆN 3
1.1GIỚI THIỆU CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG ĐIỆN 3
1.1.1 Thị trường điện, các định nghĩa cơ bản trong thị trường điện Việt Nam……… 3
1.1.2Một số dạng thị trường điện trên thế giới 5
1.1.3 Thu hoạch từ những mô hình trên thế giới 13
1.1.4Các đơn vị hoạt động trong thị trường điện 15
1.2 QUY TRÌNH THANH TOÁN CHO CÁC NHÀ MÁY ĐIỆN THAM GIA THỊ TRƯỜNG ĐIỆN VIỆT NAM 15
1.2.1 Nguyên tắc thanh toán 15
1.2.2 Cơ chế thanh toán trong thị trường điện 16
1.2.3 Thanh toán 16
1.2.4Các tiêu chí đánh giá thanh toán và thủ tục thanh toán cho các nhà máy tham gia thị trường điện Việt Nam 23
a.Tính chính xác 23
b.Tính đúng hạn 24
c.Tính linh hoạt 25
iii
Trang 61.2.5 Các yêu tố ảnh hưởng đến thanh toán cho các nhà máy trong thị trường điện
Việt Nam 25
a.Các yếu tố mang tính chủ quan 25
b Yếu tố mang tính khách quan 26
KẾT LUẬN CHƯƠNG I 31
CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH QUY TRÌNH THANH TOÁN TRÊN THỊ TRƯỜNG ĐIỆN CHO CÁC NHÀ MÁY THỦY ĐIỆN 32
2.1GIỚI THIỆU VỀ THỊ TRƯỜNG ĐIỆN VIỆT NAM 32
2.1.1Điện năng sản xuất 32
2.1.2Cấu trúc thị trường điện Việt Nam 34
2.2 GIỚI THIỆU VỀ CÔNG TY MUA BÁN ĐIỆN (EPTC) ……41
2.2.1 Quá trình hình thành và phát triển của EPTC 41
2.2.2 Cơ cấu tổ chức EPTC: 42
2.2.3Nhiệm vụ của Công ty Mua bán điện trong thị trường điện 43
2.2.4 Những khó khăn tồn tại của EPTC khi thực hiện nhiệm vụ và yêu cầu hoàn thiện………… 50
2.3 PHÂN TÍCH QUY TRÌNH THANH TOÁN CHO CÁC NHÀ MÁY THỦY ĐIỆN……… 51
2.3.1 SMO lập và phát hành bảng kê thanh toán 51
2.3.2Các đơn vị phát điện lập và gửi hồ sơ thanh toán 52
2.3.3 Phương thức thanh toán trong hợp đồng mua bán điện của nhà máy thủy điện 52
2.3.4 Thương thảo, ký kết Hợp đồng mua bán điện 53
2.3.5Thanh toán cho nhà máy thủy điện 57
2.4 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUY TRÌNH THANH TOÁN CHO NHÀ MÁY THỦY ĐIỆN 65
iv
Trang 72.4.1Mức độ hoàn thiện của hồ sơ thanh toán: 65
2.4.2Thời hạn kiểm tra hồ sơ: 66
2.4.3Thay đổi cơ chế thanh toán do các quy định mới 66
K ẾT LUẬN CHƯƠNG 2 69
CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY TRÌNH THANH TOÁN TRÊN THỊ TRƯỜNG ĐIỆN CHO CÁC NHÀ MÁY THỦY ĐIỆN 70
3.1 CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN CỦA THỊ TRƯỜNG ĐIỆN VIỆT NAM 70
3.2 CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY TRÌNH THANH TOÁN CHO CÁC NHÀ MÁY THỦY ĐIỆN 74
3.2.1 Giải pháp về hoàn thiện hồ sơ thanh toán nhà máy thủy điện trong thị trường điện 75
3.2.2 Giải pháp về rút ngắn thời hạn kiểm tra hồ sơ thanh toán cho các nhà máy thủy điện 76
3.2.3 Giải pháp về cơ chế thanh toán cho các nhà máy thủy điện 77
3.2.4 Một số kiến nghị 78
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 80
KẾT LUẬN 81
TÀI LI ỆU THAM KHẢO 82
v
Trang 8DANH MỤC BIỂU BẢNG
Bảng 1.1 Số lượng nhà máy điện làm theo thanh toán tham gia thị trường điện 23
Bảng 1.2 Yếu tố chủ quan và yếu tố khách quan ảnh hưởng tới việc thanh toán nhà máy điện 28
Bảng 1.3 Yếu tố chủ quan ảnh hưởng tới nhà máy thủy điện và nhiệt điện 29
Bảng 1.4 Yếu tố chủ quan ảnh hưởng tới nhà máy thủy điện và nhiệt điện …30
Bảng 2.1 Tổng sản lượng điện năng toàn quốc và 3 miền Bắc, Trung, Nam 32
Bảng 2.2 Thời hạn hợp đồng của một số nhà máy thủy điện 54
Bảng 2.3 Số liệu thống kê hồ sơ thanh toán tiền điện cho nhà máy thủy điện 61
Bảng 2.4 Số liệu thống kê các yếu tố ảnh hưởng tới việc nộp chậm hồ sơ thanh toán của nhà máy thủy điện 62
Bảng 2.5 Số liệu thống kê các yếu tố ảnh hưởng tới việc thanh toán chậm cho nhà máy thủy điện 62
vi
Trang 9DANH MỤC HÌNH
Hinh 1.1 Quy trình thanh toán cho NMĐ 22Hình 2.1 Biểu đồ sản xuất điện toàn quốc và 3 miền Bắc, Trung, Nam…… …… 32 Hình 2.2 Cơ cấu nguồn điện phân theo loại nguồn 33
Hình 2.4 Sơ đồ cấu trúc thị trường điện Việt Nam 36 Hình 2.5 Sơ đồ 3 giai đoạn phát triển thị trường phát điện cạnh tranh tại Việt Nam 41 Hình 2.6 Sơ đồ tổ chức của Công ty Mua bán điện 43 Hình 2.7 Cơ cấu tỷ lệ các loại hợp đồng mua bán điện năm 2014 44
vii
Trang 10DANH MỤC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
Nhà máy điện BOT Nhà máy điện nước ngoài Xây dựng - Vận hành – Chuyển
giao
viii
Trang 11PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cần thiết của đề tài
Sau thời gian dài chuẩn bị, thị trường điện cạnh tranh Việt Nam (VCGM) đã chính thức đi vào hoạt động vào 01/07/2012 Đây là giai đoạn đầu tiên trong quá trình phát triển của thị trường điện Việt Nam được Chính phủ phê duyệt để xây dựng một thị trường cạnh tranh bán lẻ điện Sự ra đời của thị trường phát điện cạnh tranh nhằm mục đích đảm bảo sự bình đẳng trong sản xuất điện năng và giá điện, nâng cao hiệu quả sản xuất, thu hút thêm các nguồn lực tài chính cho phát điện
Hiện nay, Công ty Mua bán điện theo dõi 89 Hợp đồng mua bán điện (PPA) tổng công suất 25.582 MW (gồm 16 PPA của nhà máy nhiệt điện than, 4 PPA của các nhà máy điện dầu, 53 PPA của nhà máy thủy điện trên 30MW (chiếm 59,55% số lượng hợp đồng), 7 PPA của nhà máy điện khí, 4 PPA của nhà máy điện gió, 5 PPA nhập khẩu điện Trung Quốc 220 kV và 110 kV Hiện tại EPTC đàn thực hiện thanh toán 84 Hợp đồng với tổng công suất 22.806 MW Công ty thực hiện thanh toán cho các nhà máy điện trong nước là 124,9 nghìn tỷ đồng
Công ty Mua bán điện thực hiện nhiệm vụ của Tập đoàn Điện lực giao theo Quyết định số 475 /QĐ-EVN ngày 13/6/2014, Công ty đã thực hiện thẩm tra hồ sơ thanh toán của 220 Hợp đồng mua bán điện với các nhà máy thủy điện nhỏ dưới 30 MW để thực hiện bù trừ tiền điện với các Tổng Công ty Điện lực Tổng chi phí mua điện ước tính 6.980,4 tỷ đồng
