Những điểm mới về chế định thương nhân trong luật thương mại việt nam năm 2005

Việc nghiên cứu thấu đáo cũng như đưa ra những giải pháp cụ thể từng bước hoàn thiện c h ế định thương nhân trong Luật Thương m ạ i V i ệ t Nam là một yêu cầu bức xúc của khoa học pháp l

ụ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI T H Ư Ơ N G

KHOA KINH TE NGOẠI T H Ư Ơ N G

FOREIGN TTCílĐE UNIVERSITY

K H Ó A LUẬN TỐT NGHIỆP

(Đềiàh

NHỮNG ĐIỂM MỚI VỀ CHÊ ĐỊNH T H Ư Ơ N G N H Â N TRONG LUẬT T H Ư Ơ N G MẠI VIỆT NAM N Ă M 2005

Sinh viên thực hiện : vũ T H A N H HƯƠNG

Lớp : NGA - D - K H Ó A 40 H À NỘI Giáo viên hướng dẫn : GS TS N G Ú T NGUYỄN THỊ M ơ

T H Ư v ĩ

ISuh';? LU í

I CiũAi h j n > í

L\uxk£/.

H À NỘI - 2005

Mò i ((tin ổn

C h ế định thương nhân nói riêng và pháp luật thương m ạ i Việt Nam nói chung là một đề tài phức tạp và rộng lớn Việc nghiên cứu thấu đáo cũng như đưa ra những giải pháp cụ thể từng bước hoàn thiện c h ế định thương nhân trong Luật Thương m ạ i V i ệ t Nam là một yêu cầu bức xúc của khoa học pháp

lý Việt Nam, đây cũng là một công việc m ớ i mự và phức tạp đòi hỏi phải được nghiên cứu, xem xét một cách nghiêm túc Khoa luận này xin được góp một phần nhỏ vào sự xem xét đó

Được sự cho phép của Khoa K i n h tế Ngoại Thương - Trường Đ ạ i học

Ngoại Thương - H à Nội, người viết xin được chọn vấn đề "Những điểm mới

về Chế định thương nhân trong Luật Thương mại Việt Nam năm 2005" làm

đề tài khoa luận tốt nghiệp cho mình

Do khả năng có hạn, khoa luận này còn nhiều thiếu sót, chưa hoàn chỉnh Nguôi viết rất mong nhận được sự đóng góp từ phía các thày cô và các bạn

Đ ể hoàn thành khoa luận này, người viết vô cùng biết ơn sự giúp đỡ quý báu của các thày cô giáo khoa K i n h tế Ngoại Thương và các bạn trường Đ ạ i học Ngoại Thương - H à Nội, đặc biệt là sự giúp đỡ tận tình và chu đáo của

GS.TS.NGƯT Nguyền Thị Mơ - với tư cách là giáo viên hướng dẫn

N g ư ờ i viết x i n trân trọng cảm ơn Trường Đ ạ i học Ngoại Thương, Hả Nội và Khoa K i n h tế Ngoại Thương đã tạo m ọ i điều kiện thuận lợi đế người viết có thế hoàn thành k h o a luận này