Như vậy với số lượng hợp đồng và doanh thu tiền điện từ các nhà máy thủy điện hiện nay thì việc thanh toán đúng và thanh toán sớm cho các nhà máy đang gặp khó khăn
về tài chính để trả lãi ngân hàng là vô cùng quan trọng
Trong bối cảnh đó, tôi chọn đề tài ‘Phân tích và đề xuất các giải pháp hoàn thiện thanh toán trên thị trường điện cho các nhà máy thủy điện‘ với hy vọng đề xuất một số giải pháp khả thi hoàn thiện quá trình thanh toán, thực hiện hiệu quả thị trường điện
2 Mục tiêu chính của đề tài
điện
1
Trang 12- Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy trình thanh toán cho các nhà máy thủy điện trên thị trường điện
Nam
nhà máy thủy điện trong phạm vi thuộc EVN, các nhà máy thủy điện ngoài EVN quản lý
- Phương pháp nghiên cứu tổng hợp cơ sở lý luận thị trường điện
- Thống kê, tổng hợp, phân tích tình hình số liệu thực tiễn
thị trường điện
+ Chiến lược phát triển của thị trường điện VN
+ Các giải pháp hoàn thiện
2
Trang 13CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THỊ TRƯỜNG VÀ QUY TRÌNH THANH
TOÁN CHO CÁC NHÀ MÁY ĐIỆN TRONG THỊ TRƯỜNG ĐIỆN
1.1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG ĐIỆN
1.1.1 Thị trường điện, các định nghĩa cơ bản trong thị trường điện Việt Nam
a Thị trường điện cạnh tranh (VCGM) được thiết kế theo mô hình Thị trường điều
độ tập trung chào giá theo chi phí
Điều độ tập trung: Tất cả các nhà máy điện trên hệ thống bắt buộc phải tham gia thị trường điện và được điều độ vận hành tập trung
Chào giá theo chi phí: Các đơn vị phát điện chào giá theo chi phí biến đổi và được lập lịch huy động căn cứ theo giá chào
Để có thể hiểu rõ về thị trường điện tác giả xin giới thiệu một định nghĩa cơ bản sau :
chức năng mua toàn bộ điện năng qua thị trường điện và qua hợp đồng mua bán điện
trường điện và ký hợp đồng mua bán điện cho các nhà máy điện này với Đơn vị mua buôn duy nhất
quá trình phát điện, truyền tải điện, phân phối điện trong hệ thống điện quốc gia, điều hành giao dịch thị trường điện
lĩnh vực truyền tải điện, chịu trách nhiệm quản lý, vận hành lưới điện truyền tải quốc gia
hành hệ thống thu thập, xử lý, lưu trữ số liệu đo đếm điện năng và mạng đường truyền thông tin phục vụ thị trường điện
- Bản chào giá là bản chào bán điện năng lên thị trường điện của mỗi tổ máy, được đơn vị chào giá nộp cho Đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện theo mẫu bản chào giá quy định tại Thông tư 30 của Bộ Công thương
3
Trang 14- Bản chào giá lập lịch là bản chào giá được Đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện chấp nhận để lập lịch huy động ngày tới, giờ tới
tiếp tham gia thị trường điện được Đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện lập cho mỗi ngày giao dịch và cho mỗi chu kỳ thanh toán
thị trường điện trong khoảng thời gian 01 tháng, tính từ ngày mùng một hàng tháng
buôn duy nhất và các đơn vị phát điện hoặc mua bán điện với nước ngoài
Đơn vị mua buôn duy nhất với các đơn vị phát điện trực tiếp giao dịch theo mẫu do Bộ Công thương ban hành
quyền
- Nhà máy điện mới tốt nhất là nhà máy nhiệt điện mới đưa vào vận hành có giá phát điện bình quân tính toán cho năm tới thấp nhất và giá hợp đồng mua bán điện được thoả thuận căn cứ theo khung giá phát điện cho nhà máy điện chuẩn do Bộ Công thương ban hành Nhà máy điện mới tốt nhất được lựa chọn hàng năm để sử dụng trong tính toán giá công suất thị trường
trò quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh do nhà nước độc quyền xây dựng
và vận hành
- Nhóm nhà máy thủy điện bậc thang là tập hợp các nhà máy thủy điện, trong đó lượng nước xả từ hồ chứa của nhà máy thuỷ điện bậc thang trên chiếm toàn bộ hoặc phần lớn lượng nước về hồ chứa nhà máy thuỷ điện bậc thang dưới và giữa hai nhà máy điện này không có hồ chứa điều tiết nước lớn hơn 01 tuần
đếm
4
Trang 15- Sản lượng hợp đồng năm là sản lượng điện năng cam kết hàng năm trong hợp đồng mua bán điện dạng sai khác
về đầu cực các tổ máy phát điện và sản lượng điện năng nhập khẩu trong một chu kỳ giao dịch trừ đi sản lượng của các nhà máy phát điện có tổng công suất đặt nhỏ hơn hoặc bằng
30 MW không tham gia thị trường điện và sản lượng của các nhà máy thủy điện bậc thang trên cùng một dòng sông thuộc một đơn vị phát điện có tổng công suất đặt nhỏ hơn hoặc bằng 60 MW (đáp ứng tiêu chuẩn áp dụng biểu giá chi phí tránh được)
1.1.2 Một số dạng thị trường điện trên thế giới
a Thị trường điện tại Anh
Xu hướng tái thiết ngành điện được khởi đầu tại Anh vào thập niên 90 Sự thành công này đã thu hút nhiều sự quan tâm của các nước khác Trước khi hình thành thị trường điện theo cơ chế thị trường, cơ cấu ngành công nghiệp điện nước Anh mang tính
lưới truyền tải Bước cải tổ lớn tiếp theo là ban hành Luật Điện lực 1989 Mục tiêu của luật này là tư nhân hóa hoàn toàn và hình thành được thị trường điện bán lẻ cạnh tranh vào năm 1998 Năm 1990 với việc phân chia Ban quản lý điện lực trung tâm thành 4 tổ
hội, nhất là trong liên minh Châu Âu, nơi mà đang cần có những sự cải cách mới nhằm thúc đẩy sự phát triển đã gần bão hòa trong những thập kỷ trước (để cạnh tranh được với nền kinh tế khác như Mỹ, Nhật)
b Thị trường điện các nước Bắc Âu
5
Trang 16riêng của mình, với các cách thức riêng biệt Cấp khu vực, quá trình tái lập cơ cấu ngành điện và tự do hóa tiến hành song song nhằm để thị trường điện Bắc Âu (Nord- Pool) hình
thành cơ cấu ngành điện xuyên biên giới nhằm phát triển thị trường tự do Bắc Âu được đánh dấu bởi sự kiện đã tạo ra một khối thị trường điện chung, hay trung tâm môi giới mua bán điện Bắc Âu (Nord-Pool) hoạt động xuyên suốt từ thị trường NaUy đến Thụy Điển Nguồn gốc Nord-Pool chính là thị trường chung NaUy-Thụy Điển hoạt động vào tháng 1/1996 Đây là thị trường điện mở hoàn toàn đầu tiên tại Bắc Âu.Tại cấp quốc gia việc tái thiết diễn ra với cường độ khác nhau, đặc biệt mạnh nhất tại thị trường điện
c Thị trường điện Na Uy:
dưới sự kiểm soát sở hữu công cộng (tiểu bang, quốc gia, khu tự trị) và một cơ cấu có tổ chức phi tập trung và nó được duy trì sau khi cải tổ Việc kinh doanh điện được khống chế bởi những hợp đồng song phương giữa nhà cung cấp và khách hàng, thông qua trung
ở đầu cuối kinh doanh trong thị trường bán sỉ trên cơ sở song phương hay giá động nhưng lượng chủ yếu các khách hàng nhỏ thâm nhập vào thị trường hoặc là qua công ty phân phối địa phương hoặc qua một nhà cung cấp bên ngoài Hầu hết những nhà sản xuất cũng là những nhà phân phối, hầu như tất cả các nhà phân phối cũng
6
Trang 17vào những năm 1995 Do tính chất nước Mỹ là nước liên bang nên cơ chế hoạt động thị trường điện tại Mỹ giữa các bang có mức độ khác nhau
điện Mỹ chưa cho phép phi điều tiết bộ phận truyền tải và phân phối, bộ phận này phụ
hành dựa ISO (Pensylvania) và có bang không chính thức có thị trường trung tâm
Các công ty tư nhân ở thị trường này luôn theo đuổi lợi nhuận kinh tế, họ có thể
- ISO là bộ phận quan trọng trong vận hành thị trường điện tại Mỹ
e Thị trường điện tại Ấn Độ
năm đầu phát triển chậm chạp Khi ban hành Luật Điện lực 1948 đã có tác động củng cố
Ấn Độ đang cần có những sự đổi mới để đáp ứng những thách thức trong xu thế mới Ở
Ấn Độ, tiến trình tái thiết cơ cấu ngành điện được thực hiện dưới áp lực của yêu cầu phát triển kinh tế Tập hợp của những yếu tố như tăng trưởng kinh tế đột ngột, giá điện thấp và giảm hiệu suất vận hành trong nhiều năm trước nay đã dẫn đến một sự thiếu hụt nhu cầu
7
Trang 18tâm vận hành mạng lưới và truyền tải trung ương đã được thành lập để phát triển và vận hành các đường dây liên khu vực và quản lý các trung tâm điều độ khu vực Việc lựa
ngành điện còn tiến hành chậm
* Những vấn đề rút ra từ thị trường điện tại Ấn Độ
- Nguyên nhân quá trình thị trường hóa ngành điện là do cơ chế pháp lý của chính quyền
f Thị trường điện Trung Quốc:
tăng trưởng với tốc độ trung bình 9% mỗi năm Để đạt sự phát triển ổn định như vậy đã
năm 2000 Hiện nay, Trung Quốc xếp thứ hai toàn cầu, cả về dung lượng lắp đặt và khả năng nguồn phát Tuy nhiên, tính về sản lượng bình quân đầu người, với mức 900 kWh, Trung Quốc chỉ xếp hạng 80 trên thế giới Trước xu thế tái lập cơ cấu ngành điện trên thế giới, Trung Quốc đã xúc tiến nhiều nghiên cứu về xây dựng thị trường điện nhằm tạo những cơ hội phát triển mới
trong khi năng lượng hạt nhân đóng góp 2,1 GW, chiếm khoảng 1,3% và đang có kế hoạch gia tăng lên 20 GW vào năm 2010
Ngành điện Trung Quốc theo cơ chế quản lý ngành dọc tức là theo chế độ công
ngành điện vẫn hoàn toàn dựa vào ngân quỹ nhà nước Chưa có nguồn phát tư nhân, và
năm 90, bộ phận quản lý đầu tư nước ngoài về năng lượng (FDI) được lập ra, và các tổ
8
Trang 19chức nguồn phát tư nhân (IPP) đã được chấp nhận Trong suốt thập niên 90, FDI đã cho phép các dự án đầu tư (IPP) được khoảng 24 GW Tác động của cuộc khủng hoảng
quốc gia (SPC) và giải tán Bộ điện lực, phá bỏ sự độc quyền nhà nước trong ngành điện, giá điện tại Trung Quốc đã giảm 20%
phát và hoàn thành cơ cấu quản lý mới trong hệ thống
- Bước thứ tư, từ sau năm 2010: từng bước mở cửa toàn bộ thị trường, chính thức vận hành thị trường điện cạnh tranh và đạt tiêu chuẩn thế giới để kết nối với các hệ thống điện các quốc gia trong khu vực
• Những vấn đề rút ra từ thị trường điện tại Trung Quốc
- Mặc dù là nước xã hội chủ nghĩa nhưng đã sớm cho phép phát triển nguồn phát điện tư nhân (IPP) với công suất khá lớn (24 GW)
trường điện
g Thị trường điện Philipines
lực (EPIRA/RA 9136) do Quốc hội thông qua và được Tổng thống phê duyệt năm 2001 Những nội dung chính của Đạo luật EPIRA bao gồm:
9
Trang 20- Cải tổ cơ cấu ngành điện thành bốn lĩnh vực độc lập bao gồm: phát điện, truyền tải, phân phối, cung cấp (bán lẻ) điện
định giá bán lẻ điện theo tổng chi phí chuyển qua các khâu phát điện, truyền tải, phân
bình đẳng, minh bạch và tin cậy
điện quốc gia
- Thành lập và quy định chức năng nhiệm vụ Ủy ban Điều tiết điện lực ERC
* Cấu trúc tổng thể và mô hình thị trường điện Philipines
giá toàn phần (price bases gross pool), đòi hỏi các nhà máy phát điện chào giá cho tất cả công suất sẵn sang của họ, không phụ thuộc vào việc họ có các hợp đồng song phương với bên mua hay không
Đối với các hợp đồng mua bán điện song phương, sau mỗi ngày giao dịch các bên
lượng điện năng thanh toán qua thị trường
Để đảm bảo tính ổn định trong giai đoạn đầu, WESM khuyến khích các bên mua
và bán ký các hợp đồng song phương vớinhau dưới hình thức Transition Supply Contracts (TSC) Các TSC có thời hạn một năm và có thể được ký cho 1005 nhu cầu phụ tải của các công ty phân phối Tuy nhiên, sau quá trình chuyển đổi, các bên tham gia phải đảm bảo ít nhất 10% nhu cầu của mình thanh toán bằng giá thị trường Việc ký hợp đồng song phương là tự nguyện, nhà nước không có chính sách áp dụng hợp đồng PPA hoặc