Sinh viên thực hiện: Vũ Thanh Hương

Lớp: Nga - K 4 0 D - Đ ạ i học Ngoại Thương

Những diêm mói về C h ế định thương nhân trong Luật Thương mại Việt Nam năm 2005

MỤC LỤC

LÒI NÓI ĐẦU

CHƯƠNG Ì - NHỮNG VẤN ĐỂ CHUNG VỀ CHẾ ĐỊNH THƯƠNG NHÀN THEO

LUẬT T H Ư Ơ N G MẠI VIỆT NAM N Ă M 2005 4

ì KHÁI NIỆM VÊ THƯƠNG NHÂN 4

1 Thương nhân và vai trò của thương nhân trong nền kinh tế thị

trường 4

2 Pháp luật thương mại - Cơ sở pháp lý điều chỉnh hoạt động của

thương nhân 7

3 Những điểm cơ bản liên quan đến thương nhân theo pháp luật

Thương mại một số nước 11

li LUẬT THƯƠNG MẠI VIỆT NAM NẤM 2005 VÀ CHẾ ĐỊNH THƯƠNG

NHÂN 22

1 Vài nét về sự ra đòi của Luật Thương mại năm 2005 22

2 Thương nhân và vị trí, vai trò của chế định thương nhân trong

Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 29

CHƯƠNG 2 - NHỮNG ĐIỂM MỚI VẾ CHẾ ĐỊNH THƯƠNG NHÂN TRONG

LUẬT T H Ư Ơ N G MẠI VIỆT NAM 2005 31

ì NHŨNG ĐIỂM MỚI TRONG cơ CẤU CỦA LUẬT VÊ CHẾ ĐỊNH THƯƠNG

NHÂN TRONG LUẬT THƯƠNG MẠI N Ă M 2005 31

1 Những điểm mới về bố cục của Luật Thương mại năm 2005 31

quy định chế định thương nhân 32

CỦA LUẬT THƯƠNG MẠI N Ă M 2005 35

1 Những điểm mói trong cách hiểu về thương nhân 35

2 Những điểm mói trong cách quy định việc xác lập, chấm dứt tư

cách thương nhân 49

Những điểm mối v ề C h ế định thương nhân trong Luật Thương mại Việt Nam năm 2005

3 Những điểm mới trong cách quy định về quyền và nghĩa vụ của

thương nhân 53

4 Những điểm mới của Luật Thương mại năm 2005 về hoạt động

thương mại của thương nhân nước ngoài tại Việt Nam 67

CHƯƠNG 3 - MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ ÁP DỤNG TRONG THỰC TẾ NHỮNG

2005 79

ì NHÓM GIẢI PHÁP VÊ PHÍA NHÀ NƯỚC 79

1 Cần khẩn trương ban hành các văn bản dưới luật hướng dẫn thực

thi Chê định thương nhân trong Luật Thương mại năm 2005 80

2 Tăng cường công tác tuyên truyền, cung cễp thông tin, hướng dẫn

cho thương nhân để họ có kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn để

thực thi nhanh chóng và đúng luật 81

3 Thúc đẩy công tác tư vễn, giải thích luật 84

4 Tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra, giám sát việc thực hiện

Luật Thương mại sửa đổi năm 2005, đặc biệt là Chê định thương

nhân 85

li NHÓM GIẢI PHÁP VÊ PHÍA THƯƠNG NHÂN 86

1 Chủ động trong việc tìm hiểu những văn bản pháp luật và tuân

thủ đúng luật pháp, cụ thể là Chế định thương nhân trong Luật Thương

mại năm

2005 86

2 Cần nhanh chóng thực thi và thực hiện nghiêm túc những quy

định về Chế định thương nhân trong Luật Thương mại năm 2005 87

3 Đ ề xuễt ý kiến đóng góp với các cơ quan quản lý Nhà nuớc có

KẾT LUẬN 90

TÀI LIỆU THAM KHẢO 91

MU ti: Qhju - JC40<Ĩ) - JC7QICĨ

Những điểm mói vé C h ế định thương nhân trong Luật Thương mại Việt Nam năm 2 0 0 5

LỜI NÓI ĐẦU

Tính cấp thiết của đề tài

Văn kiện Đ ạ i h ộ i Đ ả n g toàn quốc lần thứ I X đã đề r a chiến lược phát triển n ă m 2001-2010 v ớ i mục tiêu tổng quát là: "Đưa đất nước ta ra k h ỏ i tình trạng k é m phát triển, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân, tạo nền tảng

để đến n ă m 2020 nước ta cơ bản trọ thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại N g u ồ n lực con người, năng lực khoa học và công nghệ, kết cấu hạ tầng, t i ề m lực k i n h tế quốc phòng, an ninh được tăng cường, thể c h ế kinh t ế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa được hình thành về cơ bản, vị thế của nước ta trên trường quốc tế được nâng cao"

C ó thể nói, hiện nay, hội nhập kinh tế là một nhu cầu tất yếu khách quan của tất cả các quốc gia M ộ t trong những y ế u tố cơ bản của quá trình cải cách kinh tế cũng như quá trình hội nhập k i n h tế là tự do hoa thương mại Trong quá trình tự do hoa thương mại, việc xây dựng và hình thành hệ thống pháp luật là một nhiệm vụ hết sức quan trọng và là cơ sọ để thực hiện hội nhập Yêu cầu đặt ra là hệ thống pháp luật của m ỗ i quốc gia phải đổng bộ, minh bạch và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế

Nhìn l ạ i hệ thống pháp luật thương m ạ i V i ệ t N a m trong những năm qua, ta có thể thấy rằng pháp luật thương m ạ i V i ệ t N a m đã có những bước tiến lớn và vô cùng quan trọng Luật Thương m ạ i V i ệ t N a m n ă m 1997 được Quốc hội thông qua tháng 5 n ă m 1997 (có hiệu lực từ Ì tháng Ì n ă m 1998) là một thành tựu quan trọng trong công tác lập pháp, là cơ sọ pháp lý để phát triển nền k i n h t ế hàng hoa n h i ề u thành phần định hướng xã h ộ i chủ nghĩa V i ệ t Nam

có sự quản lý của N h à nước T u y nhiên, pháp luật thương m ạ i n ă m 1997 nói chung và c h ế định thương nhân trong Luật Thương m ạ i n ă m 1997 nói riêng còn có n h i ề u điểm bất cập, chưa đầy đủ và chưa hệ thống Luật Thương mại Việt Nam n ă m 2005 ra đời với việc sửa đổi khá nhiều trong c h ế định thương