10
Trang 21Thị trường WESM hiện tại chỉ dành cho giao dịch điện năng, các dịch vụ phụ kể
cả dịch vụ điều tần và công suất dự phòng đang được NPC cung cấp bằng hợp đồng với
* Nguyên tắc vận hành thị trường
chào cho mỗi giờ có thể bao gồm đến mời cặp công suất/giá chào tăng dần Bên phát điện
có thể thay đổi nội dung bản chào cho từng chu kỳ giao dịch không ít hơn 2 giờ trước khi
điện do cơ quan SO cung cấp Ngay trước mỗi chu kỳ giao dịch, cơ quan MO gửi lịch điều độ các nhà máy cho cơ quan SO; cơ quan SO sẽ thực thi kế hoạch điều hộ này trên nguyên tắc đảm bảo an ninh hệ thống Các nhà máy có trách nhiệm tự lập kế hoạch lên xuống các tổ máy của mình để có thể tuân thủ theo lệnh điều độ của cơ quan SO (self commitment)
đước xác định theo mỗi giờ giao dịch cho từng nút trong hệ thống có tính đến yếu tố tổn
được tích hợp trong hệ thống điện
* Thực tế vận hành và bài học kinh nghiệm
Chính phủ Philipines đã quyết tâm thực hiện cải cách ngành điện, qua việc ban
11
Trang 22Những kết quả đầu tiên cho thấy thị trường điện giao ngay WESM đã tạo ra được môi trường cạnh tranh khá linh động, đặc biệt là cách tính về giá Việc giá thị trường điện
động cũng phản ánh thị trường đã vận hành chuẩn, theo hướng tạo ra tín hiệu giá đúng
phòng 40%
không đảm bảo doanh thu cho một số nhà máy điện, hơn nữa, tín hiệu đầu tư chỉ phụ thuộc vào giá trên thị trường dẫn đến khó thu hút được đầu tư vào nguồn điện cũng như
h Thị trường điện Hàn Quốc
* Quá trình tái cơ cấu ngành điện và xây dựng thị trường điện lực
cơ cấu ngành điện vào tháng 1 năm 2009 Kế hoạch gồm 3 giai đoạn:
(KEPCO) thành 6 công ty phát điện, trong đó 5 công ty đã từng bước tiến hành cổ phần hóa Các công ty phát điện này cạnh tranh để bán điện qua thị trường
- Giai đoạn 2 (2003-2008): Khâu phân phối và bán lẻ được tách khỏi KEPCO, các công ty này được tư nhân hóa và hoạt động độc lập Khách hành sử dụng điện lớn được
nước sở hữu và không hạn chế, không phân biệt đối xử đối với các đối tượng đấu nối vào lưới truyền tải
điện nào họ muốn
* Cấu trúc tổng thể và mô hình thị trường điện Hàn Quốc
Đến năm 2012, Hàn Quốc đang vận hành thị trường phát điện cạnh tranh giai đoạn
12
Trang 23kế hoạch huy động nguồn và giá thị trường trước một ngày theo nguyên tắc tối ưu tổng chi phí biến đổi
trường Các đơn vị phát điện trên thị trường được thanh toán theo giá duy nhất trên thị trường là giá biên tải đáy hoặc giá biên hệ thống và chi phí công suất Giá biên phản ánh đúng thực chất chi phí của nhà máy điện như chi phí khởi động, chi phí không tải, chi phí
mát được phát trong bản chào đều được thanh toán khoản chi phí này cho dù tổ máy đó không được huy động
* Nguyên tắc vận hành thị trường
Hàng ngày trước 10 giờ sáng, các nhà máy điện gửi bản chào cho các mức công
xếp các bản chào và lập lịch điều độ dựa trên các chi phí biến đổi của nhà máy trong bản chào
* Thực tế vận hành và bài học kinh nghiệm
chưa phản ánh chính xác giá cả trên thị trường Hiện nay, chính phủ Hàn Quốc đang có ý định thay đổi mô hình thị trường điện hiện tại để đẩy mạnh cạnh tranh và thực hiện giai đoạn hai của quá trình tái cơ cấu ngành điện
1.1.3 Thu hoạch từ những mô hình trên thế giới
13
Trang 24Thứ nhất, sự tái lập cơ cấu tổ chức ngành điện dẫn đến những công ty có cơ cấu ngành dọc được tổ chức lại thành 3 công ty độc lập quan hệ hàng ngang là: nguồn phát-
được phát huy dễ dàng Thứ hai, do cơ cấu của quá trình cạnh tranh có thể quá đa
phức tạp ở những lĩnh vực buộc phải có sự quản lý của nhà nước Có khá nhiều ràng buộc có thể cản trở tiến trình này Khi yếu tố kỹ thuật bị môi trường hay những tác động
được tất cả các yếu tố đó Những trường hợp như vậy, luôn có một chướng ngại cho việc
tư nhân hóa Như ở Na Uy tồn tại một chếđộ cạnh tranh mà không có sự tư nhân hóa
tải Những thị trường điện cạnh tranh sẽ được hưởng lợi từ những thị trường nhiên liệu cạnh tranh Ở những khu vực mà mỏ than có mối quan hệ tích hợp hàng dọc với nhà máy phát điện thì tình hình cạnh tranh có thể trở nên phức tạp Tình trạng này đã xảy ra
ở Tây Ban Nha, Úc và Alberta (Canada) Tại nhiều quốc gia, khí đốt nắm một vai trò
được bền vững hơn Hơn nữa, mối quan hệ kỹ thuật luôn có sự quan hệ mềm dẻo và chặt chẽ giữa nguồn phát và hệ truyền tải Bất cứ một trở ngại nào xảy ra trên hệ truyền tải cũng làm xấu đi hoạt động của thị trường nguồn và ngược lại Mạng truyền tải là phương tiện mà qua nó diễn ra sự cạnh tranh điện lực Khả năng của mạng truyền tải thể
14
Trang 25- Cạnh tranh làm giảm giá bán ở khâu phát điện
- Các quyết định đầu tư được căn cứ trên lợi ích kinh tế
được dịch vụ phục vụ khách hàng
tư nhân
- Gia tăng nguồn vốn vào ngành năng lượng điện mà Chính phủ không có được Tóm lại, quá trình cấu trúc lại ngành điện đòi hỏi có thời gian và không phải là dễ dàng đối với tất cả các quốc gia Tuy nhiên, lợi ích do cơ chế thị trường đem lại là rất to lớn, điện sẽ rẻ hơn cho người tiêu dùng, nhà nước không phải cấp nhiều vốn đầu tư mà vẫn đảm bảo nhu cầu năng lượng cho sự phát triển nền kinh tế, nên nhiều quốc gia vẫn theo đuổi tiến trình tái thiết này
1.1.4 Các đơn vị hoạt động trong thị trường điện
- Các nhà máy điện có công suất đặt từ 30 MW trở lên đấu nối vào lưới điện quốc gia (trừ các nhà máy điện gió, điện địa nhiệt)
- Đơn vị mua buôn duy nhất (SB)
(MDMSP)
1.2 QUY TRÌNH THANH TOÁN CHO CÁC NHÀ MÁY ĐIỆN THAM GIA THỊ TRƯỜNG ĐIỆN
1.2.1 Nguyên tắc thanh toán
15
Trang 26+ Giá điện năng thị trường;
+ Giá công suất thị trường;
Chương VI Tính toán giá điện năng thị trường điện và thanh toán trong thị trường điện
hợp đồng mua bán điện
1.2.2 Cơ chế thanh toán trong thị trường điện
công bố các khoản thanh toán trong thị trường điện giao ngay cho từng chu kỳ giao dịch
và cho toàn bộ chu kỳ thanh toán;
công bố và hợp đồng mua bán điện đã ký với Đơn vị mua buôn duy nhất, đơn vị phát điện tính toán và phát hành hóa đơn cho chu kỳ thanh toán;
- Căn cứ số liệu thanh toán do Đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện công bố và hợp đồng mua bán điện đã ký với đơn vị phát điện, Đơn vị mua buôn duy nhất chịu trách nhiệm kiểm tra và thực hiện thanh toán cho các nhà máy điện;
công bố và hợp đồng cung cấp dịch vụ phụ trợ đã ký, đơn vị phát điện phát hành hóa đơn cho các dịch vụ phụ trợ đã cung cấp trong chu kỳ thanh toán
1.2.3 Thanh toán
a Hồ sơ thanh toán
* Giai đoạn Nhà máy điện chưa tham gia Thị trường phát điện cạnh tranh
- Bên mua điện và Bên bán điện sẽ ký biên bản xác nhận chỉ số công tơ thể hiện sản lượng điện mà Bên bán giao cho Bên mua điện trong tháng Trong thời hạn năm (05) Ngày làm việc kể từ ngày hai Bên ký Biên bản xác nhận chỉ số công tơ, Bên bán gửi
16
Trang 27thông báo thanh toán tiền điện kèm theo hồ sơ thanh toán của tháng trước liền kề (giai đoạn thanh toán) cho Bên mua
biên bản xác nhận chỉ số công tơ, bản tính toán chi tiết tiền điện của Bên bán theo quy định của Hợp đồng và Hóa đơn thanh toán được lập theo quy định của Bộ Tài chính
* Giai đoạn Nhà máy điện tham gia Thị trường phát điện cạnh tranh: phù hợp với trình tự thủ tục thanh toán quy định tại Quy định vận hành thị trường phát điện cạnh tranh, Bên bán gửi thông báo thanh toán tiền điện kèm theo hồ sơ thanh toán của tháng trước liền kề (giai đoạn thanh toán) cho Bên mua
Nội dung hồ sơ thanh toán Hợp đồng cho giai đoạn Thị trường phát điện cạnh tranh gồm:
quy định tại mục III phần B Phụ lục 5 của Hợp đồng và các văn bản liên quan khác kèm theo (nếu có), kèm theo:
+ Giá điện trong hợp đồng hoặc bảng tính giá điện trong chu kỳ thanh toán (đối với nhà máy nhiệt điện hoặc tua bin khí);
+ Bảng tính giá nhiên liệu than, dầu, khí (đối với các nhà máy nhiệt điện và tua bin khí);
+ Tỷ giá đôla Mỹ và Euro để tính giá nhiên liệu;
+ Bảng tính cước vận chuyển đối với nhiên liệu chính và nhiên liệu phụ (đối với nhà máy nhiệt điện và tua bin khí);
thanh toán theo Hợp đồng (nếu có):
+ Các văn bản của các cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn việc tính toán, thanh toán, giấy phép hoạt động điện lực;
+ Các văn bản của các bên tham gia thị trường điện, các đơn vị khác xác nhận việc thanh toán, đóng tiền thuế hoặc các khoản thanh toán với ngân hàng
17
Trang 28- Các Bảng kê thanh toán do Đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia phát hành theo quy định tại Quy định vận hành thị trường phát điện cạnh tranh:
+ Bảng tổng hợp các khoản thanh toán thị trường trong chu kỳ thanh toán: Bảng tổng hợp này do đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện có trách nhiệm tính toán tổng hợp các khoản thanh toán điện năng thị trường của nhà mày điện trong chu kỳ thanh toán Bao gồm các khoản thanh toán như khoản thanh toán cho phần sản lượng được thanh toán theo giá chào, khoản thanh toán cho phần điện năng chào cao hơn giá trần thị trường, khoản thanh toán cho sản lượng điện năng phát tăng thêm của nhà máy trong chu kỳ giao dịch, khoản thanh toán cho sản lượng điện năng phát sai khác so với sản lượng được huy động
+ Bảng kê thanh toán điện năng thị trường điện trong chu kỳ thanh toán: Bảng tổng hợp này do đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện có trách nhiệm tính toán tổng hợp khoản thanh toán theo giá điện năng thị trường của nhà mày điện trong chu
kỳ thanh toán
+ Bảng kê thanh toán công suất thị trường trong chu kỳ thanh toán: Bảng tổng hợp này do đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện có trách nhiệm tính toán khoản thanh toán công suất thị trường của nhà mày điện trong chu kỳ thanh toán
- Các dữ liệu liên quan theo quy định tại Quy định vận hành thị trường phát điện cạnh tranh, bao gồm:
hành hệ thống điện và thị trường điện và Bên bán điện có trách nhiệm kiểm tra, tính toán
và thống nhất
vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện và Bên bán điện có trách nhiệm kiểm tra, tính toán và thống nhất
- Giá công suất thị trường CAN trong từng chu kỳ giao dịch: Bảng tổng hợp này
do đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện và Bên bán điện có trách nhiệm kiểm tra, tính toán và thống nhất
18
Trang 29- Tổng lượng công suất được trả CAN của từng tổ máy trong từng chu kỳ giao dịch: Bảng tổng hợp này do đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện và Bên bán điện có trách nhiệm kiểm tra, tính toán và thống nhất
tổng hợp này do đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện và Bên bán điện có trách nhiệm kiểm tra, tính toán và thống nhất
trong từng chu kỳ giao dịch: Bảng tổng hợp này do đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện và Bên bán điện có trách nhiệm kiểm tra, tính toán và thống nhất
- Sản lượng điện năng phát tăng thêm trong từng chu kỳ giao dịch: Bảng tổng hợp này do đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện và Bên bán điện có trách nhiệm kiểm tra, tính toán và thống nhất