(Văn kiện Đại hội Đảng loàn quốc lẩn thứ IX - Đàng Cộng sản Việt Nam N X B Chính trị quốc gia năm 2001)

ư/tattỉt 7fỉu'tì'iifẬ Ì mạo - 3C40D - OLĨJQl<3

Những điểm mói về C h ế định thương nhân trong Luật Thương mại Việt Nam năm 2 0 0 5

nhân đã có những điểm mới, tích cực, song vẫn không tránh khỏi những hạn chế và bất cập

Bởi vậy, việc nghiên cứu, tìm hiểu và đánh giá những điểm mới của Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 vừa mới ban hành quy định về Chế định thương nhân - một chế định thương mại quan trỷng của Luật Thương mại, để từ đó thực thi có hiệu quả, phù hợp với tình hình thực tế của Việt Nam trong thế kỷ X X I là điều hết sức quan trỷng Chính vì lẽ đó, vấn đề: "Những điểm mới về Chế định thương nhân trong Luật Thương mại năm 2005" đã được chỷn làm chủ đề của khoa luận tốt nghiệp này

Mục đích nghiên cứu

Mục đích cùa khoa luận này là tìm hiểu nội dung cơ bản của chế định thương nhân trong Luật Thương mại năm 2005, cũng như phân tích những điểm mới so với chế định thương nhân trong Luật Thương mại năm 1997 Trên cơ sở đó, đề tài đề xuất một số giải pháp đối với những vấn để đã đặt ra nhằm góp phần thực thi có hiệu quả chế định thương nhân nói riêng và Pháp luật Thương mại năm 2005 nói chung

Đôi tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của khoa luận là các quy định về thương nhân Phạm vi nghiên cứu của khoa luận giới hạn ở những quy định và nội dung cơ bản của chế định thương nhân, không đi sâu nghiên cứu, phân tích và đánh giá toàn diện hệ thống pháp luật thương mại Việt Nam

Phương pháp nghiên cứu

Tư tưởng chủ đạo của khoa luận là quan điểm của chủ nghĩa Mac-Lênin

về Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp chật chẽ với tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam Khoa luận được hoàn thiện trên cơ sở sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu:

- Phân tích dựa trên so sánh và tổng hợp

- Xem xét các vấn đề trong quan hệ biến chứng

- Kết hợp lí luận với thực tiễn

ỉ)ũ Ợltimìi JCtí'íĩ'tiự 2 Mép.: MJJU OÍ40T)

-Những điểm mói vé C h ế đinh thương nhân trong Luật Thương mại Việt Nam năm 2 0 0 5

Bố cục của khoa luận

Ngoài lời cảm ơn, lời nói đầu, mục lục, và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của khoa luận được trình bày trong 3 chương:

- Chương ì: Những vấn đề chung về thương nhân theo Luật Thương mại Việt Nam năm 2005

- Chương li: Những điểm mới về Chế định thương nhân trong Luật Thương mại Việt Nam năm 2005

- Chương IU: Một s ố giải pháp để áp dụng trong thực tế những quy định

về chế định thương nhân trong Luật Thương mại Việt Nam năm 2005

Những điểm mói về C h ế định thương nhân trong Luật Thương mại Việt Nam năm 2 0 0 5

CHƯƠNG Ì NHỮNG VẤN ĐỂ CHUNG VỀ CHÊ ĐỊNH THƯƠNG NHÂN THEO LUẬT THƯƠNG MẠI VIỆT NAM N Ă M 2005

ì KHÁI NIỆM VẾ THƯƠNG NHÂN

1 Thương nhản và vai trò của thương nhân trong nền kinh tê thị trường

Thời kỳ sơ khai của xã h ộ i loài người, hoạt động chủ yếu chỉ là săn bắn, hái lượm, làm ra sản phẩm nhằm phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng của n ộ i b ộ công xã nguyên thủy N ề n sản xuất mang tính chất tự cung, tự cấp