của Nhà máy điện trong từng chu kỳ giao dịch: Bảng tổng hợp này do đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện và Bên bán điện có trách nhiệm kiểm tra, tính toán và thống nhất
tổng hợp này do đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện và Bên bán điện có trách nhiệm kiểm tra, tính toán và thống nhất
do đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện và Bên bán điện có trách nhiệm kiểm tra, tính toán và thống nhất
thực hiện theo quy định tại điểm 2 mục III phần B Phụ lục 5 của Hợp đồng.mua bán điện
b Thanh toán tiền điện
- Hồ sơ thanh toán của Bên bán điện thực hiện những bước sau:
+ Hoàn thiện hồ sơ với bên truyền tải điện: xác nhận và ký biên bản xác nhận sản
+ Hoàn thiện hồ sơ với đơn vị vận hành hệ thống điện: tính toán, xác nhận các sự kiện, các khoản thanh toán trong thị trường điện Thời gian hoàn thiện từ 7-10 ngày
19
Trang 30+ Sau khi hoàn thiện hồ sơ với đơn vị vận hành hệ thống điện và đơn vị truyền tải điện, Bên bán điện tính toán phần doanh thu hợp đồng và tổng hợp tính toán doanh thu tiền điện cả tháng và viết hóa đơn gửi Bên mua điện Thời gian hoàn thiện từ 3-5 ngày
được Hồ sơ thanh toán Bên bán gửi, Bên mua phải kiểm tra Hồ sơ thanh toán, sau thời hạn trên nếu Bên mua không có ý kiến coi như Hồ sơ thanh toán đã được chấp nhận Bên mua kiểm tra hồ sơ thanh toán của Bên bán điện như sau:
+ Kiểm tra tính đầy đủ hồ sơ: các văn bản của các đơn vị truyền tải, đơn vị vận hành hệ thống điện xác nhận và tính toán, bảng tổng hợp tính toán của Bên bán điện, các văn bản khác về tỷ giá, giá nhiên liệu chính, nhiên liệu phụ, chứng từ của ngân hàng…
+ Kiểm tra tính chính xác của hồ sơ thanh toán: kiểm tra các khoản thanh toán theo hợp đồng và theo thị trường điện
Trường hợp phát hiện sai sót, Bên mua phải thông báo cho Bên bán bằng văn bản trong vòng năm (05) Ngày làm việc kể từ ngày nhận Hồ sơ thanh toán Trong trường hợp này thời hạn kiểm tra Hồ sơ thanh toán được tính lại từ ngày Bên mua nhận được Hồ sơ thanh toán do Bên bán gửi sau khi điều chỉnh sai sót Bên mua điện cần phải thực hiện lại như sau:
+ Tính toán lại phần doanh thu hợp đồng
+ Tính toán lại phần doanh thu thị trường
+ Tổng hợp và gửi văn bản đề nghị thanh toán theo như bước đầu tiên trong thanh toán
nhận, Bên bán phải phát hành và gửi hoá đơn thanh toán cho Bên mua Hóa đơn thanh toán được lập theo quy định của Bộ Tài chính Nếu Bên mua điện viết sai hóa đơn thì Bên mua điện lập biên bản hủy hóa đơn do người đại diện của Bên mua ký, đóng dấu gửi cho Bên bán để hai bên tiến hành thủ tục hủy hóa đơn và Bên mua xuất hóa đơn mới
thanh toán hợp lệ và chính xác của Bên bán, Bên mua có nghĩa vụ thanh toán toàn bộ tiền ghi trong hóa đơn thanh toán tiền điện của giai đoạn thanh toán bằng phương thức chuyển khoản vào ngân hàng Bên mua chỉ định Phí chuyển khoản do Bên mua chịu
20
Trang 31- Trong trường hợp sau Ngày làm việc thứ mười (10) của tháng liền kề sau Giai đoạn thanh toán, Đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện chưa cung cấp Bảng
kê thanh toán tháng hoàn chỉnh thì Bên bán có quyền tạm tính tiền điện thanh toán trên
cơ sở giá hợp đồng được quy định tại mục I phần B Phụ lục 5 của Hợp đồng đối với sản lượng điện giao tại Điểm giao nhận điện Khoản tiền thanh toán hiệu chỉnh được bù trừ vào tiền điện thanh toán của giai đoạn thanh toán tiếp theo
trường điện, gồm:
+ Bảng doanh thu điện năng thị trường
+ Bảng doanh thu công suất thị trường
+ Bảng doanh thu sản lượng phát tăng thêm và sai khác…
- Bước 2: Bên bán điện lập và gửi hồ sơ thanh toán, gồm:
+ Biên bản chốt chỉ số công tơ
+ Bảng tính doanh thu hợp đồng
+ Bảng tính doanh thu thị trường
+ Văn bản đề nghị thanh toán
+ Bảng kê doanh thu thị trường…
+ Kiểm tra doanh thu hợp đồng, doanh thu thị trường
+ Kiểm tra sản lượng hợp đồng, biên bản chốt công tơ
+ EPTC làm tờ trình thanh toán,xin cấp vốn
+ EVN kiểm tra và cấp vốn
+ EPTC thanh toán
21
Trang 32Hình 1.1 Quy trình thanh toán cho NMĐ
22
Trang 33Hiện nay hầu hết các nhà máy điện tham gia thị trường điện đều thực hiện theo thanh toán của các cơ quan có thẩm quyền quy định tính đến năm 2015 chiếm 99,3%, còn lại 0.7% số lượng nhà máy không làm theo thanh toán theo thị trường điện do một số lý
do đặc biệt được ưu tiên thanh toán (do Bộ Công thương, EVN chỉ đạo tạm thanh toán trước, Bên bán điện sẽ gửi hồ sơ thanh toán sau) Số lượng các nhà máy tuân theo quy
thanh toán
NMĐ không làm theo quy trình thanh toán (%)
NMĐ làm theo quy trình thanh toán (%)
Nguồn: Công ty Mua bán điện thống kê
1.2.4 Các tiêu chí đánh giá thanh toán và thủ tục thanh toán cho các nhà máy tham
gia thị trường điện Việt Nam
a Tính chính xác
Các nhà máy điện tham gia thị trường điện ở Việt Nam doanh thu tiền điện bao gồm:
toán khoản công suất thị trường, thanh toán phần phát tăng thêm, thanh toán khoản doanh thu thị trường khác…
- Khoản thanh toán khác: khoản chênh lệch do chỉ số chốt công tơ và tổng đo đếm ngày, doanh thu tài nguyên nước, doanh thu phí môi trường rừng
Như vậy, việc thu thập các số liệu để tính toán các khoản thanh toán trong thị trường điện và thanh toán hợp đồng sai khác của Bên bán điện, các đơn vị tham gia thị trường điện và EPTC là rất nhiều và phức tạp Với một khối lượng lớn về số liệu của các
23
Trang 34chu kỳ thanh toán các đơn vị và EPTC cần kiểm tra và tính toán rất nhiều thông số và các khoản thanh toán nhằm tính toán doanh thu tiền điện Để hai bên có thể thanh toán đúng