Phân công lao động xã h ộ i đã thúc đẩy lực lượng sản xuất của xã hội nguyên thủy phát triển ngày càng mạnh mẽ, nền sản xuất hàng hoa ngày càng được củng c ổ và m ở rộng quy m ô Việc trao đổi hàng hoa không còn mang tính chất phổ biến là ngẫu nhiên như trước nữa m à nó dẩn dần được chuyên

m ô n hoa, "sự trao đổi giữa những người sản xuất riêng biệt đã trở thành sự tất yếu sổng còn của xã hội""' Nền sản xuất hàng hóa phát triển đã trở thành yếu

tổ quyết định thúc đẩy hoạt động trao đổi hàng hoa, xuất hiện tiền tệ với tư cách là hàng hoa của các hàng hoa Đ ồ n g thời v ớ i những biến đổi trên, m ộ t tầng lớp người m ớ i trong xã hội đã hình thành H ọ không trực tiếp sản xuất ra sản phẩm nhưng l ạ i có tác động mạnh mẽ tới sản xuất bằng việc g i ữ vai trò trung gian giữa người sản xuất và tiêu dùng, cũng như giữa những người sản xuất với nhau "Họ chiếm toàn quyền lãnh đạo sản xuất và bắt những người sản xuất phụ thuộc vào mình về mặt kinh tế; h ọ tự đứng ra làm kẻ trung gian không thể thiếu được giữa hai người sản xuất và bóc l ộ t cả hai"'2

' Đ ó chính là tầng lớp thương nhân

Cùng v ớ i sự xuất hiện tiền tệ, hoạt động thương m ạ i ngày càng phát triển mạnh mẽ, thưong nhân ngày càng đông đảo và khẳng định được vị trí của

111 Mác - Enghen tuyển tập VI NXB Sự thật 1984, tr.245

ỉ)ũ Ợltimìi "3ôttfí'itụ 4

Những điểm mối về C h ế đinh thương nhân trong Luật Thương mại Việt Nam năm 2005

mình trong xã hội "Hàng hoa không những chuyển t ừ tay người này sang tay người khác, m à còn chuyển từ thị trường này sang thị trường khác"1

"

Phân công lao động xã h ộ i thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, c h ế

độ tư hữu xuất hiện, hình thành các giai cấp đối kháng trong xã hội, đó chính

là các nguyên nhân cơ bản làm phát sinh N h à nước và Pháp luật

N h ư vậy, chúng ta có thể thấy rằng hoủt động thương m ủ i cũng như các thương nhân đã xuất hiện trong xã h ộ i loài người từ thời kỳ cổ đủi T u y vậy, trong thời kỳ này, quan hệ thương mủi do các thương nhân thiết lập chủ yếu vẫn được điều chỉnh bằng các tập quán thương mủi K h i pháp luật phát sinh thì các quan hệ này được điều chỉnh bằng pháp luật dân sự song song v ớ i tập quán thương mủi T u y nhiên, trong thời kỳ này có thể pháp luật dân sự vẫn có vai trò ưu thế hơn so v ớ i các tập quán thương mủi

Với sự phát triển mủnh mẽ của hoủt động thương mủi, từ thời kỳ Trung đủi ờ Châu Âu, tầng lớp thương nhân đã trở thành một tầng lớp có địa vị đặc biệt trong xã hội Các quy tắc điều chinh quan hệ thương mủi cũng được củng cố và ngày càng tiên

bộ hơn Nhũng quy tắc nghề nghiệp trong quan hệ giữa các thương nhân ban đẩu là những tập quán thương mủi lưu truyền giữa các vùng, từ đời này sang đời khác Người

ta gọi đó là pháp luật của các thương gùi Pháp luật của các thương gia song song

điều chinh các quan hệ thương mủi cùng vói pháp luật dân sự, nó mang tính chất là những tập quán và thông lệ thương mủi, vì vậy nó thiếu tính ổn định và thống nhất Với sự phát triển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, sự vận động của các quan hệ hàng hoa - tiền tệ ngày càng mủnh mẽ, quan hệ thương mủi cũng không ngùng được mở rộng về phủm vi cũng như quy mô Thực tế đó đủt ra nhu cầu khách quan cần phải pháp điển hoa các quy tắc điều chỉnh hoủt động thương mủi, phải ban hành pháp luật thương mủi thành một bộ phận pháp luật độc lập để điều chỉnh một cách có hiệu quả một loủi quan hệ đủc thù và phổ biến - quan hệ thương mủi Hoủt động thương mủi cũng như các thương nhân cũng đã xuất hiện khá lâu đời ở Châu Á, qua các thòi kỳ đã có các bước phát triển đáng lưu ý Tuy nhiên do những hủn chế nhất định (ví dụ ở Trung Quốc thời nhà Thanh áp dụng chính sách

"> Sdd, tr 267

5