và phục vụ cho việc kiểm tra thanh tra, báo cáo thuế sau này EPTC phải tính toán và kiểm tra số liệu phải chính xác, kết quả tính toán các số liệu giữa các đơn vị phải phù hợp
và trùng khớp Ví dụ: Mỗi nhà máy điện mỗi tháng có 720 chu kỳ giao dịch (24 giờ x 30 ngày) Như vậy với doanh thu 1 tháng NMĐ có các khoản doanh thu:
+ Doanh thu hợp đồng Cfd có 720 chu kỳ là 720 số liệu tính toán
+ Doanh thu thị trường điện: Thanh toán điện năng thị trường điện có 720 số liệu, thanh toán khoản công suất thị trường có 720 số liệu, thanh toán phần phát tăng thêm có
720 số liệu, thanh toán khoản doanh thu thị trường khác có 720 số liệu Tổng là 2.880 số liệu
Như vậy số liệu tính toán doanh thu tiền điện của một nhà máy trong 1 tháng là khoảng 3600 số liệu tính toán, đây là khối lượng công việc rất lớn Do đó, EPTC kiểm tra một khối lượng công việc như trên cần đúng, chính xác để không gây thiệt hại cho Bên bán và Bên mua
Hiện nay các nhà máy điện nhiệt điện than, dầu, khí, thủy điện không tham gia thị trường điện và tham gia thị trường điện hầu hết hiện đang phải trả tiền gốc và lãi cho ngân hàng với số tiền rất lớn Mỗi nhà máy điện mới phải trả gốc và lãi ngân hàng trong
1 tháng là hàng chục tỷ đồng với nhà máy thủy điện và trăm tỷ đồng đối với nhà máy nhiệt điện Trong hợp đồng vay vốn Bên bán điện hàng tháng phải trả tiền gốc vay và tiền lãi vay cho ngân hàng vào một thời điểm cố định trong tháng, thường là từ ngày 20 đến ngày 25 của tháng liền kề với tháng Bên bán điện có doanh thu.Trong thời gian vừa qua
do nhu cầu điện và do chiến lược phát triển ngành điện nhiều nhà máy điện được xây dựng trong khi các nhà đầu tư phải vay vốn ngân hàng với lãi xuất rất cao vì vậy trong các chỉ tiêu, tiêu chí đánh giá khi thanh toán là nhanh chóng, kịp thời để Bên mua có thể thanh toán các khoản như trả nợ gốc, lãi ngân hàng, thanh toán tiền lương cho cán bộ công nhân viên, Bên mua mua thiết bị bảo dưỡng thay thế thiết bị, máy móc khi xảy ra sự
cố, hư hỏng trong nhà máy
24
Trang 35c Tính linh hoạt
Theo quy trình thanh toán, bên đơn vị phát điện khi lập hồ sơ thanh toán thì hồ sơ thanh toán cần phải đầy đủ các tài liệu gốc có xác nhận của các đơn vị như Truyền tải điện, Tổng Công ty các Miền, Trung tâm điều độ Hệ thống điện Quốc gia Như vậy việc thu thập đầy đủ các tài liệu hồ sơ sẽ mất nhiều thời gian do: (i) thời gian chuyển phát từ các đơn vị xác nhận đến các nhà máy điện, thời gian vận chuyển từ 5-7 ngày (ii) thời gian vận chuyển từ nhà máy điện tới Công ty Mua bán điện, thời gian vận chuyển từ 5-7 ngày.Vì vậy, để có thể nhanh chóng làm thủ tục thanh toán nhanh chóng tạo điều kiện cho các nhà máy điện trả nợ ngân hàng đúng hạn, Công ty Mua bán điện sẽ linh hoạt chấp nhận một số tài liệu trong hồ sơ thanh toán của các nhà máy điện bằng bản photo, scan gửi qua email để kiểm tra trước khi nộp hồ sơ chính thức hoặc gửi cùng hồ sơ chính thức (nhưng bổ sung sau) Các đơn vị phát điện có nghĩa vụ hoàn thành đầy đủ hồ sơ gốc trước khi EPTC làm tờ trình thanh toán và chuyển tiền thanh toán cho các đơn vị phát điện và thời gian hoàn thành không vượt quá số ngày chuẩn bị hồ sơ quy định trong hợp đồng mua bán điện
1.2.5 Các yêu tố ảnh hưởng đến thanh toán cho các nhà máy trong thị trường điện
Việt Nam
a Các yếu tố mang tính chủ quan
Khi thực hiện việc kiểm tra hồ sơ thanh toán và tính toán doanh thu tiền điện cho các nhà máy điện, Bên mua điện phải kiểm tra các sự kiện thị trường điện Các sự kiện này được xác nhận giữa đơn vị vận hành hệ thống điện và bên bán điện Trong thị trường điện có rất nhiều yếu tố làm ảnh hưởng đến thanh toán cho các nhà máy tham gia thị trường điện Trong đó các yếu tố được gọi là sự kiện thị trường ảnh hưởng nhiều nhất được nêu như sau:
- Đối với nhà máy thủy điện:
+ Tổ máy thí nghiệm: Sự kiện này xảy ra với các nhà máy điện mới vừa đưa vào vận hành và nhà máy có tổ máy bị sự cố, sửa chữa
+ Đấu nối với lưới điện nước ngoài: Sự kiện này xảy ra khi đường dây của nhà máy có nhận điện từ lưới điện nước ngoài về nhằm phục vụ cung cấp điện trong nước
25
Trang 36+ Hồ của nhà máy thủy điện vi phạm mực nước giới hạn tuần, nhà máy tách lưới phát độc lập: Xảy ra khi lượng nước của hộ thấp hơn mực nước giới hạn tuần được đơn
vị điều hành hệ thống điện tính toán và khi nhà máy tách khỏi lưới điện quốc gia phát điện độc lập tại 1 khu vực
+ Tổ máy thí nghiệm: Sự kiện này xảy ra với các nhà máy điện mới vừa đưa vào vận hành và nhà máy có tổ máy bị sự cố, sửa chữa, vừa bảo dưỡng tổ máy
+ Ngừng tổ máy theo lệnh kỹ sư điều hành, ngừng máy do thừa nguồn, nhà máy tách lưới phát độc lập, nhà máy đảm nhận chức năng điều tần cấp 1 xảy ra khi đơn vị vận hành hệ thống điện yêu cầu để đảm bảo cung cầu năng lượng và điều tần tại các vùng trên
cả nước
+ Tổ máy thí nghiệm: Sự kiện này xảy ra với các nhà máy điện mới vừa đưa vào vận hành và nhà máy có tổ máy bị sự cố, sửa chữa, vừa bảo dưỡng tổ máy
+ Ngừng tổ máy theo lệnh kỹ sư điều hành, ngừng máy do thừa nguồn, nhà máy tách lưới phát độc lập, nhà máy đảm nhận chức năng điều tần cấp 1 xảy ra khi đơn vị vận hành hệ thống điện yêu cầu để đảm bảo cung cầu năng lượng và điều tần tại các vùng trên
cả nước
Hiện nay, các nhà máy thủy điện tại Miền Bắc và Miền Trung thường có những sự kiện như đấu nối với lưới điện nước ngoài và xả nước cho hạ du và lượng nước thấp hơn mực nước giới hạn tuần Còn các nhà máy nhiệt điện tại Miền Bắc mà Miền Nam thường
có những sự kiện tổ máy thí nghiệm, ngừng máy do sự cố, thừa nguồn Tất cả các sự kiện thị trường được đơn vị vận hành hệ thống điện và bên bán điện thống nhất căn cứ theo các quy định thị trường điện, được hai bên thông báo từ đầu tháng và xác nhận vào cuối tháng Do đó yếu tố về chủ quan là một trong những yếu tố ảnh hưởng tới thanh toán cho các nhà máy tham gia thị trường điện
b Yếu tố mang tính khách quan
phải kiểm tra tính toán các khoản doanh thu thị trường, doanh thu hợp đồng và doanh thu ngoài thị trường (khi có sự kiện thị trường) với khối lượng tính toán số liệu rất lớn rất dễ
26
Trang 37dẫn đến sai sót, sau đó hoàn thiện hồ sơ gửi bên mua điện Sau khi EPTC kiểm tra tính toán thì các số liệu về doanh thu có sai lệch so với số liệu của đơn vị phát điện dẫn đến việc có thể phải hủy hóa đơn (nếu đã xuất hóa đơn) và kiểm tra lại toàn bộ các số liệu tính toán dẫn đến việc thời gian thanh toán cho các đơn vị phát điện sẽ kéo dài
có dấu đỏ (bản chính, bản gốc) vì vậy các bên như bên bán điện, mua điện, đơn vị truyền tải, đơn vị vận hành hệ thống điện phải thực hiện việc chuyển các văn bản qua đường văn thư Do vậy thời gian vận chuyển giữa các đơn vị sẽ mất khá nhiều thời gian
Thời gian vận chuyển để hoàn thành bộ hồ sơ thanh toán tới bên mua điện như sau:
+ Thời gian trung bình vận chuyển biên bản xác nhận chỉ số giao nhận điện giữa bên bán và đơn vị truyền tải (bên bán điện – truyền tải – bên bán điện): 4-5 ngày
+ Thời gian trung bình vận chuyển biên bản xác nhận sự kiện thị trường và bảng
kê thanh toán thị trường giữa bên bán và đơn vị điều hành hệ thống điện (bên bán điện – đơn vị điều hành hệ thống điện – bên bán điện): 4-5 ngày
+ Thời gian trung bình vận chuyển hồ sơ thanh toán tiền điện giữa bên bán và bên mua điện (bên bán điện – bên mua điện): 4-5 ngày
Như vậy để hồ sơ thanh toán đến được bên mua điện thì thời gian nhanh nhất sẽ mất khoảng 8-9 ngày Vì vậy việc trao đổi và chuyển hồ sơ thanh toán tài liệu bằng giấy làm mất nhiều thời gian cho bên mua và bên bán, ảnh hưởng tới thời gian thanh toán cho bên bán điện
trường điện giữa các đơn vị tham gia thị trường điện hoàn toàn phụ thuộc vào các đơn vị vận chuyển tài liệu liên tỉnh (các công ty chuyển phát nhanh) Do đó việc nhanh chậm của hồ sơ thanh toán và các tài liệu liên quan cũng phụ thuộc vào thời gian vận chuyển của các đơn vị chuyển phát tài liệu này Trong quá vận chuyển đơn vị chuyển phát có thể làm thất lạc hồ sơ hoặc vận chuyển chậm do bão, lũ lụt gây chậm trễ cho việc nhận hồ sơ
và kiểm tra hồ sơ thanh toán cho đơn vị phát điện
Trong năm 2013 thị trường điện Việt nam mới hình thành do đó các cơ chế và các văn bản chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công thương liên tục phát hành nhằm hưỡng dẫn,
27
Trang 38phục vụ cho việc thanh toán cho các đơn vị tham gia thi trường điện do đó yếu tố chủ quan ảnh hưởng tới việc thanh toán cho các nhà máy điện khi tham gia thị trường điện là khá lớn chiếm 68,5% tổng số hồ sơ thanh toán của năm 2013 Những năm tiếp theo 2014,
2015 thị trường điện Việt nam đã dần hoàn thiện nên các các cơ chế cũng dần được hoàn thiện tạo điều kiện cho việc thanh toán tiền điện cho các nhà máy điện vì vậy yếu tố chủ quan ảnh hưởng tới việc thanh toán trong năm 2015 còn 30,8% Về yếu tố khách quan, năm 2013 yếu tố khách quan ảnh hưởng tới việc thanh toán chiếm 40,5% tổng số hồ sơ thanh toán do các nhà máy chưa quen với quy trình, quy định thanh toán khi tham gia thị trường điện dẫn đến nhiều sai sót khi tính toán, phát hành hóa đơn và thời gian vận chuyển còn kéo dài làm ảnh hưởng tới thời gian thanh toán cho các nhà máy điện khi tham gia thị trường điện Năm 2015 các nhà máy điện tham gia thị trường điện đã quen dần với quy trình thanh toán và tính toán doanh thu thị trường điện do đó cũng giảm dần yếu tố khách quan ảnh hưởng tới việc thanh toán xuống còn 29,6% trên tổng số hồ sơ thanh toán
Các yếu tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng tới việc thanh toán nhà máy điện được tác giả thống kê bảng 1.2 dưới đây
Bảng 1.2 Yếu tố chủ quan và yếu tố khách quan ảnh hưởng tới việc thanh toán nhà máy
điện
thanh toán
Yếu tố chủ quan ảnh hưởng tính trên tổng hồ
sơ thanh toán (%)
Yếu tố khách quan ảnh hưởng tính trên tổng hồ
sơ thanh toán (%)
28
Trang 39nhiều so với các nhà máy nhiệt điện và các hình thức tham gia thị trường điện của các nhà máy thủy điện nhiều hơn so với nhiệt điện (nhà máy thủy điện điều tần, xả nước hạ
du, nhà máy có đấu nối nước ngoài, nhà máy có hồ điều tiết dưới 2 ngày…)
Yếu tố chủ quan ảnh hưởng tới nhà máy thủy điện, nhiệt điện trong thanh toán được thống kê Bảng 1.3
hưởng tới Thủy điện
Yếu tố chủ quan ảnh hưởng tới nhiệt điện
Nguồn: Công ty Mua bán điện thống kê Trong yếu tố khách quan được đưa ra gồm các nguyên nhân do tính toán , do thời gian vận chuyển hồ sơ xác nhận giữa các đơn vị tham gia thị trường điện, do thời gian vận chuyển của các đơn vị chuyển phát từ bên bán điện tới bên mua điện Những nguyên nhân này cũng ảnh hưởng nhiều tới nhà máy thủy điện hơn so với nhà máy nhiệt điện do nhà máy thủy điện thường nằm ở những vùng núi hẻo lánh, phương tiện đi lại không thuận tiện, phương tiện thông tin liên lạc khó khăn
Yếu tố khách quan ảnh hưởng tới nhà máy thủy điện, nhiệt điện trong thanh toán được thống kê Bảng 1.4
29
Trang 40Bảng 1.4 Yếu tố chủ quan ảnh hưởng tới nhà máy thủy điện và nhiệt điện
hưởng tới Thủy điện
30
